TÀI LIỆU THAM KHẢO ý THỨC CÔNG dân của THANH NIÊN QUẬN HOÀNG MAI TRONG THỰC HIỆN NGHĨA vụ QUÂN sự

Ý thức công dân là sự phản ánh trình độ nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của họ đối với nhà nước theo quy định của pháp luật. Ý thức công dân có vai tròquan trọng trong việc định hướng, chỉ đạo hoạt động của người dân tham gia vào công cuộc xây dựng, đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước.Đối với thanh niên, tuy là những người trẻ tuổi, kinh nghiệm thực tiễn chưa nhiều, nhưng lại là lực lượng hùng hậu, luôn tràn đầy nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, xung kích, đi đầu trong mọi nhiệm vụ; là lực lượng chính trong phát triển kinh tế, xã hội, đặc biệt là thực hiện nghĩa vụ quân sự, nhằm xây dựng, củng cố vững chắc thế trận quốc phòng, an ninh, góp phần đặc biệt quan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ý thức công dân là sự phản ánh trình độ nhận thức của người dân vềquyền và nghĩa vụ của họ đối với nhà nước theo quy định của pháp luật Ý thứccông dân có vai tròquan trọng trong việc định hướng, chỉ đạo hoạt động củangười dân tham gia vào công cuộc xây dựng, đổi mới, hội nhập và phát triểnđất nước

Đối với thanh niên, tuy là những người trẻ tuổi, kinh nghiệm thực tiễnchưa nhiều, nhưng lại là lực lượng hùng hậu, luôn tràn đầy nhiệt huyết, dámnghĩ, dám làm, xung kích, đi đầu trong mọi nhiệm vụ; là lực lượng chínhtrong phát triển kinh tế, xã hội, đặc biệt là thực hiện nghĩa vụ quân sự, nhằmxây dựng, củng cố vững chắc thế trận quốc phòng, an ninh, góp phần đặc biệtquan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong bối cảnh hiện nay, trước sự biến động của tình hình thế giới và khu vực,đặc biệt là những diễn biến phức tạp trên biển Đông thời gian vừa qua, càngkhẳng định vai trò quan trọng ý thức công dân của thanh niên trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự, nhằm củng cố, bảo đảm thường xuyên quân số lực lượng vũtrang thường trực và lực lượng dự bị động viên, sẵn sàng đáp ứng mọi tìnhhuống khi Tổ quốc bị lâm nguy

Quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội là một trong những quận nội thànhmới được thành lập Đây là quận phát triển năng động, với nhiều khu côngnghiệp, khu chung cư cao tầng được quy hoạch, xây dựng và đi vào hoạtđộng Kể từ khi thành lập Quận (năm 2003) đến nay, Hoàng Mai có tốc độ đôthị hóa nhanh, kinh tế phát triển năng động, Thực tế này đã mang đến choHoàng Mai không chỉ các thời cơ, thuận lợi mà còn có cả những khó khăn,thách thức Nổi lên là vấn đề bảo vệ, giữ gìn an ninh trật tự, vấn đề ý thứccông dân của thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Để phát huy thế mạnh, đẩy lùi khó khăn, thách thức, thời gian qua,cấp ủy, chính quyền các cấp quận Hoàng Mai đã có nhiều chủ trương, biệnpháp nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh niên trên địa bàn và thu đượcnhững kết quả đáng khích lệ.Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một bộ phậnthanh niên có ý thức công dân chưa tốt, nhận thức về quyền và nghĩa vụtrong thực hiện nghĩa vụ quân sựcòn hạn chế, dẫn tới sa ngã vào các tệ nạn

xã hội; chấp hành chưa nghiêm các quy định trong thực hiện nghĩa vụ quân

sự Điều đó không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả hoàn thành nhiệm vụquân sự quốc phòng của quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội nói riêng, màrộng hơn nó cònảnh hưởng tới chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốccủaĐảng, nhà nước ta trong bối cảnh hiện nay

Xuất phát từ thực tế nêu trên, việc nghiên cứu “Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự”có ý nghĩa đặc biệt quan trọng; vừa mang tính cấp thiết, vừa có ý

nghĩa lý luận và thực tiễn lâu dài

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Liên quan tới vấn đề ý thức công dân của thanh niên trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự, thời gian qua đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở cáckhía cạnh, góc độ tiếp cận khác nhau được công bố dưới dạng sách, đề tàinghiên cứu, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và các bài viết đăng trên cáctạp chí Tiêu biểu có các công trìnhphân theo từng nhómnghiên cứu:

* Nhóm công trình tiêu biểuliên quan tới lĩnh vựcý thức công dân

Trần văn Bách (2002),Sự phát triển chế định quyền và nghĩa vụ cơ bảncủa công dân qua lịch sử lập hiến Việt Nam [2], tác giả đã luận giải cơ sở

lý luận và thực tiễn cũng như chỉ ra những đặc điểm về mặt xã hội, nhận thứccủa quá trình hình thành, phát triển chế định quyền và nghĩa vụ cơ bản củacông dân trong các bản Hiến pháp của Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuấtgiảipháphoàn thiệnchế định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong thời

gian tới Tuy nhiên, công trình tiếp cận dưới góc độ luật học, với lăng kínhcủa chủ thể quản lý nhà nước và chủ yếu đề cập đến việc xây dựng, hoànthiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Nguyễn Quang Điển (2009), Giáo dục ý thức công dân của thế hệ trẻ

ở thành phố Hồ Chí Minh[14], tác giả đã bước đầu đưa ra quan niệm về ý

thức công dân, đã khảo sát thực trạng ý thức công dân của thế hệ trẻ ở thànhphố Hồ Chí Minh, cũng như tác động và nguyên nhân của thực trạng; trên cơ

sở đó, đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục ý thứccông dân của thế hệ trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên, đề tài mới chỉgiới hạn ở góc độ giáo dục ý thức công dân của thế hệ trẻ ở thành phố HồChí Minh, chưa đề cập đến lĩnh vực ý thức công dân của thanh niên trongthực hiện nghĩa vụ quân sự

Nguyễn Tuế (2010),Giáo dục ý thức công dân cho học sinh tiểu học vùng nông thôn theo tinh thần xã hội hóa [52], tác giả đã làm rõ hơn về khái

niệm ý thức công dân, chỉ ra thực trạng, nội dung và đề xuất một số giải pháp

cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục ý thức công dân cho học sinh tiểu họcvùng nông thôn theo tinh thần xã hội hóa hiện nay Tuy nhiên, đề tài tiếp cậndưới góc độ giáo dục học, chưa tiếp cận dưới góc độ triết học và chưa đề cậptới ý thức công dân của đối tượng thanh niên

Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2016), Giáo dục ý thức công dân cho học sinh các trường trung học phổ thông quận Hà Đông hiện nay [33], tác giả đã bước đầu tiếp cận vấn đề ý thức công dân dưới góc

độ triết học; đã làm rõ đặc điểm, thực trạng và những vấn đề đặt ra trong giáodục ý thức công dân cho đối tượng học sinh các trường trung học phổ thôngquận Hà Đông, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ý thứccông dân cho đối tượng này.Tuy nhiên, đề tài chưa chỉ ra được những nhân tốtác động tới quá trình giáo dục ý thức công dân của đối tượng này trong giai

đoạn hiện nay…

Các nghiên cứu trên đã phần nào làm rõ được đặc điểm, nội dung, tầmquan trọng, cũng như đề xuất một số giải pháp liên quan đến quá trình hìnhthành, phát triển ý thức con người nói chung và ý thức công dân nói riêng Ởmột khía cạnh nhất định, những kết quả đó, là tài liệu tham khảo quý báu đểtác giả phát triển sâu hơn nội dung nghiên cứu, theo hướng đề tài đã xác định

* Nhóm công trình tiêu biểu nghiên cứu về thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc

Nguyễn Thanh Xoa (2006), Tính tích cực chính trị - xã hội của thanh niên tỉnh Lâm Đồng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện nay [55],

tác giả đã luận giải một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tính tích cực chínhtrị - xã hội của thanh niên; phân tích thực trạng, chỉ rõ những nguyên nhânmạnh, yếu, qua đó đề xuất những yêu cầu và giải pháp cơ bản nhằm nâng caotính tích cực chính trị - xã hội của thanh niên tỉnh Lâm Đồng trong xây dựngnền quốc phòng toàn dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xãhội chủ nghĩa Theo tác giả, để nâng cao tính tích cực chính trị - xã hội củathanh niên trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân cần có chính sách thỏađáng, song song với nghĩa vụ cần quan tâm đến quyền lợi của họ; nghĩa vụ vàquyền lợi của thanh niên phải thể hiện trong từng chính sách, hệ thống vănbản, quy định của cơ quan có thẩm quyền

Nguyễn Quang Tiến (2010), Phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới[51], tác giả đã làm rõ

một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ Tổ quốc và xây dựng ý thức bảo

vệ Tổ quốc trong tình hình mới; đồng thời đưa ra một số giải pháp thực hiện đểphát huy vai trò của tuổi trẻ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Nguyễn Huy Lộc (2011), Tuyên truyền, giáo dục chính sách, pháp luật cho thanh niên trong công tác kết hợp phát triển kinh tế - văn hóa xã hội với đảm bảo quốc phòng, an ninh[24], tác giả cho rằng, để phát huy vai trò to lớn

của lực lượng thanh niên trong kết hợp phát triển kinh tế, xã hội với đảm bảoquốc phòng, an ninh, ngoài việc phát huy vai trò của các tổ chức,cần làm tốtcông tác tuyên truyền, giáo dục cho thanh niên nắm vững đường lối, chủ trươngcủa Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước trong công tác này.

Nguyễn Trọng Tiến (2013), Phát huy nguồn lực thanh niên tỉnh Bắc Ninh thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước [50], tác giả đã

làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nguồn lực thanh niên; phân tíchvai trò nguồn nhân lực và đưa ra giải pháp phát huy nguồn lực thanh niên tỉnhBắc Ninh thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay

Nguyễn Thị Kim Dung (2016), Giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sốngcho thế hệ trẻ hiện nay theo tư tưởng, tấm gương Hồ Chí Minh[6], công trình là tập hợp một số văn bản của Đảng, Nhà nước đề

cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng,đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻngày nay và về học tập, hành động, làm theo

tư tưởng của Bác

Các nghiên cứu trên đây, tuy khác nhau về góc độ tiếp cận, đối tượng

và phương pháp nghiên cứu Song, hầu hết các tác giả đều khẳng định thanhniên là lực lượng xung kích, có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triểnkinh tế, xã hội…; là lực lượng quyết định tới sự thành bại của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ

Tổ quốcxã hội chủ nghĩahiện nay

* Nhóm công trình tiêu biểu liên quan đếnthanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự

Nguyễn Công Nghị (2014), Ý thức công dân trong thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của thanh niên huyện Thạch Thất thành phố Hà Nội hiện nay

[31], tác giả đã bước đầu đề cập tới ý thức công dân của đối tượng thanh niêntrong thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc; đồng thời làm rõ những nhân tố tácđộng, xác định yêu cầu và đề xuất một số giải pháp cơ bản xây dựng ý thức

công dân trong thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của đối tượng này Tuynhiên, đề tài tiếp cận dưới góc độ chủ nghĩa xã hội khoa học chưa tiếp cậndưới góc độ triết học; đặc biệt, những nhân tố tác động và giải pháp đưa racòn ở phương diện chung chung, chưa phản ánh rõ tính đặc thù của đối tượngnghiên cứu

Trần Hữu Quyết (2013), Ý thức nghĩa vụ quân sựcủa hạ sĩ quan, binh sĩ

Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội hiện nay, [45], tác giả đã làm rõ quan niệm và vai trò

ý thức nghĩa vụ quân sựcủa hạ sĩ quan, binh sĩ; qua đó phân tích thực trạng và đềxuất một số yêu cầu, giải pháp cơ bản nâng cao ý thức nghĩa vụ quân sựcủa đốitượng này Tuy nhiên, đề tài mới chỉ tiếp cận dưới góc độ chủ nghĩa xã hội khoahọc và phạm vi nghiên cứu mới chỉ giới hạn ở lĩnh vực ý thức nghĩa vụ quânsựcủa đối tượng là hạ sĩ quan, binh sĩ - một lĩnh vực đặc thù của ý thức côngdân, gắn với một nhóm đối tượng đặc thù của thanh niên nói chung

Hoàng Đăng Quý (2012), Vai trò của gia đình trong giáo dục thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sựở tỉnh Bắc Giang hiện nay [44], tác giả đã

làm rõ đặc điểm và vai trò của gia đình trong giáo dục thanh niên thực hiệnnghĩa vụ quân sự; đồng thời chỉ rõ thực trạng và đề xuất một số yêu cầu, giảipháp phát huy vai trò của gia đình trong giáo dục thanh niên thực hiện nghĩa

vụ quân sựhiện nay.Tuy nhiên, tác giả mới chỉ tiếp cận ở phương diện vai tròcủa gia đình trong giáo dục thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự, chưa tiếpcận trên phương diện ý thức công dân trong thực hiện nghĩa vụ quân sựcủađối tượng này

Những nghiên cứu trên, tuy có đề cập tới trách nhiệm thực hiện nghĩa vụquân sựcủa thanh niên ở những môi trường, điều kiện, hoàn cảnh khác nhau

Và, mỗi nghiên cứu đều có những đóng góp nhất định trong việc chỉ ra những

ưu điểm, hạn chế trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sựcủa đối tượngnày Tuy nhiên, chưa có công trình nào phân tích một cách sâu sắc, có hệ

thống, theo quan điểm triết học về ý thức công dân của thanh niên nói chung,thanh niên quận Hoàng Mai nói riêng trong thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Nhìn chung, các nhóm công trình trên, tuy có phương pháp tiếp cận và đốitượng nghiên cứu khác nhau, song, hầu hết các tác giả đều thống nhất cho rằng,

ý thức công dân của thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân sựlà sự phản ánhnhận thức và hành động của thanh niênvề quyền và nghĩa vụ của họ trong quátrình thực hiện nghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật.Ý thức công dâncủa thanh niên có quá trình hình thành, phát triển lâu dài, chịu sự tác động củanhiều nhân tố như vai trò của gia đình, nhà trường, xã hội, công tác tuyên truyền,giáo dục… Đặc biệt, các tác giả cũng nhấn mạnh, ý thức công dân của thanhniên trong thực hiện nghĩa vụ quân sựcó ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay Những nghiên cứu đó chính là nguồn tài liệutham khảo có giá trị trong quá trình tác giả phân tích, đánh giá và hoàn thànhluận văn

Tuy nhiên, do giới hạn về đối tượng và phạm vi nghiên cứu nên chưa có

công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống và đầy đủ vấn đề: Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự Bởi vậy, đề tài không trùng lặp với các công trình đã

được công bố trước đây

Từ tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, tác giả xácđịnh những nội dung trọng tâm mà luận văn cần triển khai, thực hiện, đó là:Thứ nhất:Làm sâu sắc thêm một số vấn đề lý luậnvà thực tiễn về ý thứccông dân của thanh niên nói chung, thanh niên quận Hoàng Mai nói riêngtrong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Thứ hai: Phân tích, chỉ ra những nhân tố quy định ý thức công dân của thanhniên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Thứ ba: Trên cơ sở đánh giá thực trạng ý thức công dân của thanh niênquận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự, đề xuất

một số giải pháp nhằm nâng cao ý thức công dân của đối tượng này trongthực hiện nghĩa vụ quân sự hiện nay.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõmột số vấn đề lý luận, thực tiễn về ý thức công dân của thanhniên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa vụ quân sự; trên cơ sở đó, đề xuấtgiải pháp cơ bản nâng cao ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai,thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Phân tích, làm rõ thực chất và những nhân tố cơ bản quy địnhý thứccông dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự

Đánh giá thực trạng ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai,thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay

Đề xuất giải pháp cơ bản nâng cao ý thức công dân của thanh niên quậnHoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sự

* Phạm vi nghiên cứu

Những vấn đề cơ bản liên quan tới ý thức công dân của thanh niên quậnHoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự(tập trung chủyếu vào đối tượng thanh niêntrong độ tuổi từ 18 đến 27, là con, em của nhữnggia đình có hộ khẩu thường trú trên địa bàn quận) Số liệu khảo sát từ năm

2013 đến nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa nhà nước ta về quyền, nghĩa vụ của công dân.Các tác phẩm, bài viết củacác nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nhà khoa học,cùng những kết quả nghiêncứu của các công trình khoa học có liên quan đến đề tài.

* Cơ sở thực tiễn

Là thực trạng ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trongthực hiện nghĩa vụ quân sự(chủ yếu dựa vào các chỉ thị, nghị quyết, báo cáotổng kết công tác quân sự quốc phòng của quận, báo cáo công tác thanh niêncủa quận đoàn và kết quả điều tra, khảo sát thực tế của tác giả luận văn)

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử; đồng thời sử dụng tổng hợp các phương pháp như:phân tích và tổng hợp, hệ thống và cấu trúc, lịch sử và lôgíc, so sánh, thống

kê, điều tra xã hội họcvà phương pháp xin ý kiến chuyên gia để làm sáng rõvấn đề nghiên cứu

6 Ý nghĩa của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần phân tích, làm rõ hơn nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo quá trình thực hiệnnghĩa vụ quân sựcủa thanh niên quận Hoàng Mai nói riêng và nâng cao chấtlượng công tác quân sự quốc phòng của quận nói chung

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các địa phươngcóliên quan nhằm nâng cao chất lượng công tác quân sự quốc phòng, đáp ứngyêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm: Mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệutham khảo, phụ lục và danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố

Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN QUY ĐỊNH

Ý THỨC CÔNG DÂN CỦA THANH NIÊN QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ 1.1 Thực chất ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

1.1.1 Quan niệm về ý thức, ý thức công dân

Theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, ý thức là sự phản ánh hiệnthực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo.Ýthức là sự phản ánh cao nhất chỉ có ở con người, nó thể hiện năng lực điềukhiển, điều chỉnh hành vi của con người nhằm đạt được mục tiêu đề ra Với ýnghĩa đó, ý thức có khả năng sáng tạo Theo V.I.Lênin, ý thức của con ngườikhông chỉ phản ánh hiện thực khách quan mà còn sáng tạo ra hiện thực kháchquan ấy; con người không chỉ có khả năng ý thức về thế giới,mà còn có khảnăng tự ý thức, tự nhìn nhận, xác định thái độ, điều khiển và điều chỉnh hành

vi của mình

Ý thức không phải là một hiện tượng tự nhiên thuần túy mà là một hiệntượng xã hội và mang bản chất xã hội Ý thức nảy sinh trong mối quan hệ tácđộng qua lại giữa con người với thế giới khách quan, thông qua hoạt độngthực tiễn của họ Nội dung của ý thức do thế giới khách quan quy định, songhình thức phản ánh của nó lại mang dấu ấn chủ quan, phụ thuộc vào năng lựccủa chủ thể phản ánh

Ý thức có kết cấu phức tạp, gồm nhiều thành tố có quan hệ chặt chẽ vớinhau Xét theo các lớp cấu trúc của ý thức, bao gồm: Tri thức, tình cảm, niềm tin,

ý chí; xét theo các cấp độ của ý thức, bao gồm: Tự ý thức, tiềm thức, vô thức…

Để định hướng cho quá trình nghiên cứu, luận văn của tác giả tiếp cận

ý thức theo các lớp cấu trúc, bao gồm: Tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí.

Tuy vậy, trong đề tài này, tác giả không nghiên cứu ý thức một cách thông

thường, mà đi sâu nghiên cứu lĩnh vực ý thức công dân(ý thức của người dân

gắn với quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật)

Khái niệm “công dân” ra đời từ khi có sự xuất hiện của nhà nước và

luôn được đặt trong mối quan hệ với nhà nước.Mối quan hệ này được thể hiệnqua các quyền và nghĩa vụ công dân do nhà nước quy định Dọc theo chiềudài lịch sử nhận thức của nhân loại, quan niệm về “công dân” cũng có nhiềucách diễn đạt khác nhau, đa dạng và phong phú

Trong xã hội cổ, trung đại, quan niệm về công dân còn bị chi phối bởi

tư tưởng thần quyền, tôn giáo,… công dân được xem như những người dâncủa một nước, dù được sống và làm việc tự do Tuy vậy, họ không có quyền

tự quyết định đối với tương lai, cuộc sống của chính mình

Bước sang thời kỳ Cận đại, khái niệm công dân đã có một bước tiến dàivới sự đóng góp của các nhà triết học nổi tiếng như I.Cantơ, G.Hêghen…Theo I.Cantơ, công dân (của nhà nước) như là những thành viên của một cộngđồng liên kết với nhau thành xã hội Đặc điểm cơ bản của công dân là sự tự

do, bình đẳng giữa tuân thủ luật pháp do một cộng đồng xác lập và sự tự chủcủa chính họ trong các công việc pháp lý

Đối với G.Hêghen, trong Triết học pháp quyền, ông đã phát triển kháiniệm “công dân” theo hướng trình bày các tính quy định của cá nhân về mặt luậtpháp, các tính quy định của chủ thể đạo đức và của các thành viên trong giađình Theo đó, công dân vừa là thành viên của xã hội công dân, vừa là thànhviên của một tầng lớp nào đó nằm trong mối liên hệ, tác động qua lại với các cơquan hành chính, các thiết chế chính trị

Phê phán quan điểm của G.Hêghen, C.Mác đã nghiên cứu nội dung ýthức công dân từ những mâu thuẫn của “xã hội công dân” với tư cách là xãhội có đối kháng giai cấp về mặt lợi ích Do đó, nói đến “công dân”là nóiđến mối quan hệ của công dân với nhà nước, được thể hiện qua các quyền vànghĩa vụ của công dân do nhà nước quy định

Ở Việt Nam, một trong những vĩ nhân quan tâm đến quyền và nghĩa vụcủa công dân dưới chế độ mới hơn cả, đó chính là chủ tịch Hồ ChíMinh.Người quan niệm: “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhândân làm chủ Nhân dân có quyền lợi làm chủ, thì phải có nghĩa vụ làm trònbổn phận công dân, giữ đúng đạo đức công dân, tức là: Tuân theo pháp luậtNhà nước” [29, tr.258]

Theo Đại từ điển tiếng Việt, “công dân là người dân có quyền lợi vànghĩa vụ củamột nước” [8, tr.346] Công dân là người dân của một nước, cóquyền và nghĩa vụ gắn với Nhà nước, được Nhà nước bảo đảm các quyềncông dân theo quy định pháp luật

Như vậy, nói tới công dân là nói tới người dân của một quốc gia nhấtđịnh,có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật do nhà nước đóban hành Quyền và nghĩa vụ công dânlà hai mặt đối lập có mối quan hệ biệnchứng tác động qua lại lẫn nhau; hai mặt này vừa đấu tranh với nhau, lại vừathống nhất, tạo tiền đề cho nhau cùng phát triển Trong đó, bảo đảm về quyền

là cơ sở, điều kiện để công dân thực hiện tốt nghĩa vụ; ngược lại, thực hiện tốtnghĩa vụ lại là cơ sở, điều kiện để bảo đảm quyền của công dân

Tại khoản 1, Điều 17, Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam năm 2013 quy định: “Công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam là người có quốc tịch Việt Nam” [15].Theo đó, tất cả những người, dùsống ở trong hay ngoài nước, đã mang quốc tịch Việt Nam thì đều là công dâncủa Việt Nam và ngược lại Công dân Việt Nam có đầy đủ các quyền và nghĩa

vụ theo quy định của Hiến pháp và pháp luật Các quyền và nghĩa vụ củacông dân được Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện trên thực tế

Tại khoản 1, Điều 14, và khoản 1,2, Điều 16, Hiến pháp năm 2013 cóghi rõ: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người,quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận,tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật; mọi người đều bình

đẳng trước pháp luật Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị,dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội” [15].

Như vậy, so với quan niệm “thần dân”, “con dân” trong xã hội phongkiến thì quan niệm “công dân”của Đảng, Nhà nước ta hiện nay đã có sự tiến

bộ vượt bậc Trong xã hội phong kiến, quan niệm “thần dân”, “con dân” cũng

là để chỉ người dân (công dân) Tuy vậy, người dân (công dân) trong thời kỳnày chỉ được xem là những bề tôi, những người bị hạn chế về các quyền tự

do, bình đẳng trước pháp luật; họ không thể tự quyết định cuộc sống, thậm chí

cả mạng sống của mình Dưới chế độ phong kiến, vua có thể lấy đi mạng sốngcủa bất kì “con dân” nào, trong bất kì hoàn cảnh nào Quan niệm “Quân xửthần tử, thần bất tử bất trung” nói lên sự phân biệt đẳng cấp, sự bất bình đẳngtrong quan hệ xã hội thời phong kiến

Từ những luận giải trên, có thể hiểu:Ý thức công dân là tổng hòa tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí của người dân về quyền và nghĩa vụ của họđối với nhà nước theo quy định của pháp luật.

Khác với “ý thức công dân” đó là “ý thức thần dân” Ý thức thầndâncũng là ý thức của người dân.Tuy vậy, đó là ý thức của kẻ bề tôi với nghĩa

vụ tuyệt đối phục tùng người đứng đầu đất nước (vua, hoàng đế, nữ hoàng…)

và các quan lại trong xã hội phong kiến

Tiếp cận theo quan điểm triết học, ý thức công dân là một chỉnh thể baogồm nhiều thành tố cấu thành, các thành tố của ý thức công dân luôn có sự tácđộng qua lại, ràng buộc, ảnh hưởng lẫn nhau; chúng vừa đấu tranh vớinhau,lại vừa bổ sung cho nhau, tạo cơ sở, làm tiền đề cho nhau cùng pháttriển Chính sự vận động, tác động lẫn nhau của các thành tố cấu thành,làmcho ý thức công dân luôn vận động, phát triển Theo đó, cấu trúc của ý thức

công dân gồm:Tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí công dân.

Tri thức công dân là toàn bộ những hiểu biết của công dân, chủ yếu tập

trung vào những hiểu biết về quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dânđối với nhà nước và xã hội theo quy định của pháp luật

Tình cảm công dânlà hệ thống những cảm xúc của công dân, được nảy

sinh trên cơ sở thỏa mãn hay không thỏa mãn các nhu cầu về quyền lợi, nghĩa vụ

và trách nhiệm của họ đối với nhà nước và xã hội theo quy định của pháp luật

Niềm tin công dân là sự tin tưởng của công dân vào sự công bằng, tính

nghiêm minh của pháp luật và các chuẩn mực đạo đức của xã hội được thựchiện Từ đó, thấy rõ sự cần thiết phải thực hiện các quyền và nghĩa vụ côngdân, khẳng định lập trường, quan điểm của bản thân, dám đấu tranh, lên ánnhững biểu hiện sai trái

Ý chí công dân là sức mạnh tinh thần tạo ra năng lực hoạt động có mục

đích của công dân; từ đó, thôi thúc con người vươn lên khắc phục khó khăn,quyết tâm hoàn thành công việc theo mục tiêu đặt ra

Trong các thành tố cấu thành ý thức công dân, thì tri thức công dân làthành tố cơ bản, cốt lõi, quan trọng nhất; là phương thức tồn tại của ý thứccông dân, đồng thời là nhân tố định hướng đối với sự phát triển và quyết địnhmức độ biểu hiện của các thành tố khác

Theo hướng tiếp cận của đề tài nghiên cứu, ý thức công dân có một sốđặc điểm cơ bản sau:

Một là,ý thức công dân luôn phản ánhđiều kiện kinh tế, xã hội và nhu cầu phát triển của thực tiễn.

Ý thức công dân, với tư cách là một lĩnh vực của hình thái ý thức xãhội,do đó nó luôn chịu sự chi phối, quyết định của tồn tại xã hội; khi tồn tại xãhội thay đổi thì ý thức công dân cũng thay đổi theo

Theo quan điểm triết học Mác- Lênin, ý thức xã hội của một cộng đồngkhông phải là cái cố hữu bất biến của con người, của xã hội mà nó chỉ là sựphản ánh của tồn tại xã hội hiện thực Do đó, một khi tồn tại xã hội thay đổi,nhất định sẽ dẫn đến sự thay đổi của ý thức xã hội

Hai là,ý thức công dân có tính độc lập tương đối so với tồn tại xã hội.

Với tư cách là một lĩnh vực của hình thái ý thức xã hội, ý thức công dânthường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội

Thực tế cho thấy, nhiều khi tồn tại xã hội cũ mất đi nhưng ý thức cũtrong mỗi người vẫn còn tồn tại dai dẳng trong một thời gian dài, nhất lànhững ý thức công dân lạc hậu, tiêu cực không mất đi một cách dễ dàng

Ý thức công dân phản ánh tồn tại xã hội đương thời, song nó cũng kếthừa những yếu tố nhất định của ý thức công dân thời đại trước Những yếu tố

kế thừa có thể tiến bộ hoặc không tiến bộ, sự kế thừa này còn phụ thuộc vàođiều kiện thực tiễn, hoàn cảnh, môi trường, vào truyền thống, phong tục tậpquán, tâm lý và trình độ nhận thức của mỗi người, Ngoài ra,ý thức công dâncòn tác động trở lại đối với tồn tại xã hội.Tùy vào ý thức công dân tiến bộ haylạc hậu, mà sự tác động của nó có thể là thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triểncủa xã hội

Ba là,ý thức công dân là một hiện tượng mang tính chính trị - giai cấp.

Là một lĩnh vực của hình thái ý thức xã hội, ý thức công dân luôn mangtính giai cấp và gắn liền với thể chế chính trị của nhà nước.Là những thànhviên sống trong một thể chế chính trị của một nhà nước cụ thể, do đó quyềnlợi của công dân luôn gắn liền với quyền lợi của một nhà nước cụ thể Vìthế,trong tư tưởng, quan điểm của mỗi cá nhân (công dân)luôn có sự ý thức

về lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc, quốc gia, từ đó luôn có sự tự ý thức để bảo

vệ những lợi ích đó

Trong mỗi quốc gia, có thể tồn tại nhiều hệ ý thức khác nhau, song chỉ

có ý thức của lực lượng thống trị xã hội là có điều kiện được phổ biến rộngrãi Do đó, tính chính trị - giai cấp của một nhà nước đồng thời cũng quy địnhluôn tính chính trị - giai cấp của ý thức công dân

1.1.2.Quan niệm về ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quận sự

* Khái quát điều kiện tự nhiên, xã hội quận Hoàng Mai

Hoàng Mai là một quận nằm ở phía Đông Nam thành phố Hà Nội, phíaĐông giáp quận Long Biên và huyện Gia Lâm qua sông Hồng, phía Tây vàNam giáp huyện Thanh Trì, phía Bắc giáp quận Thanh Xuân và quận Hai BàTrưng

Được thành lập và đi vào hoạt động từ ngày 01/01/2004 theo Nghị định số132/2003/NĐ-CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ.Với diện tích tự nhiên là41,04 km²,tổng dân số là 375.759 người(tính đến năm 2017),Hoàng Mai là mộttrong 3 quận có diện tích và dân số lớn nhấttrong 12 quận nội thành của thủ đô

Hà Nội Quận hiện có 58 tổ chức cơ sở Đảng với hơn 12.000 đảng viên Đơn vịhành chính trực thuộc quận, gồm 14 phường được hình thành trên cơ sở hợpnhất toàn bộ 9 xã và một phần xã Tứ Hiệp của huyện Thanh Trì,cùng với 5phường của quận Hai Bà Trưng[https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoang_Mai]

Là một quận có vị trí chiến lược quan trọng của thành phố Hà Nội, HoàngMai có đường giao thông thuỷ trên sông Hồng, có các đường giao thông quantrọng đi qua gồm: Quốc lộ 1A, đường vành đai 2,5, đường vành đai 3, đườngcao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, đường cao tốc Hà Nội - Lạng Sơn, cầu Thanh Trì,bến xe Giáp Bát,…

Hoàng Mai là một quận có bề dày văn hóa, với nhiều làng nghề nổitiếng, như: Làng nghề bánh cuốn Thanh Trì; rượu Hoàng Mai;đậu phụ mơ(phường Mai Động), Không những thế, Hoàng Mai còn là mảnh đất có

nhiều danh nhân, anh hùng có công với đất nước, tiêu biểu như: Nguyễn VănSiêu, Nguyễn Trọng Hợp, Bùi HuyBích, Trần Khát Chân,…

Kể từ khi thành lập tới nay, Hoàng Mai là một quận có tốc độ đô thịhóa và xây dựng cơ sở hạ tầng mạnh nhất trong số các quận, huyện mới củathủ đô, với hàng loạt khu đô thị, chung cư cao tầng như: Linh Đàm, ĐịnhCông, Đại Kim, Đền Lừ, Kim Văn - Kim Lũ,…; đặc biệt tính tới tháng 9 năm

2017, toàn quận có tổng số 19.316 doanh nghiệp đã được cấp phép và đanghoạt động

Với cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng công nghiệp hóa,hiện đại hóa, tỷ trọng giá trị thương mại, du lịch, công nghiệp ngày càng cao.Nông nghiệp phát triển theo chiều sâu với các loại cây có giá trị được đưa vàothâm canh tạo ra sản lượng hàng hoá cho thu nhập cao Trên cơ sở kinh tếphát triển mạnh mẽ, các hoạt động văn hoá xã hội ngày càng được quan tâm

và thúc đẩy, nhất là trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, chăm sóc sức khoẻnhân dân; tình hình an ninh, chính trị được giữ vững; công tác quân sự quốcphòng hàng năm đều đạt 100% kế hoạch

* Đặc điểm thanh niên quận Hoàng Mai

Thứ nhất, thanh niên quận Hoàng Mai là những người có trình độ học vấn, hiểu biết pháp luật.

Sinh sống, học tập và công tác trên địa bàn thủ đô Hà Nội - trung tâmkinh tế, chính trị văn hóa và là trái tim của cả nước; đại bộ phận thanh niênquận Hoàng Mai đã tích cực học tập, công tác, không ngừng nâng cao trình

độ nhận thức về mọi mặt; nhiệt huyết, sáng tạo, xung kích đi đầu trong cácnhiệm vụ xây dựng, phát triển kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh ởđịa phương

Hiện tại, với số lượngkhoảng 78.909 người, chiếm khoảng 21% tổngdân số của quận [34, tr 1], hầu hết thanh niên Hoàng Mai trong độ tuổi thựchiện nghĩa vụ quân sựđều tốt nghiệp trung học phổ thông, tỷ lệ tốt nghiệp đại

học, cao đẳng và trung cấp trên 56%;thành phần chủ yếu là học sinh, sinhviên, công nhân và cán bộ công chức.Do có điều kiện thuận lợi khi tiếp xúcvới các phương tiện thông tin đại chúng; đặc biệt là công tác tuyên truyền,giáo dục của thủ đô nói chung và của quận Hoàng Mai nói riêng, do đó đại bộphận thanh niên đều có nhận thức tốt, có kiến thức và hiểu biết về phápluật.Đây là nền tảng để hình thành, phát triển đội ngũ thanh niên quận HoàngMai có ý thức công dân tốt, nhận thức đúng đắn quyền lợi, nghĩa vụ của bảnthân trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Thứ hai,thanh niên quận Hoàng Mai là lực lượng năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm Tuy nhiên, họ cũng là những người thích tự do, tùy tiện

Quá trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; đặc biệt là

sự phát triển năng động của Quận kể từ khi thành lập, đã đem lại cho ngườidân trong quận, đặc biệt là thế hệ trẻ sự thích ứng nhanh chóng; hình thành ở

họ tính tự lập, quyết đoán, tư duy độc lập, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; đặc biệt

là nhu cầu tìm tòi khám phá và đổi mới cả bản thân cũng như trong công việc

Tuy vậy, với đặc thù là địa phương có vị trí địa lý hết sức phức tạp, tiếpgiáp với phía bến xe Gia Lâm, Long Biên, ga Hà Nội, bến xe Nước Ngầm;trong khu vực có Cảng Hà Nội trên sông Hồng, có bến xe Giáp Bát, cùngnhiều tuyến đường quốc lộ, vành đai, chạy qua Chính yếu tố này đã tácđộng, ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống, thói quen, hành vi, của nhiều thế

hệ thanh niên ở những khu vực xung quanh Do đó, từ trước tới nay, trongcon mắt người dân thủ đô, thanh niên Hoàng Mai vẫn được xem là hay nghịchngợm, tham gia nhiều tệ nạn xã hội hơn so với thanh niên ở các địa phươngkhác trên địa bàn Hà Nội

Chính đặc điểm này, một mặt tạo điều kiện cho thanh niên Hoàng Mai cónhiều đột phá, sáng tạo trong phát triển kinh tế, xã hội; nhưng mặt khác, nó cũng

là lực cản đối với công tác giữ gìn an ninh trật tự, đặc biệt là ảnh hưởng tiêu cựctới quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sựcủa thanh niên

Thứ ba, thanh niên Hoàng Mai là lực lượng đang chịu tác động trực tiếp từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, của quá trình đô thị hóa.

Dưới tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, của quá trình đôthị hóa đang diễn ra trên địa bàn quận, liên quan tới một loạt vấn đề như: Kếtcấu hạ tầng chưa đồng bộ; công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đền bù, giảiphóng mặt bằng, cấp giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liềnvới đất cho công dân còn nhiều bất cập; tình trạng ô nhiễm môi trường, ùn tắcgiao thông, vi pham pháp luật diễn biến phức tạp,… Kéo theo nó là sự chuyểndịch cơ cấu kinh tế, xã hội, các làng nghề truyền thống dần co hẹp, nhườngchỗ cho các ngành sản xuất công nghiệp, dịch vụ, bất động sản,…

Cùng với đó, các tệ nạn xã hội nảy sinh, tác động trực tiếp tới đời sốngnhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh niên, dẫn tới một bộ phận thanh niên chưalàm chủ được bản thân, bị kích động, lôi kéo dẫn tới ham chơi, đua đòi, lườilao động, tham gia vào các tệ nạn xã hội,… Từ đó làmảnh hưởng đến công tácbảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội,ảnh hưởng trực tiếp tới kếtquả thực hiện nhiệm vụ quân sự quốc phòng của Quận, Thành phố; ảnhhưởng tới công tác lãnh đạo nhiệm vụ của Quận ủy, Ủy ban nhân dân quận

Do đó, yêu cầu đặt ra cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quậnHoàng Mai là phải đào tạo được một thế hệ thanh niên có ý thức công dân tốt,thực hiện nghiêm nghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật, phát huyđược vai trò là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong phát triển kinh tế, xã hội, bảođảm quốc phòng, an ninh

* Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quận sự

Nghĩa vụ quân sựlà nghĩa vụ của công dân đối với sự nghiệp xây dựngquân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Là một hiện tượng xã hội lịch sử, nghĩa vụ quân sựcó quá trình pháttriển lâu dài, phụ thuộc vào bản chất, lợi ích của giai cấp cầm quyền trong

từng giai đoạn lịch sử.Thực tiễn đã chứng minh, trong thời bình cũng như thờichiến, vấn đề xây dựng và bảo vệ Tổ quốc luôn đặt ra cho mỗi quốc gia, dântộc Theo đó, mỗi nhà nước đều đặt ra nghĩa vụ quân sựđối với công dân củanước mình và có chế tài bắt buộc công dân phải thực hiện.Nghĩa vụ quânsựcủa công dân được cụ thể hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật do nhànước ban hành.

Ở nước ta, nghĩa vụ quân sựchính thức được xác định vào ngày04/11/1949, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 126-SL quy định nghĩa

vụ quân sựcho nam thanh niên từ 18 đến 45 tuổi Từ đó đến nay, nghĩa vụquân sựdần được luật hóa và ngày càng hoàn thiện.Luật Nghĩa vụ quân sựđãđược Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳhọp thứ 2, ngày 30 tháng 12 năm 1981, được sửa đổi, bổ sung qua các năm

1990, 1994, 2005,2015

Tại Điều 4, Luật Nghĩa vụ quân sự2015 quy định: “nghĩa vụ quân sựlànghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân Thực hiệnnghĩa vụ quân sựbao gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị củaQuân đội nhân dân…” [43]

Luật quy định rõ đối tượng thực hiện nghĩa vụ quân sựtrong thời bìnhlàcông dân nam từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi; công dân được đào tạo trình độcao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũđến hết 27 tuổi Công dân nữ trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sựtrongthời bình nếu tự nguyện và quân đội có nhu cầu thì được phục vụ tại ngũ Độtuổi phục vụ trong ngạch dự bị của hạ sĩ quan, binh sĩ:đối với công dân namđến hết 45 tuổi; công dân nữ đến hết 40 tuổi Khi có lệnh tổng động viên hoặcđộng viên cục bộ, việc gọi nhập ngũ thực hiện theo quyết định của Thủ tướngChính phủ và lệnh của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng

Như vậy, Luật Nghĩa vụ quân sựcó đối tượng, phạm vi điều chỉnh rấtrộng Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ khu biệt vào đối tượng thanh

niên có độ tuổi từ 18 đến 27 và là con, em của những gia đình có hộ khẩuthường trú trên địa bàn quận Hoàng Mai.

Tiếp cận ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố

Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựlà một hiện tượng ý thức xã hội, gắnvới đối tượng cụ thể là thanh niên quận Hoàng Mai Theo đó, ý thức công dâncủa thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụquân sựluôn có sự vận động, phát triển, vừa mang dấu ấn của người thanhniên nói chung, vừa mang dấu ấn riêng đặc thù

Từ những phân tích trên có thể quan niệm: Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựlàtổng hòa tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí của thanh niên Hoàng Mai về quyền và nghĩa vụ của họ đối với việcđăng ký, khám tuyểnnghĩa vụ quân sự, lên đường nhập ngũ và tham gia ngạch dự bị theo quy định của pháp luật.

Xét về cấu trúc, ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành

phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựbao gồm:

Thứ nhất, tri thức của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

về nghĩa vụ quân sựvà thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Đó là toàn bộ những hiểu biết của thanh niên quận Hoàng Maivề nghĩa

vụ quân sựvà thực hiện nghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật.Đây làthành tố cơ bản đầu tiên cấu thành ý thức công dân trong thực hiện nghĩa

vụ quân sự, nó có vai trò quan trọng không những đối với các thành tố khác

mà còn đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự- một trong những yếu tốcốt lõi, tạo cơ sở, nền tảng cho thực hiện thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Bởi lẽ, nhận thức và hành động luôn điđôi với nhau; tri thức, sự hiểu biết là cơ sở để nhận thức đúng đắn, từ sựnhận thức đúng đắn sẽ dẫn tới hành động đúng đắn Ngược lại, nếu không

có tri thức, thiếu sự hiểu biết sẽ dẫn tới nhận thức sai lệch Theo đó, hànhđộng của con người dễ lầm đường, lạc lối, thậm chí vi phạm pháp luật Vì

vậy, có tri thức, hiểu biết đối với những vấn đề về Tổ quốc, bảo vệ Tổquốc, về quyền, nghĩa vụ của công dân trong thực hiện nghĩa vụ quân sự,mới có cơ sở để hình thành, củng cố, phát triển tình cảm, niềm tin và ý chítrong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự

Tri thức của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội về nghĩa

vụ quân sựvà thực hiện nghĩa vụ quân sựlà sựhiểu biết về quyền và nghĩa vụcủa người thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ đối với Tổ quốc Thanh niêncần hiểu được, thực hiện nghĩa vụ quân sựlà nghĩa vụ thiêng liêng, cao quý và

vẻ vang của mỗi công dân Mọi công dân đến tuổi quy định (từ 18 đến 25)đều phải tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật Đókhông chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của thanh niên Bởi, trong thực tếthì quyền lợi và nghĩa vụ luôn đi liền với nhau, song hành cùng nhau Nó nhưhai mặt đối lập luôn cùng song song và tồn tại, vừa đấu tranh với nhau, lạivừa tác động, ràng buộc, là cơ sở cho nhau cùng tồn tại và phát triển Trong

đó, bảo đảm về quyền là điều kiện, cơ sở cho thực hiện nghĩa vụ; ngược lại,thực hiện nghĩa vụ lại là cơ sở và điều kiện cho bảo đảm về quyền

Theo đó, thanh niên cần thấy được những quyền lợi mà họ được hưởng,như: Trong thời gian tại ngũ được Nhà nước bảo đảm mọi chế độ, tiêu chuẩn

về ăn, mặc, ở, đi lại, ốm đau, theo quy định của pháp luật;Khi xuất ngũ, trở

về địa phương được chính quyền các cấp, cơ quan, tổ chức ưu tiên, tạo điềukiện trong học tập, tìm kiếm việc làm, tuyển sinh, tuyển dụng công chức, viênchức,… [43]; đặc biệt là quyền được sống, lao động và học tập trong môitrường hòa bình, ổn định, tự do, có điều kiện phát triển toàn diện

Không những thế, đối với thân nhân,như: Bố, mẹ, vợ (chồng), con,người nuôi dưỡng hợp phápcủa hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ cũng được hưởngcác chế độ,chính sách của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực bảo hiểm y tế, trợcấp khó khăn, miễn, giảm học phí trong giáo dục đào tạo,

Như vậy, để bảo đảm được những quyền lợi đó thì điều kiện cần và đủ

là phải bảo vệ được vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; giữ vữngđược môi trường hòa bình, ổn định để đất nước phát triển Trong đó, thựchiện nghĩa vụ quân sựlà cơ sở, nền tảng cho củng cố, tăng cường sức mạnh,tiềm lực quốc phòng, an ninh - điều kiện then chốt cho bảo vệ vững chắc Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Do đó, đối với mỗi người dân Việt Nam nóichung và đối với thanh niên quận Hoàng Mai nói riêng thì Tổ quốc là thiêngliêng, cao quý và bất khả xâm phạm, ai cũng phải ra sức bảo vệ; dù ở đâu,trong bất kì hoàn cảnh nào cũng đều phải đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên lợiích của cá nhân, gia đình

Nhận thức đúng vị trí, vai trò chiến lược quan trọng của Thủ đô, củaQuận trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thấy rõ bản chất, âm mưu,thủ đoạn chống phá của kẻ thù, thanh niên sẽ có tình cảm, niềm tin vào đườnglối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; đặc biệt là

sự tin tưởng vào quyền lợi của bản thân, gia đình được hưởng khi thanh niênthực hiện tốt nghĩa vụ quân sự Theo đó, họ sẽ luôn chủ động, tự giác, tíchcực trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự, có ý chí, quyết tâm phấn đấuhoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Ngược lại, nếu không có, hoặc thiếu tri thức và sự hiểu biết về nhữngquyền lợi mà bản thân và gia đình mình được bảo đảm; thiếu hiểu biết vềnghĩa vụ thiêng liêng của công dân đối với Tổ quốc; về ý nghĩa, tầm quantrọng của việc thực hiện nghĩa vụ quân sự đối với sự nghiệp củng cố quốcphòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, thì chắc chắn người thanh niên sẽ không thể

có tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm cao trong quá trình thực hiện nghĩa

vụ quân sự Hoặc, nếu có thực hiện nghĩa vụ quân sự, thì sự thực hiện đó chỉ

là khiên cưỡng, không có sự chủ động, tích cực, tự giác ở bản thân ngườithanh niên; thậm chí còn có hiện tượng trốn tránh, vi phạm pháp luật trongquá trình thực hiện

Thứ hai, tình cảm của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự và sự nghiệpxây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Tình cảm của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thựchiện nghĩa vụ quân sự và sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng,

an ninh, bảo vệ Tổ quốclà hệ thống những cảm xúc được nảy sinh trên cơ sởthỏa mãn hay không thỏa mãn các nhu cầu về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trongthực hiện nghĩa vụ quân sự theo quy định của pháp luật Đólà sự phản ánh trạngthái, tâm lý của người thanh niên trong hoạt động thực tiễn, thể hiện ở thái độyêu, ghét trước các vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụcủa bản thân trongthực hiện nghĩa vụ quân sựvà sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốcphòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc.Biểu hiện cụ thể trong hành động ứng xử, giaotiếp, trong giải quyết các mối quan hệ giữa cá nhân với tổ chức, cá nhân với cánhân, cá nhân với xã hội, đặc biệt là trong quá trình đăng ký, khám tuyển, nhậpngũ và thực hiện các nhiệm vụ được giao

Tình cảm của thanh niên quận Hoàng Maitrong thực hiện nghĩa vụ quân

sự và sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổquốcchính là sự kế thừa, phát huy những giá trị, nét đẹp văn hoá truyền thốngcủa thủ đô ngàn năm văn hiến, truyền thống, đạo đức quý báu của dân tộc ViệtNam Đây là kết quả của sự hiểu biết, của quá trình tích lũy tri thức, từ sự nhậnthức đúng đắn của người thanh niên chuyển hoá thành tình cảm của họ Đồngthời, đây chính là cơ sở quan trọng, trực tiếp để phát triển ý thức công dân ởnhững cấp độ cao hơn Không những thế, nócòn là nhân tố bảo đảm cho ngườithanh niên luôn chủ động,tự giác, tích cực, xung kích, đi đầutrong thực hiệncác nhiệm vụ, đặc biệt là thực hiện nghĩa vụ quân sự; là nền tảng để hình thành

ở người thanh niên Hoàng Mai niềm tin và ý chí trongthực hiện nghĩa vụ quân

sự, cũng như trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm

an ninh trật tự trên địa bàn quận nói riêng và địa bàn Thủ đô nói chung

Ngược lại, nếu bản thân người thanh niên không có tình cảmsâu sắc đốivới quê hương, đất nước; đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốcphòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, chắc chắn họ cũng sẽ thiếu niềm tin và ý chítrong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự nói riêng và sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc nói chung

Thứ ba, niềm tin của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội về quyền và nghĩa vụ của họ trong thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Niềm tin của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội về quyền

và nghĩa vụ của họ trong thực hiện nghĩa vụ quân sựlà sự tin tưởng của thanhniên vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhànước, đặc biệt là tính đúng đắn, ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng,Bác Hồ và nhân dân ta đã chọn lựa; niềm tin vào sự công bằng, tính nghiêmminh của pháp luật và các chuẩn mực đạo đức của xã hội được thực hiện, vàochính sách bảo đảm về quyền lợi và nghĩa vụ của công dân trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự

Từ sự nhận thức đúng đắn và có tình cảm sâu sắc, tình yêu đối với

Tổ quốc, với chế độ xã hội chủ nghĩa, với quê hương, đất nước, nơi dòng

họ, gia đình, bản thân sinh ra và lớn lên.Từ sự nhận thức, giác ngộ đượcnhững quyền lợi mà bản thân, gia đình được bảo đảm; từ niềm tự hào, tựtôn dântộc, Từ đó, bản thân người thanh niên luôn tin tưởng vào sựnghiệp cách mạng, vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hànhcủaNhà nước Theo đó, trong suy nghĩ và hành động, họ luôn hướng vào thựchiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, phápluật của nhànước, thấy rõ nghĩa vụ, trách nhiệm của bản thân trong sự nghiệp xây dựngvàbảo vệ Tổ quốc Trong thực tiễn cuộc sống, họ luôn khẳng định lậptrường, quan điểm của bản thân, kiên quyết đấu tranh, lên án những biểuhiện sai trái, đặc biệt là những quan điểm, biểu hiện lệch lạc, vi phạmphápluật trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự

Ngược lại, nếu không có, hoặc thiếu niềm tin vào đường lối, chủ trươngcủa Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, đặc biệt là thiếu sự tin tưởngvào những quyền lợi mà bản thân và gia đình mình được bảo đảm; vào nghĩa

vụ thiêng liêng của công dân đối với Tổ quốc, chắc chắn người thanh niên sẽkhông thể có tình cảm, ý chí quyết tâm cao trong quá trình thực hiện nghĩa vụquân sự, thiếu tính chủ động, tự giác, cố gắng trong quá trình thực hiện nghĩa

Ý chí của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thựchiện nghĩa vụ quân sựđược biểu hiện thông qua hành động, cử chỉ, lời nói,thái độ của người thanh niêntrong quá trình học tập, công tác tại địa phương,nhà trường và xã hội; biểu hiện cụ thể trong suốt quá trình, kể từ khinhậnđược thông tin đăng ký nghĩa vụ quân sự,trong quá trình khám tuyển, lênđường nhập ngũ và thực hiện các nhiệm vụ được giao trong thời gian tại ngũ;đặc biệt là nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu cũng như khixuất ngũ trở về địa phương, tham gia vào ngạch dự bị động viên theo quyđịnh của pháp luật

Theo đó, người thanh niênkể từ khi nhận được thông báo đăng ký nghĩa

vụ quân sựsẽ cảm thấy phấn khởi, mong chờ được đóng góp một phần nhỏsức lực của mình vào sự nghiệp cao quý và vẻ vang của một công dân đối với

Tổ quốc Khi trúng tuyển, cầm trên tay lệnh gọi nhập ngũ, họ luôn vinh dự, tựhào, với khí thế, nhiệt huyết của tuổi trẻ, niềm tin vào thắng lợi và tính ưu việt

của chế độ xã hội chủ nghĩa, vào đường lối, chủ trương đúng đắn của ĐảngvàNhà nước Từ đó, họ sẽ chủ động làm mọi công tác chuẩn bị, có mặt đúngthời gian, địa điểm tập trung lên đường làm nhiệm vụ Khi vào đơn vị mới, dùgặp nhiều bỡ ngỡ, khó khăn khi lần đầu tiên tiếp xúc và làm quen với môitrường quân ngũ Tuy vậy, do có nhận thức đúng đắn, có một tình cảm vàniềm tin sâu sắc đối với nhiệm vụ,họ sẽ không quản ngại khó khăn, gian khổ,luôn nỗ lực phấn đấu, vươn lên hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Ngược lại, nếu bản thân người thanh niên không có, hoặc thiếuý chíphấn đấu, chắc chắn họ sẽ không có tinh thần cố gắng, nỗ lực vươn lên trongcuộc sống, học tập và công tác Trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là trongquá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự, nếu gặp phải khó khăn, trở ngại, họ dễchùn bước, đầu hàng, không đủ bản lĩnh, quyết tâm để vượt qua Theo đó,những thanh niên này sẽ không thể hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao;thậm chí còn có biểu hiện trốn tránh nhiệm vụ,cao hơn là vi phạm kỷ luật,pháp luật

Như vậy, ý thức công dân của thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quânsựluôn được biểu hiệnthông qua hành động của họ Hành động, việc làmcủathanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân sựđược xem là thước đo, là căn cứ

để nhận biết và đánh giá trình độ phát triển của nhận thức, tình cảm, niềm tin, ýchí công dân trong thực hiện nghĩa vụ quân sự của họ

Ý thức, tuy là cái bên trong, cái trừu tượng ta không nhìn thấy được,nhưng nó là cái điều khiển, chỉ đạo hành động.Thông qua hành độngcủa ngườithanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân sựta có thể xem xét, đánh giá được ýthức công dân trong thực hiện nghĩa vụ quân sựcủa họ, từ đó tìm ra các biệnpháp thích hợp để nâng cao ý thức công dân của thanh niên trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự thời gian tới, nhằm đáp ứng những yêu cầu, đòi hỏi củanhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Tóm lại, ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố HàNội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựkhông phải là thành tố chung chung, trừutượng, mà nó được biểu hiện hết sức cụ thể thông qua các phương diện như:Sựnhận thức đúng đắn về quyền và nghĩa vụ của họ trong quá trình thực hiệnnghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật; năng động, sáng tạotrong quátrình học tập, công tác, góp phần xây dựng quê hương, đất nước; tự giác, tíchcực,chủ động trongquá trình đăng ký, khám tuyển nghĩa vụ quân sự, lênđường nhập ngũ, huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu, tham gia vàongạch dự bị ở địa phương, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp xây dựngquân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc.

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sựlà quá trình tự thân vận động, chuyển hóacủa các thành tố cấu thành ý thức công dân của họ Quá trình đó chịu sự quyđịnh bởi nhiều nhân tố,như:Vai trò của các chủ thể trong quá trình giáo dụcchính trị tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục pháp luật; sự tác động của hoạtđộng thực tiễn, của điều kiện môi trường công tác và tính tích cực, chủ động,

tự giáccủa bản thân người thanh niên

1.2 Những nhân tố cơ bản quy định ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

1.2.1 Vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong công tác giáo dục chính trị tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục Luật Nghĩa vụ quân sựcho thanh niên

Vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trongcông tác giáo dục chính trị tưtưởng, tuyên truyền, giáo dục Luật Nghĩa vụ quân sựcó vị trí quan trọng nhằmtạo ra đội ngũ thanh niên có đủ phẩm chất và năng lực; có ý thức công dântốt; nhận thức đúng đắn về quyền và nghĩa vụ của bản thân trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự

Thực tiễn cho thấy, để thanh niên quận Hoàng Mai có nhận thức vàhành động đúng đắn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự, ngoài sự chủđộng, tự giác trong học tập, tìm hiểu, nghiên cứu của bản thân người thanhniên, đòi hỏi phải có sự tác động rất lớn từ phía các chủ thể như: Cấp ủy,chính quyền địa phương; Hội đồng nghĩa vụ quân sựcác cấp; Ban chỉ huyquân sự quận, phường; các tổ chức đoàn thể; nhà trường và gia đình tham giavào công tác giáo dục chính trị tư tưởng và tuyên truyền, giáo dục Luật Nghĩa

vụ quân sựcho đối tượng này

Sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương như: Quận

ủy, Ủy ban nhân dân quận; Đảng ủy, Ủy ban nhân dân phường; chi bộ, tổ dânphố có vai trò đặc biệt quan trọng trong nâng cao ý thức công dân của mọingười dân nói chung và của thanh niên nói riêng

Căn cứ vào hướng dẫn, chỉ đạo của trên, căn cứ vào tình hình thực tiễn,đặc biệt là thực tiễn tổ chức thực hiện nhiệm vụ quân sự quốc phòng ở địaphương và thực tiễnviệc chấp hànhLuật Nghĩa vụ quân sựcủa công dân trênđịa bàn, hàng nămQuận ủy, Ủy ban nhân dân quận ra nghị quyết lãnh đạo, chỉđạo công tác quân sự quốc phòng sát với đặc điểm, tình hình nhiệm vụ của địaphương và tổ chức thực hiện hiệu quả

Các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo của Quận ủy, Ủy ban nhân dân quận là

cơ sở, định hướng cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan tổ chức thựchiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nói chung và công tác tuyên truyền, giáodục chính trị tư tưởng, Luật Nghĩa vụ quân sựcho thanh niên nói riêng

Thông qua công tác giáo dục chính trị tư tưởng, tuyên truyền, giáo dụcpháp luật, đặc biệt là Luật Nghĩa vụ quân sự sẽ giúp cho thanh niên nắm vữngmọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của nhà nướctrong mọi lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực quốc phòng, an ninh; từng bước bổsung cho thanh niên những tri thức, sự hiểu biết cần thiết về các quyền, nghĩavụcủa công dân trong thực hiện nghĩa vụ quân sự; tình hình an ninh, chính trị

trong nước,khu vực và quốc tế; âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lựcthù địch; yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Từ đó, giúpthanh niên có nhận thức đầy đủ, toàn diện về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổquốc; có nhận thức, thái độ và hành động đúng đắn trong quá trình thực hiệnnghĩa vụ quân sự.

Theo đó, cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp cần thường xuyênlàm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục đường lối, chủ trương của Đảng,chính sách và pháp luật của nhà nước về công tác, nhiệm vụ quân sự quốcphòng, an ninh,bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là những nội dung quan trọng, nhữngđiểm mới trong Luật Nghĩa vụ quân sựnăm 2015, Luật Dân quân tự vệ, Pháplệnh Dự bị động viên và các văn bản pháp luật liên quan

Cũng thông qua công tác tuyên truyền, giáo dục sẽ định hướng, hướngdẫn tư tưởng cho mọi tầng lớp nhân dân hiểu rõ hơn về đường lối, quan điểmcủa Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tình hình kinh tế, xã hội,anninh chính trị của đất nước, của địa phương; đường lối đối ngoại của Đảng vàNhà nước ta, tầm quan trong của nhiệm vụ quân sự quốc phòng trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Qua đó góp phần nâng caoý thức côngdân của đội ngũ thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Hội đồng nghĩa vụ quân sựcác cấp; Ban chỉ huy quân sự quận, phường

có vai trò đặc biệt quan trọng, là tổ chức, cơ quan chuyên mônchịu sự lãnhđạo, chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy, chính quyền địa phương, có nhiệm vụ thammưu cho cấp ủy, chính quyền trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác quân sự,quốcphòng; phối hợp cùng các cơ quan, tổ chức cá nhân trên địa bànđiều hànhcông tác tuyên truyền, giáo dục Luật Nghĩa vụ quân sựcùng các văn bản phápluật liên quan; trực tiếp rà soát, nắm, quản lý công dân trong độ tuổi thực hiệnnghĩa vụ quân sự; phối hợp, điều hành, tổ chức công tác đăng ký, khám tuyển,gọi công dân nhập ngũ,… Các thành viên trong Hội đồng nghĩa vụ quân sựvà

Ban chỉ huy quân sựlà những người giữ các chức vụ quan trọng trong cấp ủy,chính quyền địa phương,am hiểu sâu sắc về lĩnh vực quân sự, quốc phòng.Chính vì thế, sự tham mưu, chỉ đạo, phối hợpthực hiện nhiệm vụ của các bộphận này trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh nói chung và công tác tuyêntruyền, giáo dục Luật Nghĩa vụ quân sựnói riêng có ý nghĩa quan trọng gópphần nâng cao ý thức công dân của thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ quân

sự hiện nay

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa vụquân sựcòn phụ thuộc trực tiếp vào công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động, tổchức thực hiện các phong trào, hoạt động xung kích xây dựng, phát triển kinh tế,

xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh ở địa phương của các tổ chức đoàn thểnhư:Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Tổ dân phố,

Thông quacông tác giáo dục, bồi dưỡng, những hoạt động thực tiễn củacác tổ chức này mà tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí của người thanh niêntrong thực hiện nghĩa vụ quân sựngày càng được củng cố vững chắc Chínhnhững phong trào, hoạt động, những tấm gương của đảng viên, đoàn viên, hộiviên trong học tập, công tác, sinh hoạt hàng ngày là những nhân chứng thựctiễn sống động nhất có ý nghĩa giáo dục, tác động mạnh mẽ đến nhận thức vàhành động của người thanh niên trong thực hiện nghĩa vụ đối với Tổ quốc.Từ

đó, họ thấy được trách nhiệm, nghĩa vụ của bản thân đối với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc; thấy được niềm vinh dự, tự hào khi được đóng gópmột phần sức lực nhỏ bé của mình vào sự nghiệp cao cả và thiêng liêng củađất nước Theo đó, việc thực hiện nghĩa vụ quân sựcủa người thanh niênkhông phải là một nhiệm vụ khó khăn, ép buộc; ngược lại, nó là một nghĩa vụthiêng liêng, trân quý, là nhiệm vụ tự nhiên, đương nhiên

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa

vụ quân sựcòn phụ thuộc trực tiếp vào sự giáo dục, động viên từ phía nhà

trường, gia đình- những chủ thểgần gũi, trực tiếp nhất trong quá trình sinhsống, học tập, trưởng thành của người thanh niên

Nhà trường, gia đình là môi trường xã hội thu nhỏ, gắn liền với các hoạtđộng củathanh niên.Thực tiễn chỉ ra, ảnh hưởng từ phía nhà trường, đặc biệt làgia đình đối với nhận thức và hành động củathanh niên là rất lớn Bởi, đây lànơi mà thanh niên được tiếp xúc, học tập ngay từ lúc còn nhỏ và trong suốt quátrình trưởng thành tới khi tham gia nghĩa vụ quân sự Chính công tác giáo dục,động viên, định hướng của gia đình, nhà trường là cơ sở hình thành, phát triển,nâng cao nhận thức, xây dựng tình cảm, củng cố niềm tin, ý chí của ngườithanh niên trong thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của công dânđối với Tổ quốcnói chung và trong thực hiện nghĩa vụ quân sựnói riêng

Như vậy, vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong công tác giáo dụcchính trị, tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục Luật Nghĩa vụ quận sự cho thanhniên là nhân tố cơ bản, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng quy định ý thức công dâncủa thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố hà Nội trong thực hiện nghĩa vụquân sự

1.2.2 Hoạt động thực tiễn và môi trường công tác của thanh niên

Hoạt động thực tiễn và môi trường công tác của thanh niên có vai trò tolớn tác động trực tiếp đến ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai,thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự Vấn đề này, xuất phát từquan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò quyết định của tồn tại xã hộiđối với ý thức xã hội và vai trò của thực tiễn, của điều kiện môi trường, hoàncảnh đối với sự hình thành ý thứccủa con người

Hoạt động thực tiễn và môi trường công tác là nhân tố hết sức quan trọng,

là nơi hình thành và phát triển ý thức công dân của mỗi thanh niên,đồng thờicũng là nơi khẳng định và thể hiện nhận thức và hành động của họ trong thựchiện nghĩa vụ quân sự

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, con người và môitrường, hoàn cảnh có mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau.Trongmối quan hệ này, con người vừa là chủ thể, đồng thời vừa là sản phẩm củahoàn cảnh, song mọi suy nghĩ và hành động của con người không tách rời, màluôn chịu sự tác động, chi phối của chính những điều kiện, hoàn cảnh, môitrường sống xung quanh họ

Theo đó, ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố

Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sựbị chi phối trực tiếp, trước tiênbởihoạt động thực tiễn xung quanh họ Đó là các phong trào, hoạt động xungkích của tuổi trẻ Hoàng Mai trong lao động sản xuất, trong phát triển kinh tế,

xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, Những hoạt động thực tiễn này là cơ

sở bồi dưỡng, tôi luyện, rèn rũa bản lĩnh, ý chí, năng lực, tác phong công táccủa người thanh niên trong hành động cách mạng Thông qua lao động sảnxuất, học tập công tác; thông qua những hoạt động, phong trào thi đua xungkích, tình nguyện do địa phương tổ chức và phát động mà thanh niên có cơhội, điều kiện được học tập, thể hiện mình, được cống hiến sức trẻ vào sựnghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước Theo đó, nhận thức và hànhđộng của họ sẽ ngày càng hoàn thiện, ý thức công dân của họtrong thực hiệnnghĩa vụ quân sự ngày một nâng lên

Cùng với sự chi phối, quy định của hoạt động thực tiễn, thì sự quy địnhbởi môi trường công tác là nhân tố đặc biệt quan trọng chi phối, quyết địnhđến ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa vụquân sự.Môi trường công tác của thanh niên quận Hoàng Mai là tổng hòa cácyếu tố, điều kiện vật chất, tinh thần, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đạođức, lối sống, hợp thành hoàn cảnh cụ thể, hiện thực, thường xuyên tácđộng, quy định trực tiếp mọi hoạt động của thanh niên trên địa bàn quận Sựtác động đó được biểu hiện thông qua các giá trị của truyền thống văn hóa quêhương, gia đình; sự trong sạch vững mạnh của các tổ chức Đảng, chính

quyền, đoàn thể; sự dân chủ, đoàn kết, thống nhất của các tổ chức từ cấp trênxuống cấp dưới, cùng điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cho cuộc sống, laođộng, học tập, công tác của thanh niên

Những yếu tố trên, vừa là cơ sở, vừa là động lực kích thích tính tự giác,tích cựccủa thanh niên, vừa là thành tố quan trọng trong quá trình nâng cao ýthức công dân của họ trong thực hiện nghĩa vụ quân sự Sự tác động đó diễn

ra theo hai chiều hướng.Nếu thường xuyên được tu dưỡng, học tập, rèn luyệntrong môi trường trong sạch, lành mạnh sẽ hình thành nên một lớp thanh niên

có ý thức công dân tốt, hiểu biết pháp luật, có trách nhiệm với bản thân, giađình và xã hội, thực hiện tốt nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốc Ngượclại, nếu sinh sống, học tập, công tác trong một môi trường không trong sạch,lành mạnh sẽ tạo nên một lớp thanh niên có ý thức công dân không tốt, thiếuhiểu biết về pháp luật, thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội,không hiểu hết ý nghĩa, tầm quan trọng trong việc thực hiện nghĩa vụ củacông dân đối với Tổ quốc, thậm chí trốn tránh nghĩa vụ quân sự, sa vào các tệnạn xã hội, vi phạm pháp luật

Các yếu tố của môi trường công tác có mối quan hệ thống nhất hữu cơ,tác động lẫn nhau và cùng tác động đến quá trình hình thành, phát triển vànâng cao ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiệnnghĩa vụ quân sự.Chính nhân tố môi trường đã tạo nên bản chất, tính cách,quan điểm, thói quen, hành vi, của thanh niên trong học tập, công tác; đặcbiệt là thái độ, quan điểm của họ trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự

Truyền thống văn hóa Thăng Long, nét thanh lịch, hào hoa của conngười Tràng An; điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, cơ sở vật chất, kỹ thuậtcùng sự trong sạch, vững mạnh, đoàn kết, thống nhất của các tổ chức Đảng,chính quyền, đoàn thể các cấp ở quận Hoàng Mai là cơ sở, điều kiện, môitrường,là nơi nuôi dưỡng tri thức, xây dựng tình cảm, bồi đắp niềm tin, rènluyện ý chí, đồng thời là nơi trực tiếp thử thách, kiểm nghiệm hoạt động thực

tiễn củathanh niên, đặc biệt là ý thức, thái độ, hành động của thanhniên trongthực hiện nghĩa vụ quân sự Cũng thông qua môi trường công tác mà ý thứccông dân củathanh niên được rèn luyện, củng cố và ngày càng phát triển

Truyền thống văn hóa, điều kiện kinh tế, xã hội, tính chất địa lý, tự nhiên,đặc điểm học tập, lao động sản xuấtvà sự tác động của các chủ thể phản ánh sắcthái riêng,đặc thù lên đội ngũ thanh niênquận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sự, làm cho nó khác với ý thức công dân củathanh niên ở các địa phương khác

Thực tiễn hiện nay,khiViệt Nam đang xây dựng và phát triển nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong xu thế toàn cầu hóa và hộinhập quốc tế ngày càng sâu rộng Bên cạnh những ưu điểm do kinh tế thịtrường và hội nhập quốc tế đem lại, cũng còn có không ít những khó khăn,thách thức, nổi lên là cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng lý luận đangdiễn ra hết sức quyết liệt Bằng chiến lược “Diễn biến hòa bình”, kết hợpvới Bạo loạn lật đổ, các thế lực thù địch chống phá ta trên mọi lĩnh vực;đặc biệt chúng triệt để khai thác vào tâm lý, lứa tuổi thanh, thiếu niên, tácđộng mạnh vào giới trẻ, làm cho họ xa rời mục tiêu, lý tưởng phấn đấu, savào lối sống thiên về giá trị vật chất, sao nhãng hoặc không quan tâm tớinghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, trốn tránh nghĩa vụ quân sự,

Do đó, xác định đúng vai trò, tầm quan trọng, quan tâm tới các hoạtđộng thực tiễn, xây dựng môi trường sinh hoạt, học tập, công tác, làm việcthực sự trong sạch, lành mạnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng tác động đếntâm tư, tình cảm, niềm tin, bản lĩnh và ý chí phấn đấu của người thanhniên; làm cho họ thêm tin tưởng vào đường lối, chủ trương của Đảng, chínhsách, pháp luật của nhà nước; có tình cảm gắn bó, tình yêu sâu sắc đối vớiquê hương, đất nước, với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Quađó,định hướng, hình thành ở họ niềm tin, lý tưởng, ý thứcnoi theo truyềnthống của thế hệ cha ông,chủ động, tự giác trong thực hiện nghĩa vụ quân

sự, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh quên mình để bảo vệ nền độc lập, tự do của

Tổ quốc

Như vậy, hoạt động thực tiễn và môi trường công tác là nhân tố cơbản, then chốt, có ý nghĩa quyết định đến ý thức công dân của thanh niênquận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

1.2.3 Tính tích cực, chủ động, tự giác của bản thân người thanh niên

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa

vụ quân sựlà sản phẩm tổng hợp, là kết quả của sự tác động biện chứng giữaquá trình hoạt động thực tiễn, môi trường công tác với tính tích cực, chủđộng, tự giáccủabản thân người thanh niên

Theo quan điểm triết học Mác - Lê nin, đó chính là sự tác động biệnchứng giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan, trong đó nhân tố chủquan đóng vai trò quyết định trực tiếp đến quá trình hình thành, phát triển ýthức công dân của thanh niên.Bởi, xét cho cùng thì những nhân tố khách quan

dù có vai trò to lớn đến đâu, cũng đều phải thông qua vai trò của nhân tố chủquan thì mới phát huy được tác dụng, ảnh hưởng

Thực tiễn chỉ ra rằng, cho dù có được học tập, công tác trong một môitrường thuận lợi, cơ sở vật chất, kỹ thuật đầy đủ, các tổ chức Đảng, chínhquyền, Mặt trận, đoàn thể,… trong sạch, vững mạnh, nhưng bản thân ngườithanh niên không tích cực, chủ động, tự giác trong học tập, rèn luyện, phấnđấu thì chắc chắn sẽ không thể trở thành những công dân tốt;không tự ý thứcđượcquyền lợi vànghĩa vụ của bản thân đối với Tổ quốc, cao hơn sẽ không thểđảm đương đượctrách nhiệm“người chủ tương lai” của đất nước

Tính tích cực, chủ động, tự giác giúp người thanh niên không bị độngtrong mọi công việc, mọi tình huống Trong bất cứ nhiệm vụ gì, hoàn cảnhnào họ cũng luôn chủ động nghiên cứu, tìm tòi cho bản thân một phươngpháp giải quyết phù hợp, hiệu quả nhất Trong học tập, công tác họ luôn biết

vạch ra cho mình một kế hoạch, với những nội dung công việc, từng mốc thờigian, xác định phương pháp thực hiện cụ thể, đề ra yêu cầu cụ thể cần đạtđược Từ đó, thanh niên luôn biết được những ưu điểm, hạn chế của bản thân

và tìm cách khắc phục, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Không những thế, tính tích cực, chủ động, tự giác trong học tập, rènluyện, công tác còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thànhphẩmchất, năng lực, nhân cách của người thanh niên; là cơ sở, phương tiện, tạođiều kiện thuận lợi giúp họ tiếp thu, củng cố tri thức, nâng cao nhận thức vềmọi mặt, nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luậtcủa Nhà nước, đặc biệt là quyền và nghĩa vụ của công dân nói chung và củathanh niên nói riêng đối với Tổ quốc Bởi, chỉ khi có sự nhận thức đúng đắn,con người mới có hành động đúng đắn và ngược lại

Theo đó, nếu người thanh niên không tích cực, chủ động, thiếu tự giác,

cố gắng trong học tập, rèn luyện, chắc chắn sẽ không thể có một nền tảng trithức vững chắc, sẽ không nhận thức đầy đủ về quyền lợi và nghĩa vụ của mộtcông dân đối với Tổ quốc, thực hiện không nghiêm nghĩa vụ quân sự Trongsuy nghĩ và hành động của họ sẽ không chuẩn mực; thậm chí hùa theo cái sai,

có biểu hiện tiêu cực đi ngược lại với lợi ích của quê hương, đất nước

Như vậy, ngoài công táctuyên truyền, giáo dục của các chủ thể; sự tácđộng, chi phối của hoạt động thực tiễn, môi trường công tác với vai trò là nhân

tố khách quan, thì tính tích cực, chủ động, tự giác của bản thân người thanh niên

là nhân tố chủ quan,trực tiếp quy định ý thức công dân của thanh niên quậnHoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Những nhân tố trên có mối quan hệ biện chứng, tác động, chi phối, quyđịnh ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sự Tuy nhiên, việc nâng cao ý thức công dâncủa thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụquân sựchỉ thực sự có kết quảkhi bản thân người thanh niên biết phát huy nội

lực, vượt qua khó khăn, nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm của mình trongthực hiện nghĩa vụ đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân

*

* *

Ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nộitrong thực hiện nghĩa vụ quân sựlà tổng hòa tri thức, tình cảm, niềm tin và ýchí của thanh niên quận Hoàng Maivề quyền và nghĩa vụ của họ trong thựchiện nghĩa vụ quân sựtheo quy định của pháp luật

Sự hình thành và phát triểný thức công dân của thanh niên Hoàng Maitrong thực hiện nghĩa vụ quân sựchịu sự chi phối, tác động của nhiều nhân tố,mỗi nhân tố có vị trí, vai tròkhông ngang bằng nhau Thời gian qua, được sựquan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ, chính quyền các cấp, cùng chấtlượng hoạt động thực tiễn và môi trường công tác của thanh niên ngày mộtnâng lên…, ý thức công dân của thanh niên Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa

vụ quân sựđã có nhiều chuyển biến, tiến bộ trên tất cả các mặt

Tuy nhiên,trước sự tác động tiêu cực từ mặt trái của nền kinh tế thịtrường, của quá trình đô thị hóa, sự chống phá của các thế lực thù địch, đặcbiệt là sự thiếu tự giác, cố gắng của một bộ phậnthanh niên trong quận, do đó

ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai trong thực hiện nghĩa vụquân sựvẫn còn những tồn tại, hạn chế nhất định Chính vì vậy, phân tích,đánh giá đúng thực trạng ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Maitrong thực hiện nghĩa vụ quân sựthời gian qua là cơ sở đề ra giải pháp đúngđắn nâng cao ý thức công dân của đối tượng này trong thực hiện nghĩa vụquân sựthời gian tới

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAOÝ THỨC CÔNG DÂN CỦA THANH NIÊN QUẬN HOÀNG MAI,THÀNH PHỐ HÀ NỘI

TRONG THỰC HIỆNNGHĨA VỤ QUÂN SỰ HIỆN NAY

2.1 Thực trạng ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay

2.1.1 Ưu điểm ý thức công dân của thanh niên quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội trong thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay và nguyên nhân của ưu điểm

Đó là sự hiểu biết về Luật Nghĩa vụ quân sựtrên các nội dung cơ bản,như: việc chuẩn bị cho thanh niên phục vụ tại ngũ, nhập ngũ và xuất ngũ; vềnghĩa vụ và quyền lợi của hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ; việc đăng ký nghĩa vụquân sự; việc nhập ngũ theo lệnh tổng động viên hoặc lệnh động viên cục bộ,việc tham gia quân dự bị tại địa phương khi hoàn thành nghĩa vụ quân sựtạingũ; cùng việc xử lý các vi phạm trong thực hiện nghĩa vụ quân sự, Đó còn là

sự hiểu biết về bản chất chế độ nghĩa vụ quân sựở Việt Nam, sự nhận thức vàphân biệt các hành vi đúng, sai của quân nhân khi thực hiện nghĩa vụ quân sự;

về bổn phận và nghĩa vụ thiêng liêng của người thanh niên trước sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

Thực tiễn chỉ ra, trong những năm qua, do luôn nhận được sự quan tâmlãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền quận Hoàng Mai, cùng chất lượng