SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH TÌM HIỂU ĐOẠN TRÍCH “HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT” CỦA LƯU QUANG VŨ BẰNG CÁC PHƯƠNG PHÁP
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH TÌM HIỂU ĐOẠN TRÍCH
“HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT” CỦA LƯU QUANG VŨ BẰNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC
Người thực hiện: Nguyễn Thị Quế Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường THPT Lê Hồng Phong SKKN thuộc môn: Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 2I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trong Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 04/11/2013, Hội nghị Ban chấp hànhTrung ương lần thứ 8 (khóa XI) về "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo,đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, địnhhướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế", Đảng ta đã xác định mục tiêu của đổimới lần này là: "Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục,đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầuhọc tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huytốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu tổ quốc, yêuđồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả"
Để đáp ứng mục tiêu trên, hiện nay ngành giáo dục đang thực hiện công cuộc cảicách và đổi mới để đưa giáo dục Việt Nam vươn xa khu vực và thế giới Nhiều phươngpháp dạy học cũ, thiếu hiệu quả đã được thay thế bằng những phương pháp đúng đắn,hiệu quả hơn Một trong những phương pháp đó là các phương pháp, kỹ thuật dạy họctích cực để phát triển năng lực học sinh Các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cựcnày không chỉ tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện nănglực, giải quyết vấn đề gắn với tình huống trong cuộc sống
Hơn nữa, trong chương trình giáo dục phổ thông, ở môn Ngữ văn, ngoài việccung cấp những kiến thức chung, cốt lõi, đặc thù, đây còn được xem là bộ môn công
cụ để phát triển ở các em năng lực thưởng thức, cảm thụ văn chương (năng lực thẩmmỹ) Vậy học sinh sẽ học ra sao, phát huy năng lực như thế nào nếu giáo viên chỉtruyền thụ một chiều mà không khơi dậy ở các em lòng ham hiểu biết, tình yêu, khảnăng tìm tòi, sáng tạo, khám phá Do đó, mỗi giáo viên phải có phương pháp, kỹthuật dạy học tích cực để phát huy năng lực học sinh
Trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông việc dạy văn bản kịch có tỷ lệnhỏ so với các văn bản của các thể loại khác Tài liệu viết về kịch không nhiều Kịchbản là tác phẩm văn học, có đầy đủ tính chất đặc điểm của nghệ thuật ngôn từ Nhưngmặt khác, kịch bản viết ra để là để biểu diễn nên cũng mang đậm chất sân khấu Khigiảng dạy kịch bản văn học một mặt phải xem xét nó như một tác phẩm văn học, mặtkhác không thể tách rời nghệ thuật sân khấu Vì thế, việc dạy Đọc - hiểu một văn bảnkịch đòi hỏi nhiều công phu từ phía giáo viên
Do vậy, qua quá trình giảng dạy, nghiên cứu học hỏi tôi đã chọn đề tài: "Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt (trích) của Lưu Quang
Vũ bằng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực" Từ đó, tôi hy vọng sẽ đóng
góp một phần nhỏ vào việc giảng dạy văn bản kịch nói chung và đoạn trích HồnTrương Ba, dang hàng thịt nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc Ngữ văn ở trường trung học phổ thông hiện nay
2 Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng biện pháp phù hợp, tích cực trong giờ dạy học đoạn trích Hồn
Trương Ba, da hàng thịt nhằm tiếp cận nội dung kiến thức tốt hơn, phát huy tính tích
cực, chủ động sáng tạo của học sinh lớp 12, góp phần nâng cao chất lượng dạy học tácphẩm văn chương
Trang 3- Thiết kế giáo án thực nghiệm
3 Đối tượng nghiên cứu
- Văn bản kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt (trích) của Lưu Quang Vũ bằng việc
vận dụng các phương pháp dạy học tích cực
