Nghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết ápNghiên cứu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy ở bệnh nhân tăng huyết áp
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y
TÔ THỊ MAI HOA
NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VỚI ĐẶC ĐIỂM TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH VÀNH BẰNG CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH 256 DÃY Ở BỆNH NHÂN
TĂNG HUYẾT ÁP
LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC
HÀ NỘI – NĂM 2018
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y
TÔ THỊ MAI HOA
NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VỚI ĐẶC ĐIỂM TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH VÀNH BẰNG CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH 256 DÃY Ở BỆNH NHÂN
TĂNG HUYẾT ÁP
Chuyên ngành : NỘI KHOA
Mã số : 9 72 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS.TS PHẠM THỊ HỒNG THI
2 GS.TS PHẠM MINH THÔNG
HÀ NỘI –NĂM 2018
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến Đảng ủy, Ban Giám đốc, Phòng sau Đại học, Bộ môn Nội Tim Mạch, Học viện Quân Y đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô và đồng nghiệp tại Viện Tim Mạch Quốc Gia, Bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu nghiên cứu và hoàn thành luận án này
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Phạm Thị Hồng Thi
và GS.TS Phạm Minh Thông, những người thầy đã hết lòng dìu dắt và tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi phương pháp nghiên cứu và hoàn thành luận án
Tôi chân thành cảm ơn PGS TS Nguyễn Oanh Oanh, cùng các thầy
cô đã chỉ bảo, đóng góp những ý kiến quí báu cho tôi
Tôi thật sự xúc động và chân thành biết ơn gia đình, đồng nghiệp, bạn
bè đã động viên và giúp đỡ tôi mọi mặt để tôi hoàn thành khóa học và công trình nghiên cứu khoa học này
Hà Nội, ngày 6 tháng 9 năm 2018
NCS Tô Thị Mai Hoa
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tác giả
Tô Thị Mai Hoa
Trang 5MỤC LỤC
Trang Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục chữ viết tắt trong luận án
Danh mục các bảng
Danh mục các sơ đồ
Danh mục các hình
Danh mục các biểu đồ
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1 3
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Tăng huyết áp 3
1.1.1 Định nghĩa tăng huyết áp 3
1.1.2 Dịch tễ tăng huyết áp 3
1.1.3 Phân loại tăng huyết áp 5
1.1.4 Phân chia giai đoạn tăng huyết áp 5
1.1.5 Tổn thương cơ quan đích của tăng huyết áp 6
1.2 Bệnh động mạch vành ở bệnh nhân tăng huyết áp 8
1.2.1 Khái niệm chung về bệnh động mạch vành 8
1.2.2 Cấu trúc giải phẫu động mạch vành 8
1.2.3 Các yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành 10
1.2.4 Các phương pháp chẩn đoán bệnh động mạch vành 23
1.2.5 Phương pháp chụp cắt lớp vi tính trong chẩn đoán bệnh động mạch vành 28
1.3 Những nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan 33
1.3.1 Các nghiên cứu nước ngoài 33
1.3.2 Các nghiên cứu trong nước 35
Chương 2 38
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38
Trang 62.1 Đối tượng nghiên cứu 38
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 38
2.1.2 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu 38
2.1.3 Tiêu chuẩn loại trừ 38
2.2 Địa điểm nghiên cứu: 38
2.3 Thời gian tiến hành nghiên cứu: 38
2.4 Phương pháp nghiên cứu: 38
2.4.1 Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp 39
2.4.2 Cỡ mẫu: 39
2.4.3 Phương pháp chọn mẫu: 39
2.5 Các tiêu chuẩn chẩn đoán dùng trong nghiên cứu 39
2.5.1 Chẩn đoán tăng huyết áp: 39
2.5.2 Chẩn đoán cơn đau thắt ngực ổn định: 41
2.5.3 Phân độ khó thở theo NYHA: 42
2.5.4 Chẩn đoán một số rối loạn trên điện tâm đồ: 42
2.5.5 Chẩn đoán một số rối loạn trên siêu âm tim: 42
2.5.6 Chẩn đoán thừa cân, béo phì: Theo WHO áp dụng cho người châu Á 43
2.5.7 Chẩn đoán rối loạn lipid máu: 43
2.5.8 Chẩn đoán đái tháo đường: 44
2.5.9 Đánh giá tình trạng tổn thương thận: 44
2.5.10 Đánh giá tình trạng hút thuốc lá và uống rượu: 44
2.5.11 Đánh giá tình trạng lười vận động: 44
2.5.12 Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch: 44
2.5.13 Tiêu chuẩn chẩn đoán đột quỵ não: 45
2.5.14 Tiêu chuẩn đánh giá tổn thương động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy: 46
2.5.15 Tiêu chuẩn đánh giá tổn thương động mạch vành trên chụp động mạch vành qua da: 47
2.5.16 Đánh giá bất thường các chỉ số sinh hoá và huyết học 48
2.5.17 Đánh giá chỉ số Framingham: 48
2.5.18 Đánh giá nguy cơ mắc bệnh động mạch vành trước chụp cắt lớp vi tính theo tuổi, giới và triệu chứng đau ngực: 49
Trang 72.6 Các chỉ số và biến sô trong nghiên cứu 50
2.6.1 Các chỉ số nghiên cứu 50
2.6.2 Các biến số trong nghiên cứu 51
2.7 Các bước tiến hành 54
2.7.1 Phương pháp hỏi và khám lâm sàng 54
2.7.2 Các xét nghiệm máu 54
2.7.3 Ghi điện tim đồ 55
2.7.4 Chụp X-quang tim phổi 55
2.7.5 Siêu âm Doppler tim 55
2.7.6 Chụp 256 dãy động mạch vành 55
2.7.7 Chụp động mạch vành qua da 57
2.8 Phân tích và xử lý số liệu 58
2.8.1 Phân tích số liệu: 58
2.8.2 Phương pháp khống chế sai số 60
2.9 Đạo đức nghiên cứu 60
Chương 3 63
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 63
3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu: đặc điểm một số yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích 63
3.1.1 Đặc điểm chung 63
3.1.2 Phân bố bệnh nhân theo tuổi, giới 63
3.1.3 Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ của đối tượng nghiên cứu 64
3.1.4 Đặc điểm tổn thương cơ quan đích của đối tượng nghiên cứu 72
3.2 Đặc điểm tổn thương, giá trị chẩn đoán động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 73
3.2.1 Đặc điểm tổn thương động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 73
3.2.2 Giá trị chẩn đoán động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 76
3.3 Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích với đặc điểm tổn thương động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát 79
Trang 83.3.1 Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích với
hẹp động mạch vành 79
3.3.2 Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích với vôi hóa động mạch vành 86
3.3.3 Kết quả phân tích đa biến mô hình logistics giữa một số yếu tố nguy cơ liên quan với tổn thương động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy hai bóng phát tia 91
3.3.5 Mối liên quan giữa kết quả chỉ số Framingham với kết quả chụp mạch vành bằng cắt lớp vi tính 92
Chương 4 94
BÀN LUẬN 94
4.1 Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu; đặc điểm một số yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích 94
4.1.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 94
4.1.2 Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ bệnh động mạch vành 98
4.1.3 Đặc điểm tổn thương cơ quan đích của đối tượng nghiên cứu 106
4.2 Đặc điểm tổn thương, giá trị chẩn đoán bệnh động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 2 bóng phát tia 107
4.2.1 Đặc điểm tổn thương bệnh động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 2 bóng phát tia 107
4.2.2 Giá trị chẩn đoán bệnh động mạch vành bằng chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 2 bóng phát tia 118
4.3 Mối liên quan một số đặc điểm ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với tổn thương động mạch vành trên chụp cắt lớp vi tính 256 dãy hai bóng phát tia 123
4.3.1 Mối liên quan giữa tuổi và giới ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với tổn thương động mạch vành 123
4.3.2 Mối liên quan giữa béo phì, rối loạn lipid máu và hoạt động thể lực ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với tổn thương động mạch vành 125 4.3.3 Mối liên quan giữa thời gian phát hiện tăng huyết áp, giai đoạn tăng huyết áp, kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với tổn thương động mạch vành 127
Trang 94.3.4 Mối liên quan giữa biến chứng dày thất trái, biến chứng đột quỵ não,
biến chứng suy thận ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với hẹp
và vôi hóa động mạch vành 128
4.3.5 Mối liên quan giữa đái tháo đường và hs-CRP ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với hẹp và vôi hóa động mạch vành 128
4.3.6 Mối liên quan giữa hút thuốc lá, lạm dụng rượu hoặc đồng thời cả thuốc lá và lạm dụng rượu, tiền sử gia định mắc bệnh động mạch vành ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát với hẹp và vôi hóa động mạch vành 130
4.3.7 Liên quan trong mô hình hồi quy đa biến logistics giữa một số yếu tố nguy cơ với tổn thương và vôi hóa động mạch vành 132
4.3.8 Mối liên quan giữa một số chỉ số tiên lượng bệnh động mạch vành và tổn thương động mạch vành qua chụp cắt lớp vi tính 256 dãy hai bóng phát tia ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu 134
KẾT LUẬN 137
KIẾN NGHỊ 139
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1: MINH HỌA 2 CA LÂM SÀNG
PHỤ LỤC 2: BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU………
DANH SÁCH BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU………
Trang 10DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ
1 ACC/AHA American College of Cardiology Foundation/
American Heart Association (Trường Môn Tim Mạch Hoa Kỳ /Hội Tim Mạch Hoa Kỳ)
2 BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể)
3 Cho - TP Cholesterol toàn phần
10 Ds Đường kính cuối tâm thu của thất trái
11 DSCT Dual Source Computer Tomography (Chụp cắt lớp
vi tính hai nguồn phát)
13 EF Ejection Fraction (Phân số tống máu thất trái)
17 HDL High Density Lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng cao)
18 hs-CRP High sensitivity C-Reactive Protein (Protein C phản
ứng độ nhạy cao)
19 IVUS Intravascular Ultrasound (Siêu âm nội mạch)
20 LAD Left Anterior Descending (Động mạch xuống trước
trái hoặc động mạch liên thất trước)
Trang 11STT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ
22 LDL Low Density Lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng thấp)
23 LMCA Left Main Coronary Artery (Thân chung động mạch
vành trái)
25 RCA Right Coronary Artery (Động mạch vành phải)
26 SCAI Society for Cardiovascular Angiography and
Interventions (Hiệp hội tim mạch can thiệp)
27 SV Stroke Volume (Thể tích một nhát bóp)
31 TIMI Thrombolysis In Myocardial Infarction (Tiêu sợi
huyết trong nhồi máu cơ tim)
32 TNF Tumor necrosis factor (yếu tố hoại tử u)
33 WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới)
Trang 12DANH MỤC CÁC BẢNG
