skkn một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột trong dạy học môn khoa học và môn tự nhiên xã hội nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Trong dạy học, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, việc tìmkiếm và vận dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học các môn học ở Tiểu học nói chung và môn Khoa học nói

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài :

Mỗi môn học ở trường phổ thông đều có một vai trò quan trọng trong việcđào tạo nên một con người toàn diện Ở bậc Tiểu học, học sinh được học cácmôn học rất cơ bản như Toán, Tiếng Việt, Đạo đức, Khoa học, Lịch sử- Địa lí,

Kĩ thuật, Âm nhạc, Mĩ thuật Môn khoa học được xây dựng trên cơ sở nối tiếpnhững kiến thức của môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1,2,3 Nội dung chương trìnhđược cấu trúc đồng tâm mở rộng và nâng cao theo các chủ đề; tích hợp các nộidung của khoa học tự nhiên với khoa học về sức khoẻ được lựa chọn thiết thựcgần gũi và có ý nghĩa đối với học sinh, giúp các em vận dụng những kiến thứckhoa học vào đời sống hàng ngày Chương trình đã chú trọng tới hình thành vàphát triển các kỹ năng như: quan sát, thí nghiệm, phán đoán, giải thích các sự vậthiện tượng trong tự nhiên, biết vận dụng kiến thức khoa học vào cuộc sống.Tăng cường tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát huy tính tích cực, tự lực,tìm tòi phát hiện ra kiến thức

Trong dạy học, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, việc tìmkiếm và vận dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học các môn học

ở Tiểu học nói chung và môn Khoa học nói riêng là vấn đề quan trọng nhằmhình thành cho học sinh phương pháp học tập độc lập, sáng tạo, qua đó nâng caochất lượng dạy học Một trong những phương pháp có nhiều ưu điểm, đáp ứngđược mục tiêu yêu cầu đổi mới và vận dụng tốt vào quá trình dạy học môn Khoahọc và môn TNXH ở tiểu học hiện nay đó là phương pháp “Bàn tay nặn bột”.Qua thực tế triển khai phương pháp dạy học "bàn tay nặn bột" đây là mộtphương pháp tích cực, nhằm hình thành thế giới quan khoa học và niềm say mêsáng tạo cho học sinh Ở phương pháp này học sinh được tham gia các thínghiệm rồi tự đánh giá, thảo luận so sánh kết quả với các bạn trong nhóm để điđến kết quả Hầu hết học sinh đều cảm thấy hứng thú, chủ động trong suốt quátrình thời gian của tiết học, nắm vững kiến thức, hiểu bài sâu hơn Tuy nhiênmột số giáo viên vẫn còn thiếu kĩ năng về phương pháp mới Các bước đi vẫnđang còn lộn xộn không theo một quy trình chặt chẽ nên hiệu quả chưa cao Từviệc sử dụng chưa đúng các phương pháp dạy học đã ảnh hưởng đến chất lượngtrên bình diện cả về tri thức lẫn kỹ năng và thái độ Các em chưa hứng thú họctập và không được nói những điều mà các em biết, không được làm thí nghiệm,giờ học không có đồ dùng học tập phù hợp Những điều đó làm hạn chế trongviệc phát huy những năng lực vốn có của học sinh

Phương pháp dạy học mới cuốn hút học sinh say mê khám phá thể giới tựnhiên một cách độc lập, sáng tạo Nó còn có sức hấp dẫn tuổi nhỏ bởi các emthấy mình có quyền được nghiên cứu, phát minh những gì mình cảm nhận được.Khoa học chứa đựng nhiều điều thú vị kèm theo sự say mê chinh phục, thắc mắc

và đặt câu hỏi rồi đi tìm câu trả lời thuyết phục, làm cho hoạt động khám phádiễn ra không ngừng, dần dần hình thành ở các em phương pháp học, phươngpháp tiếp cận tri thức khoa học để đáp ứng được xu thế thời đại

Là một cán bộ quản lí nhà trường, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyênmôn, nhiệm vụ cốt yếu của tôi là không ngừng nghiên cứu các giải pháp nângcao chất lượng dạy học trong nhà trường vì vậy, trong quá trình chỉ đạo công tác

chuyên môn tôi luôn trăn trở với những phương pháp dạy học tích cực của giáo

viên sao cho hiệu quả và tôi đã mạnh dạn đưa ra Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sử dụng phương pháp " Bàn tay nặn bột" trong dạy học môn Khoa học và môn TNXH nhằm nâng cao chất lượng dạy học

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Nâng cao kiến thức kĩ năng của giáo viên trong công tác dạy học; tạođiều kiện cho giáo viên từng bước vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” đểthực hiện đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học ở một số môn học

- Thiết thực góp phần nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học,

Tự nhiên và Xã hội … trong trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi qua việc từngbước xây dựng và hình thành cho học sinh sự tò mò hứng thú khám phá vàthực hành khoa học; kĩ năng nắm bắt, tái tạo và tiếp thu kiến thức một cáchbền vững, góp phần phát triển tư duy khoa học, tư duy ngôn ngữ và kĩ nănghợp tác trong học tập

- Phát triển và nhân rộng những cá nhân làm tốt phương pháp này để cácđồng nghiệp cùng trao đổi, học hỏi

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Những biện pháp chỉ đạo về việc áp dụng phương pháp "bàn tay nặn bột"vào dạy học môn TNXH và môn Khoa học ở trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài đã sử dụng các phương pháp như: phương pháp đọc tài liệu, phươngpháp điều tra, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp thực nghiệm,phương pháp đàm thoại, phỏng vấn, phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm

1.5 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Đề xuất một số biện pháp chỉ đạo việc áp dụng phương pháp "bàn tay nặnbột" trong dạy học, thực hiện hóa chủ trường đổi mới phương pháp dạy học củangành giáo dục và đào tạo góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Tiểuhọc Nguyễn Văn Trỗi

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận:

Đất nước ta đang bước vào thời kì hội nhập và toàn cầu hóa Vì vậy đòihỏi giáo dục phải đào tạo lớp người lao động mới: Thông minh, năng động,sáng tạo Yêu cầu đó buộc giáo dục phải chuyển mục tiêu đào tạo từ “biết gì?”sang “có năng lực giải quyết vấn đề gì?” Để đạt mục tiêu đó thì việc dạy họcphải chuyển từ trang bị tri thức sang bồi dưỡng năng lực, trong đó đặc biệtquan trọng là năng lực sáng tạo Theo đó, nhiều phương pháp dạy học tíchcực ra đời Cuối những năm 90 của thế kỉ XX, một phương pháp dạy học tíchcực mới nữa ra đời có tên là phương pháp “Bàn tay nặn bột”

2.1.1 Mục tiêu của môn Khoa học

Mục tiêu của môn khoa học lớp 4,5 là giúp học sinh có một số kiến thức

cơ bản ban đầu về sự trao đổi chất; sự sinh sản của động vật, thực vật; đặc điểm

và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu và các dạng năng lượng thườnggặp trong đời sống và sản xuất Bước đầu hình thành và phát triển cho các emnhững kỹ năng cần thiết như quan sát và làm một số thí nghiệm thực hành khoa

học đơn giản gần gũi với đời sống sản xuất, nêu thắc mắc và đặt câu hỏi trongquá trình học tập, biết tìm thông tin để giải đáp Biết diễn đạt những biểu cảmbằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, phân tích so sánh rút ra những dấu hiệuchung và riêng của một số sự vật hiện tượng đơn giản trong tự nhiên Qua đóhình thành và phát triển những thái độ và hành vi như: Ham hiểu biết khoahọc, có ý thức vận dụng những kiến thức đã học vào đời sống, yêu con người,thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp Có ý thức và hành động bảo vệ môi trườngxung quanh.