4 Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: các tài liệu tham khảo, giáo trình có nộidung liên quan
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, điều tra, khảo sát, dự giờđồng nghiệp, tổng kết kinh nghiệm, tham khảo ý kiến chuyên gia…
- Nhóm phương pháp xử lý thông tin: Thống kê, phân tích, tổng hợp…
5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Lần này, người viết lựa chọn đề tài về một tác phẩm thuộc thể loại kịch Hướngdẫn học sinh khai thác giá trị một đoạn trích kịch trong chương trình Ngữ văn THPTbằng việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận
Trước hết, chúng ta thấy, chương trình Ngữ văn THPT hiện hành được biên soạnsắp xếp đan xen giữa Văn học, Tiếng Việt và Làm văn Đó cũng là chương trình có xuhướng kết nối giữa nhà trường và đời sống Mỗi bài học đều được quy định rõ chuẩnkiến thức, kỹ năng cần đạt được
Song trong việc thực hiện chương trình, người dạy và học không chỉ thực hiện
"định hướng nội dung" là cung cấp và nắm được những kiến thức, kỹ năng cần thiết mà
để nâng cao chất lượng giáo dục thì ngoài các mục đích trên môn Ngữ văn còn phải
chuyển sang "định hướng năng lực" Năng lực bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ Với
môn Ngữ văn cần tập trung vào những năng lực cụ thể, đồng thời đó cũng là những mụctiêu quan trọng nhất để đạt được những mục tiêu khác Đó là năng lực sử dụng ngônngữ, năng lực giao tiếp; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng lực hợp tác;năng lực cảm thụ thẩm mỹ
Để hình thành được những năng lực này cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp Mộttrong những giải pháp đó là vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để vừalĩnh hội được kiến thức, vừa phát huy tối đa năng lực học sinh
Lưu Quang Vũ là nhà viết kịch xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại, cónhững đóng góp to lớn cho sân khấu nước nhà Trong các sáng tác của Lưu Quang Vũ
không thể không nhắc đến vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt Bắt đầu từ năm học
2008-2009, văn bản đã được đưa vào chương trình phổ thông và được học ở lớp 12.Đến nay, tuy văn bản không còn mới mẻ, nhưng nhiều giáo viên còn lúng túng khi tìmhiểu đoạn trích trên sao cho hiệu quả Vì vậy, việc tìm hiểu tác phẩm này bằng cácphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực là một điều rất cần được quan tâm
2 Thực trạng vấn đề
Hiện nay bộ môn Ngữ văn trong nhà trước nói chung và bài Hồn Trương Ba, da
hàng thịt nói riêng còn gặp nhiều khó khăn trong việc giảng dạy.
Trang 4Thứ nhất, về nhu cầu thực tiễn, vài năm trở lại đây môn Ngữ văn trong nhàtrường không được học sinh xem là môn chủ đạo Xuất phát từ nhu cầu về việc làm vàlựa chọn nghề nghiệp rất ít học sinh lựa chọn khối thi đại học có môn văn Môn văn làmột trong ba môn thi bắt buộc trong kỳ thi THPT Quốc gia thì tình trạng lười học, ngạihọc, học qua loa cho qua vẫn tồn tại.
Thứ hai, tác giả Lưu Quang Vũ và đoạn trích đã được đưa vào chương trình từlâu nhưng thể loại kịch là thể loại có số lượng tác phẩm không nhiều nên chưa đượcquan tâm thỏa đáng Việc tìm hiểu thể loại này theo đặc trưng thể loại còn nhiều lúngtúng
Thứ ba, theo phân phối chương trình thời gian dạy văn bản Hồn Trương Ba, da
hàng thịt là 02 tiết, quá ít so với một văn bản mang tính triết lý, thâm trầm, sâu sắc
như Hồn Trương Ba, da hàng thịt Do vậy, để giúp học sinh tìm hiểu văn bản vừa đảmbảo theo chuẩn kiến thức kỹ năng, vừa phát huy năng lực học sinh là điều mà bản thântôi cũng như nhiều giáo viên trăn trở
3 Các giải pháp thực hiện
3.1 Sơ lược về các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực
3.1.1 Khái niệm
Phương pháp dạy học là lĩnh vực rất phức tạp và đa dạng Có nhiều quan niệm,
quan điểm khác nhau về phương pháp dạy học Trong tài liệu này, phương pháp dạy
học được hiểu là cách thức, là con đường hoạt động chung giữa giáo viên và học sinh, trong những điều kiện dạy học xác định, nhằm đạt tới mục đích dạy học.
