ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM TỔ CHỨC DẠY HỌC TẠI DI TÍCH LỊCH SỬ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC“Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ýcá
Trang 2ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM TỔ CHỨC DẠY HỌC TẠI DI TÍCH LỊCH SỬ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
“Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ýcác hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học[1]
Tại các nước phát triển, việc học tập thường gắn liền với các hoạt độngtrải nghiệm thực tế, học tập tại thực địa, tại các di tích lịch sử, danh lam thắngcảnh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: Học với hành phải luôn đi đôi Học mà không hành thì vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy Thực hiện lời dạy của Bác, ngành giáo dục nước nhà có rất nhiều chủ
trương nhằm khuyến khích, tạo điều kiện để học sinh vừa lĩnh hội được tri thứckhoa học đồng thời rèn luyện được những kĩ năng thiết yếu trong cuộc sống.Trong đó phải kể đến việc khuyến khích các đơn vị giáo dục tiến hành dạy họctại các di tích lịch sử, trước hết là di tích tại địa phương trường đóng
Là giáo viên dạy môn Lịch sử, bản thân tôi nhận thức rất rõ trách nhiệmtrong việc thực hiện những chủ trương của Đảng, của Ngành về việc đổi mớicăn bản toàn diện giáo dục Nhất là chủ trương nâng cao hiểu biết của học sinh
về lịch sử dân tộc, về giá trị của các di tích lịch sử ở địa phương Trên cơ sở đó,giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm bảo
vệ các di sản văn hóa của dân tộc, trên hết là bảo vệ độc lập chủ quyền của quốcgia
Cũng theo nhận thức cá nhân, trong đổi mới phương pháp giáo dục hiệnnay, các nhà trường đang chú trọng việc hướng dẫn học sinh tự học tập là chủyếu Đối với bộ môn Lịch sử, việc dạy học tại di tích là một trong những cáchthức để học sinh tự học có hiệu quả nhất
Xuất phát từ nhận thức trên, tôi chọn đề tài: Kinh nghiệm tổ chức dạy học tại di tích lịch sử nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2 để nghiên cứu
Trang 3kể cả tiết Lịch sử địa phương trở nên hấp dẫn hơn, sinh động hơn, đạt được hiệuquả cao hơn trong việc giáo dục học sinh Bên cạnh đó, thông qua buổi học họcsinh rèn luyện được các kĩ năng phục vụ cuộc sống.
3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi đề tài, bản thân tôi sẽ nghiên cứu biện pháp cụ thể để tổchức dạy học tại di tích lịch sử ở trường trung học phổ thông nhằm giúp họcsinh học tập tốt hơn môn Lịch sử
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, bản thân tôi thực hiện các phương pháp nghiên cứunhư: phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết, phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập thông tin, thống kê, xử lí số liệu
II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lí luận của vấn đề
Di sản văn hóa Việt Nam bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sảnvăn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoahọc, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch
sử, văn hóa khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằngmiệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác gồmtiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyềnmiệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủcông truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, vềtrang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác Di sản văn hóavật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học bao gồm di tíchlịch sử- văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia[2]
Như thế, di tích lịch sử ở nước ta có thể hiểu theo nghĩa bao trùm đó là disản văn hóa của nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Việt Nam là một quốc gia có nền văn hóa văn hóa lâu đời Nhận thứcđược giá trị của các di sản văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển vănhóa dân tộc, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa đã được đề ra trong
“Đề cương văn hóa Việt Nam” năm 1943 của Đảng ta, trong sắc lệnh số 65/SLngày 23/11/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong Hiến pháp nước Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII củaĐảng cũng nêu rõ: Hết sức coi trọng, bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trịcủa văn hóa truyền thống, văn hóa cách mạng bao gồm cả văn hóa vật thể và phivật thể[3]
Ở trên thế giới, từ những thập niên cuối thế kỉ XX, các quốc gia trên thếgiới đã nhận thức rõ hơn về giá trị của di sản văn hóa đối với cuộc sống của conngười và những nguy cơ hiện hữu đe dọa đến sự tồn tại của nó Công ước chống
Trang 4buôn bán trái phép tài sản văn hóa, Công ước bảo vệ di sản văn hóa và thiênnhiên trên thế giới ra đời được rất nhiều nước thành viên tham gia trong đó cóViệt Nam là minh chứng cho nhận thức về tầm quan trọng của di sản văn hóa.
Những quan điểm trên cho thấy Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng nhữnggiá trị văn hóa của dân tộc Việc giáo dục cho thế hệ trẻ có ý thức trách nhiệmcao trong việc bảo tồn, kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa đó là tráchnhiệm không chỉ riêng ai Trong đó, giáo dục nhà trường đóng góp phần quantrọng và quyết định, trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2 cũng không làngoại lệ
2 Thực trạng của vấn đề
Như đã nói ở trên, việc giáo dục ý thức bảo tồn, kế thừa và phát huy cácgiá trị văn hóa, các di tích lịch sử trên đất nước ta là trách nhiệm của toàn xã hội.Trong các nhà trường phổ thông, vấn đề này được giải quyết thông qua giảngdạy các môn như Ngữ văn, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng- An ninh
và đặc biệt là môn Lịch sử
Môn Lịch sử giáo dục cho người học truyền thống yêu nước, lòng tự hàodân tộc, ý thức đấu tranh bảo vệ nền độc lập tự do của tổ quốc, bảo vệ những disản trên nhiều lĩnh vực mà ông cha ta đã dày công xây dựng Tuy nhiên, trongđiều kiện kinh tế xã hội của đất nước nhìn chung còn gặp nhiều khó khăn Giáodục Việt Nam còn tương đối lạc hậu so với nhiều nước trong khu vực và trên thếgiới Việc tổ chức các hoạt động giáo dục mang tính trải nghiệm thực tế nhưhọc tập tại di tích lịch sử nào đó, dù biết là cực kì quan trọng, thiết yếu nhưng đa
số các cơ sở giáo dục vẫn chưa thực hiện được hoặc chỉ thực hiện ở mức độkhiêm tốn
Hiện tại, theo phân phối chương trình môn Lịch sử ở trường trung họcphổ thông, cả ba khối lớp 10, 11, 12 đều có rất nhiều nội dung có thể sử dụng tàiliệu, tranh ảnh về di sản hoặc các khu di tích lịch sử để tiến hành bài học lịch sử
ở trên lớp hoặc tiến hành ngay tại di tích.Ví dụ:
+ Lớp 10: Bài 14: Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam; Bài 19:Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thế kỉ X- XV;
+ Lớp 11: Bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược(Từ năm 1858 đến trước năm 1873); Bài 21: Phong trào yêu nước chống Phápcủa nhân dân Việt Nam trong những năm cuối thế kỉ XIX;
+ Lớp 12: Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam (1919- 1925);Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp 1945-1954;
Trải dài trên đất nước hình chữ S, các di tích có thể sử dụng để dạy họclịch sử ở trường trung học phổ thông như: Cố đô Hoa Lư, Di tích Pắc Bó, DinhĐộc Lập, Hoàng Thành Thăng Long, Khu căn cứ Trung ương cục miền Nam,Khu di tích ATK Thái Nguyên, Khu di tích chiến thắng Điện Biên Phủ, Khu ditích Côn Sơn- Kiếp Bạc, Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế, Khu di tích Kim Liên,Khu di tích Phủ Chủ tịch, Khu di tích Tân Trào, Nhà tù Côn Đảo, Quần thể di
Trang 5tích cố đô Huế, Thành nhà Hồ, Thánh địa Mĩ Sơn, Văn Miếu- Quốc Tử Giám,
Đô thị cổ Hội An, Đền Hùng, Nhà tù Hỏa Lò, cụm di tích phòng tuyến sôngNhư Nguyệt,
Thanh Hóa là địa phương có rất nhiều di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng.Trong đó có 145 di tích cấp Quốc gia, 4 di tích cấp quốc gia đặc biệt và gần 500
di tích cấp Tỉnh Trong đó phải kể đến Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ đãđược UNESSCO công nhận năm 2015, Khu di tích lịch sử Lam Kinh (ThọXuân)
Di sản Lam Kinh cách thành phố Thanh Hóa 50 km về phía Tây Bắc, nằmtrên địa bàn xã Xuân Lam huyện Thọ Xuân Thanh Hóa Đây là di tích lịch sửquốc gia từ năm 1962 Đến năm 1913, di tích lịch sử Lam Kinh được công nhận