2.1.2 Đặc điểm tên bài trong môn Khoa học

Tên các bài học trong sách giáo khoa thường được trình bày dưới dạngmột câu hỏi, lúc hoàn thành bài học cũng là lúc học sinh tìm được câu trả lời.Điều này rất phù hợp với phương pháp “Bàn tay nặn bột” Hơn nữa, ở lứa tuổihọc sinh Tiểu học, thế giới tự nhiên tác động hằng ngày qua mắt các em luônchứa đựng bao điều bí ẩn, lạ lẫm, khiến các em tò mò, muốn khám phá để hiểubiết về chúng Các em không bằng lòng với việc quan sát mà còn thao tác trựctiếp để hiểu chúng hơn Các em rất vui khi phát hiện ra những điều mới lạ liênquan đến thực tế Chính trí tò mò, ham hiểu biết khoa học là động cơ thúc đẩycác em học tập một cách tích cực

đề còn vướng mắc hoặc những vấn đề khó nhằm rút kinh nghiệm chung trong

công tác giảng dạy Học sinh chăm ngoan, ham học luôn thực hiện tốt các nhiệm

vụ của người học sinh Đây chính là những yếu tố giúp trường Tiểu học NguyễnVăn Trỗi trở thành một địa chỉ "đỏ" đáng tin cậy của phụ huynh học sinh

2.2.2 Khó khăn:

Qua dự giờ, tôi thấy một bộ phận nhỏ giáo viên còn lúng túng trong việc

sử dụng các phương pháp dạy học Giờ học thiếu sinh động, không khí lớp họccòn trầm, học sinh chưa tự chủ trong việc tìm kiếm tri thức nên chưa gây đượchứng thú trong học tập Mặc dù các em biết làm việc tập thể, hợp tác, trao đổi,trình bày các ý kiến cá nhân, biết làm một số thí nghiệm thực hành đơn giản.Một số học sinh ít tò mò, ít đặt ra những câu hỏi thắc mắc và hầu như mơ hồ vềbiểu tượng của những sự vật hiện tượng mà các em được tìm hiểu, các kỹ năng

kỹ xảo thực hành còn vụng về, lúng túng Vì các em thiếu hẳn kỹ năng thựchành nên việc vận dụng những kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế Các emchưa có thói quen ghi lại những gì mà các em quan sát được Việc xác lập mụcđích quan sát và mục đích của thí nghiệm chưa tốt

2.3 Kết quả khảo sát:

Để xác lập cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, tôi đã tiến hành khảosát nhằm đánh giá khả năng nắm kiến thức của các em, kỹ năng vận dụng cáckiến thức đã học để làm bài tập và vận dụng thực tế Kết quả khảo sát chấtlượng đầu năm 2017- 2018 như sau:

Kĩ năng được đánh giá Kết quả (Tính theo tỉ lệ %)

Nhìn vào kết quả điều tra, tôi thấy các kĩ năng vận dụng kiến thức đã họctrong cùng một khối là tương đương nhưng đạt được ở mức độ tốt còn thấp Bởitrong những giờ học các em tiếp thu kiến thức một cách thụ động dễ nhàm chán.Việc đưa thí nghiệm mới chỉ đưa trong giờ dạy thao giảng nên trong quá trìnhthực hành thí nghiệm nhiều em còn lúng túng chưa mạnh dạn nói lên ý kiến củamình đã nhận định và quan sát được Do đó việc đổi mới phương pháp trong dạyhọc để có biện pháp rèn luyện giáo dục phù hợp thì mới đạt kết quả cao

2.4 Các giải pháp hướng dẫn giáo viên trong việc sử dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột" đạt hiệu quả.

Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức cho giáo viên về sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học và những hiểu biết về PPBTNB

Phương pháp dạy học là một vấn đề có tính lịch sử, muốn đổi mới phươngpháp dạy học thì phải đổi mới trước hết ở ý thức Để nâng cao nhận thức chogiáo viên về sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học và những ưuđiểm của PPBTNB, tôi đã thực hiện như sau:

Một là, Tổ chức các buổi sinh hoạt tư tưởng chính trị để giáo viên nắmđược sự biến chuyển của xã hội, sự phát triển kinh tế văn hóa của đất nướccủa địa phương; tổ chức cho giáo viên học tập văn bản pháp quy giáo dục vàđào tạo

Hai là, Tổ chức học tập các chuyên đề về đổi mới phương pháp, tiếp cậnvới phương pháp, kĩ thuật dạy học mới đặc biệt là phương pháp bàn tay nặn bột

Từ việc để giáo viên hiểu mục tiêu hàng đầu của phương pháp "Bàn tay nặn bột"

là giúp học sinh tiếp cận dần các khái niệm khoa học và kỹ thuật thực hành, kèmtheo sự vững vàng trong diễn đạt, nói và viết

Ba là, tổ chức tiết dạy mẫu để giáo viên thấy được những ưu điểm củaphương pháp dạy học Bàn tay nặn bột

a Khái niệm phương pháp "Bàn tay nặn bột".

Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học mà trong

đó, học sinh tiến hành các thao tác trí tuệ có sự hỗ trợ của một số dụng cụ vànhững giác quan để nghiên cứu, tìm tòi, khám phá ra tri thức mới Tất cả suy

Hay nói cách khác: “ Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học được

tổ chức nhằm giúp học sinh tự phát hiện ra tri thức khoa học Trên cơ sở vận

dụng tất cả các giác quan của mình, kinh nghiệm, tri thức cũ và tham gia làm thực nghiệm khoa học.

Phương pháp "Bàn tay nặn bột" là một phương pháp dạy học tích cực dựa

trên thí nghiệm nghiên cứu, áp dụng cho việc giảng dạy các môn khoa học tựnhiên “Bàn tay nặn bột”, chú trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinhbằng các thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trả lời chocác vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quansát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra Như vậy, phương pháp "Bàn tay nặn bột"

đề cao vai trò chủ thể tích cực, độc lập, sáng tạo của HS, hình thành cho các emphương pháp học tập đúng đắn Các em học tập nhờ hành động, cuốn hút mìnhtrong hành động Các em sẽ tiến bộ dần bằng cách tự nêu những thắc mắc, nghivấn, hỏi đáp với bạn, trình bày quan điểm của mình, đối lập với các quan điểmcủa người khác, tranh luận, tạo ra môi trường học tập tích cực

b Đặc điểm của phương pháp dạy học Bàn tay nặn bột

- Phương pháp “Bàn tay nặn bột” đưa ra một tiến trình ưu tiên cho việcxây dựng tri thức bằng hoạt động, thí nghiệm và thảo luận Đó là thực hành khoahọc bằng hành động hỏi đáp, tìm tòi, thực nghiệm, xây dựng một tập thể tốt vàthu được kiến thức cơ bản để hiểu biết thế giới tự nhiên và kĩ thuật

- Phương pháp này đặt học sinh vào vị trí của một nhà nghiên cứu khoahọc Các em tự tìm tòi, khám phá ra kiến thức của bài học thông qua việctiến hành các thí nghiệm khoa học, trao đổi, thảo luận nhóm dưới sự hướngdẫn của giáo viên và được kiểm tra (sự đúng sai) bằng cách tiến hành làmcác thí nghiệm

- Trong phương pháp “Bàn tay nặn bột”, học sinh được thoải mái đưa raquan điểm của mình về sự vật, hiện tượng Đó là những hiểu biết ban đầu củahọc sinh Những hiểu biết này có thể đúng, chưa đầy đủ, hoặc có thể sai, đôi khi

là ngây thơ, ngờ nghệch nhưng vẫn được tôn trọng, động viên và khích lệ Khihọc sinh đưa ra biểu tượng ban đầu của mình về vấn đề đặt ra, giáo viên khôngđưa ra lời nhận xét đúng, sai mà để các em tự nhận thấy được trong quá trìnhkiểm tra giả thuyết

c Bản chất của việc dạy - học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”.

Bản chất của phương pháp “Bàn tay nặn bột” không phải là phương thứcmới, cho phép các em hội nhập tốt hơn vào đời sống tự nhiên mà tạo cho các emmột cách xử lý độc lập bằng việc sử dụng giác quan và một số dụng cụ hỗ trợcho các thao tác trí tuệ, có phần nào giống như một nhà nghiên cứu

Dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” không đòi hỏi phải sử dụngnhững dụng cụ thí nghiệm phức tạp, hiện đại, đắt tiền mà các dụng cụ ở đâykhông quá tốn kém, đa số là các vật dụng dễ kiếm, dễ sử dụng, không nặng nề

Nó được sử dụng hàng ngày với những vật liệu đơn giản là đủ Các thao tác trênnhững dụng cụ thí nghiệm cũng hết sức đơn giản và không cần có kĩ thuật gì đặcbiệt Các em có thể thử nghiệm nhu cầu của cây trồng bằng cách thay đổi cácthông số : đất, nước, ánh sáng, nhiệt độ, không khí, bằng cách so sánh và phântích kết quả thực nghiệm Các em sẽ phát hiện ra rằng: chỉ cần thay đổi mỗi lần

một thông số là có những kết luận khác nhau Trong quá trình ấy, học sinh đặt racâu hỏi thắc mắc: Tại sao có những loại cây sống bám trên cây khác mà khôngcần đến yếu tố đất? Tại sao sự nảy mầm không chỉ xảy ra trong đất mà còn cảtrên nhựa, tờ giấy? Như vậy trong hạt có gì? Cây trồng có ăn đất không? Tạisao lại bón phân cho cây ?

d Một số nguyên tắc khi sử dụng phương pháp“ Bàn tay nặn bột” vào quá trình dạy học.

- Giáo viên tổ chức các hoạt động trong giờ học nhằm đến một sự tiến bộtrong học tập Các hoạt động này gắn với nội dung chương trình và dành phầnlớn quyền tự chủ cho học sinh

- Các em cần được quan sát một số sự vật, hiện tượng của thế giới thựctại, gần gũi, dễ cảm nhận Trong quá trình học tập, các em tự lập luận và đưa racác lý lẽ, thảo luận cùng bạn đưa ra các kết quả trên cơ sở xây dựng kiến thứccho mình Một hoạt động mà hoàn toàn chỉ dựa trên sách vở là không đủ Mỗihọc sinh có một quyển vở ghi chép thí nghiệm sau đó trình bày trong đó bằngngôn ngữ của riêng mình (vẽ, viết)

- Khi học sinh thực hành, giáo viên phải khéo léo theo dõi, quan sát xemcác em đang nghĩ gì về vấn đề mà mình đặt ra để nắm được tình hình Nếu cóđiều gì không khớp với dự định ban đầu thì cần phải có sự điều chỉnh cho phùhợp bằng cách đặt thêm những câu hỏi dẫn dắt học sinh đi tìm câu trả lời chocâu hỏi của chính mình chứ không làm thay Ví dụ; “ Theo em, nó sẽ như thếnào”? “Em nghĩ (làm) thử xem”? “Em tìm cách làm nào đó để xem có đúngkhông”? Ví dụ khi lọc nước mà kết quả vẫn đục, giáo viên chỉ nên gợi ý “Các

em thử xem thiết bị thí nghiệm có vấn đề gì không”? “Xem lại các bước tiếnhành lọc nước của các em” Trong trường hợp thí nghiệm cần đến các điềukiện, giáo viên giúp các em xác định được điều kiện của thí nghiệm (Ví dụ: Vềmặt thời gian, môi trường, nhiệt độ ) Điều này, bước đầu học sinh có thể gặpkhó khăn nhưng thực hiện nhiều lần các em sẽ quen dần trong việc đặt điều kiệncho thí nghiệm để đảm bảo độ chính xác cao

Giải pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên về việc sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”

Để mang lại hiệu quả thiết thực trong việc sử dụng phương pháp bàn taynặn bột, tôi đã chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn với mục tiêu phát huy tínhtích cực, chủ động sáng tạo của giáo viên, giáo viên thực sự được nghiên cứu,được động não Cách tiến hành tổ chức chuyên đề cho giáo viên như sau:

Bước 1: Giáo viên nghiên cứu tài liệu về phương pháp mới, xem băng đĩa trích

đoạn các hoạt động có sử dụng phương pháp “bàn tay nặn bột” Giáo viên ghi lạitiến trình của hoạt động để rút ra nhận xét

Bước 2: Tổ chức cho giáo viên thảo luận với các gợi ý sau:

- Cách nêu tình huống và câu hỏi nêu vấn đề: mức độ phù hợp và hấp dẫncủa tình huống xuất phát

- Cách gợi ý để học sinh nêu ra câu hỏi thắc mắc (giả thuyết)

- Cách hợp tác học tập của học sinh trong hoạt động nhóm

- Cách hướng dẫn học sinh thảo luận, cách ghi lại thí nghiệm

Bước 3: Thảo luận tập trung: đại diện các tổ nêu ý kiến, những điều còn băn

khoăn, thắc mắc về phương pháp bàn tay nặn bột, các tổ khác nhận xét bổ sung

Bước 4: Tổng kết và vận dụng: Ban chuyên môn tổng kết các vấn đề nổi bật và

những vấn đề được rút ra sau buổi chuyên đề Từ đó hướng giáo viên áp dụngphương pháp dạy học cho phù hợp với thực tiễn

Sau đó tôi chỉ đạo việc thống nhất thực hiện quy trình dạy học như sau:Bước 1 : Giao nhiệm vụ

+ Chia lớp thành các nhóm (mỗi nhóm có 2; 4 hoặc 6 học sinh).

+ Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm

+ Phát cho mỗi nhóm những đồ dùng, phương tiện cần thiết để làm thí nghiệm + Làm thực nghiệm theo yêu cầu (thường làm ra một kết quả cụ thể)

+ Quan sát hiện tượng xảy ra rồi ghi chép lại ( Mỗi nhóm có một quyển vở )+ Giải thích hiện tượng và rút ra kết luận khoa học

Bước 2 : Học sinh thực hiện nhiệm vụ

+ Học sinh thảo luận đề xuất các phương án giải quyết

+ Học sinh lần lượt thử các phương án đề xuất

+ Trong trường hợp thành công, các em ghi lại diễn biến của thí nghiệm vào sổ.+ Học sinh tập giải thích hiện tượng và rút ra kết luận khoa học (Đây chính làtri thức khoa học mà học sinh tìm ra)

Bước 3 : Trình bày kết quả

+ Học sinh trình bày kết quả thí nghiệm trước lớp theo nhóm Các nhóm khácđặt câu hỏi mà nhóm mình quan tâm thắc mắc

+ Các nhóm khác có thể tiếp tục làm thí nghiệm nếu có cách giải quyết khác.Bước 4: Tổng kết, đánh giá

+ Giáo viên kết luận : Khẳng định kết quả thí nghiệm đúng và kết luận khoa họctương ứng mà học sinh phát hiện

GIÁO VIÊN

Chuẩn bị đồ dùng dạy học

Tổ chức các nhóm kiểm tra

GT GGT Xác định mục tiêu bài học

Yêu cầu các nhóm đề xuất

PA kiểm tra GT; lựa chọn những PA có thể tiến hành

Yêu cầu các nhóm tiến hành kiểm tra GT

Theo dõi, giúp đỡ học sinh

Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả; giúp HS chính xác hóa và chốt lại kiến thức trọng tâm.

* Những lưu ý khi sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” đến giáo viên.

- Việc chuẩn bị các vật liệu, đồ dùng dạy học có ý nghĩa vô cùng quantrọng vì nếu không có đồ dùng dạy học thì không thể tiến hành được

- Hệ thống câu hỏi phải gọn, rõ ràng, dễ hiểu, hạn chế những từ ngữ mangkhái niệm mà các em chưa biết Nếu có, giáo viên nên tìm những từ ngữ thay thếsao cho vừa đảm bảo học sinh hiểu được vừa giữ nguyên được ý nghĩa của nó.Câu hỏi thường mang tính chất mở hoặc nửa mở phù hợp với mục tiêu bài học

và phù hợp với trình độ nhận thức của các em Đồng thời phải có tác dụng khêugợi trí tò mò, ham hiểu biết khoa học, kích thích suy nghĩ và tiến hành giải quyết

để đem lại những hiểu biết cho các em

- Đối với phương pháp này việc đánh giá học sinh cần phải phối hợp đánhgiá về năng lực quan sát, năng lực tư duy, khả năng suy luận và phán đoán, kỹnăng làm thí nghiệm, cách sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt (kể cả trong khi nói vàviết), sự hứng thú tìm tòi, sự tò mò ham hiểu biết, sự tham gia tích cực trong giờhọc Tất cả những điều đó nhằm kích thích, lôi kéo các em khám phá thế giớikhông ngừng, tạo ra sự cân đối ở các em giữa kiến thức và kỹ năng, giữa lýthuyết và thực hành

- Không chia nhóm học sinh quá đông, mỗi nhóm từ hai bàn ghép lại

- Không nên cho học sinh biết trước kiến thức của bài học một cách tiêucực mà phải để cho các em tự khám phá ra chúng Không để các em sử dụngsách giáo khoa để trả lời câu hỏi mà giáo viên đưa ra vì như vậy sẽ làm cho HS

có thói quen ỷ lại không chịu suy nghĩ, tìm tòi trong học tập Sách giáo khoa cóthể chỉ được sử dụng làm tài liệu quy chiếu với các kết quả nghiên cứu của họcsinh ở cuối tiết học

- Không nêu tên bài học trước khi học (với những bài thể hiện nội dungbài học ở đề bài)

- Lựa chọn hoạt động phù hợp với phương pháp Bàn tay nặn bột để ápdụng, không nhất thiết hoạt động nào cũng áp dụng phương pháp này

Giải pháp 3: Tổ chức cho giáo viên dự giờ các hoạt động minh hoạ áp dụng phương pháp Bàn tay nặn bột vào bài cụ thể trên mạng và rút kinh nghiệm trong mỗi hoạt động đó.

Triển khai chuyên đề tại nhà trường tôi đã hệ thống các bài có thể vậndụng phương pháp Bàn tay nặn bột và đưa ra cách tiến hành cụ thể với các tríchđoạn để giáo viên nắm vững quy trình dạy bằng phương pháp này

Ví dụ 1: Trích đoạn bài: “ Tính chất của nước” ( Trang 42) Lớp 4.

* Kiến thức cần đạt: Học sinh đưa ra được các kết luận:

- Nước là chất lỏng trong suốt, không màu, không mùi, không vị, không

có hình dạng nhất định

- Nước chảy từ cao xuống thấp, lan ra khắp mọi phía, thấm qua một số

vật, hoà tan một số chất

Cách tiến hành:

* Đồ dùng thực hiện mục tiêu 1: Một viên phấn trắng, một viên bi, một

cốc thuỷ tinh, nước trắng, thìa, muối, cát, một cái chai

Giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm học sinh:

Bước 1: Gv yêu cầu học sinh dùng một cốc nước để dấu đi một viên bi ?

- Học sinh tìm nhiều cách nhưng sẽ không có cách nào dấu được viên bi

Từ đó học sinh nêu được: Nước trong suốt.

GV yêu cầu học sinh tiếp tục thực hiện dùng một cốc nước để làm đổi

màu viên phấn Học sinh thực hiện theo yêu cầu thấy viên phấn không đổi màu Kết luận: Nước không màu.

Nước không màu, trong suốt B

ước 2: GV cho học sinh chuyển cốc nước sang chai mà vẫn giữ nguyên hình

dạng Học sinh phát hiện : Hình dạng của nước là bình chứa nó Từ đó học sinh

rút ra kết luận: Nước không có hình dạng nhất định.

Thí nghiệm nước không có hình dạng nhất định

* Đồ dùng thực hiện mục tiêu 2: GV cho học sinh chuẩn bị: 1 tấm kính

(vẽ một vòng tròn); 1 ít nước trong cốc; bông, muối, đường, cát

- GV yêu cầu học sinh dùng ít nước trong cốc, hãy giữ nguyên lượngnước trong phạm vi vòng tròn tấm kính Học sinh sẽ không thể tìm được cáchnào thoả mãn được yêu cầu trên

- GV hỏi học sinh làm thế nào để giữ nguyên được vị trí của giọt nước khi

ta nghiêng tấm kính Học sinh nhận thấy đó là điều vô lí không thể xảy ra

- GV yêu cầu học sinh làm giảm nước trong cốc bằng bông ? Học sinh

thấy nước thấm qua bông

Kết luận: Nước lan ra khắp mọi phía; nước chảy từ cao xuống thấp, lan ra khắp

mọi nơi Nước thấm qua 1 số vật.

Nước chảy từ trên cao xuống thấp,

lan ra khắp mọi nơi Nước thấm qua một số vật

- GV cho học sinh đổ 1 thìa muối (đường) nhỏ vào cốc, cho 1 ít cát vàocốc nước khác rồi lấy thìa khuấy đều

- Hãy tìm những hạt muối (đường), cát có trong cốc ? Hoặc: Điều gì sẽxảy ra với những hạt muối (đường), cát khi ta bỏ chúng vào một cốc nước?

- HS thực hiện nêu: Muối (đường) tan trong nước; cát không tan trong nước

Muối, đường tan trong nước Cát không tan trong nước

Kết luận: Nước hoà tan 1 số chất, không hoà tan một số chất.

Ví dụ 2: Bài 35 : Không khí cần cho sự cháy( Trang 70) Yêu cầu học sinh

không được mở sách giáo khoa

- GV nêu: Có một ngọn nến đang cháy và một cốc thuỷ tinh Hãy làm tắtngọn nến bằng cốc thuỷ tinh mà không được chạm cốc vào ngọn lửa ?

- Học sinh thử các phương án, phát hiện ra cách làm đúng là: Úp cốc vàongọn nến trong thời gian nhất định

- Học sinh ghi lại quá trình thí nghiệm như cách làm và thời gian cần thiết.Kết luận: Thành phần của không khí gồm có ôxi và nitơ Khí ôxi duy trì sự cháy

Ví dụ 3: Bài 50 : Nóng , lạnh và nhiệt độ (Trang 102).

- GV yêu cầu học sinh làm nóng chiếc thìa bằng ngọn nến mà không đượcchạm thìa vào ngọn lửa? (Cách làm đúng là để thìa gần ngọn lửa)

- Hãy làm lạnh chiếc ống sữa bò bằng khay đá mà không chạm ống bò

vào khay đá đó? ( Cách làm đúng là chụp bơ bò lên đá)

* Kết luận: Các vật ở gần vật nóng thì nóng lên, các vật ở gần vật lạnh

hơn thì lạnh đi

Sau khi thực hành chuyên đề, các tổ khối góp ý rút kinh nghiệm và xây dựng cho tiết học của khối mình để đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục Đây là một số tình huống của giáo viên trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi đã sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột môn Khoa học lớp 4,5 thời gian qua

Ví dụ 1: (Dự giờ cô Sâm - 4C) Bài 30: Làm thế nào để biết có không khí?

- Giáo viên đưa ra một túi ni lông màu đen trong đó đựng đầy không khí(miệng của túi ni lông buộc kín) cho học sinh sờ nắn và bảo các em đoán xemtrong túi này có gì?

- Học sinh sờ nắn đưa ra các phương án: Không có gì; Có bông; Có khôngkhí

* Giáo viên mở túi ni lông ra để cho học sinh xác định rằng trong đó cókhông khí Sau đó đặt vấn đề : Theo các em, không khí có ở những nơi nào?

Học sinh nêu: Có ở khắp nơi; Có trong cái chai rỗng ; Trong cục đất khô…

GV : Để biết được không khí có ở trong chai rỗng, trong miếng đất khô và có ở

khắp nơi hay không, chúng ta cần phải làm gì?

- HS: Làm thí nghiệm Đề xuất phương án thí nghiệm, tiên đoán kết quả,tiến hành thí nghiệm và báo cáo kết quả

* Thảo luận đưa ra kết luận chung: Xung quanh mọi vật và mọi chỗ, bêntrong vật đều có không khí

- Tự điều chỉnh kiến thức khoa học tìm được của mình vào vở thí nghiệm

Học sinh ghi lại kết quả của thí nghiệm về không khí có ở khắp nơi

Trong khi học bài này, có em học sinh lúc đầu lựa chọn dùng viên gạch để

bỏ xuống chậu nước Nhưng sau đó em đã gạch bỏ sự lựa chọn này thay vào đó

là mẩu đất khô Sau giờ học, tôi hỏi vì sao lại có sự thay đổi dó, em nói “miếngđất khô có nhiều chỗ rỗng hơn nên khi bỏ vào nước thì bong bóng khí bay lênnhiều hơn” Có nhóm học sinh khác đã nghĩ ra một phương án thí nghiệm rất