SKKN một số kinh nghiệm nhằm giáo dục và nâng cao kỹ năng sống cho học sinh THPT qua chủ đề tập tính ở động vật

Để gâyhứng thú cho học sinh HS, trong từng bài học, tiết dạy của mình người thầycần phải đưa ra nhiều tình huống thật gần gũi với cuộc sống, chuyển nội dungbài học thành các tình huống c

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NGUYỄN HOÀNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM NHẰM GIÁO DỤC VÀ NÂNG CAO KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT

MỤC LỤC Trang

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài………2

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu……….3

1.4 Phương pháp nghiên cứu………3

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến……… ……… 4

2.2 Thực trạng của đề tài 5

2.3 Các giải pháp thực hiện……… 6

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1 Kết luận………21

3.2 Kiến nghị …….………21

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống (KNS) đã được nhiều quốc giatrên thế giới đưa vào dạy cho học sinh trong các trường phổ thông dưới nhiềuhình thức khác nhau Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế

hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học,giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo

dục thế kỉ XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kĩ năng sống, đó là: Học để biết,

Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống [4]

Sinh học là môn học gắn liền với kiến thức thực tiễn đời sống, nên sinh học

là môn học có nhiều thuận lợi để lồng ghép nội dung giáo dục KNS [1] Để gâyhứng thú cho học sinh (HS), trong từng bài học, tiết dạy của mình người thầycần phải đưa ra nhiều tình huống thật gần gũi với cuộc sống, chuyển nội dungbài học thành các tình huống có vấn đề, để các học sinh nhận xét, xử lý, lựachọn và sau mỗi tình huống đó các em thấy được vấn đề đúng ở đâu và sai ởđâu Từ đó, góp phần giáo dục KNS cho học sinh [2]

Với bản thân tôi vừa làm công tác giảng dạy, vừa làm công tác chủ nhiệmthì tôi thấy một thực tế là: với lớp chọn các em chỉ quan tâm đến việc học để đithi Đại học nên học nhưng những kĩ năng xã hội các em lại rất yếu Cái tôi cánhân của các em rất cao (lúc nào mình cũng phải được quan tâm nhất, phải đượcngồi ở những vị trí tốt nhất trong lớp…), chưa biết chia sẻ, cảm thông với cácbạn… Trong khi các lớp tốp cuối thì các em lại không quan tâm mấy đến việchọc, chơi nhiều hơn… Khi tôi hỏi tại sao các em không chịu khó học tập để thivào một trường Cao đẳng hay đại học có mức điểm sàn hoặc đi học nghề thì các

em trả lời: học để làm gì hả cô, có ai quan tâm đến mình đâu hoặc em không họcvẫn có người lo cho em…

Với những quan điểm đã nêu trên và thực tế giảng dạy, theo dõi quá trìnhhọc tập của học sinh, để nâng cao chất lượng dạy và học, góp phần rèn luyện

KNS cho học sinh, tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm nhằm giáo dục

và nâng cao kỹ năng sống cho học sinh THPT qua chủ đề tập tính ở động vật”.

1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài.

- Kích thích và góp phần nâng cao việc học tập và khả năng tự học, tự giáo dụccủa học sinh Từ đó, học sinh có thể chủ động, sáng tạo trong việc chuẩn bị,trình bày nội dung cũng như những hiểu biết của mình trong các giờ học líthuyết, các giờ thực hành và vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn [5]

- Việc giáo dục KNS giúp cho học sinh rèn luyện hành vi có trách nhiệm đốivới bản thân, gia đình, cộng đồng ; giúp các em có khả năng ứng phó tíchcực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp vớimọi người xung quanh, sống tích cực, chủ động, hài hòa và lành mạnh

- Rèn cho học sinh 1 số kĩ KNS cơ bản như: kĩ năng tự quản lí, kĩ năng tổchức, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng cảmthông chia sẻ

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- SKKN được nghiên cứu và dạy thực nghiệm tại Trường THPT Nguyễn Hoàng

- Đối tượng nghiên cứu của SKKN là học sinh lớp 11A1 và 11A3

- Lĩnh vực Sinh học 11 và giáo dục kĩ năng sống trong nhà trường phổ thông Cụthể là: Chủ đề: Tập tính ở động vật - sinh học lớp 11

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để có thể lồng ghép KNS vào bài tôi đã thực hiện các công việc sau: + Tìm hiểu kĩ mục tiêu bài học bao gồm các kiến thức, kĩ năng và thái

độ mà học sinh cần đạt được qua bài học

+ Tìm hiểu kĩ về các KNS cần giáo dục cho học sinh qua trang webgoogle trên mạng internet và sách giáo dục KNS cho HS Trung học phổ thông + Tìm hiểu về đối tượng học sinh cần giáo dục

+ Sử dụng phương pháp thống kê để thống kê, xử lý, đánh giá kết quảthu được sau khi tiến hành nghiên cứu

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến

2.1.1 Kỹ năng sống (KNS) là gì?

“ KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phùhợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước cáctình huống của cuộc sống”

2.1.2 Phân loại kỹ năng sống:

Có nhiều cách phân loại KNS, tùy theo quan niệm về KNS Ví dụ:

- “ KNS được chia thành 2 loại: Kỹ năng cơ bản và kỹ năng nâng cao

+ Kĩ năng cơ bản gồm: Kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, múa, hát, đi, đứng,chạy, nhảy v.v…

+ Kĩ năng nâng cao là sự kế thừa và phát triển các kĩ năng cơ bản dướimột dạng thức mới hơn Nó bao gồm: Các kĩ năng tư duy logic, sáng tạo, suynghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi v.v…

- Các KNS ở tiểu học và trung học cơ sở HS đã được học như:

Nhóm kĩ năng giao tiếp – hòa nhập cuộc sống:

+ Các em biết giới thiệu về bản thân, về gia đình, về trường lớp học và bạn bè thầy cô giáo

+ Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng

+ Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi Thực tế trong nhà trường, thông qua mônĐạo đức, các hoạt động tập thể HS được dạy cách lễ phép nhưng khi đi vào thực

tế, nhiều em thiếu kỹ năng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi, tự giới thiệumình với người khác, thậm chí có nhiều em còn không dám nói hoặc không biếtnói lời xin lỗi khi các em làm sai

+ Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn Đây là kĩ năng quantrọng mà không phải em nào cũng xử lý được nếu chúng ta không rèn luyệnthường ngày

Nhóm kĩ năng trong học tập, lao động – vui chơi giải trí:

+ Các kĩ năng nghe, đọc, nói, viết, kĩ năng quan sát, kĩ năng đưa ra ý kiếnchia sẻ trong nhóm

+ Kĩ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung

+ Kĩ năng kiểm soát tình cảm – Kĩ năng kìm chế thói hư tật xấu sở thích cánhân có hại cho bản thân và người khác

+ Kĩ năng hoạt động nhóm trong học tập vui chơi và lao động.”

- Ở bậc trung học phổ thông các em cần được trau dồi các kĩ năng nâng cao baogồm: Các kĩ năng tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổnghợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi, kĩ năng làm việc nhóm v.v…”

- “Trong giáo dục chính quy ở nước ta những năm vừa qua, KNS thường đượcphân loại theo các mối quan hệ, bao gồm các nhóm sau:

+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm các KNS

cụ thể như: tự nhận thức, xác định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự

hỗ trợ, tự trọng, tự tin…

+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm các kĩ năng

cụ thể như: giao tiếp có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối,bày tỏ sự cảm thông, hợp tác,…

+ Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả, bao gồm các KNS

cụ thể như: tìm kiếm và xử lí thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, giảiquyết vấn đề, tiết kiệm năng lượng [6]

Trên đây chỉ là một số cách phân loại KNS Tuy nhiên, cách phân loại chỉmang tính tương đối Trên thực tế, các KNS thường không hoàn toàn tách rờinhau mà có liên quan chặt chẽ đến nhau Để làm việc có hiệu quả cần phối hợp

chặt chẽ các KNS với nhau”

2.2 Thực trạng của đề tài

Qua việc giảng dạy ở trường THPT Nguyễn Hoàng, tôi nhận thấy với cáclớp đa số các em có lực học trung bình thì có nhiều học sinh còn lúng túng khitrình bày bài, nhiều học sinh chưa biết tự học, tự khai thác các kiến thức trongsách giáo khoa Với các lớp có đa số học sinh học lực khá giỏi, thì khả năng tựhọc, tự khai thác kiến thức trong sách giáo khoa cũng như các nguồn tài liệukhác rất tốt nhưng các em lại không mấy quan tâm đến các kiến thức thực tế, cáckiến thức xã hội… vốn hiểu biết rất ít Có nhiều học sinh không có các KNS cơbản mà các em đã được học ở bậc tiểu học và trung học cơ sở Bên cạnh đó thìcác phương pháp giảng dạy truyền thống, với các câu hỏi đơn giản HS chỉ cầnđọc sách giáo khoa (SGK) là trả lời được… làm cho HS luôn thụ động trong quátrình tiếp thu kiến thức mới từ đó các em lười suy nghĩ, lười vận động dẫn tớithiếu các KNS cơ bản và nâng cao

- Trong cuốn sách “Giáo dục kĩ năng sống trong môn sinh học ở trườngTrung học phổ thông” - NXB Giáo dục Việt Nam (tài liệu dành cho giáo viên),cũng đã giới thiệu một số bài soạn minh họa lồng ghép KNS trong môn sinh họclớp 10, 11, 12 Tuy nhiên các bài soạn này thể hiện chủ yếu là các hoạt độngnhóm của HS, chưa tổ chức các trò chơi cũng như các hoạt động diễn kịch, phânvai cho HS

- Trước đây, đối với bài 31 + 32 + 33 : “Tập tính ở động vật ”, tôi cũng đã

sử dụng phương pháp mới, lấy HS làm trung tâm để giảng dạy như: yêu cầu HS

tự nghiên cứu sách giáo khoa thông qua việc giao cho HS về nhà hoàn thànhphiếu học tập trước khi đến lớp, sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) để trợgiảng , yêu cầu hoạt động nhóm, tôi cũng đã sử dụng phương pháp vấn đáp - tìmtòi … Với phương pháp này HS cũng đã chủ động tiếp thu kiến thức trong SGK,nhưng vẫn còn máy móc, việc giơ tay phát biểu mới chỉ tập trung ở một số họcsinh tích cực, HS lên bảng mới chỉ trình bày bảng mà chưa thuyết trình trướclớp, chưa liên hệ được với thực tế… HS vẫn còn thiếu tự tin khi trình bày bài

Do đó các kĩ năng giao tiếp giữa HS với GV, HS với HS, HS với SGK , các kĩnăng suy nghĩ sáng tạo, kĩ năng ra quyết định và kĩ năng làm chủ bản thân…chưa được rèn luyện nhuần nhuyễn, chưa tạo được điều kiện cho những HS rụt

rè, lười phát biểu có thể tự tin trình bày trước lớp

- Học sinh lớp 11 A3, THPT Nguyễn Hoàng, năm học 2017 - 2018, gồm

đa số các em lười học, có kết quả học tập không cao, nhưng lại rất năng động,

thích thể hiện bản thân, tính tự chủ cao, cái “tôi” lớn… các em không thích bị ápđặt nhưng lại chưa ý thức được vai trò, vị trí của mình trong lớp, trường cũngnhư trong gia đình Do đó các em thực hiện nội quy của lớp, của trường khôngtốt, và là những đứa con hư trong gia đình Tuy nhiên, các em tham gia rất tíchcực trong các môn thể thao như bóng đá, bóng truyền, cầu lông và các hoạt độngvăn nghệ như múa, hát, diễn kịch…Nhưng do thiếu các KNS cơ bản thuộc nhóm

kĩ năng giao tiết - hòa nhập cuộc sống nên các em được xếp vào nhóm HS cá

biệt

- Học sinh lớp 11 A1, THPT Nguyễn Hoàng, năm học 2017 - 2018, gồm

đa số các em có ý thức tự giác tốt, có lực học khá và giỏi, khả năng tự học, tựnghiên cứu tốt, khả năng tư duy tốt, các em chấp hành tốt nội quy của trường,lớp và là những đứa con ngoan trong gia đình Tuy nhiên, các em lại thiếu tự tinkhi trình bày trước lớp, lười vận động, ngại tham gia các hoạt động ngoại khóanhư: văn nghệ… các em giao tiếp chủ yếu với SGK và các sách tham khảo do

đó thiếu các kiến thức thực tế và KNS cơ bản

2.3 Các giải pháp thực hiện rèn luyện KNS cho học sinh.

- Thực tế các KNS này được đưa vào mục tiêu cụ thể từng môn học, bài học Để

có hiệu quả cao, cần tổ chức tốt các biện pháp sau:

+ Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính độc lập, sáng tạocủa học sinh gắn với thực tiễn, có tài liệu bổ trợ phong phú, sử dụng thiết bị dạyhọc và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, luôn tạo cho các em tínhchủ động, tích cực, hứng thú trong học tập; phát huy tính sáng tạo, tạo được bầukhông khí cởi mở thân thiện của lớp của trường Trong giờ học, giáo viên cầntạo cơ hội cho các em được nói, được trình bày trước nhóm bạn, trước tập thể,nhất là các em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém qua đó góp phần tích lũyKNS cho các em

+ Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa, “diễn đàn” ở phạm vi lớp khối củamình Mỗi năm học sẽ có một số chủ đề rèn luyện KNS được triển khai Trong

đó nhà trường cần phát huy vai trò của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh theocác chủ điểm hàng tháng Đưa trò chơi dân gian, hát dân ca và các loại hình sinhhoạt văn hóa dân gian vào trường học, qua đó mà rèn luyện KNS cho HS

+ Giáo viên chủ nhiệm phải làm tốt công tác chủ nhiệm mà nhà trườngphân công, thường xuyên thay đổi các hình thức sinh hoạt lớp, luân phiên nhaucho các em làm lớp trưởng, tổ trưởng, không nên trong năm học chỉ để một emlàm lớp trưởng Thầy cô giáo phải là tấm gương sáng về đạo đức, nhất là tấmgương về các ứng xử văn hóa, chuẩn mực trong lời nói và việc làm Giáo dụcKNS cho học sinh sẽ khó hơn khi chính thầy cô không phải là một tấm gương.+ Nhà trường cần tổ chức tốt các buổi chào cờ đầu tuần Theo đó mục tiêubuổi chào cờ không chỉ là đánh giá xếp loại nền nếp, học tập, các hoạt động giáodục trong tuần qua, triển khai kế hoạch tuần tới của BGH nhà trường mà cầnthay đổi hình thức buổi lễ chào cờ một cách sáng tạo, rèn luyện các kỹ năng chohọc sinh Chẳng hạn như để các em được thay mặt lớp trực đánh giá, nhận xétthêm phần giao lưu với toàn trường qua các tiết mục văn nghệ, kể chuyện, câu

đố, trò chơi… do chính các em đứng ra tổ chức dưới sự giúp đỡ và hướng dẫncủa GVCN.

+ Xây dựng trường, lớp xanh-sạch-đẹp-an toàn Trong đó cần chú trọng tạomôi trường tự nhiên gần gũi với cuộc sống như trồng vườn cây thuốc nam, cáccâu khẩu hiệu ở các cây xanh, bồn hoa để thông qua đó mà giáo dục ý thứcBVMT ở các em Ngoài ra, nhà trường cần phối hợp với gia đình, các tổ chức xãhội trong và ngoài nhà trường để cùng góp phần giáo dục KNS cho các em.+ Tổ chức các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, các cuộc thi bằng các hìnhthức như Rung chuông vàng, Đối mặt, Đường lên đỉnh

- “Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, nên các kiến thức sinh học được hìnhthành chủ yếu bằng phương pháp quan sát và thí nghiệm, vì thế các kĩ năng họctập Sinh học sẽ góp phần vào việc GDKNS, tập trung vào các kĩ năng chủ yếuđối với giáo dục phổ thông Việt Nam như: Kĩ năng suy nghĩ sáng tạo, Kĩ năng

tư duy, bình luận phê phán, Kĩ năng giải quyết vấn đề, Kĩ năng vận dụng kiếnthức, Kĩ năng ra quyết định, Kĩ năng phòng tránh thiên tai và các nguy cơ tiềm

ẩn trong môi trường sống xung quanh các em”

CHỦ ĐỀ: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT

I Mục tiêu chủ đề.

- Sau khi học song bài, HS cần nắm được:

1 Kiến thức:

- Nêu được khái niệm tập tính của động vật

- Phân biệt được tập tính bẩm sinh và tập tính thứ sinh (tập tính học được trong đời sống cá thể)

- Trình bày được cơ sở thần kinh của tập tính

- Phân biệt được các dạng tập tính chủ yếu ở động vật (săn bắt mồi, tự vệ, sinh sản )

- Phân biệt được một số hình thức học tập ở động vật

- Trình bày được một số ứng dụng của tập tính vào thực tiễn đời sống

2 Kĩ năng: Rèn cho HS các kĩ năng sau:

- Kĩ năng chuyên môn: Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, so sánh.

- Kĩ năng sống ( KNS) :

+ Kĩ năng giao tiếp: Giữa Thầy và trò, giữa HS với sách giáo khoa, giữa

HS với HS (Thông qua hoạt động nhóm)

+ Kĩ năng tư duy hệ thống, xem xét các thành phần trong một tổng thể,

để nhìn thấy sự thống nhất giữa các thành phần đó

+ Kĩ năng lắng nghe tích cực: Thông qua các nhiệm vụ giáo viên chuyển

giao và thông qua hoạt động nhóm

+ Kĩ năng ra quyết định và Kĩ năng làm chủ bản thân: Thông qua các trò

chơi, các hoạt động khám phá và vai trò của HS trong nhóm

+ Kĩ năng quản lí thời gian và đảm nhận trách nhiệm: Thông qua việc

phân phối thời gian cho các hoạt động khám phá và trò chơi

+ Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ: Thông qua các nhiệm vụ học tập mà các

em phải hoàn thành và qua các tình huống thực tế

+ Kĩ năng cảm thông, chia sẻ: Thông qua các đoạn kịch ngắn liên quan đến các

tình huống thực tế do các em đóng

3 Thái độ.

- Thông qua kiến thức về tập tính ở động vật giúp học sinh có ý thức trong

việc rèn luyện, tu dưỡng bản thân, tự bảo vệ mình Từ đó có ý thức bảo vệ môitrường, bảo vệ các loài động vật quý hiếm, có ý thức sử dụng năng lượng điện,nước một cách tiết kiệm và hiệu quả

- Học sinh có thể vận dụng các kiến thức trong bài học để giải thích các

vấn đề trong cuộc sống hàng ngày Từ đó có ý thức tránh xa các hành động thiếuvăn hóa, các tệ nạn xã hội

4 Các năng lực hướng tới

1 Năng lực phát hiện vàgiải quyết vấn đề

- Phân tích được các tình huống trong học tập, cuộc sống, đưa ra các phán đoán

- Thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề và đưa ra 1 số giải pháp để giải quyết

2 Năng lực sử dụng ngônngữ

- Sử dụng ngôn ngữ thuyết trình (báo cáo) về kháiniệm, các loại tập tính và cơ sở thần kinh của tậptính, các hình thức học tập của của động vật với các lí lẽ lập luật thuyết phục người nghe

3 Năng lực hợp tác giaotiếp

- Biết cách cùng nhau làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ giáo viên giao

- Biết cách đánh giá, nhận xét và khuyến khích các thành viên trong nhóm tham gia, đảm nhận trách nhiệm

4 Năng lực sử dụng

CNTT

- Biết khai thác thông tin trên internet

- Soạn thảo trình bày, báo cáo kết quả hoạt động

II Chuẩn bị của Giáo viên – Học sinh.

1 Giáo viên ( GV)

a Các video và hình ảnh liên quan đến chủ đề [7].

b Máy tính sách tay, máy chiếu, bảng phụ

Video 11 Tập tính bảo vệ lãnh thổ Video 12 Tập tính sinh sản

1 Chuẩn bị của học sinh:

Lớp được chia thành các nhóm học tập như sau: các HS cùng xã thuộc mộtnhóm Nếu xã nào số học sinh đông thì có thể tách làm 2 nhóm

Các nhóm sẽ nghiên cứu sách giáo khoa các bài 31, 32, 33, tài liệu và khaithác thông tin, tư liệu trên internet hoàn thành các yêu cầu sau:

- Hoàn thành các phiếu học tập 1, 2, 3

- Tìm kiếm và chỉnh sửa các video theo nội dung và yêu cầu của GV giao cho + Mỗi tình huống học sinh phải dàn dựng và diễn trước lớp trong tiết cuốicùng Nội dung các tình huống phải thông qua giáo viên trước 1 tuần

+ Mỗi nhóm sẽ cử 1 học sinh làm ban giám khảo Các thành viên trong bangiám khảo sẽ xây dựng thang điểm và tiêu chí chấm các tình huống do các nhómdiễn Thông qua bản tiêu chí chấm điểm với giáo viên trước tiết học 2 ngày + Lớp đề cử 1 học sinh làm MC và chuẩn bị nội dung dẫn chương trình

III Sản phẩm cuối cùng của chủ đề

- Các báo cáo của các nhóm học sinh

- Các video, hình ảnh về các hình thức học tập, các dạng tập tính ở động vật đãđược học sinh chỉnh sửa

- Các tình huống vận dụng kiến thức về tập tình do học sinh dàn dựng và diễn

IV Kế hoạch dạy học

Trong phân phối chương trình sinh học 11 thì các bài Tập tính dạy trong 3tiết: gồm 2 tiết lí thuyết và 1 tiết thực hành xem phim Tuy nhiên, trong thực tếgiảng dạy những bài này tôi thấy rằng khi dạy theo phân phối chương trình thìtiết học lí thuyết rất nhàm chán mặc dù giáo viên đã sử dụng các phương phápdạy học tích cực Vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra kế hoạch dạy học cho chủ đề nàynhư sau: lồng tiết thực hành vào các giờ lí thuyết, tiết cuối giành cho học sinhtham gia hoạt động trải nghiệm và luyện tập Cụ thể:

- Nhận nhiệm

vụ giải quyết vấn đề

- Cho hs xem video các tìnhhuống, làm rõnhiệm vụ họctập

- Giao nhiệm

- Báo cáo củacác nhóm

vụ học tập.

Tiết 2 Hoạt động hình

thành kiến thức

Học sinh làm việc cá nhân vàlàm việc nhóm

Giao nhiệm vụ trực tiếp hoặc qua PHT

Báo cáo kết quả của các nhóm

Tiết 3 + Hoạt động trải

Giao nhiệm vụ trực tiếp hoặc qua phiếu học tập

Các nhóm diễn các tình huống của mình

Các nhóm báo cáo kết quả

V Tiến trình lên lớp (Tiến trình tổ chức hoạt động học tập)

Tiết 1 Khởi động và Hình thành kiến thức hoạt

*GV: chiếu 1 đoạn video về hiện tượng học sinh đi xe đạp điện không

đội mũ bào hiểm đến gần trường mới dừng lại đội mũ bảo hiểm rồi

mới đi vào trường (Video 1).

GV: Đưa ra câu hỏi (có thể chiếu lại video)

? Em có suy nghĩ gì về hành động của các bạn học sinh trong đoạn video trên?

? Tại sao các bạn lại hành động như vậy?

? Em có biện pháp nào để việc đội mũ bảo hiểm trở thành 1 thói quen: cứa ngồi lên xe đạp điện, xe moto là đội mũ bảo hiểm?

HS: - Đó là hành động đối phó, không trung thực

- vì đội mũ bảo hiểm không đẹp và lại nặng, nếu nhà trường phát

hiện không đội mũ bảo hiểm thì bản thân bạn học sinh đó bị phạt,

mà còn ảnh hưởng đến thi đua của lớp.

- Biện pháp: Luôn để mũ bảo hiểm ở xe, ngoài ra không mang bất kì

1 loại dụng cụ che nắng nào hết Có thể chọn những loại mũ bảohiểm đẹp mắt mà vẫn đảm bảo chất lượng

kiến

thức

25phút

- Gv phát phiếu học tập số 1 cho các nhóm và giao nhiệm vụ

+ Các em hãy nghiên cứu bài 31 trong sgk sinh 11, kết hợp với việc theo dõi các tính huống được trình chiếu trong các video 1,2,3 thảo luận nhóm để hoàn thành phiếu học tập số 1 trong khoảng thời gian là 15 phút.

+ Cử 1 bạn làm thư kí để viết ý kiến của nhóm vào bảng phụ Sau

đó các nhóm sẽ cử đại diện lên trình bày kết quả của nhóm

- GV: Hướng dẫn Hs hoàn thành phiếu học tập số 1.

*Yêu cấu đối với HS:

- Nêu được khái niệm tập tính

- Phân biệt được tập tính bẩm sinh và tập tính học được

- Biết ứng dụng kiến thức về tập tính học được trong đời sống

*Bốc thăm nhóm lên trình bày kết quả PHT số 1(10 phút)

- Các nhóm khác nghe, góp ý và thảo luận

* GV: nhận xét, rút kinh nghiệm cho các nhóm và đưa ra kết luận cuối

cùng hoặc các chú ý và chiếu kết quả phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ 1: - Mỗi nhóm phải làm 1 video quay quá trình sử dụng điện

của gia đình mình vào thời điểm nào đó trong ngày, nhưng ít nhất phải

có 1 thành viên của gia đình ở nhà

- Độ dài của video 2 – 3 phút (chú ý có thể lồng các câu hỏi về quá trình sử dụng điện trong video để hỏi các nhóm khác)

- Tìm hiểu ý nghĩa về giờ Trái Đất

Nhiệm vụ 2: GV phát phiếu học tập (PHT) số 2 và 3 cho các nhóm

- Nhóm 2 Thuyết trình phần hình thức học ngầm và học khôn bằng powerpoint cùng với video minh họa

- Nhóm 3 Thuyết trình phần tập tính kiếm ăn, tập tính bảo vệ lãnh thổ bằng powerpoint cùng với video minh họa

- Nhóm 4 Thuyết trình phần tập tính sinh sản, tập tính di cư, tập tính

xã hội bằng powerpoint cùng với video minh họa

em muốn trình bày.

- Có thể xây dựng các câu hỏi và đáp án liên quan đến nội dung video mà nhóm chuẩn bị để hỏi các nhóm khác (Chú ý: có thể đưa các câu hỏi dưới dạng các trò chơi).

GV: Kiểm tra phần chuẩn bị của các nhóm

HS: Các nhóm trình chiếu video về quá trình sử dụng điện tại gia

đình mình và nêu ý nghĩa của giờ Trái đất

- Các nhóm khác xem, góp ý bổ sung và rút ra các chú ý khi sử

dụng điện để vừa hiệu quả vừa tiết kiệm

+ Rút phích cắm điện ra khỏi ổ điện hoặc cầu giao khi không sử

dụng thiết bị hoặc khi đi ra ngoài.

+ Sử dụng các thiết bị tiết kiệm điện có gắn ngôi sao năng lượng của

Bộ công thương.

+ Hạn chế sử dụng các thiết bị điện cùng một lúc vào giờ cao điểm

(Sáng từ 9h30- 11h30; Tối từ 17h00 - 20h00).

+ Quạt: Nên cho quạt chạy ở tốc độ thích hợp để tiết kiệm điện, vì

quạt càng chạy nhanh càng tốn điện Nhớ rút phích cắm điều khiển từ xa ở quạt sau mỗi lần sử dụng.

+ Tủ lạnh: Hạn chế mở tủ để đỡ tốn điện

HS: Sự kiện “Giờ Trái đất” được tổ chức trên toàn thế giới, nhằm

nâng cao nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu và tiết kiệm năng lượng, hướng đến việc giảm lượng khí thải điôxit cacbon (loại khí gây ra hiệu ứng nhà kính), đồng thời qua đó đánh động sự chú ý của mọi người về ý thức bảo vệ môi trường, cùng tham gia tắt đèn trong Giờ Trái đất.

Sự kiện “Giờ Trái đất” năm 2015 sẽ diễn ra từ 20h30 đến 21h30 vào ngày 28/3/2015.

Chiến dịch Giờ Trái đất 2016 có chủ đề: “Hành động nhỏ, ý nghĩa lớn” diễn ra từ 20h30 đến 21h30 vào ngày 19/3/2016.

GV: Yêu cầu ban giám khảo lên làm nhiệm vụ

Ban giám khảo: + gồm 5 HS là đại diện của 5 nhóm cử ra:

+ Thông qua các tiêu chí chấm điểm cho các nhóm

+ Trình bày rõ ràng, chính xác : 10 điểm+ Nội dung phong phú, hấp dẫn : 10 điểm+ Đúng thời gian 10 điểm (5 phút)

+ Tổ chức được trò chơi hoặc câu hỏi hay thu hút được nhiều

hs tham gia 20 điểm

+ Quy trình :

Nhóm 1: Các hình thức học tập quen nhờn, in vết, điều kiện hóa

Bước 1:

- Nhóm 1: bốc thăm đại diện lên thuyết trình

- Đại diện nhóm: giới thiệu độ dài của video và các câu hỏi

(hoặc trò chơi) mà các nhóm khác phải trả lời (hoặc tham gia) sau khi xem xong video

- Yêu cầu các nhóm phải có giấy bút để ghi chép Bước 2: Sau khi xem xong video và phần thuyết trình các nhóm còn

lại trả lời câu hỏi

- 1 đại diện của nhóm 1 sẽ làm trọng tài.

- Các nhóm thảo luận Bước 3: Giáo viên nhận xét, rút kinh nghiệm cho các nhóm và đưa ra

kết luận cuối cùng hoặc các chú ý

- Nhóm 2: Trình bày các hình thức học ngầm, học khôn.

Yêu cầu đối với học sinh: Phải phân biệt được các hình thực học

tập, quen nhờn, in vết, điều kiện hóa, học ngầm, học khôn (PHT 2)

GV: Đưa ra tình huống:1 Một em nhỏ khi lên thành phố chơi đã

phát hiện ra một điều rất thú vị, đó là đàn gà mẹ con ở thành phố luôn

đi rất thong thả trên vỉa hè, khi có người đi tới thì mẹ con nhà gà chạydạt vào phía trong vỉa hè, không có con nào lao ra ngoài đường loạn

xạ như gà ở quê

Theo em, hành vi của mẹ con nhà gà ở thành phố thuộc loại tập tínhgì? Giải thích?

HS: Thuộc loại tập tính học được, dạng quen nhờn.

Giải thích: Do đường phố luôn đông người và xe đi lại, không gây nguy hiểm cho gà nên gà phớt lờ Dưới lòng đường nhiều xe đi lại  Sau vài lần chạy ra rồi lại chạy vào, gà rút kinh nghiệm  gà không

đi xuống lòng đường và khi có người đi tới thì gà không bị giật mình hoảng loạn  Đàn gà bình tĩnh đi vào phía trong của vỉa hè.

GV: yêu cầu hs trả lời các câu hỏi trong PHT số 2

- Theo em thói quen đi học muộn là một thói quen tốt hay xấu?

Em hãy chỉ ra nguyên nhân khiến cho nhiều bạn học sinh hay đi học muộn? Tại sao lại phải đi học đúng giờ?

- là 1 thói quen xấu

- Nguyên nhân: ngủ dậy muộn, còn rẽ đi chơi trước khi đến trường…

- vì: + để đảm bào thời gian và hiệu quả học tập của bản thân và mọi người xung quanh Tiết kiệm thời gian, hình thành tính kỉ luật tốt

- Nhóm 3 Thuyết trình phần tập tính sinh sản, tập tính di cư

- Nhóm 4 Thuyết trình phần tập tính sinh sản, tập tính di cư , tập tính

xã hội

GV: Chiếu đáp án phiếu học tập số 3 để củng cố kiến thứ.

Ban giám khảo: cử đại diện nhận xét và công bố điểm các nhóm

GV Tuyên dương các nhóm làm tốt, và động viên khích lệ các nhóm làm chưa tốt để lần sau làm tốt hơn

GV đưa tình huống: Một bạn nhỏ được mẹ cho đi xem xiếc thú, bạn

thấy có các tiết mục như: Khỉ đi xe đạp, Hổ chơi bóng, Chó làmtoán… Bạn nhỏ rất thích thú nhưng không hiểu tại sao những con vậtnày lại có thể làm được như thế Em hãy giải thích giúp bạn nhỏ này?

HS: Những động vật này học theo những hành vi của con người,

được con người huấn luyện dựa vào tập tính học được dạng điều kiện hóa hành động (điều kiện hóa kiểu Skinnơ) của động vật Đây là kiểu liên kết một hành vi của động vật với một phần thưởng Mỗi một động vật thì có một người huấn luyện riêng, khi chúng làm đúng thì được thưởng, sai không được thưởng Sau nhiều lần học tập và rút kinh nghiệm, chúng sẽ làm đúng như yêu cầu của người huấn luyện.

Do đó, khỉ biết đi xe đạp, hổ biết chơi bóng và chó biết làm toán…

GV: Tổ chức cho học sinh thảo luận cặp đôi, mỗi bạn sẽ nêu 1 ví dụ

về vận dụng những hiểu biết tập tính của động vật vào đời sống và sản xuất Sau đó sẽ thảo luận ý tưởng của mình với bạn bên cạnh Nhóm 2 người sẽ trình bày ý kiến trước cả lớp

HS: phải nêu được:

- Nhờ những hiểu biết về tập tính động vật, con người đã ứng dụng vào trong đời sống và sản xuất.

+ Dạy hổ, voi, khỉ, cá heo … làm xiếc

+ Làm bù nhìn trên ruộng để đuổi chim chóc phá hoại

+ Nghe tiếng kẻng, trâu bò nuôi trở về chuồng.

+ Dạy chó giữ nhà, phát hiện ma tuý, tội phạm…

GV: Tiếp tục cho học sinh thảo luận cặp đôi, mỗi bạn sẽ nêu 1 ví dụ

về tập tính học được chỉ có ở người, đặc biệt là các tập tính học được trong cuộc sống, học để trở thành công dân tốt Sau đó sẽ thảo luận ý tưởng của mình với bạn bên cạnh Nhóm 2 người sẽ trình bày ý kiến trước cả lớp

HS: Dựa vào những hiểu biết về tập tính giáo dục cho thế hệ trẻ giữ

gìn vệ sinh môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tập thể dục buổi sáng, tính kỉ luật (đi học đúng giờ, không vứt rác bừa bãi…), biết chia sẻ cảm thông…

Tiết 3 Hoạt động trải nghiệm và luyện tập (Vận dụng)

Tên hoạt

động

Thời gian hoạt động

Nội dung hoạt động

Hoạt

động 1:

Trải

nghiệm

30 phút - MC: giới thiệu chương trình, chủ đề của cuộc thi và

ban giám khảo

- Ban giám khảo: + gồm 5 HS là đại diện của 5

nhóm cử ra:

+ Thông qua các tiêu chí chấm điểm cho các nhóm

+ Đúng chủ đề : 10 điểm+ Nội dung hay, hấp dẫn : 10 điểm