Ở thời kỳ nào, người nông dân và kinh tế nông nghiệp cũng có một vai trò vôcùng quan trọng trong sự phát triển chung của đất nước như đời sống vật chất,đời sống tinh thần… Nhận thức đúng
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn Tiểu luận
Nước ta có nền nông nghiệp lâu đời, hơn 70% dân số làm nông nghiệp
Ở thời kỳ nào, người nông dân và kinh tế nông nghiệp cũng có một vai trò vôcùng quan trọng trong sự phát triển chung của đất nước như đời sống vật chất,đời sống tinh thần… Nhận thức đúng đắn được tầm quan trọng này, trong quátrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu là đến năm 2020 đưaViệt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp Đảng và Nhà nước ta đặcbiệt chú trọng đến vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và pháttriển nông thôn Điều này được thể hiện rất rõ trong một số chỉ thị, nghị quyếtcủa các đại hội VI, VII, VIII Đặc biệt trong đại hội IX, nghị quyết TW 5 về
“Đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ
2001 – 2010” đã nhấn mạnh “…Ra sức bồi dưỡng sức dân ở nông thôn và phát huy vai trò của giai cấp nông dân trong sự nghiệp đổi mới, tập trung sự chỉ đạo và tạo các nguồn lực cần thiết cho Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, phát triển nông thông toàn diện, tiêu thụ nông sản háng hóa, bảo hiểm sản xuất và bảo hiểm xã hội, phát huy lợi thế từng vùng, giúp đỡ vùng khó khăn, phân bố dân cư theo quy hoạch, phát triển ngành nghề, giải quyết công ăn, việc làm, xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, xây dựng nông thông mới”…Vậy có thể khẳng định: Thiếu sự tham gia của nông dân thì quá trình công nghiệp hóa, hiện đạt hóa đất nước không thành công.
Tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nôngthôn ở nước ta cho tới nay đã đạt được rất nhiều các thành tựu, tuy nhiên cũngnày sinh rất nhiều vấn đề bất cập và hạn chế như vấn đề đất đai cho sản xuấtnông nghiệp, vấn đề ứng dụng các kỹ thuật hiện đại cho sản xuất, vấn đề về baotiêu sản phẩm…Và minh chứng rõ rệt nhất là mức sống và thu nhập Thu nhập
bình quân của những người thuần túy sản xuất nông nghiệp rất thấp (tỷ lệ hộ nghèo theo số liệu năm 2005 là 3,9 triệu hộ chiếm 22% số hộ cả nước) Kéo
theo đó là sự chênh lệch vô cùng rõ rệt mức sống giữa thành thị và nông thôn,
sự phân hóa giàu nghèo ngày càng cao (mức chênh lệch giữa nhóm hộ giàu nhất và nhóm hộ nghèo nhất năm 2006 là 8.5 lần trong khi năm 2004 chi ở mức 7.1 lần)
Để thực hiện tốt được tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp và phát triển nông thôn, nhất thiết phải tìm nguyên nhân cùng các biệnpháp phát huy những ưu điểm và khắc phục cho những hạn chế và bất cập trên
Trang 2Ngoài những nguyên nhân khách quan, một trong những nguyên nhân chủ quan
mà theo em là hết sức quan trọng xuất phát từ bản thân người nông dân ViệtNam nói chung, nông dân tỉnh Yên Bái nói riêng Đó chính là vấn đề về tưtưởng
Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại nông nghiệp và phát triểnnông thôn của đất nước nói chung, Yên Bái nói riêng, vai trò của người nôngdân càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết vì đây chính là lực lượng lao động
cơ bản – một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công hay thất bại củatiến trình Mặt khác, do truyền thống lâu đời, tư tưởng người nông dân vớinhững biểu hiện của thế giới tinh thần bên trong như phẩm chất, thái độ, lýtưởng, động cơ, mục đích, giá trị, năng lực, nhu cầu và những phong tục tậpquán, lối sống, nếp nghĩ đã được lưu truyền từ đời này sang đời khác Vì vậyviệc hiểu, nắm bắt được tư tưởng người nông dân chính là cách thức quan trọng
để tìm ra được những giải pháp phù hợp, sáng tạo, năng động cho việc phát huyvai trò của người nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp và phát triển nông thôn Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với chủtrương của Đảng, chính sách của Nhà nước trong vấn đề chăm lo phát triểnnguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển toàn diện của đất nước
