LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH ĐỂ BÁN HÀNG HÓA, CUNG ỨNG DỊCH VỤ

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH ĐỂ BÁN HÀNG HÓA, CUNG ỨNG DỊCH VỤ DƯỚI GIÁ THÀNH TOÀN BỘ NHẰM LOẠI BỎ ĐỐI THỦ CẠNH TRANH Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh được xem như một trong những vấn đề then chốt. Quá trình cạnh tranh giữa những người kinh doanh với nhau đem đến một kết quả là sự xuất hiện của các chủ thể đạt được vị trí thống lĩnh và vị trí độc quyền. Có thể nói, hai vị trí này mang đến rất nhiều quyền lực cho các doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh, cho nên việc các doanh nghiệp mong muốn và hướng đến việc có được hoặc duy trì vị trí thống lĩnh hay vị trí độc quyền trong một lĩnh vực kinh doanh nào đó là điều rất hiển nhiên. Khi đã xác lập được vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền thì các doanh nghiệp lại luôn có xu hướng lạm dụng vị trí đó để duy trì và nâng cao hơn nữa vị thế của mình trên thương trường, để thao túng thị trường, dễ bề hành động và thu lợi nhuận tối đa. Trong trường hợp như vậy, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền đã vi phạm pháp luật cạnh tranh và cần phải bị xử lý.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam bước vào thời kỳ hội nhập nền kinh thế thế giới, cũng có nghĩa là

phải chấp nhận “luật chơi” của quốc tế, trong đó có cạnh tranh Cạnh tranh đã

được thế giới sớm biết đến như là một động lực quan trọng để thúc đẩy kinh tế

phát triển Thế nhưng, ở những nước bước ra từ nền kinh tế bao cấp như Việt

Nam, thì cạnh tranh là khái niệm rất xa lạ, đôi khi nó được nhìn nhận như là sự

tiêu cực của nền kinh tế Với pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh, ít

nhiều đã được biết đến sớm hơn với những hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn,

gièm pha doanh nghiệp khác…Còn với pháp luật chống hạn chế cạnh tranh,

dường như rất mới đối với người tiêu dùng và cả doanh nghiệp Vì thế, nó là

một đề tài hấp dẫn thu hút được sự quan tâm của nhiều giới, nhiều nhà khoa học,

cũng như nhiều doanh nghiệp Nhưng ở một góc độ nào đó, sự nhận thức đầy

đủ, cặn kẽ bản chất của các hình thức biểu hiện của cạnh tranh nói chúng và

pháp luật chống hạn chế cạnh tranh nói riêng còn nhiều hạn chế Với sự phát

triển của những công ty lớn, có tiềm lực tài chính mạnh và kinh nghiệm cạnh

tranh dồi dào thì việc nghiên cứu hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để hạn chế

cạnh tranh, đặc biệt là hành vi bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ dưới giá thành

toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh sẽ giúp cơ quan nhà nước, doanh nghiệp

có cái nhìn đúng đắn về hành vi này, tạo cơ sở cho một nền kinh tế lành mạnh

Pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là một chế định

đặc thù Nó là sự pha lẫn giữa khoa học pháp lý và khoa học kinh tế Do đó phải

xét trên cả hai phương diện khoa học pháp lý và khoa học kinh tế mới có thể xác

định đúng hành vi của nó Do Luật Cạnh tranh lần đầu tiên ra đời nên nó chỉ mới

dừng lại ở việc gọi tên, liệt kê, mô tả những dấu hiệu cơ bản Như vậy, hiệu quả

thực thi pháp luật cạnh tranh phục thuộc nhiều vào văn bản dưới luật Từ thực

trạng đó, việc nghiên cứu pháp luật kiểm soát hành vi bán hàng hóa, cung ứng

dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ có một ý nghĩa rất lớn về lý

Comment [M1]: Diễn đạt chưa ổn Nếu coi đây

là chủ ngữ thì phần vị ngữ sau chưa ăn nhập Em diễn đạt lại câu này rõ ràng hơn

Comment [M2]: Chú ý không sử dụng văn nói

Comment [M3]: Câu không có chủ ngữ Comment [M4]: Xem lại cách nối câu: Do Như vậy

2

thuyết cũng như thực tiễn áp dụng Nó vừa hoàn thiện pháp luật chống hạn chế

cạnh tranh, vừa tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh để phục vụ cho nhu cầu

hội nhập kinh tế quốc tế và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Từ các phân tích ở trên, tác giả đã mạnh dạn chọn đề tài: “Pháp luật về

kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch

vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh và thực tiễn thực

hiện” làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp của mình với mong muốn sẽ góp một

phần nhỏ tìm ra những nguyên nhân của bất cập trong các quy định của pháp

luật cạnh tranh nói chung, pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống

lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối

thủ cạnh tranh nói riêng Qua đó, đưa ra định hướng và giải pháp hoàn thiện

pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung

ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh

2 Tình hình nghiên cứu

Cơ chế kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống thị trường nói chung và

hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá

thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh nói riêng đươc hình thành từ khá

sớm trong lịch sử và dần trở thành nội dung quan trọng trong hệ thống pháp luật

cạnh tranh của mỗi quốc gia Ở nước ta, sau khi Luật cạnh tranh ra đời năm

2004, đã có nhiều công trình nghiên cứu về doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị

trường, vị trí độc quyền Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu đã công bố

như: Nguyễn Ngọc Sơn (2006), Phân tích và luận giải các quy định của Luật

Cạnh tranh về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền để

hạn chế cạnh tranh; Nguyễn Thị Bảo Nga (2012), Kiểm soát hành vi lạm dụng

của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật Cạnh tranh Việt

Nam hiện nay; Đỗ Tuấn Lâm (2014), Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh trong lĩnh

vực kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam…

Comment [M5]: Chú ý không sử dụng văn nói

Comment [M6]: Các nghiên cứu này là Đề tài nghiên cứu khoa học hay bài báo, tạp chí em cần trích dẫn rõ hơn Nếu là đề tài nghiên cứu khoa học thì ghi rõ là thuộc thể loại nào, nghiên cứu ở đâu; nếu là bài báo ghi rõ tên tạp chí, số đăng