là di tích quốc gia đặc biệt Người tạo lập ra Lam Kinh chính là Lê Thái Tổ- vịlãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống xâm lược Minh[4] Di tích lịch sửLam Kinh không chỉ là niềm tự hào của nhân dân xứ Thanh mà còn là niềm tựhào của cả dân tộc Việt Nam, gắn liền với lịch sử cha ông ta dựng nước và giữnước
Việc chăm sóc, giữ gìn những di sản văn hóa ở địa phương chính là nghĩa vụcủa mọi người dân Việt Nam Trong đó giáo dục nhà trường, đặc biệt là mônlịch sử đóng vai trò quan trọng
Tuy nhiên, thực tế quá trình dạy học, bản thân tôi nhận thấy các di tíchlịch sử chưa được khai thác đúng mức để đạt được hiệu hiệu quả cao trong giảngdạy Kể cả sách giáo khoa hiện nay, các hình ảnh còn nghèo nàn, tư liệu cungcấp nặng về thống kê số liệu Đặc biệt, đối với nội dung Lịch sử địa phương thìchỉ có tài liệu ở cấp học dưới, lên cấp Trung học phổ thông thì không có tài liệu.Chủ yếu là giáo viên tự chọn nội dung, biên soạn rồi giảng dạy Bên cạnh đó,điều kiện kinh tế của các gia đình học sinh đa phần khó khăn, cơ sở vật chất củanhà trường còn thiếu thốn Vì thế, việc đưa các em học tập tại di tích lịch sử (kể
cả ở địa phương) cũng hầu như không thực hiện được Đó là chưa kể đến tâm líchung của nhiều giáo viên và học sinh còn e ngại Giáo viên ngại vì phải thựchiện nhiều công đoạn trong công tác chuẩn bị, ngại vì vấn đề an toàn khi họcsinh tham gia v.v Học sinh e dè vì chưa quen với những hoạt động tập thể ởngoài nhà trường (mặc dù đa số học sinh rất hứng thú với hoạt động trải nghiệmnày), lo ngại vì vấn đề kinh phí cho chuyến đi Cuối cùng, giải pháp an toànđược đa số các giáo viên lựa chọn là học tập trên lớp Nếu trường nào có cơ sởvật chất tốt, hệ thống máy chiếu đảm bảo, giáo viên chịu khó tìm tòi thì có thểgiới thiệu di tích lịch sử trên màn hình chiếu Còn không thì chỉ là giới thiệu
“suông”, “dạy chay” Với tiết học như vậy, chủ quan mà nói, hiệu quả thườngkhông cao Chính vì thế có nhiều học sinh cảm thấy giờ học Lịch sử khô khan,thiếu sức cuốn hút, dần dần thấy chán và quay lưng lại với môn Lịch sử
Trong quá trình công tác, bản thân tôi đã mạnh dạn sử dụng các di sản vănhóa ở địa phương để dạy học trong những bài học cụ thể nhằm tạo hứng thú chohọc sinh và cuối cùng là đạt được mục tiêu bài học đề ra Cách thức thực hiện cókhi là sử dụng phần mềm Power Point giới thiệu hình ảnh về di tích lịch sử,
Trang 6cũng có khi là tổ chức dạy học tại thực địa Các di tích được lựa chọn phù hợpvới điều kiện của nhà trường như Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ, Khu
di tích lịch sử Lam Kinh hoặc Khu di tích lịch sử Hàm Rồng, chiến khu du kíchNgọc Trạo, khu di tích khảo cổ Hang Con Moong v.v Trong khuôn khổ đề tàinày, tôi tập trung vào việc mô tả cách thức tổ chức dạy học tại di tích lịch sửnhằm vừa chuyển tải được kiến thức bộ môn lịch sử vừa giáo dục ý thức bảo vệ
di sản, đồng thời thông qua hoạt động dạy học tại di tích, học sinh sẽ được rènluyện những kĩ năng thiết yếu trong cuộc sống
3 Các giải pháp thực hiện
Để tổ chức có hiệu quả giờ học tại di tích lịch sử bản thân tôi đã chọnlớp 10C làm lớp thực nghiệm (TN: học tập tại di tích) và lớp 10A làm lớp đốichứng(ĐC: học tập thông thường tại lớp) Để lớp 10C có thể học tập tại di tíchlịch sử cần thực hiện một số bước như sau:
3.1 Rà soát theo chương trình môn học, xác định mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông và mục tiêu giáo dục di sản.