Nhận thức được tính cấp thiết của những vấn đề trên, nên em lựa chọn
đề tài: “Đặc trưng cơ bản của tư tưởng nông dân và giải pháp khắc phục những biểu hiện không tích cực của tư tưởng nông dân ở tỉnh Yên Bái trong
sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn” Với đề tài này, em
mong muốn nghiên cứu, tìm hiểu rõ hơn về vai trò của người nông dân, về sự
kế thừa, phát triển và biến đổi của tư tưởng người nông dân trong từng thời kỳ
Từ việc ý thức được biểu hiện cũng như ảnh hưởng về tư tưởng của người nôngdân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triểnnông thôn hiện nay để tìm ra các biện pháp phát huy ưu điểm, khắc phục nhượcđiểm, nâng cao hơn nữa vai trò của người nông dân trong tiến trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn nói riêng, sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Nêu rõ và phân tích vai trò của giai cấp nông dân trong lịch sử
- Phân tích tư tưởng nông dân Việt Nam: Quá trình hình thành, phát triển
và sự tồn tại
- Lý giải tại sao cần phải đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đạihoá nông nghiệp và nông thôn
Trang 3- Đề xuất các giải pháp khắc phục những mặt hạn chế, phát huy mặt tíchcực của nông dân trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
và nông thôn
3 Phương pháp nghiên cứu
Với đề tài này, em sử dụng những phương pháp như sau:
Căn cứ vào những kết qủa nghiên cứu, sưu tầm từ thực tiễn để chứngminh làm sáng tỏ lý luận con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Đảng vàNhà nước ta
Bên cạnh đó, phải biết kết hợp chặt chẽ phương pháp lôgic và phươngpháp lịch sử, coi trọng những vấn đề lịch sử cụ thể, trên cơ sở đó luận giải vấn
đề một cách khoa học, lôgic, chính xác
4 Yêu cầu
Nắm vững các vấn đề lý thuyết, lý luận về tư tưởng, về giai cấp nôngdân, về quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Bên cạnh đó tư duy một cáchlinh hoạt, sáng tạo để liên hệ thực tế ở Yên Bái
Nắm vững lý thuyết, lý luận Cần tư duy, sáng tạo
5 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, vấn đề nông dân,nông nghiệp nông thôn luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm đặt lên hàngđầu Đã có rất nhiều chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn được khẳng định trong các nghị quyết củamột số đại hội:
- Đại hội VI, bước ngoặt trong đổi mới tư duy của Đảng công nghiệphóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
- Đại hội VII và đại hội VIII tiếp tục và khẳng định và làm rõ quan điểmcông nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn đã được đề ra từ đại hộiVI
Trang 4- Đại hội IX , đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 5 về “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 – 2010” đã làm
rõ hơn quan điểm của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,nông thôn
Một số phương tiện thông tin đại chúng, một số báo, tạp chí cũng đề cập
đến vấn đề nông dân, nông nghiệp, nông thôn như: Tạp chí Cộng sản, Công tác thông tin - Lý luận…Trong các sách: Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn…; Một số vấn đề về công tác vận động nông dân,
Dân vận…
Trên cơ sở đó, bản thân em thấy cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu vấn đềnông dân và tư tưởng nông dân, góp phần tổng kết, rút kinh nghiệm, đề ra cácgiải pháp để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,nông thôn, phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm2020
6 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm hai chương chính:
Chương 1: Giai cấp nông dân Việt Nam, sự hình thành tư tưởng nông
dân và ảnh hưởng của tư tưởng nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa nông nghiệp, nông thôn
Chương 2: Một số giải pháp khắc phục những biểu hiện không tich cực
của tư tưởng nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp, nông thôn ở tỉnh Yên Bái.
Trang 5PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM, SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG NÔNG DÂN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG NÔNG DÂN TRONG TIẾN TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ – HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP,
NÔNG THÔN
1.1 Khái niệm giai cấp nông dân và vai trò của giai cấp nông dân Việt Nam trong lịch sử
1.1.1 Khái niệm giai cấp nông dân
Khái niệm về nông dân: Nông dân là người lao động cư trú ở nông thôn sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng, sau đó bằng các ngành, nghề mà tư liệu sản xuất chính là đất đai tùy theo từng thời kỳ lịch sử ở từng nước, có quyền sở hữu khác nhau vè ruộng đất Những người này hình thành nên giai cấp nông dân.
Khái niệm giai cấp nông dân:
Theo Bách khoa toàn thư: Giai cấp nông dân là bao gồm những tập đoàn người sản xuất nhỏ hoặc làm thuê cho địa chủ và cho phú nông trong nông nghiệp dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về ruộng đất.
Vậy giai cấp nông dân là những người sống lâu đời ở nông thôn (làng, bản, ấp) lấy sản xuất nông nghiệp làm nguồn sống chính dưới hình thức tư hữu nhỏ Nông dân là lực lượng cách mạng trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ
và cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Có thể thấy giai cấp nông dân ở nước ta là lực lượng quan trọng, là lựclượng cơ bản cùng giai cấp công nhân hợp thành đội quân chủ lực của cáchmạng xã hội chủ nghĩa Đưa nông dân đi theo con đường cách mạng xã hội chủnghĩa là tạo ra một lực lượng chủ yếu trong cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở nước ta
1.1.2 Vai trò của giai cấp nông dân Việt Nam trong lịch sử
Chủ nghĩa Mác –Lê Nin đã từng khẳng định vai trò của quần chúngnông dân lao động là người quyết định, là người sáng tạo chân chính ra lịch sử
xã hội Ở nước ta, nông dân chiếm hơn 70% số dân cả nước – họ là một bộphận của dân cư, là lực lượng đông đảo trong quần chúng nhân dân lao động, làđộng lực cách mạng xã hội chủ nghĩa và chính họ là một trong những lực lượngtrực tiếp sản xuất ra của cải nuôi sống xã hội
Trang 6Là lực lượng sản xuất cơ bản của xã hội, song trước sau họ vẫn khôngthay đổi được phương thức sản xuất để hình thành một mô hình xã hội tiến bộhơn Vì vậy, họ không trở thành giai cấp lãnh đạo cách mạng mà chỉ có thể liênminh với giai cấp công nhân, tầng lớp trí thức và các giai tầng xã hội khác cùnggiai cấp công nhân thực hiện cuộc cách mạng giải phóng mình, giải phóng dândộc do giai cấp công nhân lãnh đạo.
Chủ nghĩa Mác-LêNin cho rằng: “Giai cấp nông dân muốn giành thắng lợi trong cách mạng thì phải tập hợp được giai cấp nông dân, tranh thủ họ, đoàn kết họ trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản và các thế lực áp bức, bóc lột khác.”
Vận dụng quan điểm trên của chủ nghĩa Mác-LêNin vào hoàn cảnh cụ
thể nước ta, Đảng và Bác Hồ sớm nhận thấy: Nông dân là lực lượng cách mạng to lớn, một người bạn đồng minh tự nhiên, tin cậy, trung thành của giai cấp công nhân Nông dân và công nhân là đội quân chủ lực của cách mạng “là gốc cách mệnh” Sau này, Bác tiếp tục khẳng định: “Nông dân là một lực lượng to lớn của dân tộc, một đồng minh rất trung thành của giai cấp công nhân.”
Trong quá trình tổng kết lãnh đạo cách mạng, Bác lại một lần nữa khẳng
định: “Trải qua các thời kỳ, Đảng ta đã nắm vững và quyết định đúng đắn vấn
đề nông dân, củng cố được liên minh công nông Đảng ta đấu tranh chống xu hướng “hữu khuynh” và “tả khuynh” đánh giá vai trò của nông dân là quân chủ lực của cách mạng, là bạn đồng minh chủ yếu và tin cậy của giai cấp công nhân, là lực lượng cơ bản cùng với giai cấp công nhân xây dựng xã hội chủ nghĩa.”
Trên cơ sở đánh giá đúng vai trò của giai cấp nông dân, Đảng và Bác Hồluôn coi trọng công tác vận động nông dân đã sớm xây dựng được khối liênminh công nông vững chắc và có những chủ trương chính sách thích hợp để tạonên những thành quả to lớn trong cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, bảo vệ xâydựng đất nước
Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nói chung; công nghiệphoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng, giai cấp nông dân ngàycàng có vai trò quan trọng hơn để góp phần vào việc thực hiện công cuộc đổimới, xây dựng một nước Việt Nam ngày một phát triển và giàu mạnh hơn
1.2 Lịch sử hình thành tư tưởng nông dân Việt Nam
1.2.1 Khái niệm tư tưởng
Trước khi đi sâu tìm hiểu lịch sử hình thành tư tưởng nông dân ViệtNam chúng ta cần thống nhất khái niệm tư tưởng
Trang 7Khái niệm tư tưởng: Tư tưởng với tư cách là sản phẩm tinh thần của con người, luôn tồn tại Nó xuất hiện một cách tự nhiên do nhu cầu nhận thức của con người, phục vụ cho sự phát triển Có thể nói tư tưởng là một trong những sản phẩm quan trọng nhất của đời sống mà con người hoàn toàn có quyền tự hào, thứ sản phẩm còn cao hơn và tinh xảo hơn mọi thứ sản phẩm công nghiệp hay công nghệ tinh xảo nhất.”
1.2.2 Tư tưởng nông dân Việt Nam, sự hình thành, phát triển và tồn tại
Một trong những điều kiện chi phối lớn nhất sự hình thành tư tưởngnông dân Việt Nam là điều kiện kinh tế, xã hội
Từ bao đời nay với nền sản xuất nhỏ tự cấp, tự túc đã tạo lập cho ngườinông dân Việt Nam tư tưởng làm ăn nhỏ lẻ manh múm, trì trệ Nền kinh tế tiểunông, độc canh nghèo nàn, lạc hậu lại không ổn định, chủ yếu phụ thuộc vào tự
nhiên đã tạo cho người nông dân tư tưởng “khép mình” trong một khuôn khổ
có sẵn
Mặt khác, nước ta lại bị đô hộ thống trị trong một thời gian rất dài nêncuộc đời của người nông dân từ thế hệ này sang thế hệ khác luôn bị các thế lựcthống trị đè nén, bóc lột Cuộc sống của họ vô cùng cực khổ, cơm không đủ ăn,
áo không đủ mặc, thiếu thốn đủ thứ và nạn đói thường xuyên xảy ra, đe dọa họ
Đã có rất nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại chế độ phong kiến và thực dânnhưng tất cả đều thất bại Vì vậy tâm lý bất lực, cam chịu, nhẫn nhục càng ănsâu vào suy nghĩ của người nông dân
Bên cạnh đó, cần phải kể đến những tư tưởng cổ hủ phong kiến, ảnhhưởng của tôn giáo nhằm duy trì ý thức hệ phong kiến đã thâm nhập vào nôngdân, kết hợp với tư tưởng hẹp hòi, bè phái cục bộ, chủ nghĩa bình quân, chủnghĩa kinh nghiệm, tự do, tùy tiện, chủ nghĩa cá nhân đã làm cho nhận thức củanông dân có sự phân hóa
Do quan hệ làng xóm có tính chất khép kín đã ảnh hưởng tới việc hìnhthành và phát triển ý thức tâm lý của người nông dân Việt Nam Họ quen tựlực, tự cung, tự cấp, làm được bao nhiêu thì ăn bấy nhiêu với một tâm lý tự ty,
tư duy lạc hậu, không có thói quen chấp hành pháp luật, có xu hướng chống lạinhững tổ chức, thể chế, những quy phạm được thiết lập qua nhiều thế hệ Bên
cạnh đó, tư tưởng “bám đất, bám làng” càng tạo cho họ nếp sống bảo thủ, chật
hẹp, không muốn đi xa, ngại tiếp xúc với cái mới Chính những đặc tính này
đã tác động không nhỏ tới tư tưởng và hành động của người nông dân
Vào thời kỳ những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 trong quátrình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhà nước đã duy trì quá lâu cơ chế tập trung
Trang 8quan liêu, bao cấp làm cho một bộ phận nông dân có tư tưởng trông chờ, ỷ lại,hạn chế sự sáng tạo, năng động của nông dân, kìm hãm sự phát triển của đấtnước.
Trên đây là một số những đặc điểm nhưng nó đã chi phối không nhỏ đến
tư tưởng của người nông dân nước ta Hiện nay, cơ chế thị trường đã tác độngđến mọi mặt đời sống của người nông dân Bên cạnh những mặt tích cực, takhông thể không nhắc đến mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, chính cơ chế thịtrường đã làm nảy sinh, tạo môi trường phát triển cho những thói quen, tật xấutrong đời sống người nông dân Điều này cho thấy, lịch sử phát triển của giaicấp nông dân từ chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã cho đến nay chưa bao giờtrở thành một hệ tư tưởng và chưa bao giờ có tư tưởng riêng
Trong các thời kỳ khác nhau hoặc họ đi theo hệ tư tưởng giai cấp này,hoặc đi theo tư tưởng giai cấp khác Chính những hạn chế này đã ảnh hưởngkhông nhỏ đến tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nôngthôn
1.2.3 Những phẩm chất tốt đẹp, đáng tự hào của con người nông dân Việt Nam
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, hình ảnh người nông dân nước taluôn hiện lên với đầy đủ nững phẩm chất truyền thống tốt đẹp của của conngười Việt Nam Hiện nay, với đặc điểm nước ta có hơn 70% dân số là nông
dân cho thấy rằng: Nông dân luôn là một bộ phận quan trọng của dân cư, lịch
sử hình thành và phát triển của giai cấp nông dân luôn gắn liền với lịch sử dân tộc Việt Nam Vì vậy trong mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn cụ thể người nông dân luôn thể hiện được truyền thống cần cù trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu, tình làng nghĩa xóm sâu nặng và lòng nhân nghĩa thủy chung
Ngay từ xưa, người nông dân Việt Nam đã có bản chất cần cù trong laođộng, chăm chỉ hăng hái tham gia sản xuất Đức tính này một phần do conngười và do hoàn cảnh địa lý, thiên nhiên tạo nên Vì vậy, để kiếm miếng cơm,manh áo, để duy trì sự sống của mình, những người nông dân không còn conđường nào khác là phải chống chọi với thiên nhiên Thiên nhiên càng khắcnghiệt càng hình thành nên đức tính cần cù, dũng cảm, hăng say lao động, dẻodai chịu thương chịu khó của họ
Ngày nay, người nông dân Việt Nam đã có sự chuyển biến trên nhiềuphương diện do quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, lấy giá trị sản xuấtlàm thước đo hiệu quả lao động, những thói quen, nếp nghĩ cũ dần dần đã đượcthay đổi, thay vào đó là những tư tưởng đạo đức mới Dưới sự lãnh đạo củaĐảng, chính sách của nông nghiệp nông dân Việt Nam ngày càng có những
Trang 9thay đổi tích cực trong suy nghĩ, đáp ứng nhịp độ phát triển chung của đấtnước Có thể nói người nông dân ngày nay rất tiến bộ, họ coi lao động chomình và cho xã hội vừa là quyền lợi, vừa là nghĩa vụ của mình.
Trong tác phẩm “Giai cấp công nhân và vấn đề nông dân”, Nguyên Tổng Bí thư Lê Duẩn đã viết “Nông dân Việt Nam đã có một truyền thống anh hùng, chiến thắng ngoại xâm để xây dựng nhà nước, nông dân Việt Nam cũng
đã ghi lại những trang sử oai hùng chống phong kiến, địa chủ…”
Nông dân việt nam đã hàng ngàn năm sống dưới chế độ phong kiến vàhơn một trăm năm bị thực dân, đế quốc đô hộ, đời sống của họ vô cùng cực
khổ, họ chỉ biết trông vào đồng ruộng, tư tưởng “con trâu đi trước, cái cày theo sau’’ luôn bám rễ trong tư duy lao động Mặt khác do đặc điểm của làng
xã Việt Nam đã tạo cho người nông dân một tình yêu quê hương, làng xóm,yêu đất nước nồng nàn và sâu sắc Lối sống giản dị, chất phác, chân thực, trongsáng đã củng cố, bồi đắp thêm tinh thần dân tộc, tinh thần yêu thương đùm bọclẫn nhau trong mỗi người dân, sống tình cảm yêu thương đùm bọc những người
cùng cảnh ngộ với tinh thần “tương thân tương ái”, chính những tình cảm đó
đã hình thành nên tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái tạo nên sức mạnh lớncùng cả dân tộc ta vượt qua bao thử thách, khó khăn Những giá trị đạo đức ấy
là truyền thống tốt đẹp của người nông dân Việt Nam được kết tinh và truyềndạy từ bao đời nay, nó đã trở thành các chuẩn mực đạo đức xã hội, giá trị vănhoá của dân tộc
Sự nghiệp đổi mới của đất nước ta trong thời gian qua đã làm thay đổimột phần không nhỏ đời sống nông dân Việt Nam Hy vọng, với một hoàncảnh sống mới, một nền nông nghiệp mới, một diện mạo nông thôn mới đangtừng ngày khởi sắc, giai cấp nông dân trong tiến trình công nghiệp hoá, hiệnđại hoá nông nghiệp, nông thôn sẽ hình thành những chuẩn mực về hệ tư tưởngdựa trên những giá trị kế thừa và phát huy từ bản sắc dân tộc Việt Nam
1.2.4 Một số biểu hiện của tư tưởng nông dân trong giai đoạn hiện nay
Giai cấp nông dân được hình thành và phát triển gắn liền với từng giaiđoạn lịch sử cụ thể của nước ta Một đất nước có nền kinh tế thuần nông vớihơn 70% dân số làm nông nghiệp, nên trong tư tưởng của đại bộ phận của giaicấp nông dân nếp sống, nếp nghĩ còn còn một số biểu hiện không tích cực như:trì trệ, phụ thuộc, làm ăn nhỏ lẻ… Ngày nay trong quá trình công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, bên cạnh những biểu hiện đã có, tư tưởng nông dâncòn có những diễn biến theo theo chiều hướng tích cực hơn
Trang 10Tư tưởng nông dân Việt Nam có nguồn gốc chủ yếu từ một nền sản xuấtnông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ lẻ manh mún Vì thế trong một thời gian khá
dài đã tạo nên tâm lí “an phận thủ thường”, tự bằng lòng với những thứ đã có,
họ không còn ý chí phấn đấu, luôn sống trong sự sắp đặt sẵn phụ thuộc nhiềuvào tự nhiên, chấp nhận những điều kiện tổ chức, những thể chế quy phạmđược thiết lập qua nhiều thế hệ Cuộc sống của họ chỉ biết quanh quẩn bênruộng, vườn, con trâu cái cày ít được tiếp xúc với cuộc sống bên ngoài Tâm lí
“khéo ăn thì no, khéo co thì ấm”, “năng nhặt, chặt bị”, tạo nên thói quen làm
ra của cải dư thừa để tích trữ, việc mua sắm những tiện nghi sinh hoạt trongnhà, cao hơn nữa là làm nhà cao cửa rộng họ vẫn chưa dám nghĩ tới Chínhnhững điều này đã tạo nên những suy nghĩ mang tính cục bộ, bảo thủ, hẹphòi… Ngày nay trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá tư tưởng cục bộ,
đố kỵ, hẹp hòi, tự ti, tuỳ tiện ngày càng được hiện rõ hơn:
Ở nhiều vùng nông thôn nước ta, hiện tượng nông dân sống thờ ơ, vôtrách nhiệm trước khó khăn, hoạn nạn của người khác vẫn còn tồn tại họ chỉ
biết “đèn nhà ai, nhà ấy rạng”, “mạnh ai người ấy thắng” hay thái độ nể nang,
né tránh thấy sai hay đúng đều không dám đưa ra chính kiến của mình
Bản thân những người nông dân mang tư tưởng tư hữu, sản xuất nhỏ, lạc
hậu, manh mún Mác viết: “Tiểu nông là một khối quần chúng rộng lớn mà tất
cả các thành viên đều sống trong những điều kiện như nhau, nhưng không có được mối quan hệ về nhiều mặt ràng buộc với nhau, phương thức sản xuất của
họ không làm cho họ liên kết với nhau mà làm cho họ tách rời nhau…”
(Mác-Ăng ghen tuyển tập)
Chúng ta không phủ nhận vai trò to lớn của giai cấp nông dân bởi chính
sự tham gia của nông dân mới làm nên thắng lợi của cuộc cách mạng dân tộcnhưng ở họ vẫn luôn tồn tại những tính toán, sự ích kỷ, những tính toán hẹp hòi
đố kị Vì thế giai cấp nông dân không thể có một vị trí riêng, vị trí độc lập choriêng mình vì họ không đại diện cho một phương thức nào
Như vậy, những biểu hiện không tích cực trong tư tưởng của người nôngdân hiện nay đang là vấn đề bức xúc, một bài toán khó giải đặt ra cho nhà nước
ta
Những tư tưởng không tích cực này đang cản trở thậm chí đưa đếnnhững hậu quả không tốt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn nóiriêng Vì vậy để giải quyết tốt những vấn đề nêu trên cần phải có các giải phápphù hợp, kiên trì, với các bước đi cụ thể để nông dân thực sự trở thành lựclượng chủ chốt với những người lao động mới, có ý chí, kiến thức khoa học kĩ
Trang 11thuật, có văn hoá kỷ cương để phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước mà trước hết là công nghiệp hoá, hiện đại hoá nôngnghiệp nông thôn.
CHƯƠNG 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG BIỂU HIỆN KHÔNG TÍCH CỰC CỦA TƯ TƯỞNG NÔNG DÂN TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
Ở TỈNH YÊN BÁI
2 1 Một số giải pháp khắc phục
Hiện nay, tư tưởng của người nông dân còn một số biểu hiện không tíchcực nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận vai trò và những đóng góp to lớncủa nông dân vào sự ổn định và phát triển đất nước Nền nông nghiệp nước ta
từ một nền nông nghiệp tự cung tự cấp, lạc hậu, thiếu lương thực triền miênđến nay cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hoá, phát triển tương đối toàndiện và liên tục với tốc độ cao, nhiều mô hình, tấm g ươnǵ lao động, sản xuấtgiỏi đã xuất hiện Đặc biệt trong tâm lí của người nông dân Việt Nam đã có sự
biến đổi từ “ tư duy làm cò con, manh múm chuyển sang tư duy kinh tế, mạnh dạn sáng tạo và hiệu quả” Từ quan niệm coi buôn bán là xấu, chuyển sang
nhu cầu giao lưu với tất cả các vùng trong và ngoài nước, buôn bán ngày càng
được mở rộng Nhu cầu “ăn no mặc ấm” ở một số nơi đang chuyển thành “ăn ngon, mặc đẹp” Tâm lý “an phận thủ thường” được chuyển hoá thành tâm lý
không bằng lòng, không thoả mãn, không chấp nhận đói nghèo mà muốn vươnlên làm giàu chính đáng Giờ họ đã mạnh dạn tiếp thu kỹ thuật mới, làm ăn cótính toán hiệu quả
Tuy nhiên, vấn đề đang cần phải bàn và đáng bàn ở đây là thực trạng
nông nghiệp, nông thôn nước ta cần giải quyết như: Sự đầu tư cho nông nghiệp, vấn đề ruộng đất cho bà con nông dân, việc làm, chế biến , tiêu thụ nông sản, bảo hiểm xã hội… Thêm vào đó, trong tư tưởng người nông dân hiện nay còn xuất hiện những biểu hiện tiêu cực như: Chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa bình quân, cục bộ, ích kỉ, hẹp hòi, thực dụng chạy theo đồng tiền…, quan hệ giữa hàng xóm, láng giềng với nhau thì có nguy cơ bị mai một …
Để khắc phục những nhược điểm trên đồng thời phát huy mặt tích cực
em xin trình bày một số giải pháp để góp phần thúc đẩy nhanh tiến trình công
Trang 12nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung, tiến trình công nghiệp hoá, hiệnđại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng
2.1.1 Đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn.
Theo văn kiện Đại Hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng, thì côngnghiệp hoá xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của thời kì quá độ Đảng ta
đã xác định thực chất của công nghiệp xã hội chủ nghĩa là “tái sản xuất mở
rộng quá trình thực tiễn cách mạng khoa học kỹ thuật, thực sự phân công mới
về lao động xã hội và quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng hoàn thiện”.
Hội nghị Ban chấp hành TW lần thứ 7 khoá VI và đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ VII, Đảng cộng sản Việt Nam một lần nữa xác định: “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ quản lý kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh
tế – xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên nền văn minh xã hội Cải biến kỹ thuật, tạo dựng nền công nghiệp theo hướng hiện đại (khía cạnh vật chất – kỹ thuật) và phát triển kinh tế thị trường (khía cạnh cơ chế, thể chế) là hai mặt của quá trình công nghiệp hóa duy nhất”.
Mục tiêu tổng quát và lâu dài của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông
nghiệp, nông thôn là xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa lớn,hiệu quả và bền vững, xây dựng một nền nông thôn ngày càng giàu đẹp, dânchủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý
Nông thôn Việt Nam chiếm gần 80% dân số, 72% nguồn lao động xãhội, nhưng mới tạo ra khoảng 1/3 tổng sản phẩm quốc dân (1996) Do vậy công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn không những là quan trọng,
mà còn có ý nghĩa quyết định đối với quy mô và tốc độ công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước
Cho nên, Đảng và nhà nước ta rất coi trọng vấn đề của nông thôn, nôngnghiệp trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nghị quyết Đại hội lần
thứ VIII của Đảng chỉ rõ : « Đặc biệt coi trọng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Phát triển toàn diện nông lâm, ngư nghiệp gắn liền với công nghiệp chế biến nông – lâm – thủy sản ; phát triển công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu » Nhờ quán triệt những chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước, sự phát triển của công nghiệp nông thônthời gian qua được đánh giá tổng quát như sau :