TÌM HIỂU TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN SINH HỌC VÀ MÔN CÔNG NGHỆ 10 TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG THPT Ở TP.HCM

Qua đó giúp cho giáo viên có cách nhìn đúng đắn về việc sử dụng các phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 ở trường phổ thông.. D

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TÌM HIỂU TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN SINH HỌC VÀ MÔN CÔNG NGHỆ 10

TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG THPT Ở TP.HCM

Tác giả

TRẦN THỊ BÍCH NHUNG

Khoá luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Cử nhân ngành

SƯ PHẠM KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

Giáo viên hướng dẫn:

TS NGUYỄN THANH THUỶ

Tháng 6 năm 2009

Đầu tiên con xin gởi lời tri ân sâu sắc đến cha mẹ đã sinh thành, dưỡng dục con

nên người Cảm ơn anh chị đã giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất

để em có thể hoàn thành tốt quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin trân trọng gửi lời biết ơn đến:

Ban giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Tp.HCM

Ban chủ nhiệm Bộ môn Sư Phạm Kỹ Thuật Nông Nghiệp

Quý thầy cô trường Đại học Nông Lâm Tp HCM

Đã hết lòng dạy bảo và truyền thụ kiến thức khoa học và bổ ích trong suốt 4

năm em học tập tại trường

Đặc biệt xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Thanh Thuỷ - Trưởng Bộ môn Sư

Phạm Kỹ Thuật Nông Nghiệp - Trường Đại học Nông Lâm Tp HCM đã tận tình dạy

bảo, hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này

Cảm ơn sự hỗ trợ kịp thời và tận tâm của quý thầy cô giáo Bộ môn Sư phạm kỹ

thuật nông nghiệp

Xin chân thành cảm ơn thầy cô Bộ môn Sinh – KTNN các trường THPT đã tận

tình chỉ dẫn, cung cấp thông tin và tạo điều kiện thuận lợi giúp em tiến hành đề tài

này

Cảm ơn tập thể lớp DH05SP đã luôn động viên, giúp đỡ em trong suốt quá trình

học tập và thực hiện đề tài tốt nghiệp này!

Tp.HCM, Ngày tháng 06 năm 2009

Sinh viên

Trần Thị Bích Nhung

môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp HCM” được thực hiện từ 07/2008 đến 06/2009 tại các trường THPT ở Tp.HCM

Ø Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu tình hình sử dụng các phương pháp dạy học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM Qua đó giúp cho giáo viên có cách nhìn đúng đắn về việc sử dụng các phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 ở trường phổ thông

Ø Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, người nghiên cứu đã sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết, sưu tầm tài liệu, điều tra bằng phỏng vấn, điều tra bằng phiếu ý kiến và phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu thập được

Ø Hoàn thành khóa luận, người nghiên cứu thu được kết quả như sau:

ü Đa số giáo viên môn Sinh học và môn Công Nghệ 10 đều nhận thức tích cực về tầm quan trọng của phương pháp dạy học

ü Các phương pháp dạy học thường xuyên được sử dụng là: phương pháp thuyết trình, đàm thoại gợi mở (vấn đáp)…còn các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy khả năng sáng tạo, tư duy của học sinh chưa được sử dụng thường xuyên như: dạy học theo nhóm, thực hành, thí nghiệm và phương pháp dạy học theo dự án, tham quan gần như không được sử dụng trong quá trình giảng dạy

ü Yếu tố quyết định trực tiếp cho việc lựa chọn phương pháp giảng dạy trong môn Công Nghệ 10 đó là nội dung bài giảng và phương tiện dạy học, còn đối với môn Sinh học là nội dung bài giảng và sự tham gia học tập của học sinh

ü Hiệu quả đạt được khi sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay vào quá trình giảng dạy của giáo viên thì tương đối cao Các phương pháp dạy học tích cực được giáo viên sử dụng thì luôn tạo được sự hứng thú học tập cho học sinh

ü Trong quá trình giảng dạy giáo viên gặp khó khăn về thời gian, thiếu sự tham gia học tập của học sinh, giáo viên cũng gặp khó khăn về nơi học tập như nơi thực

Từ kết quả trên, người nghiên cứu nhận thấy cần có sự quan tâm đặc biệt hơn nữa của các cấp quản lý giáo dục và nhà trường để việc sử dụng các phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao, đáp ứng được nhu cầu học tập của xã hội

