5 2.2.2 Thực trạng vấn thói quen đọc sách của học sinh trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông 6 3 Các giải pháp chỉ đạo xây dựng hói quen đọc sách để phát triển văn hóa đọc cho học sin
Trang 11.2 Các văn bản khuyến khích, thúc đẩy việc phát triển văn hóa
2.2.1 Đặc điểm, tình hình trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông 5
2.2.2 Thực trạng vấn thói quen đọc sách của học sinh trường Tiểu
học thị trấn Rừng Thông
6
3 Các giải pháp chỉ đạo xây dựng hói quen đọc sách để phát triển
văn hóa đọc cho học sinh trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông
9
Giải pháp 1: Tạo nhận thức đúng cho đội ngũ CB-GV trong nhà
trường và phụ huynh học sinh để mọi người có trách nhiệm
trong việc tạo thói quen đọc sách cho học sinh
9
Giải pháp 2: Xây dựng hiệu quả tủ sách lớp học 11
Giải pháp 4: Tổ chức cho học sinh thực hành, trải nghiệm
những điều các em đọc được trong sách
16
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Văn hoá đọc có vai trò quan trọng đối với đời sống con người, đặc biệt trong xã hội hiện đại - xã hội thông tin Ngày nay, có rất nhiều phương tiện truyền tin giúp con người có thể lĩnh hội các giá trị văn hoá, kinh nghiệm trong một không gian và thời gian cụ thể: trao đổi trực tiếp, các phương tiện nghe nhìn, các phương tiện viễn thông, máy tính Tuy nhiên, con đường khai thác từ sách, đọc sách vẫn là phương thức hiệu quả, tin cậy, có tính căn bản nhất, vì tri thức trong sách phần lớn được kiểm duyệt, nghiệm thu bởi một hội đồng khoa học nhất định có tính hệ thống, chuyên sâu, logic, khoa học và tính hàm lâm
Sách là kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại được lưu truyền qua hàng ngàn năm Đọc sách cho tri thức, phát triển tư duy trừu tượng, rèn luyện tính kiên nhẫn, kiên trì, kích thích tư duy tìm tòi, sáng tạo, rèn luyện văn phong khoa học, …[1] Đọc sách là cách tốt nhất để ta tiếp thu văn hóa trên thế giới, làm giàu thêm vốn hiểu biết của mình; Đặc biệt, đối với học sinh, khi đọc sách, các
em được tiếp xúc với các văn bản chuẩn mực về câu chữ, tiếp xúc với cách trình bày vấn đề một cách mạch lạc và dễ hiểu Các em đọc càng nhiều, vốn từ và cách hành văn sẽ dần đi vào kiến thức của các em Đọc nhiều sách các em sẽ học được cách tác giả viết câu, diễn giải, chuyển ý khéo léo, lôgic Quá trình đọc lâu dài sẽ giúp các em hình thành được kỹ năng ngôn ngữ, các em sẽ tự tin giao tiếp với vốn kiến thức tích lũy được qua sách [2]
Tuy nhiên, một thực tế hiện nay tỷ lệ học sinh đọc sách, mượn sách chưa cao, phần lớn các em chưa thích đọc sách Các em thích xem phim ảnh, Internet ,chơi game và các trò chơi khác
Theo tôi, nguyên nhân chưa phát triển được văn hóa đọc trong nhà trường
là do các em chưa có thói quen đọc sách, cách lựa chọn sách và cách đọc sách; Một yếu tố quan trọng nữa đó là do môi trường đọc sách chưa thật sự thu hút, hấp dẫn với các em; Thiếu sự quan tâm, khuyến khích, hướng dẫn của thầy cô
và gia đình
Năm học 2016-2017 là một trong 17 trường được Dự án Tủ sách Lam Sơn trao tặng “Tủ sách lớp học” cho tất cả các lớp, với mục tiêu sớm khơi gợi và phát triển trong học sinh niềm đam mê đọc sách, hình thành và duy trì thói quen chủ động đọc, chủ động học, chủ động tìm tòi tri thức, phát triển văn hóa đọc, từ
đó hoàn thiện nhân cách và hình thành chí hướng lập thân, lập nghiệp trong tương lai [3] Đây là một món quà vô cùng ý nghĩa đối với các nhà trường, với các em học sinh Vậy để làm sao có thể duy trì và phát triển tủ sách, làm sao có thể khơi gợi cho các em niềm đam mê đọc sách? Làm sao để phát triển văn hóa đọc cho học sinh trong trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông?
Xuất phát từ những lí do đó tôi đã chọn đề tài “ Một số giải pháp chỉ đạo xây dựng thói quen đọc sách để phát triển văn hóa đọc cho học sinh trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa” để nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Trang 4Xây dựng thói quen đọc sách để phát triển văn hóa đọc cho học sinh trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông
3 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng của đề tài là thói quen đọc sách cho học sinh trường Tiểu học thị trấn Rừng Thông
4 Phương pháp nghiên cứu
Trang 51 Cơ sở lí luận
1.1 Vai trò của văn hóa đọc trong nhà trường
Văn hóa đọc của mỗi cá nhân hình thành rất sớm, từ khi con người biết
tiếp nhận và giải mã tài liệu Trẻ em tuổi đến trường bắt đầu học đọc, học viết và cùng với đó, văn hóa đọc hình thành và phát triển Độ tuổi học sinh tiểu học cũng là giai đoạn phức tạp trong cuộc đời của mỗi người với hoạt động chủ đạo
là hoạt động học tập Các em còn rất ít kinh nghiệm sống và tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm sống chủ yếu qua hoạt động học tập ở nhà trường và đọc sách Do vậy, văn hóa đọc là điều kiện quan trọng để các em tiếp thu tri thức, đồng thời trường phổ thông cũng là môi trường thuận lợi cho phát triển văn hóa đọc thông qua việc cung cấp kiến thức, kỹ năng đọc, phát triển tư duy sáng tạo, hình thành các chuẩn mực ứng xử văn hoá cho các em
Có rất nhiều yếu tố trong trường tiểu học tác động tới văn hóa đọc của học sinh Chương trình giảng dạy của nhà trường là yếu tố quan trọng đối với phát triển văn hóa đọc Ở những năm đầu bậc tiểu học, học sinh được trang bị kỹ năng đọc - yếu tố rất quan trọng đối với phát triển văn hóa đọc Những năm tiếp theo, kỹ năng này được hoàn thiện, đồng thời tri thức của các em được dần phát triển Phương pháp giảng dạy của thầy/ cô giáo ảnh hưởng lớn tới sự hình thành
và phát triển tư duy của học sinh, qua đó ảnh hưởng đến năng lực giải mã và lĩnh hội tài liệu của các em Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường cũng có thể phát huy vai trò của mình trong giáo dục văn hóa đọc cho các em thông qua việc lồng ghép các hoạt động đọc sách, giới thiệu sách hoặc trao đổi, thảo luận về nội dung một cuốn sách trong các buổi sinh hoạt thường kỳ Đặc biệt, thư viện nhà trường, là không gian thích hợp để thực hiện các hoạt động giáo dục văn hóa đọc cho học sinh phổ thông
Có thể coi thư viện trường tiểu học như một trung tâm giáo dục văn hóa đọc cho các em lứa tuổi học sinh tiểu học Thư viện với vốn tài liệu phong phú, sát với chương trình học tập trong nhà trường, với các phương pháp phục vụ đa dạng, hướng tới phát huy tính tích cực, sáng tạo của người đọc trong quá trình tiếp cận và sử dụng tài liệu sẽ hỗ trợ tích cực cho việc giáo dục văn hóa đọc cho học sinh phổ thông Vốn tài liệu của thư viện trường tiểu học có 3 bộ phận: tài liệu phục vụ giảng dạy cho giáo viên, tài liệu tham khảo cho học sinh và sách giáo khoa, trong đó bộ phận sách tham khảo được tăng cường và hướng tới đáp ứng nhu cầu và đặc điểm tâm lý lứa tuổi của các em Sách thiếu nhi, đặc biệt là truyện tranh chiếm tỷ lệ cao trong bộ phận này Nhu cầu đọc lành mạnh của học sinh tiểu học được đáp ứng đầy đủ bằng các hình thức phục vụ mượn và đọc tại chỗ sinh động, hấp dẫn, thuận tiện Các phương pháp hướng dẫn đọc đặc thù trong thư viện như giới thiệu sách, thảo luận sách, vẽ tranh theo sách, thi vui đọc sách sẽ giúp các em phát triển nhu cầu và hứng thú đọc một cách lành mạnh, hài hoà, đồng thời củng cố và phát triển các kỹ năng đọc đã được hình thành trong chương trình học tập Những sinh hoạt tập thể trong quá trình đọc tại thư viện cũng giúp các em rèn luyện thái độ ứng xử văn hoá với sách
Trang 61.2 Các văn bản khuyến khích, thúc đẩy việc phát triển văn hóa đọc trong giáo dục
Nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của văn hóa đọc đồng thời hướng tới một xã hội học tập, ngày 24/2/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hàng năm là ngày Sách Việt Nam Sự kiện này mang lại kỳ vọng nâng cao nhận thức về ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng của việc đọc sách đối với việc phát triển kiến thức, kỹ năng, tư duy, nhân cách con người; khuyến khích, phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm bản sắc dân tộc
Trong ngành giáo dục, ngày 16/01/2015, Bộ Giáo dục & Đào tạo cũng đã ban hành Công văn số 222/BGDĐT-CSVCTBTH chỉ đạo tổ chức Ngày Sách Việt Nam lần thứ 2 Ngày 3/12/2015, Bộ GD&ĐT đã có công văn số 6841/BGDĐT- GDTX về việc đổi mới thư viện và việc xây dựng văn hóa đọc trong nhà trường phổ thông và mầm non [2]
2 Thực trạng về thói quen đọc sách
2.1 Thực trạng chung về thói quen đọc sách của nước ta
Những năm gần đây, trong bối cảnh giáo dục và những vấn đề xã hội được truyền thông chú ý, văn hóa đọc đã thu hút được sự quan tâm rộng rãi của người dân trong cả nước Phong trào đọc sách sau rất nhiều năm bị lãng quên đã được tái khởi động với sự ra đời của hàng loạt thư viện mới cùng các câu lạc bộ đọc sách Tuy nhiên, vì nhiều lí do, những thành quả trong thực tế xây dựng văn
hóa đọc ở nước ta vẫn chưa được như mong đợi Trên báo Tuổi trẻ online ngày
18/12/2016, ông Lê Hoàng, phó chủ tịch Hội xuất bản Việt Nam cho rằng nếu trừ đi sách giáo khoa và chia đều số sách xuất bản trong năm cho số dân thì trung bình mỗi người dân chỉ đọc 01 cuốn sách/ năm [3] Nhận định này cũng tương đối sát với kết quả điều tra do Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch công bố tháng 4/2013, theo đó mỗi người Việt Namđọc khoảng 0,8 cuốn sách/năm [4] Thực trạng này nói lên rằng chúng ta cần phải tiếp tục côc gắng nhiều hơn nữa trong việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc Trong quá trình đó việc học hỏi kinh nghiệm từ các nước trong khu vực và trên thế giới sẽ trở nên cần thiết
Ông Nguyễn Quang Thạch, người đã có 19 năm nghiên cứu và thực hiện chương trình “Sách hóa nông thôn” cho biết, tỷ lệ người Việt Nam hoàn toàn
không đọc sách có thể nhiều hơn 26% dân số Những người hoàn toàn không đọc sách nói chung ở đây không phải là mù chữ mà đây là thói quen không đọc sách thường xuyên và không có sách để đọc Đầu năm 2015, ông đi bộ xuyên Việt để vận động chương trình sách hóa nông thôn Trong quá trình đó, ông đã phỏng vấn trên 3.000 người, và nhận được kết quả có hơn 90% người dân không đọc sách [1]
Người dân vẫn chưa có thói quen và kỹ năng đọc sách phù hợp mà chủ yếu đọc theo ngẫu hứng, chỉ có một bộ phận nhỏ học sinh, sinh viên và những người làm công tác nghiên cứu khoa học… mới có thói quen và cách đọc đúng
Nhìn sang một số nước có nền văn hóa đọc phát triển, chúng ta sẽ càng
Trang 7thấy rõ những yếu kém của mình
Nhật Bản là nước có văn hóa đọc sách phát triển mạnh mẽ Đối với hoạt
động đọc sách trong trường học thì từ năm 2007 khi Luật giáo dục trường học
được sửa đổi, cụm từ “làm cho học sinh thói quen với việc đọc sách” đã được đưa vào điều khoản quy định về “mục tiêu giáo dục”, Số liệu thống kê cho biết
sô lượng thủ thư trong các trường Tiểu học ở Nhật Bản vãn tiếp tục gia tăng Nhìn tổng thể, theo kết quả điều tra của Bộ giáo dục, văn hóa, thể thao, khoa học
và công nghệ Nhật Bản trung bình một người Nhật đọc 12-13 cuốn sách/năm (2016)
Qua tìm hiểu, kết quả cho thấy một trong những yếu tố cơ bản làm cho văn hóa đọc ở Nhật Bản phát triển đó là vai trò của các trường học Ở Nhật Bản, thư viện trường học được quan tâm và chúng đã tạo ra môi trường tốt cho học sinh đọc sách Ngay từ khi học mẫu giáo, các cô giáo đã đọc sách cho học sinh nghe Ở tiểu học học sinh sẽ có giờ “đọc sách” bên cạnh các giờ học dành cho các môn giáo khoa Những hoạt động này giúp cho học sinh có thói quen đọc sách và học theo kiểu nghiên cứu [5]
Nguyên nhân của những hạn chế
- Nguyên nhân đầu tiên kể đến là văn hóa nghe nhìn đã lấn át văn hóa đọc Các thiết bị nghe nhìn hiện đại như điện thoại di động, máy nghe nhạc MP3, máy xem phim MP4, internet… rất phổ biến Sự tiện ích của các phương tiện trên đã làm cho chúng ta dần dần lười đọc sách
- Nguyên nhân thứ hai khiến nhiều người quay lưng với văn hóa đọc là sự bận rộn Tìm việc làm, học tập, làm thêm, giải trí, … đã chiếm gần hết quỹ thời gian của mỗi người Vì vậy, việc đọc và nghiền ngẫm các tác phẩm là điều không tưởng
- Chúng ta chưa có một tổ chức nào, một hoạt động xã hội nào xây dựng thói quen đọc có hệ thống, hầu như chưa tiến hành giáo dục kỹ năng đọc có hệ thống từ bậc tiểu học lên đến bậc đại học Một nguyên nhân rất quan trọng là cách học từ thời kỳ học phổ thông cho đến đại học, cao đẳng chưa tạo cho người học thói quen đọc sách Cách học văn theo mẫu rập khuôn, khô cứng, gò bó, dạy học theo kiểu đọc chép đã triệt tiêu nhu cầu, khả năng đọc sách của học sinh, sinh viên
- Công tác tuyên truyền hướng dẫn đọc chưa được thực hiện thường xuyên liên tục và có định hướng Ngay ở những cơ quan có chức năng hướng dẫn dân chúng đọc như hệ thống thư viện công cộng, cơ quan phát hành sách, phương tiện truyền thông đại chúng cũng được thực hiện chưa thường xuyên, chưa phong phú và hấp dẫn
2.2 Thực trạng về thói quen đọc sách của học sinh trường tiểu học thị trấn Rừng Thông huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa
2.2.1 Đặc điểm, tình hình trường tiểu học tiểu học thị trấn Rừng Thông
Thị trấn Rừng Thông cách Thành phố Thanh Hóa khoảng 5 km ngược về
Trang 8phía Tây Dù là thị trấn huyện lị, trung tâm của một huyện đồng bằng nhưng thị
trấn Rừng Thông lại có một phần diện tích là đồi núi Phía Bắc giáp xã Đông
Tiến, phía Nam giáp xã Đông Thịnh, phía Đông giáp các xã Đông Lĩnh và Đông
Tân của thành phố Thanh Hóa, phía Tây giáp xã Đông Anh Đây là trung tâm
văn hóa, chính trị của huyện Đông Sơn Kinh tế tương đối ổn định, nhân dân chủ
yếu là cán bộ công chức và buôn bán nhỏ lẻ, một số đi làm ăn ở các tỉnh
Được sự quan tâm lãnh chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương
năm học 2017 – 2017 trường được công nhận lại trường đạt chuẩn Quốc gia
mức độ 1 và được công nhận trường Kiểu mẫu Nhà trường có đội ngũ cán bộ
giáo viên trẻ, khỏe, nhiệt tình, trách nhiệm với công việc, 100% giáo viên đạt
trình độ trên chuẩn, phần lớn giáo viên đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp huyện,
cấp tỉnh Đây là lực lượng nòng cốt để nâng cao chất lượng giáo dục Chất lượng
giáo dục luôn đứng vào tốp đầu bậc học của huyện Đông Sơn
2.2.2 Thực trạng thói quen đọc sách của học sinh trường tiểu học thị trấn
Rừng Thông
Một thực tế chung ở hầu hết các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Đông
Sơn đó là học sinh chưa có thói quen đọc sách, mặc dù gần như 100% các
trường đã có thư viện chuẩn Vậy lí do tại sao? Để đánh giá thực trạng việc đọc
sách của học sinh ngoài việc quan sát việc hàng ngày, trao đổi với giáo viên và
phụ huynh học sinh, tôi đã tiến hành khảo sát 366 học sinh từ khối 2 đến khối 5
cuối năm học 2016-2017 theo phiếu điều tra:
PHIẾU ĐIỀU TRA HỌC SINH
Các em thân mến!
Sách báo là người bạn thân thiết của mỗi chúng ta vì qua sách báo chúng
ta học được biết bao điều bổ ích Các em hãy vui lòng trả lời trung thực, thẳng
thắn những suy nghĩ, sở thích, thói quen và cả những mong muốn của mình về
việc đọc sách qua các câu hỏi dưới đây:
3 Ngoài giờ học, các em tham gia các hoạt động nào?
Xem ti vi Chơi thể thao
Đến các câu lạc bộ Tự học Giúp bố mẹ làm việc nhà Đọc sách
Trang 94 Hàng ngày các em có thời gian đọc sách , nghe đọc sách không?
Có Không Nếu có, em dành bao nhiêu thời gian?
Dưới 30 phút Trên 30 phút Hơn 1 giờ
5 Em thường đọc, nghe những loại sách gì?
Truyện cổ tích Truyện lịch sử Truyện danh nhân Sách tìm hiểu khoa học
Truyện tranh Các loại sách khác
6 Vì sao em đọc những loại truyện trên?
Tự em thích Bạn bè giới thiệu
Các thầy cô giáo yêu cầu Bố mẹ khuyên
7 Em thường đọc sách từ nguồn nào?
Tự mua Mượn thư viện trường Mượn bạn bè Mượn thư viện lớp
8 Sau khi đọc xong một cuốn sách, em thường làm gì?
Kể lại cho bạn bè, người thân
Trả lời câu hỏi của bố mẹ về cuốn sách Ghi lại những xúc cảm về cuốn sách Không làm gì
9 Trong những cuốn sách đã đọc, em thích nhất cuốn nào? Hãy kể tên
11 Em có thích tham gia các hoạt động hướng dẫn đọc sách nào?
Liên hoan, tuyên truyền giới thiệu sách
Xem triển lãm sách Thi kể chuyệnh
Vẽ tranh theo sách
Trang 1012 Thư viện có những cuốn sách mà em thích không?
Có Không
Xin cảm ơn các em đã trả lời!