Việc rà soát chương trình môn học để lựa chọn nội dung, cách thức dạy
học với di sản để đảm bảo tính khoa học, khả thi, phù hợp với tình hình thực tếcủa nhà nhà trường được tổ/nhóm bộ môn thực hiện từ đầu năm học Trên cơ sở
xác định mục tiêu chương trình bài học, giáo viên lựa chọn di sản để phục vụ
dạy học Việc lựa chọn di sản phải hướng vào thực hiện mục tiêu bài học đãđược xác định Sử dụng di sản trong dạy học có tác dụng hỗ trợ, tạo điều kiệncho việc thực hiện mục tiêu đó được thuận lợi hơn Tuy nhiên, giáo viên cũngphải đề ra mục tiêu giáo dục di sản như: sự ra đời của di sản, ý nghĩa của di sảnđối với đời sống vật chất, tinh thần của người dân ở địa phương có di sản v.v
Từ đó giáo dục cho học sinh thái độ tôn trọng di sản, có ý thức bảo tồn di sản vànghĩa vụ quảng bá di sản cho cộng đồng dân tộc Việt Nam cũng như bạn bèquốc tế
Trong kế hoạch sử dụng di sản cần phải xác định rõ bài học nào, sử dụngnhững di sản gì? tiết mấy? cách thức thực hiện? (dùng hình ảnh hay dạy học tại
Hìnhthứcdạy học(trênlớp/tại
di sản)
Thờigianthựchiện
3.2 Bàn bạc, thống nhất ý kiến trong tập thể lớp.
Trang 7Khi tổ chức cho học sinh học tập tại di tích lịch sử (học tập tại thực địa)thì việc bàn bạc, thống nhất ý kiến trong tập thể lớp là vô cùng quan trọng Bởi
lẽ, việc tổ chức cho học sinh học tập tại di tích là nhằm phục vụ mục đích giáodục học sinh, vì lợi ích của học sinh, liên quan đến các cá nhân trong tập thể lớp,liên quan đến vấn đề kinh phí cho chuyến đi mà học sinh là người trực tiếp thamgia và đóng góp Hơn thế nữa, khi dạy học tại di sản vai trò “trung tâm” của họcsinh trong giờ học được phát huy cao độ Vì vậy, nhất thiết phải có sự bàn bạcthống nhất ý kiến trong cả lớp Thông thường, giáo viên tổ chức họp lớp trướckhi tổ chức học tập tại di sản khoảng một tuần đến 10 ngày Cho học sinh biếtđược mục đích, tính chất của việc học tập tại di sản và những vấn đề có liênquan đến việc học tập tại di sản Ý kiến của học sinh sau khi thống nhất sẽ đượcđưa vào biên bản sinh hoạt lớp
3.3 Cho học sinh viết đơn xin tham gia học tập tại di tich lịch sử có sự đồng ý của cha mẹ học sinh.
Việc làm này được thực hiện sau khi đã bàn bạc và thống nhất giữa giáoviên và học sinh Sau khi học sinh đã thống nhất ý kiến, giáo viên hướng dẫncho học sinh viết đơn xin tham gia học tập tại di sản theo mẫu sau
Mẫu 1:
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
ĐƠN XIN THAM GIA HỌC TẬP TẠI DI TÍCH LỊCH SỬ
Kính gửi Ban giám hiệu trường Trung học phổ thông , thầy/cô giáo chủnhiệm lớp , thầy/cô giáo dạy bộ môn Lịch sử
Họ và tên học sinh: Lớp:
Lý do viết đơn: Cam kết: (được tham gia học tập tại di tích, học sinh phải tuân thủ sự điều hànhcủa giáo viên hướng dẫn và nội quy, quy định của Ban quản lí di tích)
Ngày , tháng năm Người viết đơn
(Kí và ghi rõ họ tên)
Ý kiến của cha mẹ học sinh
(Giáo viên chỉ có thể tổ chức học tập tại di sản khi cha mẹ học sinh đãđồng ý cho con mình tham gia)
Trang 83.4 Họp và trao đổi, thống nhất với cha mẹ học sinh (hoặc ít nhất là Ban liên lạc hội cha mẹ học sinh của lớp) những vấn đề có liên quan đến việc tổ chức dạy học tại di tích lịch sử.