MỤC LỤC

Nội dung Trang

Trang bìa i

Phiếu nhận xét ii

Lời cám ơn iv

Tóm tắt v

Mục lục vii

Danh sách các chữ viết tắt xii

Danh sách các bảng xiii

Danh sách các biểu đồ xv

Lời ngỏ 1

Chương 1: GIỚI THIỆU 2

1.1 Bối cảnh của đề tài nghiên cứu 2

1.2 Lý do chọn đề tài 3

1.3 Vấn đề nghiên cứu 3

1.4 Mục đích nghiên cứu 3

1.5 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

1.7 Phương pháp nghiên cứu 4

1.8 Đối tượng nghiên cứu 5

1.9 Phạm vi nghiên cứu 5

1.10 Giới thiệu cấu trúc đề tài 6

1.11 Kế hoạch nghiên cứu 8

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 9

2.1 Một số quan niệm và cách tiếp cận về việc dạy và học 9

2.1.1 Quan niệm và cách tiếp cận của việc dạy 9

2.1.1.1 Quan niệm về việc dạy của giáo viên 9

2.1.3 Mối quan hệ giữa dạy và học 11

2.2 Quá trình dạy học 12

2.2.1 Khái niệm về quá trình dạy học 12

2.2.2 Bản chất của quá trình dạy học 13

2.2.3 Nhiệm vụ dạy học 13

2.2.4 Nguyên tắc dạy học 14

2.3 Phương pháp dạy học 14

2.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học 14

2.3.1.1 Khái niệm phương pháp 14

2.3.1.2 Khái niệm phương pháp dạy học 15

2.3.2 Phân loại các phương pháp dạy học 16

2.3.2.1 Nhóm phương pháp dùng lời 16

2.3.2.2 Nhóm phương pháp trực quan 16

2.3.2.3 Nhóm phương pháp thực tiễn 17

2.3.2.4 Phương pháp kiểm tra, đánh giá tri thức, kỹ năng kỹ xảo trong quá trình dạy học 17

2.3.3 Các cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học 17

2.3.3.1 Dựa vào mục tiêu dạy học 17

2.3.3.2 Dựa vào nội dung dạy học 17

2.3.3.3 Dựa vào cơ sở vật chất, phương tiện dạy học 18

2.3.3.4 Dựa vào trình độ phát triển khả năng của người học 18

2.4 Các phương pháp dạy học cơ bản trong trường phổ thông hiện nay 18

2.4.1 Phương pháp thuyết trình 19

2.4.2 Phương pháp đàm thoại gợi mở (vấn đáp) 19

2.4.3 Phương pháp thảo luận 20

2.4.4 Phương pháp tham quan 21

2.4.5 Phương pháp dạy học theo nhóm 21

2.4.6 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 22

2.4.7 Phương pháp dạy học tình huống 22

2.4.10 Phương pháp dạy thực hành, thí nghiệm 24

2.5 Lược khảo vấn đề nghiên cứu 25

Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

3.1 Phương pháp tham khảo tài liệu 29

3.2 Phương pháp điều tra, phỏng vấn 30

3.3 Phương pháp phân tích thống kê 30

3.3.1 Phương pháp phân tích định lượng 31

3.3.2 Phương pháp phân tích định tính 31

CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 34

4.1 Kết quả điều tra về kinh nghiệm giảng dạy của giáo viên trong môn Công nghệ 10 và môn Sinh học ở một số trường THPT 34

4.2 Kết quả khảo sát nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học về tầm quan trọng của phương pháp dạy học 34

4.2.1 Nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 34

4.2.2 Nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Sinh học 36

4.3 Các phương pháp dạy học mà giáo viên sử dụng trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10 và Môn Sinh học 38

4.3.1 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 38

4.3.2 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay của giáo viên giảng dạy môn Sinh học 46

4.3.3 Mức độ kết hợp nhiều phương pháp dạy học với nhau trong một bài giảng của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học 48

4.4 Ý kiến của giáo viên về yếu tố quyết định cho việc lựa chọn phương pháp giảng dạy trong môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học 50

4.4.1 Giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 50

4.4.2 Giáo viên giảng dạy môn Sinh học 52

4.5 Những thuận lợi và khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học 53

4.5.2 Thuận lợi và khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá trình giảng dạy

môn Sinh học 55

4.6 Hiệu quả của việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện nay vào giảng dạy 56

4.6.1 Đối với môn Công Nghệ 10 56

4.6.2 Đối với môn Sinh học 59

4.7 Ý kiến của giáo viên về việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay cho môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy ở trường phổ thông 61

4.7.1 Môn Công Nghệ 10 61

4.7.2 Môn Sinh học 62

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN-KIẾN NGHỊ 64

5.1 Kết luận 64

5.2 Đề nghị 68

5.3 Đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực 69

5.4 Thuận lợi, khó khăn và hướng phát triển của khóa luận 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….71 PHỤ LỤC

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐHNL Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