Tổng hợp phiếu khảo sát, tôi thu được kết quả
Lớp Khối lớp 2 Khối lớp 3 Khối lớp 4 Khối lớp 5 Tổng
* Bố mẹ làm nghề:
Nông dân: 10/366 (2,7%) Buôn bán: 43/366 (10%)
Giáo viên: 98/366 (26,8%) Công nhân: 49/366 (1,3%)
Viên chức: 63/ 366 (17,2 %) Các nghề khác: 103/ 366(28,1%)
* Ngoài giờ học, các em tham gia các hoạt động:
Xem ti vi: 198/366 (54,1%) Chơi thể thao: 164/366 (48,8%)
Truyện danh nhân: 15/366 (4,1%) Sách tìm hiểu khoa học: 19/366 (5,2%)
Truyện tranh: 266/366 (72,7%) Các loại sách khác: 41/366 (11,2%)
* Các em đọc những loại truyện trên vì:
Tự em thích: 239/366 (65,3%) Bạn bè giới thiệu: 31/366 (8,5%)
Các thầy cô giáo yêu cầu: 51/366 (13,9%) Bố mẹ khuyên: 25/366 (6,8%)
* Em thường đọc sách từ nguồn:
Tự mua: 138/366 (37,7%) Mượn thư viện trường: 167/366 (45,6%)
Mượn thư viện lớp: 113/366 (30,9%) Mượn bạn bè: 60/366 (16,4%)
* Sau khi đọc xong một cuốn sách, các em thường làm:
Kể lại cho bạn bè, người thân: 106/366 (28,9%)
Trang 11Trả lời câu hỏi của bố mẹ về cuốn sách: 27/366 (7,4%)
Ghi lại những xúc cảm về cuốn sách: 0
Không làm gì: 233/366 (63,7%)
* Khi đọc cuốn sách mình yêu thích, các em thường có những trạng thái: Tâm trạng giống nhân vật: 38/366 (10,4%)
Thoải mái, vui vẻ: 239/366 (65,3%)
Muốn hành động giống nhân vật mình yêu thích: 89/366 (24,3%)
* Thích tham gia các hoạt động hướng dẫn đọc:
Tuy có thư viện lớp học và thư viện nhà trường (đã được công nhận đạt Chuẩn thư viện trường phổ thông) nhưng các em học sinh trong trường chưa tích cực đọc sách, chưa biết cách lựa chọn sách và đọc sách Tủ sách lớp học chưa sử dụng nhiều, chưa có hiệu quả Nguyên nhân của tình trạng trên phải kể đến:
- Gia đình và nhà trường chưa nhận thấy được tầm quan trọng của việc tạo dựng thói quen đọc sách và cách đọc sách cho học sinh
- Việc học tập trên lớp chiếm quá nhiều thời gian dẫn đến học sinh không
Trang 12và phụ huynh học sinh để mọi người có trách nhiệm trong việc tạo thói quen đọc sách cho học sinh
Vấn đề đầu tiên của sự thành bại, đó chính là nhận thức của con người Nắm được tầm quan trọng đó, BGH nhà trường đã thông qua các buổi sinh hoạt, hội họp, nhà trường để tuyên truyền cho đội ngũ CB-GV trong nhà trường và phụ huynh học sinh hiểu được tầm quan trọng của việc đọc sách của trẻ Sách
là nguồn cung cấp tri thức vô tận, khi đến với sách không những kiến thức được
mở rộng mà tính cách của trẻ được hình thành một các gián tiếp, khi đọc sách các em phải tư duy khiến não bộ phát triển các em thông minh hơn
Nuôi dưỡng hứng thú và tạo thói quen đọc sách cho các em là trách nhiệm của phụ huynh học sinh và thầy cô giáo trong nhà trường Bố mẹ, ông bà phải hướng dẫn các em đọc sách, lựa chọn cho các em những cuốn sách hay làm gương cho các em noi theo Vì vậy, việc tạo thói quen đọc sách cho các em là trách nhiệm chính là của nhà trường và của thầy cô giáo trong nhà trường Nói
như Krupx ka ta: “Việc đọc sách của thiếu nhi là vấn đề các nhà giáo không thể thờ ơ được Đó là sự nghiệp xương máu của mình”
- Việc tạo ra được một thói quen cho các em là một việc làm khó, đòi hỏi tính kiên trì của người giáo viên Trước hết mỗi một thầy cô phải biết đam mê đọc sách xây dựng cho mình văn hóa đọc, từ đó mới truyền ngọn lửa đam mê cho các em và hướng dẫn các em đọc sách tốt Một giáo viên kể chuyện hay, hay việc đọc truyện cho các em nghe trước giờ đi ngủ cũng sẽ tạo được sự tò mò cho các em, từ đó các em tìm sách để đọc và kể theo thầy (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
Thầy cô không chỉ dừng lại việc khuyến khích các em đọc sách mà phải cùng đọc với các em, hướng dẫn các em lựa chọn sách, hướng dẫn các em cách đọc và cùng trao đổi với các em về ý nghĩa, nội dung cuốn sách vừa đọc Có như thế mới giúp các em cảm thụ được giá trị của quyển sách và hình thành được văn hóa đọc trong các em
Muốn các em có thói quen đọc sách trước hết thầy cô giáo và cha mẹ học sinh phải làm gương trong việc đọc sách, hướng dẫn các em lựa chọn sách, cách đọc và tạo mọi điều kiện thuận tiện nhất cho các em đọc (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
Giải pháp 2: Xây dựng hiệu quả tủ sách lớp học
Năm học 2016-2017 là một trong 17 trường được Dự án Tủ sách Lam Sơn trao tặng “Tủ sách lớp học” cho tất cả các lớp
Đây là ngọn lửa, là điều kiện thuận lợi nhen nhóm ý tưởng phải xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh nhằm phát triển trong học sinh niềm đam mê đọc sách Để làm được được điều đó BGH cùng CBGV đã họp bàn để tìm ra các giải pháp để phát huy tủ sách lớp học Đó là:
Xây dựng quỹ thời gian đọc sách cho học sinh ngay tại lớp
Tổ chức cho học sinh tự quản tủ sách lớp học và việc đọc sách
Trang 13Tạo nguồn sách phong phú, phù hợp với từng lứa tuổi, đảm bảo tính giáo dục
1 Xây dựng quỹ thời gian đọc sách cho học sinh ngay tại lớp
Trong khâu xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường, tôi đã quan tâm đến quỹ thời gian đọc sách trên lớp của các em Đưa nội dung đọc sách vào nội dung sinh hoạt lớp 15 phút đầu giờ Các em sẽ đọc sách vào sáng thứ 2,4,6 hàng tuần Ngoài ra, học sinh còn có thể đọc sách trước giờ vào học, giờ ra chơi buổi chiều, đọc sách ở nhà Việc quy định cụ thể về thời gian đọc sách trong ngày để việc đọc sách ban đầu là việc thực hiện nền nếp, quy định sau trở thành hoạt động tự giác, trở thành thói quen
2 Tổ chức cho học sinh tự quản tủ sách lớp học và việc đọc sách
Khi nhận được món quà từ chương trình thiện nguyện “Tủ sách Lam Sơn”, sau khi đi học tập kinh nghiệm sử dụng sách của trường bạn Chúng tôi đã xây dựng cho trường kế hoạch hoạt động tủ sách lớp học phù hợp với đặc điểm của nhà trường Đó là tiến hành Lập danh mục tủ sách Lam Sơn cho từng lớp; Lập sổ theo dõi mượn sách (ban thư viện của lớp sẽ quản lý); Nội quy tủ sách;
Sổ ghi chép những điều cảm nhận của học sinh sau khi đọc sách (đối với học sinh khối 4,5) Phát huy tinh thần giao quyền tự chủ của học sinh, mỗi lớp đều
có một ban thư viện, do lớp bình chọn Nhiệm vụ của ban thư viện là quản lý sách, cho mượn sách, trả sách, sắp xếp tủ sách Đối với HS khối 4,5 các em có thể ghi chép vào một cuốn sổ về những cảm nhận của mình sau khi đọc xong một cuốn sách nào đó Các em sẽ chia sẻ với các bạn, với thầy cô giáo những cảm nhận của mình thông qua giờ sinh hoạt tập thể, đối với học sinh khối 1,2,3 các em có thể nêu những điều đã học được từ sách Trước khi “Tủ sách lớp học”
đi vào hoạt động chúng tôi đã tập huấn cho các em trong ban thư viện của các lớp cách quản lý tủ sách, để các em có thể tự tin quản lý tủ sách một cách chủ động Thầy cô chỉ là người kiểm tra, giám sát, nhắc nhở, giúp đỡ, động viên các
em Đặc biệt là nêu gương, khen ngợi những em đọc được nhiều sách (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
3 Tạo nguồn sách phong phú, phù hợp với từng lứa tuổi, đảm bảo tính
giáo dục
Voltaire đã từng nói: “ Những gì sách dạy chúng ta cũng giống như lửa Chúng ta lấy từ nhà hàng xóm, thắp nó trong nhà ta, đem nó truyền cho người khác, và nó trở thành tài sản của tất cả mọi người ” [6] Với tinh thần đó, để tạo
nguồn sách cho “Tủ sách lớp học”, tôi đã sử dụng một số hình thức: kêu gọi phụ
huynh học sinh của lớp góp sách, kêu gọi các nhà hảo tâm, các doanh nghiệp,
các thầy cô giáo tài trợ Trước tiên phát động phong trào “ Góp một cuốn để đọc nghìn cuốn” từ Liên đội nhà trường Các em sẽ góp những cuốn sách mình đã đọc đến cùng chia sẻ với bạn, giúp cho tủ lớp thêm phong phú Liên đội sẽ đánh giá, tuyên dương những lớp quyên góp được nhiều sách Sách được các thầy cô giáo phân loại theo độ tuổi, theo chủ đề (sách văn học, sách lịch sử, sách khoa học, truyện cổ tích, sách danh nhân, sách kĩ năng,….) và kiểm duyệt Như vậy, sách đưa về các tủ sách lớp học là những sách phù hợp với từng độ tuổi học sinh
Trang 14và có đủ các chủng loại.(Hình ảnh minh họa ở phụ lục 4)
Ngoài ra, sau mỗi một học kỳ, tôi cho các tủ sách trong khối mượn, đổi
sách cho nhau (những sách mà lớp chưa có)
Tủ sách khi mới nhận Tủ sách sau khi huy động
Giải pháp 3: Xây dựng thư viện xanh trong trường
Theo Tiến sỹ Võ Ngọc Minh thì việc đọc không phải là thói quen, bản năng hay hứng thú Vì vậy những yếu tố tác động quyết định đến việc đứa trẻ cầm sách và đọc cuốn sách đó chính là không gian đọc (là cách bài trí, cách sắp đặt bàn ghế, cách trang trí, cách bài trí sách trên giá, .); thời gian (phải có khoảng thời gian tự do); quyển sách (đủ hấp dẫn: trang bìa, hình ảnh, nội dung sách khó hơn tư duy học sinh một bậc mới tạo hứng thú hấp dẫn); hoạt động (tổ chức thành trò chơi) Cùng với ý tưởng đã nung nấu của mình năm học 2017-
2018 đã xây dựng được thư viên xanh ở một góc sân trường bằng nguồn kêu gọi XHHGD (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
Thật vui mừng, khi thấy được niềm vui, phấn khởi của các em học sinh khi được đọc sách ở một không gian hấp dẫn mà các em ví như là vườn cổ tích vậy Sau khi thư viện xanh hoàn thành các em hứng thú đọc sách hơn, tham gia đọc sách nhiều hơn Đặc biệt là niềm vui, niềm phấn khởi, của phụ huynh học sinh khi thấy con em mình được đọc sách ở không gian hấp dẫn như vậy Nhà trường đã làm lan toả ”ngọn lửa” đến phụ huynh học sinh, đó là sự đồng tình, ủng hộ, cỗ vũ của phụ huynh trong công tác phát triển văn hoá đọc trong nhà trường (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
Để thư viện xanh phát huy giá trị thư viện xanh, nhà trường đã xây dựng
kế hoạch hoạt động cụ thể, khoa học
1 Xây dựng quỹ thời gian đọc sách cho học sinh
Song song với lịch đọc sách trên lớp học, nhà trường đã xây dựng quỹ thời gian đọc sách của các em ở thư viện xanh cho tất cả các lớp, đảm bảo cho 100% học sinh được đọc sách ở thư viện xanh
Trang 15Tổ chức cho học sinh tự quản tủ sách và việc đọc sách
Sau khi hoàn thành “Thư viện xanh”, cùng với món quà vô cùng ý nghĩa (tặng toàn bộ số sách cho tủ sách thư viện xanh) của Phụ huynh học sinh chúng tôi cũng đã xây dựng cho các em kế hoạch hoạt động của thư viện Đó là tiến hành Lập danh mục; Lập sổ theo dõi mượn sách; Thành lập ban thư viện và lập
kế hoạch hoạt động cho ban thư viện cũng như lịch đọc sách của các lớp Với tinh thần giao quyền tự chủ của học sinh, ban thư viện sẽ quản lý sách, cho mượn sách, trả sách, sắp xếp tủ sách Cô phụ trách thư viện là người kiểm tra, giám sát, nhắc nhở, giúp đỡ, các em
LỊCH HOẠT ĐỘNG CỦA BAN THƯ VIỆN
Trang 16Để tạo nguồn sách cho ”Tủ sách thư viện xanh”, Đầu tiên tôi kêu gọi lòng hảo tâm từ phụ huynh học sinh, và được hai phụ huynh của lớp 4A và lớp 3C đã tặng cho nhà trường toàn bộ số sách trong tủ sách Thư viện xanh với trị giá 5.000.000 đồng Không dừng ở đó, sách sẽ được bổ sung hằng năm, nguồn sách này sẽ được trích từ ngân sách hằng năm, từ đóng góp của Hội cha mẹ học sinh, kêu gọi các nhà hảo tâm, các doanh nghiệp, các thầy cô giáo tài trợ
Giải pháp 4: Tổ chức cho học sinh thực hành, trải nghiệm những điều các
em đọc được trong sách
1 Hướng dẫn và tổ chức cho các em viết cảm nhận sau khi đọc sách
Trong giờ khi giới thiệu một cuốn sách cần đưa ra một số các câu hỏi gợi
mở để khi đọc xong học sinh căn cứ vào đó viết cảm nhận Trong các giờ đọc sách theo quy định, dành 5 phút cuối giờ để các em viết cảm nhận về cuốn sách hoặc một phần cuốn sách mình đã đọc Bài viết của các em được gửi vào hòm thư “Điều em muốn nói” Cuối tuần, giáo viên đọc lựa chọn những bài viết hay giới thiệu và khen thưởng các em trước toàn lớp, toàn trường (Hình ảnh minh họa ở phụ lục)
2 Tổ chức cho các em chia sẻ những kiến thức, những hiểu biết được tích lũy được trong quá trình đọc sách
Hàng tháng, cô giáo chủ nhiệm lớp sẽ tổ chức cho các em thực hành, trải nghiệm những điều các em đọc được trong sách vào các buổi sinh hoạt tập thể của lớp vào cuối mỗi tháng Các em sẽ cùng chia sẻ với các bạn trong lớp những điều mình đã được đọc như: câu tên câu truyện, số trang, các nhân vật có trong truyện, chi tiết yêu thích là gì? Ý nghĩa của câu truyện, Đây là hoạt động vô cùng bổ ích, không chỉ giáo dục các em trong cuộc sống cần phải biết chia sẻ,
mà còn giúp các em có thêm hiểu biết Bên cạn đó thông qua hoạt động chia sẻ giúp rèn kĩ năng manh dạn hơn, tự tin, đặc biệt là kĩ năng thuyết trình trước đông người
3 Tổ chức có hiệu quả ngày hội đọc sách Việt Nam 20/4
Phát động phong trào thi đua chủ điểm tháng 4, ngày đọc sách Việt Nam 20/4 ngay trong buổi chào cờ đầu tháng Kế hoạch cụ thể như sau:
Vòng 1: Các lớp sẽ tổ chức thi tại lớp, lựa chọn bạn xuất sắc nhất lớp Đến
tuần thứ 3 của tháng 4, các lớp thi và chọn một em xuất sắc nhất đại diện cho khối tham gia thi trong ngày hội đọc sách
Vòng 2: Tổ chức thi toàn trường lần lượt hai nội dung sau:
- Kể chuyện theo sách (hoặc giới thiệu sách; thuyết trình về tác dụng của việc việc đọc sách, cảm nhận về một câu chuyện, một nhân vật nào đó trong sách em đã đọc)
- Trưng bày sách
Kế hoạch cụ thể được trình bày ở phụ lục 5
Trang 174 Kết quả đạt được
Qua gần một năm triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên Tháng 3/2018 tôi tiếp tục tiến hành khảo sát 380 (100% HS từ khối 2 đến khối 5) các em học sinh trong trường theo mẫu đã tiến hành cuối năm học 2016-2017 Kết quả thu được
Tổng hợp phiếu khảo sát, tôi thu được kết quả
Lớp Khối lớp 2 Khối lớp 3 Khối lớp 4 Khối lớp 5 Tổng
* Ngoài giờ học, các em tham gia các hoạt động:
Xem ti vi: 108/380 (27,4%) Chơi thể thao: /380 (28,2%) Đến các câu lạc bộ: 16/380 (1,6%) Tự học: 137/380 (36,1%) Giúp bố mẹ làm việc nhà: /380 (27,9%) Đọc sách: 254/380 (66,8%)
* Hàng ngày các em có thời gian đọc sách , nghe đọc sách:
Bố mẹ khuyên: 107/380 (28,2%)
Trang 18* Em thường đọc sách từ nguồn:
Tự mua: 107/380 (28,1%)
Mượn thư viện trường: 217/380 (57,1%)
Mượn thư viện lớp: 263/380 (69,2%)
Mượn bạn bè: 26/380 (6,8%)
* Sau khi đọc xong một cuốn sách, các em thường làm:
Kể lại cho bạn bè, người thân: 161/380 (42,4%)
Trả lời câu hỏi của bố mẹ về cuốn sách: 73/380 (19,2%)
Ghi lại những xúc cảm về cuốn sách: 85 (22,4%)
Không làm gì: 61/380 (16,1%)
* Khi đọc cuốn sách mình yêu thích, các em thường có những trạng thái: Tâm trạng giống nhân vật: 108/380 (28,4%)
Thoải mái, vui vẻ: 189/380 (49,7%)
Muốn hành động giống nhân vật mình yêu thích: 83/380 (21,8%)
* Thích tham gia các hoạt động hướng dẫn đọc:
- Về công tác tuyên truyền: Vượt cả mong đợi, công tác tuyên tuyền nâng
cao nhận thức của cha mẹ học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên đã được làm rất tốt Cha mẹ học sinh, các thầy cô giáo, cán bộ, nhân viên trong trường đều nhận thức đúng về vai trò của việc đọc sách, đồng lòng phối hợp xây dựng tủ sách lớp học, rèn thói quen và kĩ năng đọc sách cho học sinh Không những thế, việc làm của nhà trường lan tỏa đến các trường khác trong và ngoài huyện, đầu năm họ 2017- 2018 trường đón đoàn tham quan và học tập kinh nghiệm huyện Yên Định
và được đoàn đánh giá cao Hình ảnh được trình bày ở phụ lục 10
Trang 19- Về kết quả đọc sách của học sinh: Học sinh từ chỗ chưa có thói quen
đọc sách, chưa thích đọc sách, đến nay các em đã có thói quan đọc sách theo quy định của lớp, của trường, nhiều em tỏ ra thích và ham đọc sách Từ chỗ sách học sinh đọc chủ yếu là sách giáo khoa đến nay các em đọc rất nhiều loại sách khác nhau Học sinh khá tự tin, mạnh dạn, tự giác trong các hoạt động của trường