Chính vì vậy trong những năm gần đây mục tiêu trọng tâm của ngành giáo dục về đổi mới phương pháp dạy học không chỉ là dạy kiến thức, dạy kĩ năng mà quan trọng hơn là phải dạy cho các em
Trang 1MỤC LỤC
1 Mở đầu 2
1.1 Lý do chọn đề tài 2 1.2 Mục đích nghiên cứu 3 1.3 Đối tượng nghiên cứu 3 1.4 Phương pháp nghiên cứu 3 1.5 Những điểm mới của sang kiến kinh nghiệm 3
2 Nội dung sáng kiến 3 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng 4 2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
2.3.1 Sưu tầm, tranh, vật thật trong thực tế: môn Lịch sử, Công dân 5
2.3.2 Làm các thí ngiệm về vật lí, hóa học 8
2.3.2.1 Thí nghiệm về vật lí 8
2.3.2.2 Làm các thí ngiệm về hóa học 11
2.3.3 Các bảng biểu, số liệu các môn Vật lí, địa lý 12
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 14
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 2.4.1 Đối với học sinh 14
2.4.2 Đối với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 14
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN DỀ TÀI.
Việt Nam chúng ta đang trên con đường phát triển, hội nhập với cộng đồng quốc tế, vì vậy nó đòi hỏi nội dung chương trình và phương pháp giảng dạy các môn học nói chung và môn Công nghệ nói riêng cũng phải được lựa chọn hợp lí, sát với nhu cầu của thực tiễn Chính vì vậy trong những năm gần đây mục tiêu trọng tâm của ngành giáo dục về đổi mới phương pháp dạy học không chỉ là dạy kiến thức, dạy kĩ năng mà quan trọng hơn là phải dạy cho các
em cách học, cách tiếp nhận kiến thức một cách tích cực, chủ động, phát huy được tinh thần tập thể, ý thức hợp tác cộng đồng Việc đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng giảng dạy môn Công nghệ nói chung và Công nghệ 8 nói riêng cũng góp phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu chung của ngành giáo dục
Trong khi ngành giáo dục đang quan tâm đổi mới chương trình thì việc dạy học theo hướng tích hợp liên môn là rất thiết thực, phù hợp với chương trình phổ thông Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học “Tích hợp” là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạy học còn “liên môn” là đề cập tới nội dung dạy học
Đã dạy học “tích hợp” thì chắc chắn phải dạy kiến thức “liên môn” và ngược lại,
để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp Ở mức độ thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông… Mức độ tích hợp cao hơn là phải xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinh vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: Kiến thức Vật lí và Công nghệ về các tính chất của vật liệu, kiến thức Lịch sử và Địa lí về địa điểm; Giáo dục Công dân trong giáo dục đạo đức, lối sống…
Cụ thể với bài : “ vật liệu cơ khí”, kiến thức có liên quan đến các môn rất nhiều
Trang 3giáo viên không liên hệ, không đề cập đến kiến thức có liên quan thì học sinh sẽ khó hiểu, bài học không sinh động
Chính vì lí do trên và tầm quan trọng của nó trong dạy học tích hợp liên
môn nên tôi chọn đề tài: “ Một số kinh nghiệm dạy tích hợp liên môn trong bài
“Vật liệu cơ khí” nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh ở môn Công nghệ lớp 8 trường THCS Ninh Hải”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Đối với học sinh, trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được
sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Sáng kiến:“ Một số kinh nghiệm dạy tích hợp liên môn trong bài “Vật liệu cơ khí” nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh ở môn Công nghệ lớp 8 trường THCS Ninh Hải” áp dụng cho 34 HS lớp 8A trường THCS Ninh Hải
năm học 2017-2018
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Đề tài sử dụng phương pháp khảo sát đánh giá học sinh về khả năng vận dụng kiến thức của các môn để làm thí nghiệm, trả lời câu hỏi có liên quan tới bài
“Vật liệu cơ khí”, tổng hợp kết quả khảo sát, so sánh kết quả học sinh của hai lớp sau khi áp dụng đề tài
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Xuất phát từ yêu cầu thực tế của xã hội để phát triển nền giáo dục hiện đại nên những con người toàn diện về mọi mặt, hướng đến đổi mới phương pháp trong dạy và học