Tuy nhiên cho đến này, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chi tiết về pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh mặc dù đây là hành vi đang ngày càng diễn ra phổ biến với nhiều thủ đoạn tinh

vi của các doanh nghiệp có sức mạnh thị trường Khóa luận sẽ phân tích các quy định của pháp luật cạnh tranh điều chỉnh hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bá hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ, thực trạng áp dụng pháp luật

và đưa ra một số giải pháp về vấn đề này nhằm góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh ở Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận hướng tới mục đích nghiên cứu các quy định của pháp luật cạnh tranh về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh, chỉ ra những hạn chế, bất cập trong các quy định của pháp luật cạnh tranh, từ đó đề xuất một

số kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Từ mục đích nghiên cứ trên, bài viết đặt ra các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Tìm hiểu, phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến vị trí thống lĩnh,

vị trí độc quyền, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ và pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ

- Phân tích cơ chế kiểm soát của pháp luật đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ

- Nêu kinh nghiệm quốc tế trong kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

4

- Đánh giá thực trạng kiểm soát hành vi bán hàng hoám cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ, đặc biệt nêu và phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những bất cập, hạn chế và nguyên nhân;

- Kiến nghị một số phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung cứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong bài viết này, người viết tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật cạnh tranh về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay

Để áp ứng mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giải chỉ tập trung giải quyết các vấn đề pháp lý trong kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại

bỏ đối thủ cạnh tranh Từ đó người viết rút ra mặt tích cực, hạn chế và những thiếu sót của những quy định pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh Qua đó tạo cơ sở cho việc đánh giá đúng pháp luật và những kiến nghị, đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này

5 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích và hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu, bài viết sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin; chủ trường, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về hoàn thiện thể chế

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó, bài viết còn sử

dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học cơ bản như: Phương pháp phân

tích, tổng hợp, khái quát hóa, so sánh pháp luật…để làm sáng tỏ mục tiêu và nội

dung nghiên cứu của đề tài

6 Kết cấu của bài viết

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết

cấu 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí

thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại

bỏ đối thủ cạnh tranh

Chương 2: Pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị

trường bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối

thủ cạnh tranh

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật kiểm soát hành vi lạm dụng vị

trí thống lĩnh, vị trí độc quyền để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành

toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh

6

1.1.1 Khái niệm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh được xem như một trong những vấn đề then chốt Quá trình cạnh tranh giữa những người kinh doanh với nhau đem đến một kết quả là sự xuất hiện của các chủ thể đạt được vị trí thống lĩnh và

vị trí độc quyền Có thể nói, hai vị trí này mang đến rất nhiều quyền lực cho các doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh, cho nên việc các doanh nghiệp mong muốn và hướng đến việc có được hoặc duy trì vị trí thống lĩnh hay vị trí độc quyền trong một lĩnh vực kinh doanh nào đó là điều rất hiển nhiên Khi đã xác lập được vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền thì các doanh nghiệp lại luôn có xu hướng lạm dụng vị trí đó để duy trì và nâng cao hơn nữa vị thế của mình trên thương trường, để thao túng thị trường, dễ bề hành động và thu lợi nhuận tối đa Trong trường hợp như vậy, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền đã vi phạm pháp luật cạnh tranh và cần phải bị xử lý

Bộ quy tắc về cạnh tranh của Liên hợp quốc được thông qua ngày 22 tháng

4 năm 1980 và Luật mẫu về cạnh tranh của tổ chức hợp tác phát triển Liên hợp quốc định nghĩa về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền bằng mục đích hay khả năng duy trì và củng cố vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền của doanh nghiệp thông qua hành vi hạn chế sự gia nhập thị trường của các doanh nghiệp khác hay hạnh chế quá mức cạnh tranh

Hiện nay, các văn bản có liên quan của Việt Nam không đưa ra khái niệm

cụ thể về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền Luật cạnh tranh Việt Nam năm 2004 chỉ liệt kê các hành vi được xem là lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền tại Điều 13, Điều 14 và giải thích cụ thể từng hành vi trong Nghị định 116/2005/NĐ – CP của Chính phủ ban hành ngày 15 tháng 9 năm

2005

Ở mức độ khái quát có thể hiểu: Lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền là hành vi của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh,

vị trí độc quyền sử dụng bằng mọi cách, mọi thủ đoạn để loại bỏ sự cạnh tranh, loại bỏ và tiêu diệt các đối thủ cạnh tranh khỏi “rào cản” phát triển của mình, qua đó duy trì và nâng cao hơn nữa vị trí đó trên thương trường

Điều 13 Luật Cạnh tranh Việt Nam cũng quy định cụ thể các hành vi bị coi

là lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền mà doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí này bị cấm là:

- Bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh Pháp luật cạnh tranh của các nước gọi hành vi này là bán phá giá – bán dưới giá vốn nhằm loại bỏ đối thủ cạnh trạnh Đây là hành vi cạnh tranh mang tính chất hủy diệt

- Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá lại tối thiểu gây thiệt hại cho khách hàng Đây là một hành vi cạnh tranh liên quan đến yếu tố giá cả của hàng hóa, dịch vụ - một dạng phân biệt đối xử về giá

- Hạn chế sản xuất, phân phối, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây thiệt hại cho khách hàng Đây là hành vi khống chế số lượng hàng hóa, dịch vụ, hạn chế khách hàng, hạn chế thị trường địa lý, hạn chế thị trường sản phẩm và hạn chế cách thức tiêu thụ sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh nhằm tạo ra sự mất ổn định của thị trường để các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền thu lợi nhuận bất chính Hoặc là những hành vi nhằm cản trở sự phát triển trong tương lai về kỹ thuật, công nghệ của đối thủ cạnh tranh qua đó sẽ hạn chế sự cạnh tranh của chủ thể này

- Áp dụng các điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đẳng trong cạnh tranh Đây cũng là một hành vi cạnh tranh có tính chất phân biệt đối xử về điều kiện thương mại để tạo ra ưu tiên cho một hoặc một số khách hàng, qua đó họ có lợi thế hơn so với các đối thủ khác

8

- Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp thuận các nghĩa vụ không liên quan một cách trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng Đây là hành vi cạnh tranh không còn xa lạ đối với thị trường Việt Nam, nó diễn ra phổ biến trong các lĩnh vực điện, nước, viễn thông, hàng không, đường sắt, bảo hiểm…Các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh, độc quyền trong các lĩnh vực này thường áp đặt điều kiện giao dịch từ trước buộc khách hàng của họ muốn giao dịch thì phái chấp thuận toàn bộ các điều kiện đó

- Ngăn cản việc gia nhập thị trường của những đối thủ mới Cạnh tranh chỉ tồn tại khi không có sự độc quyền Hành vi này nhằm duy trì thế thống lĩnh, thế độc quyền với mục tiêu là thủ tiêu cạnh tranh bằng nhiều cách, chẳng hạn như buộc khách hàng của họ không được quan hệ thương mại với các đối thủ cạnh tranh mới trên thị trường liên quan, khiến các đối thủ này bị cô lập và rút lui khỏi thị trường một cách “không song phẳng” hoặc lobby với cơ quan công quyền để tạo ra rào cản về các điều kiện gia nhập thị trường để độc chiếm thị trường, thu lợi nhuận bất chính

Ngoài ra theo Điều 14 Luật Cạnh tranh nếu doanh nghiệp có vị trí độc quyền thì ngoài các hành vi bị cấm ở trên còn bị cấm hai hành vi nữa đó là:

- Áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng;

-Lợi dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc hủy hợp đồng đã giao kết mà không có lý do chính đáng

Với hai hành vi bổ sung này thể hiện thái độ khắt khe hơn của Nhà nước đối với việc kiểm soát doanh nghiệp có vị trí độc quyền so với doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh

Việc Luật cạnh tranh xác định các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền như trên là tiếp thu và chỉnh lý có chọn lọc các hành vi bị coi là lạm

dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền của pháp luật cạnh tranh các nước có nền

kinh tế thị trường phát triển Đây là một bước tiến trong tư duy lập pháp và là

động thái tích cực của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đưa

pháp luật cạnh tranh của chúng ta tiến dần đến chuẩn mực của thông lệ và pháp

luật quốc tế Tuy nhiên, việc quy định các hành vi bị coi là hành vi lạm dụng vị

trí thống lĩnh, vị trí độc quyền đó cũng không đủ sức để kiểm soát được tất cả

các hành vi có tính chất lạm dụng vị thế này trên thực tế mà các doanh nghiệp có

vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trong một số ngành đặc thù như bưu chính viễn

thông, điện lực, nước sạch, hàng không, đường sắt, than,…ở Việt Nam vẫn thực

hiện

1.1.2 Đặc điểm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Thứ nhất, chủ thể thực hiện hành vi là doanh nghiệp hoặc nhóm doanh

nghiệp có vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền trên thị trường liên quan Hiện

nay, Luật cạnh tranh Việt Nam xác định vị trí thống lĩnh trên thị trường dựa trên

hai tiêu chí Tiêu chí thứ nhất là tiêu chí thị phần của các doanh nghiệp trên thị

trường liên quan được đưa ra dựa trên phương pháp định lượng Điều 11 Luật

cạnh tranh 2004 quy định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường là doanh

nghiệp có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan hay nhóm doanh

nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động nhằm gây

hạn chế cạnh tranh và thuộc một trong các trường hợp sau đây: Hai doanh

nghiệp có tổng thị phần từ 50% trở lên trên thị trường liên quan; Ba doanh

nghiệp có tổng thị phần từ 65% trên thị trường liên; Bốn doanh nghiệp có tổng

thị phần từ 75% trở lên trên thị trường liên quan Tiêu chí thứ hai được các nhà

làm luật đưa ra là tiêu chí mang tính chất định tính, theo đó doanh nghiệp có vị

trí thống lĩnh thị trường là doanh nghiệp có khả năng gây hạn chế cạnh tranh

một cách đáng kể Điều 22 Nghị định số 116/2005/NĐ – CP quy đinh các căn cứ

để xác định khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể bao gồm:

Comment [M7]: Chứng minh? Toàn bộ phân tích phía trên không thấy giới thiệu về khái niệm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, độc quyền

Formatted: Indent: Left: 0 mm, First line:

10 mm, Tab stops: 15 mm, Left

10

1, Năng lực tài chính của doanh nghiệp

2, Năng lực tài chính của tổ chức kinh tế, cá nhân thành lập doanh nghiệp

3, Năng lực tài chính của tổ chức, cá nhân có quyền kiểm soát hoặc chi

phối hoạt động của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật hoặc điều lệ

doanh nghiệp

4, Năng lực tài chính của công ty mẹ

5, Năng lực công nghệ

6, Quyền sở hữu, quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp

7, Quy mô của mạng lưới phân phối

Đối với doanh nghiệp có vị trí độc quyền, Điều 12 Luật cạnh tranh 2004

quy định: “Doanhh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh

nghiệp nào cạnh tranh về hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên

thị trường liên quan”

Hiện nay để xác định các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh hay độc quyền

cơ quan thực thi luật cạnh tranh Việt Nam chủ yếu dựa trên thị phần Tuy nhiên

có thể thấy ngoài thị phần mà doanh nghiệp nắm giữ, việc xác định liệu một

doanh nghiệp có đạt được vị trí thống lĩnh hay không còn được xác định dựa

trên những yếu tố khác là rào cản gia nhập thị trường, ví dụ như sức mua của

người tiêu dùng, khả năng tiếp cận nguồn vốn, khoa học công nghệ…

Thứ hai, hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh đã hoặc đang

thực hiện các hành vi hạn chế cạnh tranh được quy định hoặc mô tả trong

pháp luật cạnh tranh

Các hành vi hạn chế cạnh tranh mà các doanh nghiệp thường thực hiện là

các hành vi bóc lột khách hàng, chèn ép đối thủ, ngăn cản sự gia nhập thị trường

của các đối thủ tiềm năng nhằm thu được nhiều lợi nhuận, giữa vị trí thống lĩnh

Formatted: Indent: Left: 0 mm, First line:

10 mm, Tab stops: 15 mm, Left

trên thị trường Đó là những hành vi cản trở cạnh tranh lành mạnh, không để cho cạnh tranh phát huy vai trò tích cực của nó trên thị trường Những hành vi này dần dần sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến khách hàng, các doanh nghiệp và xa hơn nữa là làm cho thị trường mất cân bằng, mất cạnh tranh bình đẳng và không phát triển được

dưới dạng liệt kê các hành vi thông qua Điều 13 và Điều 14 Luật cạnh tranh

2004 và được hướng dẫn cụ thể tại Nghị định 116/2005/NĐ – CP của Chính phủ ngày 15 tháng 9 năm 2005 Quy định này cho thấy rằng, chỉ các hành vi được ghi nhận trong các điều luật này mới được xem là hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hay vị trí độc quyền

Ngoài những hành vi đã được liệt kê, do sự phát triển đa dạng, nhanh chóng của thị trường và để điều chỉnh các hành vi mang bản chất lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền mà pháp luật chưa kịp quy định, pháp luật một số nước và khu vực như Pháp, Canada, EU… đã có quy định các hành vi có thể bị xem xét về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nếu thỏa mãn các đặc điểm hoặc các điều kiện đã được mô tả trong luật nhằm hạn chế tối đa tình trạng lách luật của các doanh nghiệp

Các hành vi lạm dụng quyền lực thị trường luôn được thực hiện trên một thị trường liên quan và việc xác định thị trường liên quan là một trong những bước quan trọng đầu tiên khi các cơ quan có thẩm quyền xác định vị trí thống lĩnh và hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh của doanh nghiệp

Các hành vi của doanh nghiệp do chính doanh nghiệp thực hiện một cách độc lập, dù trong trường hợp hành vi lạm dụng do nhóm doanh nghiệp thực hiện thì các doanh nghiệp trong nhóm cũng không có sự thỏa thuận trước với nhau về

12

việc cùng thực hiện các hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc áp dụng các chính sách

giống nhau đối với khách hàng

Thứ ba, hậu quả của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh là làm sai lệch,

cản trở hoặc làm giảm cạnh tranh trên thị trường liên quan

Rõ ràng, khi doanh nghiệp có được vị trí thống lĩnh hay vị trí độc quyền, họ

sẽ có nhiều cơ hội hơn để tạo ra được một rào cản gia nhập từ phía các đối thủ

khác bởi khả năng chi phối đến các khâu trong quá trình sản xuất cho đến thị

trường đầu ra Vì lí do nắm giữ một thị phần lớn trên thị trường; hoặc thậm chí

là một mình bán một loại hàng hóa, dịch vụ mà không có đối thủ cạnh tranh với

một số lượng khách hàng lớn, các công ty có được vị trí thống lĩnh hay vị trí độc

quyền trở thành những doanh nghiệp đi đầu, và họ có được những ưu thế rất lớn

trong quá trình kinh doanh Việc nắm giữ được quyền lực thị trường khiến cho

họ có thể duy trì được mức giá trên giá cạnh tranh mà vẫn thu được lợi nhuận

Vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền là thứ tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp

đạt được lợi nhuận tối đa Chính vì thế mà việc chiếm được vị trí thống lĩnh hay

vị trí độc quyền luôn luôn là mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp Chỉ có

thể chống lại sự lạm dụng quyền lục thị trường thành công khi và chỉ khi pháp

luật và người thi hành nó xác định được những hành vi cụ thể có thể gây hại cho

cạnh tranh và đánh giá được những tác động toàn diện của chúng trên thị trường

có liên quan (chính sách cạnh tranh của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế -

OECD) Các doanh nghiệp có thể tìm mọi cách để đạt được sức mạnh thị

trường, bằng cách ngăn cản các đối thủ khác tham gia vào quá trình kinh doanh,

ngăn cản họ tiếp cận với người tiêu dùng, hay thậm chí là có thể ép buộc người

tiêu dùng lệ thuộc vào mính Quá trình lạm dụng các vị trí này khiến cho việc

cạnh tranh giữa các đối thủ bị mất đi và quyền lợi của người tiêu dùng bị xâm

phạm

Formatted: Indent: Left: 0 mm, First line:

10 mm, Tab stops: 15 mm, Left

1.2 NHU CẦU KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG

LĨNH THỊ TRƯỜNG ĐỂ BÁN HÀNG HÓA, CUNG ỨNG DỊCH VỤ DƯỚI

GIÁ THÀNH TOÀN BỘ NHẰM LOẠI BỎ ĐỐI THỦ CẠNH TRANH

1.2.1 Đặc trưng của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng

hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh

tranh

Có nhiều tên gọi khác nhau cho hành vi này như: hành vi ép giá, hành vi

định giá mang tính cưỡng đoạt, bán phá giá độc quyền,

Về hình thức, hành vi này được thể hiện thông qua hiện tượng giá bán hàng

hóa, cung ứng dịch vụ được ấn định với mức giá bất thường là dưới giá thành

toàn bộ Ta so sánh giá của hàng hóa, dịch vụ và giá thành toàn bộ của nó, nếu

giá bán thực tế của nó thấp hơn giá thành toàn bộ thì sự vi phạm xảy ra Theo

Điều 4 Luật doanh nghiệp 2014 “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một

số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản

phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi” Ta thấy

mục đích chính của việc kinh doanh là đem lại lợi nhuận, các doanh nghiệp luôn

muốn tranh thủ được lợi nhuận tối đa có thể Thế nhưng hành vi trên cho thấy

bản chất phi kinh tế của nó Doanh nghiệp chấp nhận lỗ hoặc hy sinh lợi nhuận,

tức là doanh nghiệp muốn tạm hướng tới một mục đích khác Mục đích đó là

tăng dần sản lượng, tăng thị phần, và sẽ là sự lựa chọn của khách hàng khi sử

dụng hàng hóa, dịch vụ đó

Về mục đích, hành vi này nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh Điều này thể

hiện rõ bản chất lạm dụng kinh tế khác để duy trì mức giá phi kinh tế Giai đoạn

này, khách hàng là người được hưởng lợi Có nhiều quan điểm kinh tế học cho

rằng, trong giai đoạn này, mức giá dưới chi phí là không bị lên án Nó bị lên án

ở giai đoạn sau khi mà loại bỏ được đối thủ cạnh tranh giá cả sẽ tăng vọt cao Sự

nguy hiểm của hành vi này thể hiện ở hậu quả thay đổi tình trạng và cấu trúc thị

trường ở hiện tại và tương lai gần, có thể tiến tới xác lập vị trí độc quyền hoặc

Comment [M8]: Hành vi nào? Viết câu rõ ra, đừng dùng lối nói tắt như vậy Đoạn trên là đề mục, ngay câu đầu tiên em đã viết như vậy thì không chấp nhận được

Comment [M9]: Em dùng quá nhiều văn nói, Ta/Nó Rà soát lại toàn bộ luận văn, cực kỳ hạn chế

sử dụng văn nói Formatted: Vietnamese (Vietnam) Formatted: Vietnamese (Vietnam)

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

Comment [M10]: Đây là câu mở đầu của 1 đoạn mới, em sử dụng đại từ thay thế như vậy là không phù hợp Đề nghị diễn đạt lại

14

củng cố vị trí hiện có Khi các đối thủ cạnh tranh không thể duy trì mức giá phi

kinh tế đó, đồng nghĩa với việc rút khỏi thị trường thì mặc nhiên Doanh nghiệp

được suy đoán là sẽ bóc lột khách hàng bằng cách tăng giá hoặc giảm sản lượng

cung ứng để tác động đến giá

Trong điều kiện nền kinh tế mới chuyển đổi, nước ta chưa có nhiều doanh

nghiệp có quyền lực thị trường từ quá trình tích lũy trong cạnh tranh Doanh

nghiệp có vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền chủ yếu thuộc sở hữu nhà nước Các

Doanh nghiệp này thường dựa vào quyền lực thị trường trên cơ sở “một mệnh

lệnh hành chính” để thu lợi nhuận hay sử dụng cơ sở vật chất để gây khó khăn

cho đối thủ mà không phải chấp nhận lỗ Hành vi bán hàng hóa, cung ứng dịch

vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh chủ yếu là do các

doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Với thế lực tài chính hùng hậu, chúng

thường chấp nhận lỗ trong thời gian đầu để chiếm lĩnh thị trường

 CĂN CỨ XÁC ĐỊNH HÀNH VI:

Để xác định vi phạm của hành vi này chỉ dựa vào hình thức Cụ thể, Điều

23, NĐ116/2005/NĐ-CP:

Trừ những trường hợp quy định tại Khoản 2 Điều này, bán hàng hóa, cung

ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh là việc bán

hàng hóa, cung ứng dịch vụ với mức giá thấp hơn tổng các chi phí dưới đây:

+ Chi phí cấu thành sản xuất hàng hóa, dịch vụ theo quy định tại Điều 24

của Nghị định này hoặc giá mua hàng hóa để bán lại;

+ Chi phí lưu thông hàng hóa, dịch vụ theo quy định tại Điều 25 Nghị định

này

Như vậy, Ccăn cứ để xác định hành vi định giá để loại bỏ đối thủ làbao

đó Cụ thể:

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

Comment [M11]: Diễn đạt Formatted: Vietnamese (Vietnam) Comment [M12]: Không viết tắt

Comment [M13]: Không viết tắt

Comment [M14]: Không viết tắt

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

(i) Xác định giá bán hàng hóa, dịch vụ:

Giá bán hàng hóa, dịch vụ là giá bán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đó Tuy

nhiên quy định trên tưởng đơn giản lại có không ít vướng mắc Trước hết Luật

và Nghị định hướng dẫn chưa hướng dẫn thế nào là giá bán thực tế của sản

phẩm Tức là giá bán thực tế này là giá bán ở khâu nào của sản phẩm: giá bán lẻ

hay giá bán cho nhà phân phối đầu tiên Nếu một doanh nghiệp vừa trực tiếp bán

lẻ vừa bán cho đại lý thì lựa chọn giá nào

Do tính phức tạp của thị trường nên Luật không thể đưa ra được khuôn mẫu

chính xác cho tất cả trường hợp Điều này cũng có nghĩa cơ quan thực thi có

nhiều lựa chọn hơn trong quá trình điều tra, nhưng tính chính xác của nó sẽ

không được luật kiểm chứng

Giá thành sản xuất toàn bộ là mức giá cơ bản được cấu thành từ các chi phí

cơ bản phát sinh trong quá trình sản xuất lưu thông… và được các doanh nghiệp

sử dụng làm căn cứ xác định giá bán hàng hóa, dịch vụ của mình Nhiệm vụ của

cơ quan điều tra là xác định được giá thành sản xuất toàn bộ thông qua chuyên

môn nghiệp vụ của mình

sau: chi phí cấu thành giá thành sản xuất hàng hóa, dịch vụ hoặc giá mua hàng

hóa để bán lại; và chi phí lưu thông hàng hoá, dịch vụ:

+ Chi phí vật tư trực tiếp: Gồm các chi phí về nguyên liệu, vật liệu, nhiên

liệu và động lực tiêu dung trực tiếp cho sản xuất sản phẩm, dịch vụ của doanh

nghiệp

+ Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm các khoản trả cho người lao động trực

tiếp sản xuất như tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp có tính chất lương,

Formatted: No underline, Vietnamese (Vietnam)

Formatted: List Paragraph, Indent: Left: 0

mm, First line: 10 mm, Numbered + Level: 1 + Numbering Style: i, ii, iii, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 20 mm + Indent at: 32.7 mm, Tab stops: 15 mm, Left Formatted: Vietnamese (Vietnam) Comment [M15]: Luật gì? Nghị định nào?

Comment [M16]: Luật nào

Formatted: No underline Formatted: List Paragraph, Indent: Left: 0

mm, First line: 10 mm, Numbered + Level: 1 + Numbering Style: i, ii, iii, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 20 mm + Indent at: 32.7 mm, Tab stops: 15 mm, Left

16

chi ăn ca, chi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và kinh phí công đoàn của công

nhân trực tiếp

+ Chi phí sản xuất chung: Gồm các khoản chi phí chung phát sinh ở các

phân xưởng, bộ phận kinh doanh của doanh nghiệp như tiền lương, phụ cấp, ăn

trưa trả cho nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, công cụ, dụng cụ sản xuất

dung cho phân xưởng, khấu hao tài sản cố định, chi phí thuê nhà xưởng, chi phí

dịch vụ mua ngoài và các chi phí bằng tiền ngoài các chi phí kể trên

Cùng với chi phí cấu thành giá thành, chi phí lưu thông hàng hóa cũng là

chi phí quan trọng quyết định giá thành toàn bộ Đây là loại chi phí có độ co

giãn rất cao, do có nhiều yếu tố có thể tác động đến nó như: tính chất của hàng

hóa, dịch vụ; tính chất chi cắt thị trường; phương tiện vận chuyển; khoảng cách

giữa các vùng thị trường… Loại chi phí này được xác định dựa vào căn cứ kế

toán của doanh nghiệp, bao gồm: Tiền lương, các khoản phụ cấp phải trả cho

nhân viên bán hàng; hoa hồng đại lý, hoa hồng môi giới; tiếp thị; đóng gói; bao

bì; vận chuyển; bảo quản; khấu hao tài sản cố định; vật liệu; dụng cụ; đồ dung;

bốc dỡ hàng hóa; dịch vụ mua ngoài; chi phí bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và

kinh phí công đoàn cho nhân viên bán hàng theo quy định của pháp luật; chi lãi

vay vốn doanh nghiệp; chi phí quản lý doanh nghiệp được phân bổ cho việc lưu

thông hàng hóa, dịch vụ; chi phí bảo hành sản phẩm; chi phí quảng cáo; các chi

phí bằng tiền khác theoo quy định của pháp luật

Do Vviệc xác định giá thành toàn bộ chủ yếu dựa vào sổ sách kế toán Vậy

nên độ chính xác của những thông số trên phụ thuộc rất nhiều vào sự minh bạch,

tính trung thực của hoạt động kế toán Đây cũng là một trong những khó khăn

của cơ quan thực thi pháp luật trong thực trạng hoạt động kế toán hiện nay

 XÁC ĐỊNH HÀNH VI LOẠI BỎ ĐỐI THỦ

Trên cơ sở xác định giá bán hàng hóa, dịch vụ và giá thành toàn bộ của

hàng hóa, dịch vụ, để xác định hành vi định giá để loại bỏ đối thủ thực hiện theo

Formatted: List Paragraph, Indent: Left: 0

mm, First line: 10 mm, Bulleted + Level: 1 + Aligned at: 16.3 mm + Indent at: 22.7 mm, Tab stops: 15 mm, Left

Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 14 pt

Formatted: Font: Not Bold Formatted: Vietnamese (Vietnam)

công thức sauCông việc cuối cùng sau khi có kết luận về hai loại giá trên là so

sánh chúng:

Mức chênh lệch = Giá thành toàn bộ - Giá sản phẩm

Theo đó, Nnếu kết quả có được là con số dương tức là có hành vi định giá

để loại bỏ đối thủsự vi phạm xảy ra và ngược lại

Tuy nhiên, pháp luật cũng miễn trừ một số trường hợp mà có hiện tượng

bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ mà không có mục đích

công khai, rõ ràng tại cửa hàng, nơi giao dịch về việc hạ giá sản phẩm, mức giá

cũ, mức giá mới và thời gian hạ giá Các trường hợp được miễn trừ, cụ thể:

+ Hạ giá bán hàng hóa tươi sống;

+ Hạ giá bán hàng hóa tồn kho do chất lượng giảm, lạc hậu về hình thức,

không phù hợp với thị hiếu người tiêu dung;

+ Hạ giá bán hàng hóa theo mùa vụ;

+ Hạ giá bán hàng hóa trong chương trình khuyến mại theo quy định của

pháp luật;

+ Hạ giá bán hàng hóa trong trường hợp phá sản, giải thể, chấm dứt hoạt

động sản xuất, kinh doanh, thay đổi địa điểm, chuyển hướng sản xuất, kinh

doanh;

+ Các biện pháp thực hiện chính sách bình ổn giá của nhà nước theo quy

hiện hành của pháp luật về giá

1.2.2 Sự cần thiết phải kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh

để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối

thủ cạnh tranh

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

Formatted: Indent: Left: 0 mm, First line:

10 mm, Tab stops: 15 mm, Left Formatted: Vietnamese (Vietnam)

Formatted: Indent: Left: 0 mm, Tab stops:

15 mm, Left

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

18

Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền để bán hàng hóa, cung

ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với các

doanh nghiệp cạnh tranh và khách hàng của họ, có thể xa hơn nữa là gây nguy

hại đến sự cạnh tranh trên thị trường, ảnh hưởng đến lợi ích công cộng Những

mối nguy hại này chính là nguyên nhân khiến Nhà nước cần can thiệp vào hành

vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường Khác với các vụ việc dân sự, kinh tế

thông thường luôn yêu cầu phải có một bên đưa ra thì các cơ quan đại diện Nhà

nước mới can thiệp vào mối quan hệ giữa các bên, vụ việc liên quan đến hành vi

lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ

dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh có thể được cơ quan nhà

nước can thiệp bất cứ lúc nào nếu phát hiện có dấu hiệu của hành vi Việc phát

hiện này có thể xuất phát từ phản ánh của khách hàng, người dân, các doanh

nghiệp khác, các phương tiện truyền thông hoặc chính từ các cơ quan quản lý

cạnh tranh Tùy thuộc vào cách nhìn nhận, sự điều chỉnh và các chính sách đối

với nền kinh tế ở mỗi quốc gia, khu vực mà pháp luật cạnh tranh sẽ điều chỉnh

hành vi lạm dụng ở các mức độ khác nhau Quốc gia, khu vực nào xem trọng

tính hiệu quả kinh tế thì hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh sẽ được đánh giá

bằng nguyên tắc hợp lý, tức hành vi lạm dụng của doanh nghiệp mang lại hiệu

quả kinh tế lớn hơn so với thiệt hại mà nó gây ra thì cùng với việc xem xét lợi

ích của khách hàng, của các doanh nghiệp khác thì hành vi này có thể được xem

xét chấp nhận Ngược lại những quốc gia khu vực muốn đảm bảo tuyệt đối sự

cạnh tranh lành mạnh cho nên kinh tế, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của doanh

nghiệp, cá nhân thì họ có thể áp dụng các biện pháp điều tra, xử lý đối với hành

vi ngay khi nó xuất hiện, dù nó có mang lợi ích kinh tế lớn hơn thiệt hại mà nó

gây ra cho các chủ thể khác trên thị trường Đây được gọi là nguyên tắc xử lý

coi hành vi lạm dụng có sự nguy hại tất yếu

Bản thân doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường không phải là đối

tượng kiểm soát của pháp luật cạnh tranh Pháp luật chỉ can thiệp khi các doanh

nghiệp này thực hiện các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh của mình Sự can

Formatted: Indent: Left: 0 mm, Tab stops:

15 mm, Left

thiệp này xuất phát từ những tác động tiêu cực, hậu quả nặng nề của hành vi đối

với các chủ thể trong nền kinh tế, thậm chí là cả nền kinh tế Những đối tượng

chủ yếu chịu tác động của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền để

bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh bao gồm:

Khách hàng, các doanh nghiệp khac trên thị trường, chính bản thân doanh

nghiệp và nền kinh tế

Thứ nhất, khách hàng là đối tượng của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh,

vị trí độc quyền để bán hàng hóa, dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ

đối thủ cạnh tranh được hiểu là những chủ thể đang mua, đang sử dụng sản

phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp và mang lại nguồn thu cho doanh nghiệp hoặc

đang có sự quan tâm, tìm hiểu về sản phẩm của doanh nghiệp để mua các sản

phẩm đó Khách hàng là yếu tố có tác động đến sự sống còn của doanh nghiệp

bởi đây chính là đối tượng sẽ tiêu thụ sản phẩm, mang lại nguồn thu, lợi nhuận

cho doanh nghiệp Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp mới thành lập, có nhiều đối thủ

cạnh tranh, đang nỗ lực giành lấy thị phần, thì địa vị của khách hàng có thể được

xem như là cao hơn so với doanh nghiệp và các yêu cầu của khách hàng sẽ đòi

hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng Mối quan hệ này sẽ theo hướng ngược lại nếu

doanh nghiệp đã có vị trí thống lĩnh trên thị trường liên quan Khách hàng có thể

chấp nhận sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp có vị trí thống

lĩnh dù giá cao hơn các sản phẩm cùng loại trên thị trường liên quan do thói

quen, hoặc do mức độ phổ biến của sản phẩm trên thị trường Chính vì vậy,

nhiều doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường đã có những hành vi lợi dụng

những ưu thế trên để thu lợi tối đa từ khách hàng mà những hành vi này đã xâm

hại đến lợi ích của khách hàng Để bảo vệ quyền lợi của khách hàng, pháp luật

cần phải có các quy định để hạn chế sự lạm dụng của doanh nghiệp thống lĩnh

bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ Hầu hết các hệ thống

pháp luật cạnh tranh trên thế giới đều có quy định về vấn đề này để đảm bảo

được rằng doanh nghiệp dù có vị trí thống lĩnh cũng phải tuân thủ nguyên tắc

Formatted: Indent: Left: 0 mm, First line:

10 mm, Tab stops: 15 mm, Left

20

chung của thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ để làm hài lòng khách hàng

Thứ hai, đối với các đối thủ cạnh tranh trên thị trường Phần lớn các hành

vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là nhằm vào các đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh Các đối thủ cạnh tranh ở đây là các doanh nghiệp cùng hoạt động trên thị trường liên quan Dù có đạt được vị trí thống lĩnh trên thị trường liên quan rồi thì doanh nghiệp vẫn đứng trước nguy cơ bị các doanh nghiệp khác chiếm mất vị trí đó để trở thành doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh mới – đó là quy luật tất yếu và chính là động lực thúc đẩy sự phát triển thị trường Vì vậy, các doanh nghiệp thống lĩnh thị trường luôn phải đau đầu nghĩ cách loại bỏ đối thủ canh tranh để duy trì lợi thế của mình Các hành vi lạm dụng thường được áp dụng là các biện pháp về giá, đặc biệt là bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ, khiến các doanh nghiệp khác không tiêu thụ được sản phẩm và bị loại bỏ thị trường Hành vi này khiến cho doanh nghiệp nhỏ hơn dù chất lượng sản phẩm tốt, giá thành có rẻ cũng khó tiếp cận được với khách hàng trên thị trường Điều này gây ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp mà đối tượng chịu thiệt sẽ là các doanh nghiệp nhỏ hơn

Thứ ba, đối với bản thân doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường: Việc thực hiện hành vi lợi dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh sẽ gây hại đến chính bản thân các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh Doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh có thể sẽ không đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất vì ỷ lại vào vị trí thống lĩnh của mình hoặc do quá tập trung vào các hành vi loại bỏ đối thủ khác Một khi xuất hiện một doanh nghiệp lớn gia nhập thị trường hoặc thị trường có

sự thay đổi về nhu cầu thì doanh nghiệp sẽ không thích ứng được, không chống chọi được và sẽ rơi vào tình trạng trì trệ, thậm chí dẫn tới phá sản Mặt khác, hành vi lạm dụng khiến doanh nghiệp mất uy tín với khách hàng và các đối tác

Thứ tư, đối với nền kinh tế, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ làm ảnh hưởng đến cạnh tranh trên thị trường, tác động tiêu cực đến các quy luật của thị trường vì các nguồn lực kinh tế không thật sự tập trung vào các doanh nghiệp có khả năng Điều này đã làm sai lệch sự vận động của thị trường, gây ra sự hỗn loạn và làm thị trường mất đi sự ổn định, nhịp nhàng vốn có Ngoài ra, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ gây hao phí nguồn lực kinh tế vì doanh nghiệp không sử dụng các nguồn lực kinh tế vào đầu

tư kỹ thuật, mở rộng sản xuất, việc dồn các nguồn lực tài chính vào các hoạt động nhằm hạn chế cạnh tranh, chèn ép đối thủ và khách hàng khiến chô nguồn lực bị phân bổ một cách sai lầm, gây tổn hại đến các hoạt động khác

Như vậy, từ những tác động tiêu cực và các nguy cơ mà hành vi lạm dụng

vị trí thống lĩnh thị trường để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ mang lại, pháp luật hầu hết các nước đều đưa ra các văn bản pháp luật hoặc các quy định cụ thể nằm trọng các ngành luật khác nhau để có thể kiểm soát hiệu quả hành vi này, nhằm duy trì sự ổn định, tính cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp trên thị trường Tuy nhiên, để đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh của thị trường và có biện pháp chế tì áp dụng khi có hành vi vi phạm xảy

ra, Nhà nước sẽ là chủ thể đặt ra các biện pháp nhằm kiểm soát hành vi lạm dụng này thông qua hệ thống các cơ quan lập pháp, cơ quan hành chính, cơ quan quản lý về cạnh tranh

bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh

Theo kinh nghiệm của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, Nhằm đảm bảo để để quá trình cạnh tranh trong nền kinh tế được diễn ra sinh

triển là phải sử dụng nhiều biện pháp để quản lý và kiểm soát, trong đó, hiệu quả

22

nhất là biện pháp pháp luật Các biện pháp kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí

thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ bao gồm:

Đây là các biện pháp được áp dụng thường xuyên để kiểm tra cấu trúc thị

trường, các quan hệ ứng xử trên thị trường; kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí

thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ Các công

cụ chủ yếu được thực hiện bao gồm:

- Kiểm soát quá trình thành lập, chia tách các doanh nghiệp thông qua

chính sách phát triển ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, quá trình thành lập

và tổ chức hoạt động của các doanh nghiệp;

- Kiểm soát hoạt động và xu thế tăng trưởng của các doanh nghiệp thông

qua chính sách thuế Các doanh nghiệp độc quyền, thường phải chịu mức thuế

suất rất cao nhằm điều tiết thu nhập Chính sách thuế cũng áp dụng đối với

trường hợp bán giá thấp hơn giá quy định mà không có căn cứ hợp pháp…

- Kiểm soát giá cả với mục tiêu là Nhà nước ngăn cấm và giảm bớt quyền

tự định giá của các doanh nghiệp có vị trí độc quyền nhằm khắc phục tình trạng

các doanh nghiệp này lạm dụng vị thế để tăng, giảm giá sản phẩm, hàng hóa,

dịch vụ gây thiệt hại cho người sản xuất, người tiêu dùng và lợi ích xã hội;

- Thực hiện điều chỉnh độc quyền bằng các biện pháp mang tính hành

chính nhà nước nhằm ngăn cản sự lạm dụng quá mức vào vị trí và ưu thế của

các doanh nghiệp độc quyền như: Quy định về tổ chức, hoạt động kinh doanh và

phân phối lợi ích của các doanh nghiệp có vị trí độc quyền; quy định về danh

mục và số lượng sản phẩm, hàng hóa được phép sản xuất và lưu thông; quy định

các điều kiện về kiểm soát quy định đầu vào, đầu ra, tiêu chuẩn, chất lượng của

sản phẩm hàng hóa, dịch vụ cũng như giá cả lưu thông của các sản phẩm này

Bên cạnh đó, Nhà nước cũng quy định rõ về yêu cầu bảo vệ môi trường,

chính sách phát triển nguồn nhân lực, chính sách đối với người lao động, an toàn

lao động, phát triển thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…Quy định

công khai hóa hoạt động, chi phí sản xuất và lợi nhuận của các doanh nghiệp có

Formatted: Vietnamese (Vietnam)

vị trí thống lĩnh; thiết lập chế độ giám sát của Nhà nước, của xã hội và người tiêu dùng đối với sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mang tính độc quyền

Thứ hai, ban hành pháp luật, hướng dẫn thi hành pháp luật cạnh tranh: Các quy định của pháp luật cạnh tranh được coi như công cụ trực tiếp, hiệu quả nhất trong ta Nhà nước nhằm kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh

để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh Hầu hết các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều ban hành Luật cạnh tranh để điều tiết các quan hệ cạnh tranh trong nền kinh tế đặc biệt là

để kiểm soát các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đó có hành vi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ với mức giá gây lỗ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh Với tư cách là quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, điều chỉnh trực tiếp các quan

hệ xã hội trong quá trinh trình tiến hành hoạt động cạnh tranh kinh tế pháp luật quy định rõ về giới hạn cho phép của các hành vi cạnh tranh, quy định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia cạnh tranh, từ đó khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, ngăn cấm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG BÁN HÀNG HÓA, CUNG ỨNG DỊCH

VỤ DƯỚI GIÁ THÀNH TOÀN BỘ NHẰM LOẠI BỎ ĐỐI THỦ CẠNH TRANH

2.1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM SOÁT HÀNH

VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG ĐỂ BÁN HÀNG HÓA, CUNG ỨNG DỊCH VỤ DƯỚI GIÁ THÀNH TOÀN BỘ NHẰM LOẠI BỎ ĐỐI THỦ CẠNH TRANH

2.1.1 Xác định vị trí thống lĩnh thị trường để bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh

Xác định vị trí thống lĩnh thị trường là một trong những nội dung cơ bản của chế định pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường