TTHỰC TRẠNG RỐI LOẠN LO ÂU CỦA HỌC SINH TRƯỜNG CHUYÊN THPT TỈNH THÁI BÌNH

“Sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật”. Do đó sk tâm thần đóng vai trò thiết yếu để cấu thành “sức khỏe tốt”. Ngày nay,Xã hội ngày càng hiện đại kéo theo rất nhiều sự thay đổi trong đời sống con người, phát sinh ra nhiều mối nguy hiểm tiềm năng cho sức khỏe tâm trí. Đó là một loạt các trạng thái khác nhau, từ những rối nhiễu tâm trí như lo âu, trầm cảm, ám ảnh, hay các chứng hoang tưởng, tâm thần phân liệt, động kinh... Trong đó, lo âu là hiện tượng tự nhiên, hết sức bình thường của con người trong khi họ gặp những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống.Nhưng vấn đề lại ở chỗ không phải lúc nào người ta cũng có một chút lo âu, mà ở rất nhiều người lo âu đã trở thành bệnh lí. Vì nó luôn làm đảo lộn cuộc sống cá nhân, làm cho người đó ăn không ngon, ngủ không yên, tâm thần bất an.

THỰC TRẠNG RỐI LOẠN LO ÂU CỦA HỌC SINH TRƯỜNG CHUYÊN THPT

I ĐẶT VẤN ĐỀ

“Sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật” Do đó sk tâm thần đóng vai trò thiết yếu để cấu thành “sức khỏe tốt” Ngày nay,Xã hội ngày càng hiện đại kéo theo rất nhiều sự thay đổi trong đời sống con người, phát sinh ra nhiều mối nguy hiểm tiềm năng cho sức khỏe tâm trí Đó là một loạt các trạng thái khác nhau, từ những rối nhiễu tâm trí như lo âu, trầm cảm, ám ảnh, hay các chứng hoang tưởng, tâm thần phân liệt, động kinh Trong đó, lo âu là hiện tượng tự nhiên, hết sức bình thường của con người trong khi

họ gặp những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống Nhưng vấn đề lại ở chỗ không phải lúc nào người ta cũng có một chút lo âu, mà ở rất nhiều người lo âu đã trở thành bệnh lí Vì nó luôn làm đảo lộn cuộc sống cá nhân, làm cho người đó ăn không ngon, ngủ không yên, tâm thần bất an

Trong đời sống thường ngày của con người không phải lúc nào cũng diễn ra tốt đẹp, mà là một chuỗi thăng trầm Mỗi khi phải đối mặt với những tình huống khó khăn hay nguy hiểm con người thường rơi vào trạng thái phổ biến là “lo lắng”, sự lo lắng ấy được xem như một phản ứng tự vệ bản năng của con người Tuy nhiên, nếu trạng thái tâm lý này ảnh hưởng thái quá đến nhận thức, cảm xúc, hành vi và sinh lý của cá nhân thì dẫn đến ảnh hưởng chất lượng cuộc sống như học tập, làm việc, giao tiếp, vui chơi…Lúc đó, lo lắng trở thành tình trạng bệnh lý thường gọi là “rối loạn lo âu”

Theo NC, đối tượng có nhiều nguy cơ rối loạn lo âu nhất là lứa tuổi thanh thiếu

niên, do lứa tuổi này đang chuyển từ thời kỳ quá độ của sự trưởng thành“không hoàn toàn

là trẻ con và cũng chưa phải người lớn”, giai đoạn này các em đang trải qua nhiều thay đổi

quan trọng, với những thay đổi xảy ra nhanh, không đồng đều, không cân bằng…nếu như không có sự quan tâm hợp lý từ người lớn , những xáo trộn này kết hợp với hoàn cảnh, điều kiện không thuận lợi trong cuộc sống thì dễ dàng phát sinh những rối loạn tâm lý như trầm cảm, stress, loạn thần cấp, hysteria (rối loạn phân ly) đặc biệt là RLLA

Đặc biệt là những học sinh trường chuyên , những áp lực mà các em phải đối mặt càng nhiều lên như: sự kỳ vọng của bố mẹ, sự cạnh tranh khốc liệt về mặt thứ hạng, rồi cả

áp lực vô hình về cái danh “ học sinh trường chuyên”,” con nhà người ta”…Những rối loạn

tâm lý này, không được chữa trị kịp thời thì nó sẽ ảnh hưởng đến tuổi trưởng thành

Thế nhưng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến RLLA ở học sinh THPT nói chung và học sinh trg chuyên nói riêng, ngoài các yếu tố sinh học nêu ở trên, còn có sự tác động của các yếu tố tâm lý – xã hội như: Áp lực thành tích học tập, quan hệ gia đình, quan hệ xã hội

và liên quan đến bản thân cá nhân Những nguyên nhân này gây nhiều xáo trộn trong tâm

tư, tình cảm của , nếu những xáo trộn đó không kiểm soát được sẽ phát sinh những rối loạn về mặt tâm lý cho các em

Để có thể lý giải cho câu hỏi trên, ít nhất phải xác định được RLLA ở học sinh THPT chuyên có những đặc trưng gì, nguyên nhân và mức độ biểu hiện như thế nào, trên

cơ sở đó, đưa ra những cách ứng phó và điều trị đúng đắn, phù hợp

Xuất phát từ những lý do trên, em chọn đề tài: “THỰC TRẠNG RỐI LOẠN LO ÂU CỦA HỌC SINH TRƯỜNG CHUYÊN THPT TỈNH THÁI BÌNH”

II NỘI DUNG

1 Lý thuyết

1.1 Khái niệm rối loạn lo âu

A, Lo âu bình thường

Lo âu là một phần của cuộc sống hàng ngày, mỗi chúng ta ai cũng có lo âu, khởi đầu lo âu là tự nhiên, bình thường và thậm chí còn có lợi Lo âu là một hiện tượng cảm xúc tất yếu của con người trước những khó khăn, thử thách của tự nhiên

và xã hội Lo âu là tín hiệu cảnh báo của cơ thể trước những mối đe dọa đột ngột, trực tiếp Lo âu cần thiết cho mỗi cá thể để tồn tại và thích nghi [26, tr.11]

Lo âu bình thường có chủ đề, nội dung rõ ràng như: bệnh tật, công việc, học tập Lo âu diễn biến nhất thời khi có các sự kiện trong đời sống tác động đến tâm lý của chủ thể, hết tác động thì lo âu cũng không còn và thường không có hoặc

có rất ít triệu chứng cơ thể [9, tr.28]

B Lo âu bệnh lý

Lo âu trở thành lo âu bệnh lý, khi xuất hiện không có liên quan tới một đe dọa nào, mức độ lo âu không cân xứng với bất cứ một đe dọa nào và có thể tồn tại kéo dài Khi mà mức độ lo âu ngày tăng dần đến gây trở ngại rõ rệt các hoạt động

thường ngày lúc đó được coi là lo âu bệnh lý

- Lo âu bệnh lý có 2 mức độ: Lo âu tính cách (nhân cách lo âu) và rối loạn

lo âu

1.2 Biểu hiện rối loạn lo âu

Biểu hiện về RLLA trên mỗi cá nhân là rất đa dạng và phức tạp, nhưng xét

từ góc độ tâm lý học thì RLLA được biểu hiện 4 mặt cơ bản sau:

a Biểu hiện về mặt nhận thức

Chủ thể thường có những vấn đề về mặt nhận thức chẳng hạn như tri giác với những sự việc hiện tượng không đúng với sự thật (sai thực tại) những gì xảy ra xung quanh và đồng thời thiếu khả năng xem xét khách quan Một đặc điểm nổi bật

ở người RLLA là khả năng tập trung chú ý không cao dẫn đến làm giảm thành tích của cá nhân trong công việc mà đòi hỏi sự tâp trung cao như đọc, tính toán

b Biểu hiện về mặt cảm xúc

Những người bị RLLA thường có cảm xúc không bình thường như lo sợ, sợ hãi, luôn luôn trong trạng thái bất an mà không có nguyên nhân hoặc đối tượng rõ

rệt Sống trong tình trạng thần kinh căng thẳng, vì luôn lo sợ những đối tượng, hoàn cảnh mà chủ thể cho là gây nguy hiểm có thể xuất hiện bất ngờ

Sự sợ hãi, lo lắng thường xuyên làm cho chủ thể cảm thấy mệt mỏi, đau khổ, mất thích thú trong hoạt động thường ngày Dẫn đến có những cảm xúc tiêu cực như dễ nổi nóng, khó kiểm soát cảm xúc Đôi lúc chủ thể có những ý nghĩ rất vô

lý chợt xuất hiện trong đầu như sợ chết, sợ bị mất kiểm soát, hoặc sợ hóa điên

c Biểu hiện về mặt hành vi

Mức độ biểu hiện RLLA ở mỗi cá nhân hoàn toàn không thể giống nhau như run rẫy, ấp úng, lúng túng, nói lắp, không thể đứng hoặc ngồi yên một chổ Nhưng hầu hết, đều có hành vi giống nhau là tránh né, e dè khi tiếp xúc với tình huống, hoàn cảnh mà họ cho là gây ra lo âu

d Biểu hiện về mặt sinh lý cơ thể

Các triệu chứng về đường hô hấp như đánh trống ngực, tim đập mạnh hoặc nhịp tim nhanh và kèm theo các cảm giác đau ở ngực, tức ngực, khó thở, cảm giác thiếu không khí, thở gấp, thở ngắn Đồng thời cơ thể xuất hiện những triệu chứng kích thích thần kinh thực vật như toàn thân nóng bừng hoặc ớn lạnh, vã mồ hôi, có cảm giác tê cóng hoặc như kim châm Triệu chứng sinh dục hoặc nội tiết như mót tiểu, tiểu khó, tiểu nhiều lần Hệ tiêu hóa có các triệu chứng như: ăn không tiêu, buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng, táo bón và co thắt ở dạ dày

1.3 Rối loạn lo âu ở học sinh THPT

a Khái niệm RLLA ở học sinh THPT

RLLA ở học sinh THPT là một trạng thái rối loạn về tâm lý và sinh lý ảnh hưởng đến các hoạt động thường ngày như học tập, tình cảm, giao tiếp, hành vi và các mối quan hệ xã hội

*) Những Biểu hiện rối loạn lo âu ở học sinh THPT nói chung,học sinh trg chuyên THPT nói riêng

a Những biểu hiện về nhận thức:

RLLA đã ảnh hưởng đến quá trình nhận thức ở học sinh THPT như sau: + Về tri giác, khi đang trong trạng thái lo âu, chủ thể thường nhìn những sự việc hiện tượng không đúng với sự thật (sai thực tại) những gì xảy ra xung quanh và đồng thời thiếu khả năng xem xét khách quan

+ Về chú ý, khả năng tập trung và chú ý ở học sinh THPT có RLLA sẽ giảm sút đi rất nhiều, cụ thể là không thể tập trung sự chú ý vào một việc gì lâu được mà rất dễ bị phân tán tư tưởng từ đó dẫn đến không thể tập trung chú ý để học tập, hoạt động giao tiếp và các hoạt động xã hội khác

+ Và đồng thời về mặt tư duy cũng bị ảnh hưởng như các thao tác tư duy: Khái quát hóa, trừu tượng hóa, suy luận, hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp và thao tác so sánh, phân loại

b Những biểu hiện về cảm xúc:

- Đặc điểm biểu hiện cảm xúc ở học sinh THPT như luôn trong trạng thái tâm lý căng thẳng, dễ bị kích động dù chỉ một kích thích nhỏ cũng có thể dẫn đến những cảm xúc tiêu cực như dễ nổi nóng, cáu giận không có lý do, khó kiểm soát cảm xúc

- Học sinh trg chuyên hay bị Thất vọng về kết quả học tập hoặc có những mâu thuẫn nhỏ trong các quan hệ xã hội cũng tạo nên những cảm xúc âm tính như tự trách mình, cảm thấy bất lực, chán nản hoặc cảm thấy bế tắc và có thể xuất hiện ý nghĩ tự tử và thực hiện hành vi đó

- Sự sợ hãi, lo lắng thường xuyên làm cho cá nhân cảm thấy mệt mỏi, đau khổ, mất thích thú trong hoạt động thường ngày và đồng thời ảnh hưởng thành tích trong học tập như: mất hứng thú học tập, có cảm giác sợ học, sợ thi và hoạt động giao tiếp hạn chế

c Những biểu hiện về hành vi:

Đặc trưng RLLA ở học sinh THPT là luôn có cảm giác bứt rứt toàn cơ thể, không thể đứng hoặc ngồi yên một chổ, luôn ngọ nguậy chân tay, dẫn đến không thể tập trung chú ý học tập Kết quả là các em không theo kịp bài giảng cho nên không hiểu bài, kết quả học tập giảm sút Đối với các trường hợp học sinh này nếu không các giải pháp phù hợp, kịp thời, từ đó các em có ý nghĩ các trốn học và xuất hiện hành vi trốn học, bỏ trường đi lang thang

d Những biểu hiện về sinh lý cơ thể:

Các triệu chứng về đường hô hấp như đánh trống ngực, tim đập nhanh hoặc nhịp tim nhanh và kèm theo các cảm giác đau ở ngực, tức ngực, khó thở, cảm giác thiếu không khí, thở gấp, thở ngắn Đồng thời cơ thể xuất hiện những triệu chứng kích thích thần kinh thực vật như toàn thân nóng bừng hoặc ớn lạnh, vã mồ hôi, có cảm giác tê cóng hoặc như kim châm Triệu chứng sinh dục hoặc nội tiết như mót tiểu, tiểu khó và tiểu nhiều lần Hệ tiêu hóa có các triệu chứng như rối loạn tiêu hóa, ăn không tiêu, buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng, ỉa chảy, táo bón và co thắt ở dạ dày

Về giấc ngủ cũng thường rối loạn, như khó đi vào giấc ngủ, ngủ ít, ngủ không sâu, chập chờn, có thể có chiêm bao, ngủ đủ giấc nhưng luôn cảm thấy thiếu ngủ, không sảng khoái

1.4 Nguyên nhân rối loạn lo âu ở học sinh trg chuyên THPT Nguyên nhân RLLA ở học sinh trg chuyên là: các yếu tố sinh học, môi trường hoặc kết hợp cả hai, trong nghiên cứu này chỉ đề cập yếu tố môi trường như học tập, quan hệ gia đình, quan hệ xã hội và một phần liên quan đến bản thân cá nhân

-Nguyên nhân học tập( nguyên nhân chủ yếu) McDonal (2001), nhận xét rằng mối quan hệ giữa kết quả học tập với lo âu

ở học sinh THPT là một vòng luẩn quẩn không lối thoát, phần nhiều học sinh có xu hướng lo lắng về kết quả học tập, nhưng ngược lại sự lo lắng quá mức ấy sẽ làm suy giảm thành tích học tập

Hoạt động chủ đạo của học sinh trg chuyên THPT là hoạt động học tập, vì thế yếu tố học tập là nguyên nhân chính gây RLLA ở các em và cũng như được học sinh chia sẻ một số nội dung sau:

+ áp lực các kỳ thi khảo sát mang tính chất cạnh tranh,thải trừ

+ Học cả ngày và gần như không có thời gian thư giãn;

+ Kết quả học tập không như mong muốn;

+ Điểm kém nhiều lần, thụt hạng trong lớp + Có quá nhiều bài tập;

+ Nội dung bài học khô khan và không làm hết bài tập

+ áp lực khi mang danh “ con nhà người ta”…

+ danh hiệu, học bổng Đặc biệt các em trg chuyên cuối cấp, ngưỡng cửa đại học luôn cái đích mà các

em hướng tới,không chỉ là đỗ đại học mà phải đỗ được các trg điểm,trg danh tiếng, phải đoạt được thủ khoa,phải dành xuất học bổng,rồi là du học…các em tự tạo cho mình áp lực vô hình để làm vui long các bậc làm cha mẹ, thầy cô cũng như danh tiếng kiêu hãnh trường chuyên

Bên cạnh đó, giáo dục nhà trường cũng tạo ra nguyên nhân quan trọng, đó

là cách giáo dục áp đặt làm cho học sinh thiếu tự tin, sáng tạo, nội dung chương trình quá tải, áp lực thi cử nặng nề làm cho học sinh lúc nào cũng căng thẳng, lo sợ

- Nguyên nhân quan hệ gia đình:

Gia đình luôn là nơi tổ ấm để cá nhân được yêu thương, chia sẻ, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ và đồng thời khi ở bên cạnh người thân thì cảm thấy được an toàn, được hạnh phúc Ngược lại, khi gia đình không còn là chổ dựa mặt tinh thần nữa thì cá nhân cảm thấy bất an, bất hạnh, lo lắng, sợ hãi

Lứa tuổi học sinh THPT có những gắn bó nhất định với gia đình, do đó có những ảnh hưởng về mặt tâm lý tích cực hoặc tiêu cực đối với gia đình, trong

nghiên cứu này chúng tôi đề cập một số nguyên nhân gây RLLA ở học sinh THPT như: Cha mẹ thường xuyên bất hòa, anh chị em có xung đột lẫn nhau, cha mẹ ly hôn, không được tự quyết định một số việc liên quan đến bản thân (như làm theo sở thích…), cha/mẹ quá khắt khe, cha mẹ không tin tưởng; và có xung đột với cha hoặc mẹ

- Nguyên nhân quan hệ xã hội:

Trong mối quan hệ xạ hội, có nhiều nguyên nhân dẫn tới RLLA ở học sinh THPT nhưng trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ đề cập nhiều đến 3 nguyên nhân sau:

- Quan hệ bạn bè

- Quan hệ với bạn khác giới

- Quan hệ với thầy cô giáo và những người xung quanh

- Nguyên nhân liên quan đến bản thân:

Nguyên nhân liên quan đến bản thân học sinh THPT cũng là một trong những nguyên do tác động mạnh mẽ đến đời sống tâm lý của các em

+ Thứ nhất, tự ý thức ở lứa tuổi học sinh THPT đã phát triển mức độ cao,

có liên quan đến nhu cầu tìm hiểu và đánh giá những thuộc tính tâm lý, phẩm chất

cá nhân một cách quá tỉ mỉ và nghiêm khắc Mặt khác do còn hạn chế về kinh

nghiêm sống, cho nên việc tự đánh giá gặp không ít khó khăn, đôi khi còn ngộ nhận dẫn đến có những lo lắng như: Về ngoại hình không như mong muốn, cảm thấy không ai hiểu mình, không đánh giá đúng năng lực của mình hoặc đặt ra mục tiêu quá cao mà không thực hiện đươc Một nguyên nhân khác nữa liên quan đến lòng

tự trọng không chấp nhận thua kém bạn bè cùng trang lứa

Nguyên nhân thứ hai là do thiếu các kỹ năng xã hội, do thiếu hụt các kĩ năng xã hội cần thiết hay là do lối sống thụ động, thu mình cụ thể như: Không biết cách giải quyết vấn để của bản thân, không định hướng được tương lai, thay đổi thói quen

Tóm lại, những nguyên nhân gây RLLA ở học sinh trg chuyên THPT nói chung rất đa dạng về nội dung, nhưng trong đó nhóm nguyên nhân học tập đóng vai trò chủ yếu đối với RLLA ở học sinh THPT đồng thời nhóm nguyên nhân gia đình, xã hội và bản thân học sinh chỉ là những yếu tố kết hợp

2 Thực trạng

2.1 thực trạng trên thế giới

Lo âu được phát hiện và nghiên cứu từ rất sớm bởi Hypocrate (460 – 356), ông đã

đề cập đến sự “lo âu” với ý nghĩa là một bệnh lý Trong tác phẩm “Aphorism” ông

đã mô tả lại sự sợ hãi của đứa trẻ như một căn bệnh với các triệu chứng sinh lý như nôn mửa và tâm lý sợ bóng tối [36, tr.2]

Năm 1621, Robert Burton đã viết cuốn sách “The Anatomy of

Melancholy”, ông đã gợi ý rằng có mối liên quan chặt chẽ giữa cảm giác lo lắng và

sợ hãi với các biểu hiện cơ thể như khó thở, mạch nhanh, đau tức vùng ngực, chóng mặt Richard Younge (1671) cho rằng lo âu chính là trạng thái phiền muộn khổ sở với mọi vấn đề trong cuộc sống, lo âu là sự không bình thường về mặt tâm

lý Đầu thế kỷ 18, thuật ngữ lo âu được y học nhắc tới và được cho là rối loạn tâm thần Sách giáo khoa về tâm thần học đầu tiên ở Anh quốc do tác giả William Battie (1703-1776) viết, ông đã phân biệt được sự khác nhau giữa “điên loạn” và “lo âu” Khi nghiên cứu về các biểu hiện của lo âu, Benedict Morel (1809 –1873) đã khẳng định rằng có mối liên quan chặt chẽ giữa lo âu với các triệu chứng cơ thể và sự thay đổi ở hệ thần kinh tự trị [35, tr.3 – 7]

Charles Darwin (1872) trong tác phẩm “Biểu hiện của cảm xúc ở người

và động vật” (The Expression of Emotions in Man and Animals) đã nói rõ nguồn gốc, bản chất của sợ hãi và lo âu, mô tả như sau: Con người trải qua các thế hệ đã

cố gắng chạy trốn khỏi những kẻ thù nguy hiểm với niềm sợ hãi, lo âu ngày một tăng lên Từ đó, tâm lý học và tâm thần học bắt đầu nghiên cứu về lo âu và mô tả bản chất của nó [43]

Có lẽ sự kiện có sức thuyết phục nhất trong lịch sử nghiên cứu về lo âu

đó là học thuyết của Freud (1895) về chứng suy nhược thần kinh Lần đầu tiên khái niệm lo âu được tiếp cận và được làm sáng tỏ về mặt bản chất Từ suy nhược thần kinh Freud đã tách ra một hội chứng riêng biệt gọi là “tâm căn lo âu” (anxiety

neurosis) Vào thời điểm đó, rối loạn phân ly và rối loạn nghi bệnh được xếp vào suy nhược thần kinh và được cho là bệnh lý tâm thần, còn tình trạng hoảng sợ có kèm lo âu theo Freud có liên quan đến những yếu tố sinh học cơ thể, quan điểm về bệnh học này đã ảnh hưởng trong phần lớn thời gian của thế kỷ

Tuy không có bằng chứng khoa học xác đáng, nhưng học thuyết này cũng làm sáng tỏ thêm về bản chất bên trong của RLLA và thể hiện một cách nhìn mới Mãi đến, vào đầu thế kỷ 20 những nghiên cứu về RLLA mới bắt đầu nở rộ và

đi sâu hơn vào bản chất của nó, đặc biệt ở hai lĩnh vực tâm thần học và tâm lý học Trong lĩnh vực tâm lý học nói chung và tâm lý học trị liệu, tâm bệnh học và tâm lý học lâm sàng nói riêng, RLLA được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như

xã hội, hành vi, nhận thức, liên nhân cách, xuyên văn hóa… Các nghiên cứu chủ yếu tập trung theo 3 hướng chính: (1) nghiên cứu thực trạng, khảo sát trên một lượng lớn dân số để có số liệu thống kê cụ thể (mà trong y học gọi là dịch tễ học)

về thực trạng RLLA; (2) nghiên cứu xác định nguyên nhân hoặc xây dựng mô hình

về cơ chế RLLA; (3) nghiên cứu thực nghiệm về các liệu pháp trị liệu RLLA

Về nghiên cứu thực trạng, cụ thể như sau: Theo thống kê của nhiều nước trong nhiều thập kỷ qua, tỉ lệ RLLA trẻ em là 5,7 đến 17,7% Theo nghiên cứu của Kashani và O Verchell (1997) tỉ lệ RLLA trẻ em và thanh thiếu niên Mỹ là khoảng 9% Còn tại Hoa Kỳ hiện nay, mỗi năm có hàng triệu dân mắc bệnh này" [16, 490]

Trong nghiên cứu thống kê dịch tễ học của tác giả Anderson (1994) cho rằng RLLA là một trong những dạng thường gặp nhất trong các bệnh về tâm thần

ở trẻ em với tỉ lệ mắc bệnh là 2,5% - 9,0% trong dân số chung, trong khi đó tỉ lệ ở trẻ em chiếm từ 20% - 30%, nghiên cứu này Anderson khẳng định trong dân số chung thì nhóm nữ giới có nguy cơ cao hơn nam giới [36, tr.127] RLLA là một trong những rối loạn tâm lý phổ biến nhất ở độ tuổi học đường (Costello, Mustillo, Erkanli, Keeler và Angold, 2003), Tỉ lệ dao động khoảng từ 4% đến 25%, với mức trung bình 8% (Boyd, Kostanski, Gullone, Ollendick và Shek, 2000) [44]

Trong một báo cáo của Ollendick (1998) khi nghiên cứu 649 trẻ em được lựa chọn ngẫu nhiên trong độ tuổi từ 12 – 17, có tới 16% cho biết ít nhất đã một lần từng trải qua một cơn kịch phát hoảng sợ, đây là một dạng RLLA ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe thể chất và tinh thần [36, tr.104 – 105] Một nghiên cứu khác về thực trạng lo âu ở trẻ em của M.Prior và cộng sự (1983 – 2001) trên

2443 trẻ theo chiều dọc từ lúc sinh cho đến 18 tuổi Kết quả cho thấy 42% những

em có tính cách hay xấu hổ, nhút nhát, thu mình trước 9 tuổi thường có RLLA vào giai đoạn tuổi thanh thiếu niên [16, tr.206]

Trên phương diện nghiên cứu thực nghiệm mô hình trị liệu RLLA cho trẻ

em, trong đó liệu pháp nhận thức hành vi được đề cập nhiều nhất trong thời gian gần đây, nghiên cứu của Philip Kendall ở Trường Đại học Temple (1994) với tên gọi “coping cat workbook” Ở Úc, Paula Brrett và Jane Hollmes (1999) xây dựng một chương trình can thiệp lo âu sớm với tên gọi “Friends program” và đã được Wignall và Rapee (1998, Đại học Queensland) ứng dụng trong điều trị RLLA, cho đến ngày nay các phương pháp đó được ứng dụng ở nhiều nước [16, tr.490]

Một số nghiên cứu về nguyên nhân gây ra RLLA, theo nghiên cứu của Warren và Huston (1997) cho rằng mối quan hệ gắn bó mẹ con quá kéo dài sẽ làm tăng trạng thái RLLA của trẻ sau này [16, tr.206]

Nghiên cứu của nhóm tác giả Sibnath Deb, Pooja Chatterjee, Kerryann Walsh (2010), ở thành phố Kolkata, Ấn Độ, với mẫu nghiên cứu 460 thanh thiếu niên (gồm 220 nam và 240 nữ) từ 13 tuổi đến 17 tuổi (lớp 9 đến lớp 12) được chọn để tham gia nghiên cứu và sử dụng thang lượng giá STAI (State trait anxiety inventory Spieberger, Gorsuch và Lushene 1970), kết quả cho thấy tỉ lệ RLLA chiếm khoảng 20,1% đối với học sinh nam (45/220) và 17,9% nữ (43/240) Theo Deb, (2001) nguyên nhân chính của sự RLLA ở thanh thiếu niên Ấn Độ cao là do

kì vọng của cha mẹ và áp lực thành tích học tập, khi so sánh tỉ lệ RLLA giữa học sinh ở trường Bengali 24,6 % cao hơn học sinh trường English chỉ 21,6 % Nhóm kinh tế - xã hội: so sánh tỉ lệ RLLA cao nhất là nhóm kinh tế - xã hội có mức thu nhập trung bình 30%, tiếp theo mức thu nhập thấp 28,6% cuối cùng là nhóm kinh

tế - xã hội có thu nhập cao 23,6% [44]

2.2 thực trạng ở Việt Nam

Ở nước ta hiện nay, vấn đề RLLA học đường nói chung và RLLA ở học sinh THPT nói riêng như một hiện tượng xã hội mà các phương tiện truyền thông đề cập đến nhiều Dù vậy, những công trình nghiên cứu khoa học về RLLA dưới góc độ tâm lý học, đặc biệt là những nghiên cứu về RLLA ở học sinh THPT còn nhiều hạn chế, tạo nên sự tương phản khá rõ nét với các công trình nghiên cứu trên thế giới

Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam cũng đi vào các hướng chính như nghiên cứu trên thế giới Một nghiên cứu dịch tễ học của Bệnh viện Tâm thần Trung Ương 1 từ (2000 – 2002) trên quy mô cả nước có tỉ lệ 2,7% RLLA trong dân

số chung [45] Điều tra dịch tễ học của Lâm Xuân Điền Bệnh viện Tâm thần thành phố Hồ Chí Minh có tỉ lệ RLLA trong dân số thành phố Hồ Chí Minh 1,56% [46].Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Công Khanh và cộng sự (2000) ở học sinh trung học

cơ sở trên địa bàn thành phố Hà Nội có tỉ lệ chiếm khoảng 17,74 – 18,18% có biểu hiện RLLA [13, tr.27]

Tượng tự nghiên cứu của tác giả Ngô Thanh Hồi - Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương trong dự án “Chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh trường học tại Hà Nội” là dự án hợp tác quốc tế giữa Sở Y tế Hà Nội, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương với Trường Đại học Melbourne (Australia) Kết quả cuộc khảo sát đã đưa ra con số giật mình: 19,46 % học sinh trong độ tuổi từ 10-16 tuổi gặp trục trặc về sức khỏe tâm thần, đặc biệt sự hiểu biết của xã hội, thậm chí ngay trong

ngành y tế về chăm sóc sức khỏe tâm thần còn nhiều hạn chế Như vậy, gần 20% trẻ dưới 16 tuổi có vấn đề sức khỏe tâm thần [47]

Một nghiên cứu thực trạng khác về RLLA ở học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội của Lê Khanh, Nguyễn Thị Hằng Phương (2005) thực hiện, sử dụng thang lượng giá lo âu Zung, kết quả so sánh về giới tính thì học sinh nam 7,72% có tỉ lệ cao hơn nữ 5,45% Theo nhận xét của nhóm nghiên cứu này nguyên nhân chính gây ra RLLA là áp lực về cường độ học tập, định hướng tương lai, áp lực về thành tích học tập và kỳ vọng của gia đình [48]

Nguyễn Thị Hằng Phương (2008) với đề tài “Nghiên cứu nguyên nhân gây ra rối loạn lo âu ở học sinh THPT chuyên Quảng Bình” đã sử dụng công cụ nghiên cứu chính thang lượng giá trầm cảm – Lo âu – stress (DASS42) và thang lượng giá lo âu Zung Kết quả cho thấy tỉ lệ học sinh có biểu hiện RLLA tương đối cao 21,6%, trong nghiên cứu tác giả còn dùng bảng hỏi để tìm hiểu một số nguyên nhân gây ra RLLA và nhận thấy nguyên nhân RLLA ở học sinh THPT chuyên Quảng Bình, như mối quan hệ trong gia đình, áp lực thành tích học tập, quan hệ với bạn bè, thầy cô giáo, bạn khác giới [22]

Nghiên cứu của nhóm tác giả Hồ Hữu Tính, Nguyễn Doãn Thành (2009)

“Thực trạng stress lo âu và những liên quan đến lo âu ở học sinh Trường THPT Phan Bội Châu, Phan Thiết, Bình Thuận”, nhóm nghiên cứu đã sử dụng phương pháp cắt ngang mô tả, trên khách thể 311 học sinh lớp 12 Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ học sinh có biểu hiện stress lo âu chiếm khoảng 38%, theo nhận xét của nhóm này với con số như trên là tương đối cao nhưng có thể hiểu được vì nghiên cứu chỉ lấy mẫu trên học sinh lớp 12, là một đối tượng có thể nói đang phải đối mặt với nhiều lo âu Nguyên nhân stress lo âu như áp lực thành tích học tập, áp lực kỳ vọng của gia đình, thi cử và thua kém bạn bè [49]

“Tìm hiểu biểu hiện rối loạn lo âu của học sinh trung học phổ thông ở thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Bùi Thị Hạnh Dung (2011) đã nghiên cứu RLLA được biểu hiện ở 4 khía cạnh: Nhận thức, hành vi, cảm xúc và sinh lý cơ thể, đồng thời tác giả đã nêu lên một số yếu tố dẫn đến RLLA như học tập, gia đình, bản thân

và biến cố Mặt hạn chế của nghiên cứu này, tác giả chưa đưa ra được những giải pháp khắc phục RLLA ở học sinh THPT [5]

Trong những năm gần đây, nước ta có những nhà nghiên cứu đi tiên phong trong lĩnh vực thực nghiệm mô hình trị liệu về RLLA ở trẻ em và vị thành niên Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trần Thành Nam,

Vũ Cao Hùng và Đặng Hoàng Minh đã thực nghiệm mộ hình trị liệu nhận thức –