3.1.2 Một số phương pháp dạy học tích cực
* Phương pháp dạy học nhóm
- Dạy học nhóm (Dạy học hợp tác, dạy học theo nhóm nhỏ) trong đó học sinh củamột lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗinhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làmviệc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp
- Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm;phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của học sinh
* Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
- Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện cóthật hoặc chuyện được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sốngthực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hay một số vấn đề Đôi khi nghiên cứu trườnghợp điển hình có thể được thực hiện trên video hay một băng catset mà không phảitrên văn bản viết
* Phương pháp giải quyết vấn đề
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học đặt ra trước họcsinh các vấn đề nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết,chuyển học sinh vào tình huống có vấn đề, kích thích họ tự lực, chủ động và có nhucầu mong muốn giải quyết vấn đề
* Phương pháp đóng vai
Trang 5Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành, “ làm thử” một số cáchứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp học sinhsuy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các emvừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không phải là phần chính của phươngpháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy.
* Phương pháp trò chơi
Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đềhay thể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm thông qua một tròchơi nào đó
* Phương pháp dạy học theo dự án (Phương pháp dự án)
- Dạy học theo dự án còn gọi là phương pháp dự án, trong đó học sinh thực hiệnmột nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành
- Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao, từ việc lập kếhoạch đến việc thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện dự án Hình thức làm việc chủyếu là theo nhóm Kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được
3.1.3 Một số kỹ thuật dạy học tích cực
* Kỹ thuật chia nhóm
Khi tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm, giáo viên nên sử dụng nhiều cáchchia nhóm khác nhau để gây hứng thú cho học sinh, đồng thời tạo cơ hội cho các emđược học hỏi, giao lưu với nhiều bạn khác nhau trong lớp
* Kỹ thuật giao nhiệm vụ
- Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng
- Nhiệm vụ phải phù hợp với: mục tiêu hoạt động, trình độ học sinh, thời gian,không gian hoạt động và cơ sở vật chất, trang thiết bị
* Kỹ thuật đặt câu hỏi
Sử dụng câu hỏi có hiệu quả đem lại sự hiểu biết lẫn nhau giữa học sinh - giáoviên và học sinh - học sinh Kĩ năng đặt câu hỏi càng tốt thì mức độ tham gia của họcsinh càng nhiều; học sinh sẽ học tập tích cực hơn
* Kỹ thuật khăn trải bàn
- Học sinh được chia thành các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người Mỗi nhóm sẽ có một
tờ giấy A0 đặt trên bàn, như là một chiếc khăn trải bàn
- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh, tiếp tục chia phần xungquanh thành 4 hoặc 6 phần tuỳ theo số thành viên của nhóm (4 hoặc 6 người)
- Mỗi thành viên sẽ suy nghĩ và viết các ý tưởng của mình ( về một vấn đề nào đó
mà giáo viên yêu cầu) vào phần cạnh “khăn trải bàn” trước mặt mình Sau đó thảo luậnnhóm, tìm ra những ý tưởng chung và viết vào phần chính giữa “khăn trải bàn”
* Kỹ thuật phòng tranh
- Giáo viên nêu câu hỏi/ vấn đề cho cả lớp hoặc cho các nhóm
Trang 6- Mỗi thành viên (hoạt động cá nhân) hoặc các nhóm (hoạt động nhóm) phác hoạnhững ý tưởng về cách giải quyết vấn đề trên một tờ bìa và dán lên tường xung quanhlớp học như một triển lãm tranh.
- Học sinh cả lớp đi xem “ triển lãm’’và có thể có ý kiến bình luận hoặc bổ sung
- Cuối cùng, tất cả các phương án giải quyết được tập hợp lại và tìm phương ántối ưu
* Kỹ thuật công đoạn
- Học sinh được chia thành các nhóm, mỗi nhóm được giao giải quyết một nhiệm
vụ khác nhau Ví dụ: nhóm 1- thảo luận câu A, nhóm 2- thảo luận câu B, nhóm 3- thảoluận câu C, nhóm 4- thảo luận câu D,…
- Sau khi các nhóm thảo luận và ghi kết quả thảo luận vào giấy A0 xong, cácnhóm sẽ luân chuyển giáy A0 ghi kết quả thảo luận cho nhau Cụ thể là: Nhóm 1chuyển cho nhóm 2, Nhóm 2 chuyển cho nhóm 3, Nhóm 3 chuyển cho nhóm 4, Nhóm
* Kỹ thuật các mảnh ghép
- Học sinh được phân thành các nhóm, sau đó giáo viên phân công cho mỗi nhóm
thảo luận, tìm hiểu sâu về một vấn đề của bài học Chẳng hạn: nhóm 1- thảo luận vấn
đề A, nhóm 2- thảo luận vấn đề B, nhóm 3- thảo luận vấn đề C, nhóm 4- thảo luận thảoluận vấn đề D,…
- Học sinh thảo luận nhóm về vấn đề đã được phân công
- Sau đó, mỗi thành viên của các nhóm này sẽ tập hợp lại thành các nhóm mới,như vậy trong mỗi nhóm mới sẽ có đủ các “chuyên gia” về vấn đề A, B, C, D, và mỗi
“chuyên gia” về từng vấn đề sẽ có trách nhiệm trao đổi lại với cả nhóm về vấn đề mà
em đã có cơ hội tìm hiểu sâu ở nhóm cũ
* Kỹ thuật động não
Động não là kỹ thuật giúp cho học sinh trong một thời gian ngắn nảy sinh đượcnhiều ý tưởng mới mẻ, độc đáo về một chủ đề nào đó Các thành viên được cổ vũ thamgia một cách tích cực, không hạn chế các ý tưởng (nhằm tạo ra cơn lốc các ý tưởng)
* Kỹ thuật “Trình bày một phút”
Đây là kỹ thuật tạo cơ hội cho học sinh tổng kết lại kiến thức đã học và đặtnhững câu hỏi về những điều còn băn khoăn, thắc mắc bằng các bài trình bày ngắn gọn
và cô đọng với các bạn cùng lớp Các câu hỏi cũng như các câu trả lời học sinh đưa ra
sẽ giúp củng cố quá trình học tập của các em và cho giáo viên thấy được các em đãhiểu vấn đề như thế nào
* Kỹ thuật “Chúng em biết 3”
Trang 7- Giáo viên nêu chủ đề cần thảo luận.
- Chia học sinh thành các nhóm 3 người và yêu cầu học sinh thảo luận trong vòng
10 phút về những gì mà các em biết về chủ đề này
- Học sinh thảo luận nhóm và chọn ra 3 điểm quan trọng nhất để trình bày với cảlớp
- Mỗi nhóm sẽ cử một đại diện lên trình bày về cả 3 điểm nói trên
* Kỹ thuật “Hỏi và trả lời”
Đây là kỹ thuật dạy học giúp cho học sinh có thể củng cố, khắc sâu các kiến thức
đã học thông qua việc hỏi và trả lời các câu hỏi
* Kỹ thuật “Hỏi Chuyên gia”
- Học sinh xung phong (hoặc theo sự phân công của giáo viên) tạo thành cácnhóm “chuyên gia” về một chủ đề nhất định
- Các "chuyên gia" nghiên cứu và thảo luận với nhau về những tư liệu có liênquan đến chủ đề mình được phân công
- Nhóm "chuyên gia" lên ngồi phía trên lớp học
- Một em trưởng nhóm "chuyên gia" (hoặc giáo viên) sẽ điều khiển buổi “tưvấn”, mời các bạn học sinh trong lớp đặt câu hỏi rồi mời "chuyên gia" giải đáp, trả lời
* Kỹ thuật “Lược đồ tư duy”
Lược đồ tư duy là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởnghay kết quả làm việc của cá nhân/ nhóm về một chủ đề
* Kỹ thuật "Hoàn tất một nhiệm vụ"
- Giáo viên đưa ra một câu chuyện/một vấn đề/một bức tranh/một thông điệp/ mới chỉ được giải quyết một phần và yêu cầu học sinh/nhóm học sinh hoàn tất nốtphần còn lại
- Học sinh/nhóm học sinh thực hiện nhiệm vụ được giao
- Học sinh/ nhóm học sinh trình bày sản phẩm
- Giáo viên hướng dẫn cả lớp cùng bình luận, đánh giá
* Kỹ thuật “Viết tích cực”
- Trong quá trình thuyết trình, giáo viên đặt câu hỏi và dành thời gian cho họcsinh tự do viết câu trả lời giáo viên cũng có thể yêu cầu học sinh liệt kê ngắn gọnnhững gì các em biết về chủ đề đang học trong khoảng thời gian nhất định
- Giáo viên yêu cầu một vài học sinh chia sẻ nội dung mà các em đã viết trướclớp
Kỹ thuật này cũng có thể sử dụng sau tiết học để tóm tắt nội dung đã học, đểphản hồi cho giáo viên về việc nắm kiến thức của học sinh và những chỗ các em cònhiểu sai
* Kỹ thuật "đọc hợp tác" (còn gọi là đọc tích cực)
Trang 8Kỹ thuật này nhằm giúp học sinh tăng cường khả năng tự học và giúp giáo viêntiết kiệm thời gian đối với những bài học/phần đọc có nhiều nội dung nhưng khôngquá khó đối với học sinh.
* Kỹ thuật "Phân tích phim Video"
- Phim video có thể là một trong các phương tiện để truyền đạt nội dung bài học.
Phim nên tương đối ngắn gọn (5-20 phút) Giáo viên cần xem qua trước để đảm bảo làphim phù hợp để chiếu cho các em xem
- Sau khi xem phim video, yêu cầu học sinh làm việc một mình hoặc theo cặp vàtrả lời các câu hỏi hoặc viết tóm tắt những ý cơ bản về nội dung phim đã xem
* Kỹ thuật "Tóm tắt nội dung tài liệu theo nhóm"
Hoạt động này giúp Học sinh hiểu và mở rộng hiểu biết của các em về những tàiliệu đọc bằng cách thảo luận, nghe, đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi Cách thực hiện nhưsau:
- Học sinh làm việc theo nhóm nhỏ, đọc to tài liệu được phát, thảo luận về ýnghĩa của nó, chuẩn bị trả lời các câu hỏi về bài đọc
- Đại diện nhóm trình bày các ý chính cho cả lớp
3.2 Thiết kế giáo án thực nghiệm hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” (Trích) của Lưu Quang Vũ bằng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực
HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT
(Trích) Lưu Quang Vũ
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết và hiểu được tình cảnh trớ trêu của nhân vật Trương Ba khi tâm hồn thanhcao phải ẩn trong thân xác anh hàng thịt; sự dằn vặt, đấu tranh thoát ra nghịch cảnh đểđược là chính mình
- Từ đó hiểu và trân trọng ý nghĩa nhân văn của vở kịch: Khẳng định vẻ đẹp tâmhồn của con người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo
vệ quyền được sống đích thực, trọn vẹn, hài hòa giữa thể xác và tâm hồn, vật chất vàtinh thần cùng khát vọng hoàn thiện nhân cách
Trang 9- Thấy được kịch Lưu Quang Vũ đặc sắc trên cả hai phương diện: kịch bản vănhọc và nghệ thuật sân khấu với tính hiện đại kết hợp các giá trị truyền thống; sự phêphán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng.
2 Kỹ năng
- Biết đọc hiểu các tác phẩm văn học cùng thể loại
3 Thái độ
- Biết trân trọng cuộc sống, trân trọng những gì mình đang có
- Sống hài hòa giữa linh hồn và thể xác
- Học liệu: Máy tính, màn chiếu, trích đoạn kịch, phiếu học tập
2 Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hướng dẫn trong SGK và yêu cầu của
giáo viên
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Ổn định tổ chức lớp
Kiểm tra Sĩ số lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Kết hợp trong hoạt động 1 của tiến trình bài học
3 Tiến trình bài học
Hoạt động 1: Tình huống xuất phát
- Phương pháp, kỹ thuật dạy học: Phát vấn, trả lời tự do, thuyết giảng, xem
video
- Hình thức tổ chức hoạt động:
+ Giáo viên hỏi: Em đã bao giờ được xem biểu diễn một vở kịch trên sân khấu chưa? Kể tên các văn bản kịch đã được học trong chương trình?
Trả lời: Vĩnh biệt Cửu trùng đài (trích Vũ Huy Tô của Nguyễn Huy Tưởng); kịch
Bắc Sơn (của Nguyễn Huy Tưởng); Tôi và chúng ta (của Lưu Quang Vũ)
+ Giáo viên giới thiệu và cho học sinh xem một trích đoạn kịch trong vở kịch
Hồn Trương Ba, da hàng thịt do Nhà hát kịch Việt Nam biểu diễn.
Trang 10+ Giáo viên đặt ra vấn đề: Sự sống thì đáng yêu, đáng quý, đáng trân trọng như
vậy nhưng tại sao kết thúc vở kịch nhân vật Trương Ba lại không chấp nhận sống trong thân xác anh hàng thịt mà xin chết vĩnh viễn?
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
- Phương pháp, kỹ thuật dạy học: Phát vấn, phân tích, thảo luận làm việc nhóm
- Hình thức tổ chức hoạt động:
* Bước 1: Tìm hiểu chung
- Phương pháp: Phân vai hỏi chuyên gia, HS chuẩn bị trước ở nhà, GV chốt
- Hình thức tổ chức: 01 HS vào vai người dẫn chương trình, 01 HS vào vai nhà nghiên cứuvăn học, hỏi đáp về các vấn đề xung quanh tác giả Lưu Quang Vũ
- Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu chung về
tác giả
- 2 học sinh vào vai: Trình bày về
tác giả Lưu Quang Vũ thông qua
chương trình tìm hiểu về văn học:
cuộc đời, sự nghiệp văn học, tác
- Vị trí: Lưu Quang Vũ không chỉ trở thành hiện tượngđặc biệt của sâu kịch những năm 80 của thế kỉ XX màcòn được coi là một trong những nhà soạn kịch tàinăng nhất của văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại
- Phong cách: Kịch Lưu Quang Vũ thể hiện tính triết lísâu sắc về cuộc đời, phản ánh được những vấn đề sâusắc và sự bức thiết của thời đại
- Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu chung về
sự sáng tạo của Lưu Quang Vũ so
với truyện dân gian?
- GV: Tóm tắt tác phẩm?
- Một vở kịch thường trải qua 4
giai đoạn: Thắt nút -> Phát triển
- Quá trình vận động của vở kịch gồm 4 giai đoạn:Thắt nút -> phát triển -> cao trào -> mở nút
b Hoàn cảnh sáng tác
- Được viết năm 1981, đến năm 1984 mới ra mắtcông chúng
c Nguồn gốc và sự sáng tạo cốt truyện
- Vở kịch được hư cấu một cách sáng tạo từ 1 cốttruyện dân gian
Trang 11- Cảnh VII: Nhà Trương Ba.
- Đoạn kết: Hồn Trương Ba nhập vào cây vườn tròchuyện với vợ, cu Tị và bé Gái
- Tiếp đến Không cần!: Màn đối thoại giữa Trương Ba
và người thân (vợ, cái Gái, chị con dâu)
- Tiếp đến không còn cái vật quái gở mang tên “hồn
Trương Ba, da hàng thịt” nữa: Màn đối thoại giữa
Trang 12thuẫn, làm cho những mâu thuẫn
phát triển đến chỗ xung đột đòi hỏi
phải được giải quyết Đoạn trích
chúng ta học thể hiện được xung
đột cơ bản của vở kịch khi đã lên
đến đỉnh điểm Sau mấy tháng hồn
Trương Ba ngụ trong xác anh hàng
thịt càng trở nên xa lạ với vợ con,
cháu của mình cũng như bạn bè
GV: Em hãy chỉ ra những mâu
thuẫn, xung đột trong đoạn trích?
Học sinh trả lời
GV: Cảm nhận ban đầu của em về
nghệ thuật xây dựng xung đột kịch
ở đoạn trích?
- Nghệ thuật xung đột kịch: tăng cấp, tạo mâu thuẫn
(giữa hồn và xác, hồn Trương Ba và những ngườithân) và đẩy lên cao trào để dẫn đến cách giải quyếthợp lý ở cuối tác phẩm
* Bước 2: Đọc – hiểu văn bản
- Phương pháp: GV nêu vấn đề, phát vấn, phát phiếu học tập, HS đọc phân vai, trả lời, thảoluận, GV chốt
- Hình thức tổ chức: Chia lớp thành các nhóm, hoàn thành phiếu học tập, trao đổi giữa cácnhóm, trình bày, bổ sung
* Nhiệm vụ 1: Hướng dẫn học
sinh đọc:
- GV phân vai và hướng dẫn HS
đọc theo vai ở đoạn 1
+ Trương Ba: Giọng đau khổ
+ Hàng thịt : Giọng đắc thắng
II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
* Nhiệm vụ 2: GV tổ chức cho
HS tìm hiểu, thảo luận phần đầu
của đoạn trích theo một số câu
hỏi trong phiếu học tập số 1
- GV: Tâm trạng hồn Trương Ba
trước khi diễn ra cuộc đối thoại với
xác diễn ra như thế nào?
1 Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt
a Tâm trạng hồn Trương Ba trước khi diễn ra cuộc đối thoại
- Hành động: Ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi đứng vụt
dậy
-> Hồn đang ở trạng thái u uất, bế tắc cùng nỗi đau
khổ, dằn vặt, quẫn bách đến cùng cực
- Lời độc thoại: Các câu cảm thán ngắn, lời văn
dồn dập, thể hiện trạng thái căng thẳng, bức bách củatâm hồn
-> Tâm trạng: Đau khổ, chán ghét cuộc sống vay
mượn, “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”
Trang 13b Cuộc đối thoại giữa hồn và xác
=> Uất ức, tức giận,bất lực
Lắc đầu
=> Tỏ vẻthương hại
Xưng hô
Mày – Ta
" Đấy là mày chứ, chân tay mày, hơi thở của mày…”
“Vô lí, mày không
thể biết nói!”,
=> Khinh bỉ, xemthường
Ông –Tôi
“ ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theo những đòi hỏi của tôi, mà còn nhận là nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn!”
=> Ngang tàng,thách thức
Giọng điệu
Giận dữ, khinh bỉ,mắng mỏ đồng thờingậm ngùi, thấmthía, tuyệt vọng
=> Sự kháng cự yếu
ớt, đuối lí, tuyệtvọng
Khi ngạo nghễ,thách thức, khibuồn rầu, thìthầm, an ủi
=> Đặt nhiềucâu hỏi phảnbiện, lí lẽ giảohoạt
Vị thế
Bị dồn vào thế bịđộng, đuối lí
=> Tạm thời thuacuộc, trở lại vào xáchàng thịt
Nắm thế chủđộng
=> Tạm thờithắng thế, buộchồn Trương Baquy phục mình.Lượt lời
Mười ba lượt lời ngắn ngủi, yếu ớt
=> Lúng túng, bế tắc
13 lượt lời dài, hùng hồn
=> đắc thắng, nhơn nhơnMục đích - Phủ định sự lệ
thuộc của linh hồnvào thể xác, coi xácthịt chỉ là vỏ bềngoài không có ýnghĩa
- Khẳng định sựtrong sạch của linh
- Khẳng định sự
âm u của thể xác
có sức mạnh ghêgớm, có khảnăng điều khiển,lấn át đi linh hồncao khiết
- Phủ định sự