Việc làm này rất cần thiết đối với các tiết học tập tại di sản, nhất là những
di sản cách xa nơi trường đóng, việc đi lại khó khăn Giáo viên chủ nhiệm lớp và
giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử (nếu vừa giảng dạy môn Lịch sử vừa làmcông tác chủ nhiệm lớp thì rất thuận tiện cho việc tổ chức) trực tiếp tham giahọp với phụ huynh học sinh Trong phiên họp, giáo viên dạy bộ môn Lịch sử sẽ
là người chịu trách nhiệm chính trong việc phổ biến mục đích, tính chất củachuyến đi, các vấn đề có liên quan đến việc đưa học sinh đi, tham gia học tập cóhiệu quả và trở về nhà an toàn Điều quan trọng là giáo viên phải làm cho phụhuynh thấy được tầm quan trọng của việc con em họ tham gia học tập tại di tích
bổ ích như thế nào? Ngoài việc được học tập kiến thức, các em còn được rènluyện những kĩ năng gì cho chính cuộc sống và học tập cũng như sau này các embước chân ra ngoài đời vv Giáo viên bộ môn còn phải phối hợp với giáo viênchủ nhiệm lớp và phụ huynh học sinh bàn bạc về kinh phí cho chuyến đi, việc
bố trí ăn, nghỉ (nếu có) cho học sinh trong thời gian tham gia học tập Tốt nhất làmời được đại diện hội cha mẹ học sinh tham gia cùng với lớp, vừa để cùng quản
lí, giám sát học sinh lại vừa lo chuẩn bị ăn ở, thuê phương tiện đi lại v.v Cầnphải ghi lại biên bản phiên họp với đại diện hội cha mẹ học sinh của lớp theomẫu sau:
NỘI DUNGBàn bạc về việc tổ chức cho học sinh lớp tham gia học tập tại di tích
- Thầy/cô giáo chủ nhiệm nêu rõ lí do triệu tập cha mẹ học sinh, nêu rõ mụcđích, tính chất của việc học tập tại di tích, những qui định khi học sinh tham giahọc tập
- Ban liên lạc hội cha mẹ học sinh bàn bạc, thống nhất một số vần đề sau:
+ Đồng ý cho học sinh tham gia dưới sự điều hành của cô giáo chủ nhiệm và côgiáo bộ môn Lịch sử
+ Thời gian tiến hành học tập
Trang 9+ Phương tiện đi lại: (nếu bằng xe ô tô, ai sẽ có trách nhiệm hợp đồng Xe đón,trả học sinh tại )
+ Dự kiến kinh phí tham gia là /học sinh Việc ăn, nghỉ do chịu trách nhiệm
Phiên họp kết thúc hồi giờ
Thư kí Chủ tọa
(Kí và ghi rõ họ, tên) (Kí và ghi rõ họ, tên)
3.5 Làm Tờ trình xin ý kiến Tổ chuyên môn
Khi tổ chức dạy học tại di tích lịch sử, giáo viên tổ chức cho học sinh
tham gia học tập có trách nhiệm làm tờ trình xin ý kiến Tổ chuyên môn, trìnhbày kế hoạch tổ chức thực hiện Trong kế hoạch phải nêu rõ mục đích, tính chấtcủa chuyến đi, thời gian thực hiện, phương tiện đi lại, kinh phí tổ chức do aichịu trách nhiệm Thực hiện theo mẫu sau:
V/v Tổ chức cho học sinh lớp học tập tại di tích lịch sử Lam Kinh
Kính gửi: Tổ chuyên môn Căn cứ vào mục tiêu giáo dục bộ môn Lịch sử, mục tiêu giáo dục di sản.Căn kế hoạch của nhóm chuyên môn (đã xây dựng từ đầu năm học được hiệutrưởng phê duyệt) Căn cứ vào nhu cầu học tập của tập thể học sinhlớp ( được sự đồng ý của cha mẹ học sinh)
Tôi là , giáo viên bộ môn lịch sử lớp đề nghị tổtrưởng chuyên môn xem xét, cho phép tôi được tổ chức cho tập thể học sinhlớp tham gia tham quan và học tập tại di tích (có kếhoạch kèm theo)
Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc quản lí, tổ chức cho học sinhhọc tập vui chơi an toàn, có hiệu quả trong suốt thời gian trên
Kính trình tổ trưởng chuyên môn xem xét
Trang 10- Thông qua hoạt động học tập tại di sản, rèn luyện kĩ năng tự học, kĩ năng giaotiếp, kĩ năng tự tin thể hiện mình trước đám đông, kĩ năng hợp tác lao động v.v.
- Học sinh được vui chơi lành mạnh, bổ ích, tạo hứng thú trong học tập
2 Yêu cầu:
- Học sinh cung cấp số điện thoại của cha hoặc mẹ cho giáo viên tổ chức
- Trong quá trình diễn ra hoạt động học tập, vui chơi, học sinh phải tuân thủnghiêm túc những quy định của trưởng đoàn và nội quy di sản
- Kết thúc thời gian học tập, tất cả học sinh phải viết thu hoách theo yêu cầu củagiáo viên môn Lịch sử
- Trang phục: học sinh mặc đồng phục của nhà trường,
3 Thành phần:
- Giáo viên bộ phụ trách bộ môn Lịch sử
- Học sinh lớp có danh sách kèm theo)
- Cha mẹ học sinh (nếu có)
3 Thời gian, phương tiện đi lại, kinh phí tổ chức:
- Thời gian: ngày Xuất hành lúc giờ tại Kết thúc: giờ ngày
Trang 11- Nội dung học tập (thể hiện trong giáo án được tổ trưởng chuyên môn phêduyệt).
- Phân công công việc:
+ Điều hành chung: giáo viên bộ môn lịch sử
+ Dẫn chương trình, tiến hành hoạt động học tập tại di sản (học sinh): + Văn nghệ, trò chơi (học sinh) Nơi nhận:
- BGH nhà trường
- Tổ trưởng CM
- Lưu: hồ sơ tổ
Phê duyệt của BGH Người xây dựng kế hoạch
Hiệu trưởng (Kí và ghi rõ họ, tên)
(giáo viên bộ môn lịch sử)
Sau khi có ý kiến đồng ý của tổ chuyên môn, tổ trưởng có trách nhiệmtrình Hiệu trưởng nhà trường Căn cứ vào điều kiện thực tế, hiệu trưởng sẽ raquyết định chuẩn y kế hoạch của giáo viên và tổ chuyên môn về việc tổ chứchọc tập tại di tích lịch sử
3.6 Tìm hiểu, nghiên cứu về di tích lịch sử, chuẩn bị cho bài học
Trong bất cứ hoạt động giáo dục nào, công tác chuẩn bị là công tác quantrọng quyết định cho sự thành bại của hoạt động giáo dục đó Công tác chuẩn bịcho việc học tập tại di tích lịch sử (học tập tại thực địa) vô cùng quan trọng.Bình thường, nếu là tiết học chỉ sử dụng hình ảnh, các tư liệu liên quan đến disản thì cần thiết phải lựa chọn các hình ảnh đảm bảo chất lượng, tư liệu chuẩnxác về nội dung, có tính giáo dục cao, đảm bảo tính khoa học, logic với mạchkiến thức của toàn bài (chương hoặc chương trình cấp học) Nếu là bài học tạithực địa, ngoài những yêu cầu như trên còn cần phải tìm hiểu thêm:
Thứ nhất, di tích đó ở đâu? Cách trường bao nhiêu ki lô mét? Nếu đi thìphương tiện là gì? Chi phí cho chuyến đi là bao nhiêu? Những rủi ro có thể có làgì? Học sinh cần có những kĩ năng gì khi tham gia? Đó là câu hỏi mà giáo viên-người tổ chức phải trả lời được
Thứ hai, nội dung học tập được tiến hành tại di tích là gì? Cách thức thựchiện ra sao? Học sinh phải chuẩn bị những gì? Giáo viên giao nhiệm vụ cho đốitượng nào? Thời gian hoàn thành là bao lâu? Nhiệm vụ của giáo viên như thếnào? v.v
3.7 Tổ chức hoạt động học tập tại khu di tích
Căn cứ vào mục tiêu bài học, thời gian dành cho buổi học, giáo viên lựachọn, gợi ý các nội dung chủ yếu, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm chuẩn bịnội dung liên quan đến bài học Dự kiến thời gian của mỗi hoạt động và xen kẽcác hoạt động học tập là các hoạt động vui chơi giải trí (có thể là những trò vuiliên quan đến khu di tích lịch sử đó Ví dụ: nếu tổ chức học tập tại cố đô HoaLư- Ninh Bình, học sinh tổ chức trò chơi đánh trận giả- trò mà Đinh Bộ Lĩnh
Trang 12thường hay chơi với đám bạn chăn trâu khi còn nhỏ tuổi Hoặc là các trò vuidân gian do các em đã lựa chọn trước đó)
Giáo viên thiết kế tiến trình hoạt động tại di tích thực chất là xây dựngmột kịch bản để học sinh thể hiện Vì vậy, cần phải đảm bảo tính hợp lí, vừa sứcđối với học sinh Trong quá trình học tập tại di tích lịch sử, học sinh là ngườihoàn toàn làm chủ Lúc này, học sinh như là những “diễn viên”, giáo viên làngười quan sát và chỉ xuất hiện khi nảy sinh tình huống có vấn đề
3.8 Đánh giá kết quả học tập sau khi kết thúc việc học tập tại di tích.
Sau khi kết thúc các hoạt động học tập tại di tích, giáo viên giao nhiệm vụdưới dạng viết thu hoạch Bài thu hoạch được viết theo gợi ý sau:
- Cảm nhận của em về chuyến đi học tập tại di tích
- Trong các hoạt động học tập tại di tích, em thích nhất hoạt động nào? Tại sao?
- Nếu được lựa chọn, em thích giờ học Lịch sử tại di tích lịch sử hay tại lớp họcthông thường? Vì sao?
- Bản thân em nhận thấy, việc học tập tại di tích đã rèn luyện cho em những kĩnăng nào? Em sẽ làm gì để góp phần chăm sóc, bảo tồn di tích lịch sử vừa thamquan học tập?
Ngoài ra, giáo viên còn kiểm tra sự hứng thú học tập của học sinh thôngqua nhiều cách: có thể là phỏng vấn trực tiếp hoặc dùng phiếu thăm dò v.v
3.9 Rút kinh nghiệm sau khi học tập tại di tích lịch sử.
Là việc đánh giá, nhìn nhận từ cả hai phía: giáo viên và học sinh Thôngqua phản hồi từ phía học sinh hoặc giáo viên có thể cảm nhận, đánh giá đượcthông qua việc các em tham gia các hoạt động học tại di tích, qua phụ huynh họcsinh, qua bài thu hoạch sau chuyến đi của học sinh v.v Việc làm này có ýnghĩa rất quan trọng giúp cho giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học trongnhững lớp tiếp sau đó
4 Hiệu quả của SKKN
Khi áp dụng những biện pháp trên để tổ chức giờ học tại di tích, bản thântôi nhận được kết quả rất khả quan trong hoạt động giáo dục học sinh thể hiệnqua các mặt sau:
4.1 Học sinh ở lớp thực nghiệm (học tập tại di sản) hứng thú học tập hơn ở lớp đối chứng(học tập tại lớp):
Trang 134.3 Khả năng liên hệ trách nhiệm bản thân trong việc bảo tồn và phát huy các
di tích lịch sử ở lớp thực nghiệm tốt hơn lớp đối chứng.
Lớp Sĩ số Liên hệ trách nhiệm tốt Liên hệ trách nhiệm chưa tốt
và so với những học sinh thuộc lớp đối chứng
4.5 Kĩ năng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống nảy sinh trong cuộc sống của học sinh lớp thực nghiệp cao hơn so với lớp đối chứng.
Thông qua việc chủ động tìm tòi kiến thức chuẩn bị cho bài học và quanhững hoạt động tích cực tại di sản, học sinh có điều kiện trau dồi tích lũy vốnkiến thức của nhiều môn học Trên cơ sở đó, đã giải quyết tốt nhiều bài tập tìnhhuống nảy sinh trog cuộc sống Nhiều học sinh tích cực tham gia cuộc thi “Vậndụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giáo dục”
và đã có những học sinh đạt giải
4.6 Sau chuyến tham quan, học tập của lớp 10C do tôi tổ chức, đã có nhiều tập thể lớp, nhiều giáo viên môn Lịch sử, Ngữ văn…trong nhà trường cũng xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện cho học sinh học tập với di sản bằng những hình thức khác nhau và đạt được hiệu quả cao trong giáo dục học sinh.
III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1 Kết luận: