Phương pháp sử dụng trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động, hấp dẫn học sinh do đó giảm tính chất căng thẳng của giờ học, tạo cơ hội rèn kĩ năng hợp tác cho học sinh, d
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Mỗi một bộ môn trong nhà trường đều có tiềm năng và những đặc thù riêng của nó trong giáo dục trí tuệ và đạo đức cho học sinh Toán học là một bộ môn rất quan trọng, nhất là ở bậc giáo dục phổ thông Trong những năm gần đây ở đất nước chúng ta đang diễn ra xu thế đổi mới phương pháp dạy học nói chung, trong đó có dạy học Toán nói riêng, đó là xu thế HS tự hoạt động, tự tìm tòi, khám phá kiến thức của bài học Tính tự lập trong học tập của học sinh ngày càng được coi trọng Chính vì vậy, chúng ta đã có những cải tiến về nội dung chương trình ở các sách giáo khoa Toán, nhưng phương pháp giảng dạy vẫn còn mang tính thụ động cho học sinh, nhất là ở bậc Tiểu học " Phương pháp dạy và học toán ở số trường Tiểu học còn nhiều hạn chế, giáo viên và học sinh vẫn còn bị phụ thuộc vào tài liệu có sẵn, dạy học còn nặng nề truyền thụ kiến thức, giờ học khô khan HS chưa tự lập, chưa tự phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức mới, giờ học chưa gây được hứng thú học tập, chưa tạo cho các em tính chủ động, linh hoạt và sáng tạo để sẵn sàng thích ứng với xã hội để có khả năng học tiếp ở các cấp học cao hơn
Phương pháp sử dụng trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động, hấp dẫn học sinh do đó giảm tính chất căng thẳng của giờ học, tạo cơ hội rèn
kĩ năng hợp tác cho học sinh, duy trì tốt hơn sự chú ý của các em với bài học Tuy nhiên khi tổ chức trò chơi nếu giáo viên không chú ý, học sinh dễ sa đà vào việc chơi mà ít chú ý đến tính chất học tập của các trò chơi
Hiện nay một số tiết học toán còn đơn điệu, khô khan chưa thu hút được sự hứng thú học tập của học sinh cho nên giờ dạy chưa cao Để việc dạy học môn Toán đạt hiệu quả cao, mỗi giáo viên cần tạo được cho học sinh tính tích cực, chủ động, thu hút học sinh hứng thú vào các hoạt động học để từ đó học sinh sẽ yêu thích môn Toán
Chính vì những lí do nêu trên mà tôi chọn đề tài: “ Sử dụng phương pháp trò chơi để nâng cao hiệu quả giờ dạy Toán lớp 3 ở trường TH&THCS Đông Khê, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hoá”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nhằm nâng cao hiệu quả trong việc tổ chức phương pháp trò chơi trong dạy học Toán lớp 3 ở trường TH&THCS Đông Khê
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học Toán lớp 3 để nâng cao hiệu quả giờ dạy
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp phân tích – tổng hợp số liệu
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Trang 2- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thử nghiệm
- Phương pháp thống kê toán học
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Xuất phát từ một số đặc điểm tâm lí của học sinh nói riêng và người học nói chung: nội dung học tập càng hấp dẫn thì người học càng hứng thú cao và hiệu quả học tập do đó càng cao; việc học gắn với thực hành thì sẽ giúp cho người học nhớ lâu kiến thức và biết cách vận dụng kiến thức, kĩ năng vào một tình huống giải quyết vấn đề cụ thể; người học muốn thể hiện năng lực của mình trong một môi trường học tập hợp tác (có nhiều bạn học cùng tham gia một hoạt động)
Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông qua việc tổ chức các hoạt động cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyền tải mục tiêu của bài học, luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung và phương pháp học, đặc biệt là phương pháp học tập có sự hợp tác và sự tự đánh giá
Có thể sử dụng trò chơi học tập để hình thành kiến thức, kĩ năng mới hoặc củng cố kiến thức, kĩ năng đã học Trong thực tế dạy học, giáo viên thường tổ chức trò chơi để củng cố kiến thức, kĩ năng Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới là rất cần để tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay khi bắt đầu bài học mới
Để sử dụng trò chơi có hiệu quả thì đòi hỏi người tổ chức ( giáo viên) phải biết cách tổ chức (tức phải nắm được quy trình tổ chức trò chơi), mà quy trình sử dụng phương pháp trò chơi là trình tự (logic) các hoạt động khi sử dụng phương pháp trò chơi của người dạy nhằm đạt được mục đích yêu cầu của trò chơi Việc sử dụng phương pháp trò chơi theo quy trình là hoạt động của giáo viên được tiến hành theo các bước đã lập trình sẵn Việc sử dụng phương pháp trò chơi theo quy trình nhằm nâng cao hiệu quả của trò chơi từ đó chuyển tải được mục tiêu của bài
học, nâng cao được chất lượng giảng dạy
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
a Về phía học sinh
Các em phải chịu rất nhiều áp lực: áp lực từ phía gia đình vì nhiều phụ huynh lúc nào cũng nóng lòng mong con cái mình học giỏi - Học sinh chịu nhiều áp lực:
áp lực từ bố mẹ, áp lực từ thầy cô nên gây cho các em cảm giác mệt mỏi, buồn chán, không hứng thú trong học tập Các em chỉ biết học và học hơn nữa tiết học toán thường “ khô khan” mà hoạt động học tập không được kết hợp với các trò chơi, điều đó sẽ làm không khí lớp học luôn căng thẳng
- Bản tính nhút nhát của các em cũng làm cho lớp học trầm và buồn
- Một số trẻ học chưa tốt thường chán học và tự ti, mặc cảm nên các em không dám gần gũi cô giáo và bạn bè, ít tham gia các hoạt động trong học tập
Trang 4Chúng ta biết rằng ở tuổi các em phải được: “Học mà chơi, chơi mà học” thì mới gây được hứng thú và cuốn hút các em vào hoạt động học tập Việc tổ chức trò chơi sẽ giúp các em gắn kết, gần gũi với cô giáo và tự tin hơn, hứng thú học tập hơn
b Về phía giáo viên
Qua quá trình công tác, qua dự giờ thăm lớp, tôi nhận thấy đa số giáo viên không sử dụng trò chơi vào tiết học và đặc biệt là các tiết học trong môn Toán Nếu
có chỉ diễn ra ở một số tiết dạy thao giảng dự giờ và tổ chức các trò chơi còn đơn điệu chưa gây hứng thú đối với học sinh Khi trao đổi về vấn đề sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học với đồng nghiệp, tôi thấy rõ được lý do của thực trạng trên như sau:
- Đa số giáo viên lại chỉ lo lắng và quan tâm đến việc truyền thụ kiến thức đến học sinh mà thôi, mà ít quan tâm đến không khí lớp học, đến thái độ học tập của học sinh
- Giáo viên ngại phải chuẩn bị cho việc tổ chức trò chơi
- Đôi khi giáo viên vẫn mang tâm lý sợ lớp học ồn, sợ quá thời gian của 1 tiết học
- Việc sử dụng phương pháp trò chơi chưa nhiều và chưa đúng quy trình, giáo viên còn khá lúng túng khi tổ chức trò chơi, tổ chức trò chơi không đủ các bước hoặc sắp xếp các bước không theo quy trình hợp lí, lệnh và tổ chức cách chơi không rõ ràng dẫn đến lớp học thường hay ồn ào, mất thời gian ảnh hưởng đến tiết học Thông thường giáo viên hay tổ chức trò chơi học tập như sau:
- Nêu tên trò chơi
- Gọi học sinh lên chơi
- Nêu cách chơi (lúc này học sinh sẽ không tập trung nghe cô giáo hướng dẫn, vì vậy sẽ không hiểu kĩ luật chơi, dẫn đến lộn xộn và ồn ào)
- Học sinh chơi
- Nêu đội và khen ngợi đội thắng cuộc
Rõ ràng việc tổ chức trò chơi học tập như vậy dẫn đến trò chơi không thành công, hiệu quả không được như mong muốn, chưa thực sự gây hứng thú với học sinh
Chính vì vậy mà giáo viên càng “ngại” tổ chức trò chơi trong giảng dạy hơn Đây chính là lí do quan trọng nhất làm cho giáo viên ít (thậm trí không) sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học
Từ những thực trạng trên tôi đã suy nghĩ và đã xây dựng được quy trình sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học môn toán lớp 3
Ngay trong thời gian đầu nhận lớp, tôi đã khảo sát mức độ đạt được của học sinh đối với môn Toán lớp 3B như sau:
Trang 5Số học sinh được khảo sát: 25 học sinh
Số học sinh hoàn thành
tốt
Số học sinh hoàn thành Số học sinh chưa hoàn
thành
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Trong quá trình thực hiện các giải pháp tôi đã thực hiện một số trò chơi nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy toán như sau:
2.3.1 Trò chơi thứ 1: “Truyền điện”
Trò chơi này có thể áp dụng được rất nhiều trong các tiết học toán ở lớp 3 nhằm ôn tập, củng cố kĩ năng tính toán cộng, trừ, nhân chia
Ví dụ: Bài “Luyện tập”, tiết 18, trang 20 SGK Toán 3
Bước 1:
* Giới thiệu trò chơi: “Truyền điện”
* Mục đích trò chơi:
- Ôn kiến thức của bảng nhân 6, thực hiện vào cuối tiết
- Luyện phản xạ nhanh ở các em
Bước 2: Hướng dẫn chơi:
- Chuẩn bị: Không cần chuẩn bị bất kì đồ dùng nào
- Số người chơi: Cả lớp
- Quản trò, trọng tài: Học sinh
- Thời gian chơi: 5 – 7 phút
- Cách chơi: Tất cả học sinh trong lớp đều đứng lên Quản trò bắt đầu gọi
một em bất kì
Ví dụ: Em A xướng to “6 x 7” rồi chỉ nhanh vào em B bất kì để truyền điện Lúc này em B phải nói nhanh “bằng 42” Nếu B nói đúng thì B có quyền chỉ nhanh vào em C bất kì và được ngồi xuống Lúc này em C lại được quyền xướng to tương
tự em A Cứ làm như thế cho đến bao giờ hết vòng cả lớp thì thôi
Kết thúc cho một tràng pháo tay cho những bạn nói nhanh và nói đúng Những em nói sai kết quả thì bị phạt
Bước 3: Thực hiện trò chơi
- Chơi thử ( nếu cần)
Trang 6- Chơi thật
Bước 4: Nhận xét:
Giáo viên nhận xét thái độ, ý thức tham gia chơi của học sinh
Công bố những em nói đúng kết quả (khen bằng 1 tràng pháo tay) Những
em nói sai kết quả thì phạt “ duyệt binh”
Tóm lại: Trò chơi này không cần đầu tư nhiều thời gian, trò chơi dễ thực hiện nhưng vẫn gây được không khí vui, sôi nổi, hào hứng rèn kĩ năng phản ứng nhanh nhạy, tư duy logic Qua trò chơi HS sẽ nhớ kiến thức nhanh và bền hơn
2.3.2 Trò chơi thứ 2: “Ai nhiều phần thưởng nhất”
Trò chơi này áp dụng được rất nhiều các tiết dạy Sử dụng vào hoạt động c
Ví dụ: Bài “ Nhân số có ba chữ số với số có một chữ số”, tiết 53 Trang 20 SGK Toán 3
- Mục đích:
+ Luyện tập, củng cố kĩ năng nhân số có ba chữ số và số có một chữ số và kĩ năng chia số có ba chữ số cho số có một chữ số
+ Rèn luyện cho học sinh cách đánh giá, nhận xét bài của bạn
* Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: “Ai nhiều phần thưởng nhất”
Bước 2: Hướng dẫn chơi
- Chuẩn bị:
+ 2 cành cây có đánh số 1,2
+ Một số bông hoa cắt bằng giấy màu cứng, mặt trước màu trắng ghi các phép tính như:
341 x 2 213 x 3 212 x 4 110 x 5 203 x 3 437 x 2 205 x 4 319 x 3
872 : 4 375 : 5 390 : 6 905 : 5 578 : 3 230 : 6 420 : 6 262 : 2 + Phấn màu
+ Đồng hồ theo dõi thời gian
- Chọn 3 học sinh có năng lực nhất lớp làm ban giám khảo và thư ký
- Số người chơi: 25 người (trong đó: 22 người trực tiếp chơi, 3 người làm ban giám khảo và 2 người cầm 2 cành cây)
- Quản trò, trọng tài: Học sinh
- Thời gian chơi: 5 – 7 phút
- Cách chơi: Chia líp làm 2 đội, mỗi đội 7 học sinh Khi nghe hiệu lệnh “bắt đầu” lần lượt từng đội cử người lên bốc hoa trên bàn giáo viên Người chơi có
Trang 7nhiệm vụ làm nhanh phép tính ghi trên bông hoa, mỗi em làm một phép tính nhân
và một phép tính chia Sau đó cài bông hoa lên cây của đội mình Người này làm xong cài hoa lên cây rồi đến người khác Cứ như vậy cho đến hết 2 phút Sau khi giáo viên hô hết giờ thì 2 đội cử 1 đại diện của đội mình lên đọc lần lượt từng phép tính trên cây của đội mình đồng thời giơ cho cả lớp xem bông hoa đó Ban giám khảo và thư ký ghi lại kết quả
- Cách tính:
+ Mỗi phép tính đúng được 1 b«ng hoa
+ Tổng hợp số hoa của từng đội Đội nào nhiều hoa hơn là đội đó thắng cuộc Đội thua bị phạt
Bước 3: Thực hiện trò chơi
- Chơi thử (nếu cần)
- Chơi thật
Bước 4: Sau giờ chơi giáo viên nêu nhận xét, đánh giá các đội chơi, khuyến
khích Ban giám khảo và thư ký, nhắc nhở các em những sai sót vấp phải để lần sau chơi tốt hơn
- Trao phần thưởng cho đội thắng cuộc Đội thua cuộc bị phạt “tạc tượng”: Đội thua cuộc đứng yên để đội thắng cuộc nắn cơ thể bạn theo các tư thế khác nhau
Tóm lại: Trò chơi này nhiều học sinh được tham gia Qua trò chơi luyện kĩ năng tính nhanh và đúng, kĩ năng tự tin cho học sinh HS được nhận phần thưởng sau mỗi lần chơi nên đã tạo cho học sinh kĩ năng hợp tác nhóm tốt, mọi HS đều được hoạt động
2.3.3 Trò chơi thứ 3: “Tìm lá cho hoa”
Trò chơi này áp dụng được rất nhiều các tiết dạy Sử dụng cuối tiết dạy củng
cố bài
Ví dụ:Bài cộng các số có ba chữ số (có nhớ 1 lần) tiết 4,trang 5 SGK Toán 3
- Mục đích:
+ Củng cố về cộng, trừ trong phạm vi 1 000
+ Rèn kĩ năng cộng, trừ, tính toán nhanh
+ Rèn tính tập thể cao
Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: “Tìm lá cho hoa”
Bước 2: Hướng dẫn chơi
- Chuẩn bị:
+ 2 bông hoa màu bằng bìa cứng, mặt sau gắn nam châm
Trang 8550
415
567 – 17 215 + 220 225 + 325 632 - 12 530 - 115
650 - 5 368 + 47 172 +319 600 - 50 434 - 19
+ 11 chiếc lá xanh có gắn nam châm mặt sau
- Số người chơi: 8 người (2 đội, mỗi đội 4 em)
- Trọng tài: 1 học sinh có năng lực quản lí tốt
- Thời gian chơi: 5 – 7 phút
- Cách chơi:
+ Gắn 2 bông hoa vào những chiếc lá rồi giới thiệu Có 2 bông hoa mà nhị của nó là kết quả, phải chọn nhanh những chiếc lá có phép tính ứng với kết quả ở nhị hoa và gắn vào cành hoa của đội mình để tạo thành bông hoa toán học thật đúng, thật đẹp
+ 2 đội xếp hàng một, khi nghe hiệu lệnh 2 đội bắt đầu chơi Đội nào có nhiều phép tính đúng và nhanh, sẽ là đội thắng cuộc Đội thua bị phạt
Bước 3: Thực hiện trò chơi
- Chơi thử ( nếu cần)
- Chơi thật
Bước 4: Nhận xét, đánh giá cách chơi
Trang 9Giáo viên cho cả lớp vỗ tay tuyên dương đội thắng cuộc, đội thua cuộc phải nhảy lò cò về chỗ ngồi của mình
Tóm lại: Trò chơi này luyện kĩ năng cộng trừ có nhớ cho học sinh trong thời gian ngắn, tạo được không khí vui nhộn, sôi nổi, hào hứng cho học sinh trong giờ học
2.3.4 Trò chơi thứ 4: “ Vui cùng hình chữ nhật”
Trò chơi này áp dụng cho bài: Chu vi hình chữ nhật và các bài toán giải tính chu vi hình chữ nhật
Ví dụ: Bài: “Chu vi hình chữ nhật”, tiết 82, trang 87 SGK Toán 3
- Mục đích: Củng cố cho HS tính chu vi hình chữ nhật bằng cách lấy chiều dài cộng với chiều rộng ( cùng đơn vị đo) rồi nhân với 2
Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: “Vui cùng hình chữ nhật”
Bước 2: Hướng dẫn chơi
- Chuẩn bị:
+ Thước kẻ
+ 2 sợi dây đồng
- Số người chơi: 4 người (2 đội, mỗi đội 1 học sinh nam và 1 học sinh nữ)
- Trọng tài: Giáo viên
- Thời gian chơi: 5 – 7 phút
- Cách chơi:
+ Gọi 2 đội tham gia lên bảng chơi
+ Phát cho mỗi em 1 sợi dây đồng dài 40 cm và yêu cầu các em tìm cách nắn sợi dây đồng thành các hình chữ nhật theo yêu cầu sau đó tính chu vi hình chữ nhật vừa tạo được
Ví dụ: Tạo hình chữ nhật có chiều dài là 15cm và chiều rộng là 5cm và tính chu vi hình chữ nhật vừa tạo được
+ Khi nghe hiệu lệnh các em bắt đầu thực hiện Đội nào xong trước và thùc hiện đúng sẽ là người thắng cuộc Đội thắng cuộc được thưởng hoa Đội thua bị phạt
Lưu ý: Nhắc nhở, khích lệ đội thua cuộc đã cố gắng làm được nhưng cần tốc
độ nhanh hơn và đúng hơn
- Nếu cả 2 đội cùng làm đúng và xong cùng một lúc thì ra câu hỏi phụ
Bước 3: Thực hiện chơi
- Chơi thử (nếu cần)
Trang 10- Chơi thật
Bước 4: Nhận xét và đánh giá cách chơi của từng đội
Thưởng hoa cho đội chơi thắng cuộc Đội thua cuộc làm động tác bơm xe
Tóm lại: Qua trò chơi HS tự tạo được hình chữ nhật và tính được chu vi hình chữ nhật Từ đó các em nắm vững hơn cách tính chu vi hình chữ nhật Trò chơi mang lại cho HS yêu thích học tập hơn, tránh được sự khô khan, cứng nhắc
Hình ảnh học sinh tham gia trò chơi “Vui cùng hình chữ nhật”
2.3.5 Trò chơi thứ 5: “Tìm đường đi đúng”
Trò chơi này áp dụng cho các tiết học có liên quan đến biểu tượng về thời gian Sử dụng vào bài tập 3, trang 124 SGK
Ví dụ: Bài “ Thực hành xem đồng hồ”, tiết 115, trang 123,124 SGK Toán 3
* Bước 1:
- Mục đích: Củng cố biểu tượng về thời gian