Bên cạnh đó về phía gia đình học sinh chưa quan tâm đến việc học môn Công nghệ của con em mình với quan niệm là “những môn học phụ không quan trọng” nên các em chuẩn bị cho bài học chưa sâu, vào giờ học các em đều lúng túng về việc này dẫn đến tình trạng không tập trung dẫn đến bài vẽ thường chưa hoàn chỉnh, hoặc bỏ dở giữa chừng
Trang 4Bản thân tôi suy nghĩ và đưa ra quyết định nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm trong chuyên môn để dạy tốt môn Công nghệ cấp THCS nói chung và bài : “ Vật liệu cơ khí” nói riêng Với bài này là một bài học khô khan, khó, kiến thức còn mới các em chưa hiểu nhiều, đặc biệt có liên quan đến nhiều môn học, trong khi đó một số kiến thức còn mới như môn Hóa học Từ đó tôi cũng tự hỏi: Học sinh hiểu và học tốt bài học “ Vật liệu cơ khí” bằng cách nào? có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trang trên là: Các em chưa hiểu rõ được nội dung, yêu cầu của hoc, chưa nắm bắt được các câu hỏi gợi ý, chưa có sự tưởng tượng phong phú, chưa quan sát thực tế nhiều, chưa chịu khó thu thập các kiến thức liên hệ thực tế Trong khi đó phần cơ khí hay bài “ vật liệu cơ khí ” thì những vật liệu đó hầu hết vật liệu có xung quanh ta
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Thực trạng của học sinh khối 8 trong việc học môn Công nghệ ở trường THCS Ninh Hải
* Kết quả khảo sát trước khi học bài dạng tích hợp liên môn của 2 lớp 8A và 8B:
Lớp Sĩ số GiỏiTS % KháTS % Trung bìnhTS % YếuTS %
Qua khảo sát kết quả học tập của các em học sinh khối 8 tôi thấy số học sinh chưa hiểu về sự liên kết giữa các môn hoc, hứng thú học tập của các em chưa cao Bằng thực tế và qua đánh giá viêc dạy và học tôi nhận thấy một số ưu, nhược điểm :
* Ưu điểm:
- Học sinh đa phần đều con nhà nông thôn nên ngoan hiền, ít nghịch hơn trong giờ học
* Nhược điểm:
- Về kiến thức: Được các em xem là môn học khô khan, kém hấp dẫn kiến thức trừu tượng đặc biệt phần cơ khí… Dẫn đến nhàm chán ở cách học của học sinh
- Về học sinh: Các em vốn ít có hứng thú học trong giờ học, ít tìm hiểu xung quanh Nguyên nhân là do các em còn coi đây là “môn phụ” nên chỉ học mang tính chất qua loa, đối phó, không có sự đầu tư
- Về giáo viên:
+ Đồ dùng dạy học chưa tốt
Trang 5+ Kiến thức một số bài còn dài không thuận lợi, dạy học mang tính lí thuyết nhiều
Trên đây là nhược điểm và cũng là những nguyên nhân chính làm ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu bài học của học sinh lớp 8 trong môn Công nghệ
2.3 CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
2.3.1 Sưu tầm, tranh, vật thật trong thực tế: môn Lịch sử, Công dân
* Kiến thức môn lịch sử 6 (Tiết 10- Bài 10): Học sinh biết được lịch sử xuất
hiện kim loại ở đất nước ta và ảnh hưởng của nó đến đời sống văn hóa xã hội, từ
đó biết được tầm quan trọng của vật liệu cơ khí nói chung và vật liệu kim loại nói riêng
Nhờ sự phát triển của nghề làm gốm, người Phùng Nguyên – Hoa Lộc đã phát minh ra thuật luyện kim.Kim loại ra đời đã dẫn đến những thay đổi quan trọng trong xã hội như sự thay đổi vai trò trong gia đình giữa đàn ông và phụ nữ, làm cho sự phân hoá xã hội sâu sắc hơn và đây là yếu tố dẫn đến sự tan rã của xã hội nguyên thuỷ ở nước ta để chuẩn bị đưa con người sang một thời đại mới
GV: Chiếu hình ảnh về một số dụng cụ lao động bằng đồng đầu tiên:
Lưỡi cày đồng Công cụ đồng
Trang 6Tài nguyên thiên nhiên phân bố không đều Được tập trung nhiều ở vùng Trung
du và miền núi Bắc Bộ Tài nguyên thiên nhiên không phải là vô tận
GV: Giáo dục học sinh ý thức tiết kiệm vật liệu vì tài nguyên khoáng sản không
phải là vô tận
Hình ảnh về việc khai thác và sản xuất kim loại
Việc khai thác ảnh hưởng nhiều đến môi trường sinh thái, làm ô nhiễm môi trường nước, môi trường sinh thái và ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Trang 7GV: Trong quá trình sản xuất vật liệu cơ khí thường thải ra nhiều khí độc và bụi làm ô nhiễm môi trường không khí Chất thải rắn không được qui hoạch hợp lý
sẽ làm suy thoái môi trường đất, nước Chất thải lỏng khi thải trực tiếp vào nguồn nước sẽ làm tăng nồng độ kim loại ảnh hưởng đến môi trường sinh thái Chiếu một số hình ảnh về việc khai thác và sản xuất vật liệu cơ khí làm ảnh hưởng đến môi trường sống:
2.3.2 Làm các thí ngiệm về vật lí, hóa học.
2.3.2.1 Thí nghiệm về vật lí:
* Khi dạy phần chất dẻo, có hai loại chất dẻo là chất dẻo nhiệt và chất dẻo nhiệt rắn
Trang 8- Để chứng tỏ đó là chất dẻo nhiệt : Là loại có nhiệt độ nóng chảy thấp, khi đốt ở nhiệt dộ thấp dễ nóng chảy
Giáo viên làm thí nghiệm cho học sinh quan sát đó là giáo viên dùng đèn cồn đốt túi bóng thể hiện rằng đó là chất dẻo nhiệt
GV đang đốt túi và cho HS quan sát trạng thái túi bóng sau khi đốt
- Để chứng tỏ đó là chất dẻo nhiệt rắn : Là loại chịu được nhiệt độ cao, nóng chảy ở nhiệt độ cao, khi đốt ở nhiệt dộ cao thì mới nóng chảy
Giáo viên làm thí nghiệm cho học sinh quan sát đó là giáo viên dùng đèn cồn đốt vỏ công tắc điện thể hiện rằng đó là chất dẻo nhiệt rắn khó nóng chảy, là những chất có nhiệt độ nóng chảy cao
Trang 9GV đang đốt vỏ công tắc điện.
- Vật liệu cơ khí có tính chất vật lí như: nhiệt độ nóng chảy, tính dẫn điện, dẫn nhiệt
+ Kim loại có thể dẫn được điện như là đồng, nhôm
Giáo viên hướng dẫn HS làm thí nghiệm về tính dẫn điện bằng cách: Cho thanh nhôm lắp nối tiếp với mạch điện thì bóng đèn vẫn sáng, điều đó chứng tỏ nhôm dẫn được điện
HS đang làm thí nghệm chứng tỏ thanh nhôm dẫn điện
Trang 10+ Phi kim loại không dẫn được điện như là nhựa, cao su
Giáo viên hướng dẫn HS làm thí nghiệm về tính chất cách điện : Cho thanh nhựa lắp nối tiếp với mạch điện thì bóng đèn không sáng, điều đó chứng tỏ thanh nhựa này không dẫn được điện
Thí nghiệm cho thanh nhựa nối tiếp vào mạch điện.
+ Kim loại có thể truyền được nhiệt như là thép đồng, nhôm
Giáo viên làm thí nghiệm về tính truyền nhiệt của kim loại bằng cách: Đốt một đầu thanh thép, sau thời gian ngắn cho HS cảm nhận được sự truyền nhiệt của thanh thép bằng cách sờ vào đầu thanh thép không đốt thấy đầu đó nóng lên Điều đó chứng tỏ thanh thép truyền nhiệt từ đầu này sang đầu kia
Trang 11GV đốt một đầu thanh thép và cho HS nhận biết được sự truyền nhiệt của nó
2.3.2.2 Thí nghiệm về hóa học:
* Khi dạy phần tính chất hóa học: Cho biết khả năng của vật liệu chịu được tác dụng hóa học trong các môi trường, như tính chịu axit và muối, tính chống
ăn mòn
Ví dụ như : thép nhôm, đồng dễ bị ăn mòn khi tiếp xúc với axit.(Trong
Chương tình Hóa học lớp 8,hóa học 9)
- Để chứng tỏ đó giáo viên làm thí nghiệm cho học sinh quan sát đó là giáo viên thanh thép nhúng vào axit clohiric trong thời gian một phút, sau đố lấy ra cho HS quan sát Kết quả bề mặt ngoài đoạn thép bị nhúng vào biến đổi thành màu đen
Trang 12GV làm thí nghiệm cho thanh thép nhúng vào axit HCl
GV cho HS quan sát tháy được sự ăn mòn của axit.
