skkn vận dụng kiến thức liên môn thông qua bàidòng điện trong chất khí nhằm nâng cao nhận thức về phòng chống cháy nổ cho học sinh ở trường THPT trần phú

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN THÔNG QUA BÀI “DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT KHÍ” NHẰM NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ PHÒNG CHỐNG C

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN THÔNG QUA BÀI “DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT KHÍ” NHẰM NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ PHÒNG

CHỐNG CHÁY NỔ CHO HỌC SINH

THANH HÓA NĂM 2018

MỤC LỤC

2.3.1 Các giải pháp để tiến hành giải quyết vấn đề 8

2.3.2 Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 8

2.3.2.1 Thông qua kiến thức trong bài “Dòng điện trong chất khí” 8

2.3.2.3 Thông qua kiến thức môn GDCD, Lịch sử, Địa lý 10

2.3.2.4 Thông qua hình ảnh để tuyên truyền 12

I Mở đầu.

Hằng ngày trên các phương tiện thông tin đại chúng bản tin thời sự thường

đề cập các thông tin nóng, ngoài những vụ tại nạn giao thông, trộm cướp, ônhiễm môi trường, lũ lụt nghiêm trọng thì cháy nổ luôn luôn làm cho cuộc sốngcủa người dân luôn cảm thấy lo lắng và bất an nhất hiện nay Đặc biệt số vụ cháydiễn ra thường xuyên, mật độ ngày càng dày, số người chết và bị thương, thiệthại về kinh tế vụ này lớn hơn vụ trước Cháy nổ không những cướp đi sinh

mạng, tài sản của người bị nạn mà còn để lại những hậu quả nặng nề cho giađình để lại gánh nặng cho toàn xã hội.

Ngoài ‘‘Thủy’’ thì ‘‘Hỏa’’ là một trong nỗi kinh hoàng cho mọi người dânđặc biệt là những gia đình sống ở nơi đông dân cư và khu chung cư tập thể Cóthể vì nhiều lý do nhưng sau mỗi vụ ‘cháy’ xảy ra hậu quả để lại cho cuộc sống,cho những gia đình là vô cùng khốn khó, dẫn đến cuộc sống bần cùng thaphương cầu thực, mất nhà mất cửa, thiệt hại về kinh tế, nghiêm trọng hơn cónguy cơ mất cả tính mạng và để lại di chứng ám ảnh cho cuộc sống sau này.Trong những năm gần đây số lượng các vụ cháy, nổ xảy ra ngày càng nhiều, điểnhình là trong năm 2016 tại Hà nội cháy quán Karaoke làm 13 người chết, năm

2018 cháy tại chung cư Carina tại TP Hồ Chí Minh làm 13 người chết, tháng 5năm 2018 cháy tại chung cư 32 tầng tại Hà nội, trên địa bàn huyện Nga sơn xảy

ra vụ cháy nổ khí ga tại xã Nga Thiện làm một người chết hư hỏng toàn bộ cơ sởvật chất trong gia đình, qua đó chúng ta thấy cháy nổ không chừa một ai, khôngchừa một gia đình nào không phụ thuộc thời gian, điạ điểm nào hết

1.1 Lí do chọn đề tài.

Chứng kiến những hình ảnh trong các vụ cháy xảy ra cùng với tai nghemắt thấy, bản thân vô cùng đau xót cảm thương cho những số phận, những giađình không may xảy ra cháy nổ

Từ những sự việc trên tôi thấy việc nâng cao nhận thức về phòng chốngcháy nổ không phải của riêng ai, không riêng tổ chức, cá nhân nào mà là tráchnhiệm của tất cả mọi người và của toàn xã hội, trong đó vai trò của nhà trường

có ý nghĩa vô cùng to lớn góp phần giáo dục nhân cách, ý thức, kỹ năng sốngcho các em trong việc phòng chống cháy nổ Việc lồng ghép tích hợp vấn đềcháy nổ thông qua mỗi môn học trong mỗi nhà trường là cấp thiết, ngày càngđược đề cao hơn nữa

Vật lý với tư cách là môn học thực nghiệm, nghiên cứu những sự vật hiệntượng trong tự nhiên, việc học Vật lý trong trường học nói chung và trong trường

THPT nói riêng không nên chỉ dừng lại ở truyền thụ cho học sinh nắm vữngcông thức và giải xong bài toán, mà cần thiết thông qua mỗi bài học, kiến thức,hiện tượng hướng dẫn cho các em biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộcsống, nhằm giải thích những gì diễn ra trong thế giới quanh ta.

Là một giáo viên giảng dạy môn Vật lý tại trường THPT Trần phú Tôiluôn trăn trở suy nghĩ mình cần phải làm gì để góp phần nhỏ bé vào cuộc “cáchmạng” phòng, chống cháy nổ góp phần nhỏ bé nhằm mang lại cuộc sống bình

an cho nhân dân

Qua quá trình giảng dạy môn Vật lý 11 ở trường THPT Trần phú tôi thấyBài “Dòng điện trong chất khí” có thể giúp tôi thông qua các môn học kháctruyền thụ đến các em học sinh, nhằm nâng cao nhận thức về phòng chống cháy

nổ (PCCN) cho các em học sinh của mình Vì những lý do đó tôi mạnh dạn đưa

ra kinh nghiệm: “Vận dụng kiến thức liên môn thông qua Bài ‘‘Dòng điện

trong chất khí’’ nhằm Nâng cao nhận thức về phòng chống cháy nổ cho học sinh ở trường THPT Trần Phú” Tôi xin giới thiệu để các đồng nghiệp tham

Giáo dục để học sinh nhận thức rõ hơn về “PCCN” từ đó có thể là nhữngtuyên truyền viên tích cực cho gia đình và cộng đồng, nhằm giảm thiểu các vụcháy nổ tại địa phương nơi cư trú.

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Đề tài áp dụng khảo sát sự hiểu biết của các em học sinh lớp 11 A,B,D tạitrường THPT Trần phú về an toàn cháy nổ, nhằm năng cao nhận thức của các em

về PCCC tại địa phương

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Áp dụng lồng ghép trong mỗi tiết học môn Vật lý kết hợp cùng với cácmôn học khác như Hóa học, Giáo dục công dân, Lịch sử, Địa lý kết hợp với lồngghép trong các buổi ngoại khóa, dã ngoại nhằm năng cao nhận thức của các emhọc sinh về PCCC

II Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lý luận

Ngoài Tai nạn giao thông đang là vấn đề được cả xã hội quan tâm, thì

“PCCN” là một vấn đề bức xúc không kém phần quan trọng, nó luôn rình rậptrong mỗi nơi, xảy ra bất cứ lúc nào, trong mọi không gian và thời gian Hàngnăm xảy ra hàng trăm vụ cháy nổ đã cướp đi tính mạng tài sản của nhiều giađình người dân trên khắp mọi miền đất nước, đễ lại thương tích cho nhiều người

bị nạn và đang là vấn đề lo lắng bất an nhất của nhân dân, của toàn xã hội Nỗiđau, sự mất mát về người và của, từ sau mỗi vụ cháy nổ là rất lớn, đang là mộtlực cản cho với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi địa phương và cả nước

Luật phòng cháy chữa cháy PCCC được Quốc hội thông qua ngày29/6/2001 có hiệu lực từ ngày 4/10/2001, luật bổ sung có hiệu lực 01/7/2014.Nghị định số 79/2014/NĐ-CP ngày 31/7/2014 của Thủ tướng chính phủ quyđịnh, chi tiết thi hành một số điều của luật phòng cháy chữa cháy và luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của luật phòng cháy chữa cháy Thông tư số BCA ngày 16/12/2014 của Bộ trưởng Bộ công an Ban hành các quy định về xử

66/2014/TT-phạt hành chính, công tác cứu hộ, cứu nạn, trang thiết bị, lực lượng phòng cháychữa cháy

Ủy ban nhân dân các Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạokiểm tra các điều kiện phòng chống cháy nổ từng địa phương, các hộ kinhdoanh, các gia đình, các khu chung cư, tập thể, cùng các cơ quan đoàn thể đểđảm bảo cơ sở vật chất cũng như an toàn về cháy nổ

Cùng với bộ môn Vật lý và các môn học khác được đưa vào giảng dạy ởtrường phổ thông ngoài cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, có hệthống về Vật lý, kỹ năng qua việc giải các bài toán Vật lý, thì việc lồng ghépkiến thức phòng chống cháy nổ giữa các môn học sẽ giúp các em có thể đượcnâng cao ý nhận thức về phòng cháy chữa cháy là điều cấp thiết hiện nay

Trên địa bàn Tỉnh Thanh hoá: Trong tháng 12/2016 cả tỉnh xảy ra 17 vụcháy thiệt hại 400 triệu đồng, so với tháng 11 số vụ cháy tăng 9 vụ thiệt hại tăng

300 triệu đồng Địa bàn xảy ra cháy gồm TP Thanh hóa 7 vụ, Thọ xuân 3 vụ,Ngọc lặc 2 vụ, Bỉm sơn, Nga sơn, Cẩm thủy, Hoằng hóa, Tĩnh gia mỗt nơi một

vụ Trong đó 5 vụ cháy tại nhà dân Nguyên nhân các vụ cháy do sự cố điện và

sơ suất, bất cẩn 12 vụ, có một vụ vi phạm quy định về “PCCC” Tám tháng đầunăm 2017, xảy ra 63 vụ cháy, giảm 37 vụ so với cùng kỳ

Trên địa bàn Huyện Nga Sơn: trong năm 2016 trên địa bàn có 4 vụ cháy, 2

sự cố điện, thiệt hại 1,7 tỷ đồng Tháng 2/2018 xảy ra một vụ nổ khí ga làm mộtngười chết

Trong các vụ cháy, lực lượng tại chỗ tham gia chữa cháy từ 50 - 60%.Điều đó cho thấy quần chúng nhân dân là một trong những lực lượng nòng cốt,đóng vai trò quyết định trong công tác “PCCC” tại khu dân cư Đây chính là lựclượng phát hiện, tiếp cận hiện trường đầu tiên khi có cháy xảy ra, tổ chức cứuchữa giai đoạn đầu và giảm thiểu những thiệt hại do cháy gây ra trong khả năngcho phép Đến nay trên địa bàn Huyện có 234 đội PCCC ở cơ sở với 522 độiviên

Bên cạnh đó hầu hết người dân ý thức về “PCCC” của mỗi người chưacao, cùng với nhận thức hạn chế về phòng, chống cháy nổ “PCCN”

2.2.2 Thực trạng của Giáo viên

Khi giảng dạy đa số Giáo viên suy nghĩ chỉ cần cung cấp đầy đủ các kiếnthức trong bài học cho các em là mình đã hoàn thành nhiệm vụ, mà chưa biếtcách thông qua bài học để lồng ghép kiến thức của môn học của mình với mônhọc khác từ đó nâng cao nhận thức cho các em học sinh về an toàn cháy nổ

2.2.3 Thực trạng của Học sinh

Trong quá trình giảng dạy, tôi thấy nhiều học sinh rất thích học bộ mônVật lý, đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến hiện tượng cháy nổ mà các em biết.Một số học sinh còn có kiến thức về PCCC, thông qua các phương tiện thông tinđại chúng, khả năng tự học, tự tìm hiểu

Phần điện từ của môn Vật lý 11 đã cung cấp cho các em nền tảng kiếnthức căn bản như: công thức, hiện tượng, định luật Vật lý Điều này có thể giúpcác em lồng ghép các vấn đề về PCCN vào những bài tập cụ thể, làm cho bàitoán có tính thực tiễn, tính ứng dụng cao hơn

Tuy nhiên phần lớn kiến thức của các em còn trống rỗng rất nhiều, bêncạnh đó tuổi mới lớn muốn khẳng định cho mọi người tính ham vui, hầu hếtcác em chưa nhận thức tốt về PCCC, làm cho các em hiểu chưa đúng về luậtphòng cháy chữa cháy

Đa số các em nghĩ rằng việc PCCC là của các cơ quan có thẩm quyền màchưa biết đay là trách nhiệm chung của mọi người dân và của toàn xã hội

Vì những lý do trên, trước khi bắt đầu giảng dạy Vật lý lớp 11 A,B,D tạiTrường THPT Trần phú năm học 2017 - 2018 thông qua các câu hỏi trắc nghiệmkhảo sát sự hiểu biết về vấn đề an toàn cháy nổ của các em tôi thu được kết quả:Tổng số học

sinh

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Các giải pháp để tiến hành giải quyết vấn đề.

+ Thông qua kiến thức trong bài Dòng điện trong chất khí môn Vật lý 11giúp các em hiểu rõ hơn về các nguyên nhân cháy nổ khí ga

+ Thông qua kiến thức hóa học giúp các em giải thích rõ các phản ứngcháy – nổ

+ Thông qua kiến thức môn GDCD tuyên truyền về luật pháp về PCCC.Môn Địa lý, Lịch sử tuyên truyền các vùng, địa điểm, số lượng, tần suất các vụcháy xảy ra trong cả nước

+ Thông qua tranh ảnh để tuyển truyền giáo dục các em về PCCC

2.3.2 Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

2.3.2.1: Thông qua kiến thức trong bài Dòng điện trong chất khí Vật lý

11 (Tôi đã lồng ghép trong tiết học)

Giáo viên: Tại sao có tia lửa điện? khi nào có tia lửa điện? Điều kiện tạo

ra tia lửa điện là gì? Hồ quang điện là gì? Tại sao khi đóng mở các công tắc điệnlại xảy ra tia lửa điện? Nổ khí ga là gì? Nguyên nhân và cách khắc phục?

Học sinh Tia lửa điện là quá trình phóng điện tự lực trong chất khí đặtgiữa hai điện cực khi điện trường đủ mạnh để biến phân tử khí trung hòa thànhion dương và êletron tự do

Hồ quang điện là quá trình phóng điện tự lực xảy ra trong chất khí ở ápxuất thường hoặc áp suất thấp đặt giữa hai điện cực có hiệu điện thế không lớn Điều kiện tạo tia lửa điện ( khi khoảng cách giữa hai điện cực tới hạn)

Giáo viên: Từ bảng trên em có nhận xét gì về khoảng cách tạo tia lửađiện? Viết công thức liên hệ giữa điện trường và điện áp? Điện trường bằng baonhiêu thì bắt đầu xảy ra hiện tượng phóng điện (tia lửa điện)?

Học sinh: Sự phóng điện phụ thuộc vào khoảng cách giữa hai điện cực,theo công thức E = U/d, mặt khác điện trường để xảy ra hiện tượng phóng điệntrong điều kiện thường là E = 3000000(V/m)

Qua đó ta thấy mỗi khi đóng ngắt mạch điện thường xảy ra hiện tượngphóng điện, đó là do khi đóng ngắt mạch bản thân ta đã vô tình tạo ra khoảngcách giữa hai điện cực 0,073 mm (đóng vai trò như một tụ điện) thì đã có hiệntượng phóng điện, đồng thời tạo ra tia lửa điện với điện áp thông thường khoảng

220 V

Từ câu hỏi trên giáo viên dẫn dắt học sinh đến tại sao nổ khí ga, chập cháy

do tia lửa điện phát sinh

Giáo viên: Cách phòng chống và khắc phục Trong hoạt động ‘PCCN’ lấyphòng là chính, trong mỗi gia đình khi nấu ga cần đảm bảo độ an toàn cháy nổ,bằng cách đóng khóa bình ga trước và sau khi nấu, phải để xa những vật dể cháy

ra xa nguồn cháy, khi có khí ga tỏa ra không được đụng chạm các thiết bị điệnnhư đóng ngắt mạch điện, cầu dao, điện thoại, điều kiển từ xa vì nếu làm vậy

ta vô tình tạo ra tia lửa điện làm khí ga dễ dàng bắt lửa và sinh ra nổ khí ga màtrước tiên đến nơi khóa bình ga, sau đó lấy quạt tay quạt cho khí ga ra hết ngoài.Khi đã xảy ra cháy nổ cần tìm cách dập lửa nếu có bình cứu hỏa xịt trực tiếp vàochỗ cháy, sơ cứu người bị nạn nhanh chóng báo cho các cơ quan chuyên tráchkịp thời

2.3.2.2: Thông qua môn Hóa học.

Giáo viên: Có thể định nghĩa sự cháy là có sự tỏa nhiệt và phát sáng Điềukiện xảy ra sự cháy phải có đủ 3 yếu tố đó là chất cháy , chất oxy hóa và nguồnnhiệt Trong đó 3 dấu hiệu đặc trưng là có phản ứng hóa học, có tỏa nhiệt và cóphát sáng

Chất cháy là những chất có khả năng tham gia phản ứng cháy với chất oxyhóa Nếu phân loại theo khả năng cháy thì có chất dễ cháy, chất khó cháy và chấtkhông cháy Nếu phân loại theo trạng thái tồn tại thì có chất rắn cháy, chất lỏngcháy và chất cháy khí ví dụ như khí ga (C3H8, C4H10)

Chất oxy hóa là những chất tham gia phản ứng hóa học với chất cháy đểtạo nên sự cháy Trong thực tế chất oxy hóa là oxy trong không khí

Nguồn nhiệt là nguồn cung cấp năng lượng cho phản ứng cháy xảy ra, nó

là yếu tố không thể thiếu để sự cháy xảy ra và tồn tại

Các dạng nguồn nhiệt là Ngọn lửa trần trong lò đốt, lò phản ứng nhiệt,bếp đun, thắp hương, hút thuốc, ngọn lửa khí, sữa chữa cơ khí, hàn, cắt kim loại,sản phẩm cháy, tia lửa của buồng động cơ đốt trong Nguồn nhiệt do va đập, masát giữa các vật rắn Nguồn nhiệt hình thành do phản ứng hóa học sinh nhiệt.Nguồn nhiệt hình thành do năng lượng điện, chập mạch, quá tải, điện trở tiếpxúc, sự truyền nhiệt của các thiết bị nóng, khi đóng ngắt mạch điện, các thiết bịtiêu thụ điện khác Điều kiện hình thành sự cháy là các yếu tố trên tiếp xúc vớinhau

Giáo viên: Để không tồn tại sự cháy thì phải làm gì?

Học sinh: Ngăn chất cháy, chất oxy hóa, tiếp xúc với nguồn nhiệt

Ví dụ khi cháy lấy bình cứu hỏa để dập lửa

2.3.2.3 Những kiến thức thông qua môn GDCD, Địa lý, Lịch sử.

Môn GDCD Thông qua môn Giáo dục công dân để tuyên truyền về luậtphòng cháy chữa cháy

3/ Phải chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, phương tiện, phương án và các điềukiện khác để khi có cháy xảy ra thì chữa cháy kịp thời, có hiệu quả

4/ Mọi hoạt động phòng cháy và chữa cháy trước hết phải được thực hiện

và giải quyết bằng lực lượng và phương tiện tại chỗ

Trong luật phòng cháy, chữa cháy ngoài trách nhiệm chung , trách nhiệmngười đứng đầu thì còn có trách nhiệm của cá nhân Khoản 2, Điều 1, luậtPCCC Trách nhiệm của cá nhân:

a Chấp hành quy định, nội quy, yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy củangười hoặc cơ quan có thẩm quyền

b Tuân thủ pháp luật và nắm vững kiến thức cần thiết về phòng cháy vàchữa cháy, biết sử dụng dụng cụ, phương tiện phòng cháy và chữa cháy thôngdụng

c Bảo đảm an toàn về phòng cháy và chữa cháy trong quá trình sử dụngnguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị, dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt và trong bảo quản,

2.3.2.4 Thông qua các hình ảnh để tuyên truyền.

Trên đây là hình ảnh của vụ cháy chung cư Carina Thành phố Hồ ChíMinh lúc 1h15 ngày 23/3 nguyên nhân của vụ cháy xảy ra là do chập điện xe

Altila phát ra từ tầng hầm để xe của chung cư hậu quả người dân phải màn trờichiếu đất, 13 người chết, 91 người bị thương, hơn 340 xe máy, 17 ôtô bị thiêurụi, chưa kể tài sản của người dân

Ngọn lửa bốc lên dữ dội sau khi nổ khí ga