1 1 Phân độ tăng huyết áp theo mức huyết áp đo tại phòng khám 3
1 2 So sánh một số thông số kỹ thuật các thế hệ máy chụp 32
2 1 Phân độ đau thắt ngực ổn định theo CCS……… 41
2 2 Phân độ khó thở theo NYHA……… 42
2 3 Các giá trị bình thường theo giới tính về kích thước thất trái trên siêu âm 2D theo khuyến cáo của Hiệp hội Siêu âm Mỹ 2015 43
2 4 Đánh giá BMI áp dụng cho người Châu Á 43
2 5 Phân loại Rối loạn lipid máu theo Hội tim mạch Việt Nam 2008 43
2 6 Nguy cơ mắc bệnh động mạch vành trước chụp cắt lớp vi tính theo tuổi, giới và các triệu chứng……… 49
3 1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……… 63
3 2 Phân bố bệnh nhân theo tuổi, giới (n=186) 63
3 3 Phân bố bệnh nhân theo thời gian phát hiện tăng huyết áp, 64
3 4 Đặc điểm một số chỉ số sinh hoá và chỉ số huyết học 66
3 5 Một số đặc điểm chỉ số siêu âm tim (n = 175) 68
3 6 Đặc điểm BMI, hoạt động thể lực và rối loạn lipid máu của đối tượng nghiên cứu 69
3 7 Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ khác (n=186) 71
3 8 Đặc điểm tổn thương một số cơ quan đích ở 72
3 9 Đặc điểm chung kết quả cắt lớp vi tính 256 dãy động mạch vành 73
3 10 Phân bố mức độ hẹp của các nhánh động mạch vành (n=186) 74
3 11 Đặc điểm tổn thương có ý nghĩa trên các phân nhánh 75
3 12 Phân bố bệnh nhân theo điểm vôi hoá 75
3 13 Giá trị chẩn đoán hẹp động mạch vành của 76
3 14 Giá trị chẩn đoán hẹp thân chung động mạch vành trái 76
3 15 Giá trị chẩn đoán hẹp nhánh LAD của cắt lớp vi tính 77
Trang 13Bảng Tên bảng Trang
3 16 Giá trị chẩn đoán hẹp động mạch vành của cắt lớp vi tính 78
3 17 Giá trị chẩn đoán hẹp nhánh RCA của cắt lớp vi tính 78
3 18 Giá trị chẩn đoán tắc mạn tính động mạch vành 79
3 19 Mối liên quan giữa tuổi, giới với hẹp động mạch vành (n=186) 80
3 20 Mối liên quan giữa BMI, hoạt động thể lực, tình trạng kiểm soát huyết áp và hẹp động mạch vành 81
3 21 Mối liên quan giữa thời gian phát hiện tăng huyết áp, 82
3 22 Mối liên quan giữa biến chứng dầy thất trái, biến chứng đột quỵ não, biến chứng suy thậnvới hẹp động mạch vành 83
3 23 Mối liên quan giữa Đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hs -CRP tăng với hẹp động mạch vành 84
3 24 Mối liên quan giữa hút thuốc lá, lạm dụng rượu, hút thuốc lá và lạm dụng rượu đồng thời, tiền sử gia đình mắc động mạch vành với hẹp động mạch vành 85
3 25 Mối liên quan giữa tuổi, giới và vôi hóa động mạch vành 86
3 26 Mối liên quan giữa BMI, hoạt động thể lực, kiểm soát huyết áp và với vôi hóa động mạch vành 87
3 27 Mối liên quan giữa thời gian phát hiện tăng huyết áp, 88
3 28 Mối liên quan giữa Đái tháo đường, rối loạn lipid máu, 89
3 29 Mối liên quan giữa hút thuốc lá, lạm dụng rượu, hút thuốc lá và lạm dụng rượu đồng thời, tiền sử gia đình mắc động mạch vành 90
3 30 Kết quả phân tích đa biến mô hình logistics các yếu tố nguy cơ của hẹp động mạch vành 91
3 31 Kết quả phân tích đa biến mô hình logistics các yếu tố nguy cơ của vôi hóa động mạch vành 92
3 32 So sánh khả năng dự báo hẹp động mạch vành trước chụp cắt lớp vi tínhbằng thang điểm Framimgham với kết quả chụp động mạch vành 92
Trang 144 2 Tỷ lệ bệnh nhân theo số nhánh động mạch vành hẹp ở các nghiên
cứu khác nhau bằng máy chụp cắt lớp vi tính 256 dãy……… 112
4 3 Tỷ lệ bệnh nhân theo mức độ vôi hoá động mạch vành ở các nghiên cứu khác nhau bằng máy chụp cắt lớp vi tính 256 dãy 115
4 4 Giá trị của chụp 256 dãy trong đánh giá tổn thương động mạch vành……… 119
Trang 15Luận án đủ ở file: Luận án full