2.3.3 Các bảng biểu , số liệu các môn Vật lí, địa lý.
Khi nói về các tính chất vật lí của vật liệu cơ khí GV đưa ra một số bảng biểu để HS biết và so sánh:
- Bảng biểu về nhiệt độ nóng chảy của một số chất (Kiến thức môn Vật lí 6 (Tiết
25- Bài 25):
Trang 13chảy (0C) chảy (0C) Vonfam (chất làm
dây tóc bóng đèn)
- Bảng biểu về tính dẫn nhiệt của một số chất (Kiến thức môn Vật lí 8 (Tiết
22-Bài 22):
nhiệt
nhiệt
- Bảng biểu về khối lượng riêng của một số chất (Kiến thức môn Vật lí 6 (Tiết
11- Bài 11):
Chất rắn Khối lượng riêng
(kg/m3)
Chất lỏng Khối lượng riêng
(kg/m3)
Kiến thức môn địa lý 9 (Tiết 19, bài 17),
Học sinh biết được vùng tập trung nhiều khoáng sản của đất nước ta, biết được tài nguyên không phải là vô tận và để sản xuất ra vật liệu cơ khí cũng sẽ gây ra những ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái Giáo dục học sinh ý thức tiết kiệm vật liệu cơ khí
Cụ thể:
GV chiếu bảng tổng hợp tài nguyên thiên nhiên các vùng trên đất nước và hình ảnh về lược đồ tự nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
Tài nguyên Tổng
số
Trung du miền núi Bắc Bộ
Đồng bằng sông Hồng
Đông Nam Bộ
Bắc Trung bộ
Các vùng khác
Trang 14-Quặng sắt 100 38.7 - - 61.3
2.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC, VỚI BẢN THÂN, ĐỒNG NGHIỆP VÀ NHÀ TRƯỜNG.
2.4.1 Đối với học sinh.
- Học sinh hiểu bài, lĩnh hội được nhiều kiến thức, đặc biệt việc tư duy sáng tạo tốt hơn Khả năng quan sát của các em tốt, tập trung cao và gây được sự chú ý bởi qua các thí nghiệm, qua những hình ảnh thì sẽ chứng minh được điều giáo viên giảng giải Cụ thể qua so sánh kết quả sau khi học bài học “ Vật liêu
cơ khí” của lớp 8A( lớp không áp dụng đề tài) với kết quả sau khi học bài “ Vật liêu cơ khí” của lớp 8B (lớp đã áp dụng đề tài) bằng cách phiếu các câu hỏi, kết quả như sau:
Trang 15TS % TS % TS % TS %
2.4.2 Đối với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Với việc sử dụng cách dạy này, giáo viên sẽ không nói nhiều nhưng lại đạt được hiệu quả như mong muốn Giáo viên luôn vận động, luôn có những ý nghĩ sáng tạo để cho bài dạy của mình sinh động hơn Đồng thời phải tìm hiểu các bộ môn từ hình ảnh, số liệu, thí nghiệm liên quan đến bài học
Trong quá trình giảng dạy chính vì có sự liên môn nên các đồng nghiệp cùng nhau san sẻ những kiến thức, những kinh nghiệm để giúp cho bài dạy của đồng nghiệp tốt hơn cũng là góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1 KẾT LUẬN
Qua một thời gian nghiên cứu, tìm tòi tỉ mỉ từng bước, từng vấn đề, phương pháp sử dụng trong quá trình nghiên cứu, với sự nỗ lực tìm tòi của bản thân tôi và sự nhiệt tình của đồng nghiệp, những người có kinh nghiệm đã giúp tôi có kết quả sau:
- Đã hệ thống được nhiều nội dung kiến thức của các môn học có liên quan đến bài “ Vật liệu cơ khí” cho quá trình giảng dạy Công nghệ ở trường THCS
- Giúp học sinh tăng hứng thú học tập, khắc sâu kiến thức và đạt kết quả cao Đồng thời dạy học tích hợp lien môn có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục con người toàn diện Nó không những thúc đẩy việc học tập nâng cao kiến thức
mà còn rèn cho các em nhiều kĩ năng biết liên hệ, áp dụng các kiến thức có liên quan đến môn Công nghệ trong cuộc sống
Vì vậy, tôi dã biết căn cứ vào yêu cầu, mục đích để sắp xếp các hình thức tích hợp cho phù hợp với từng nội dung bài dạy, phù hợp với học sinh trường THCS Hải Lĩnh cũng như đạt được mục tiêu của mình đề ra
Qua quá trình nghiên cứu tôi đã học hỏi được một số kinh nghiệm, biết cách phối hợp kiến thức các môn học sao cho khoa hoc, phù hợp với mục đích yêu cầu của môn Công nghệ, phục vụ triệt để cho mục đích dạy học Qua đó tôi
đã áp dụng có hiệu quả tích hợp liên môn cho học sinh khối 8 trường THCS Ninh Hải