ĐHSPKT Đại học Sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

LVTN Luận văn tốt nghiệp

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 4.1: Bảng tổng hợp số phiếu điều tra về kinh nghiệm giảng dạy của giáo viên 34 Bảng 4.2: Bảng thống kê nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Công nghệ 10 về

tầm quan trọng của phương pháp dạy học……….35

Bảng 4.3: Bảng thống kê nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Sinh học về tầm

quan trọng của phương pháp dạy học………36

Bảng 4.4: Bảng thống kê mức độ sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên giảng

dạy môn Công nghệ 10……… 38

Bảng 4.5: Bảng thống kê mức độ sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên giảng

dạy môn Sinh học……… 46

Bảng 4.6: Bảng thống kê mức độ kết hợp nhiều phương pháp dạy học với nhau trong

một bài giảng của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học……… 48

Bảng 4.7: Ý kiến của giáo viên về những yếu tố quyết định cho việc lựa chọn phương

pháp giảng dạy trong môn Công Nghệ 10………50

Bảng 4.8: Yếu tố quyết định cho việc lựa chọn phương pháp giảng dạy của giáo viên

môn Sinh học………52

Bảng 4.9: Những thuận lợi mà giáo viên có được khi áp dụng các phương pháp dạy

học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10………53

Bảng 4.10: Những thuận lợi mà giáo viên có được khi áp dụng các phương pháp dạy

học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Sinh học………55

Bảng 4.11: Giáo viên đánh giá thái độ học tập của học sinh khi giáo viên áp dụng các

phương pháp dạy học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10………57

Bảng 4.12: Mức độ học tập hiệu quả của học sinh khi giáo viên áp dụng các phương

pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10……… 58

Bảng 4.13: Giáo viên đánh giá thái độ học tập của học sinh khi giáo viên áp dụng các

phương pháp dạy học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Sinh học………59

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1: Đồ thị biểu diễn điểm trung bình nhận thức của giáo viên giảng dạy môn

Công Nghệ 10 về tầm quan trọng của phương pháp dạy học………35

Biểu đồ 4.2: Đồ thị biễu diễn nhận thức của giáo viên giảng dạy môn Sinh học về tầm

quan trọng của phương pháp dạy học………37

Biểu đồ 4.3: Đồ thị đánh giá mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp dạy học

của giáo viên giảng dạy môn Công nghệ 10………40

Biểu đồ 4.4: Đồ thị biễu diễn mức độ sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên

giảng dạy môn Sinh học………47

Biểu đồ 4.5: Đồ thị biễu diễn mức độ kết hợp các phương pháp dạy học khác nhau

trong một bài giảng của giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 và môn Sinh học…49

Biểu đồ 4.6: Ý kiến của giáo viên về yếu tố quyết định cho việc lựa chọn phương pháp

giảng dạy trong môn Công Nghệ 10 ……….51

Biểu đồ 4.7: Yếu tố quyết định cho việc lựa chọn phương pháp giảng dạy của giáo

viên môn Sinh học……….52

Biểu đồ 4.8: Những thuận lợi mà giáo viên có được khi áp dụng các phương pháp dạy

học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10………54

Biểu đồ 4.9: Những thuận lợi mà giáo viên có được khi áp dụng các phương pháp dạy

học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Sinh học……… 55

Biểu đồ 4.10: Giáo viên đánh giá thái độ học tập của học sinh khi giáo viên áp dụng

các phương pháp dạy học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10… 57

Biểu đồ 4.11: Mức độ học tập hiệu quả của học sinh khi giáo viên áp dụng các phương

pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy môn Công Nghệ 10……… 58

Biểu đồ 4.12: Giáo viên đánh giá thái độ học tập của học sinh khi giáo viên áp dụng

các phương pháp dạy học hiện nay trong quá trình giảng dạy môn Sinh học……… 59

LỜI NGỎ

Chất lượng giáo dục luôn là vấn đề quan trọng hàng đầu và là trung tâm của sự nghiệp giáo dục Ở nước ta hiện nay, chất lượng giáo dục - đào tạo chưa theo kịp và đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao cả về trí lực và nhân lực để phát triển kinh tế xã hội trong thời kì mới Trong Nghị quyết hội nghị trung ương II – khóa VIII cho thấy

“Thực tiễn xây dựng và phát triển giáo dục phổ thông ngày nay đang đứng trước

những mâu thuẫn lớn đó là vừa phải phát triển nhanh quy mô giáo dục - đào tạo, vừa phải gấp rút nâng cao chất lượng giáo dục…” (Trích dẫn bởi Nguyễn Sinh Huy,1997,

trang 49)

Do đó, vấn đề cấp bách nhất đối với chất lượng giáo dục – đào tạo hiện nay là phải đổi mới phương pháp dạy học Chúng ta không thể giữ mãi quan điểm “thầy đọc trò

chép” cũng như A Distecvec đã viết: “Người giáo viên tồi là người cung cấp cho học

sinh chân lý, người giáo viên giỏi là người dạy cho họ tìm ra chân lý” (Trích dẫn bởi

Thái Duy Tuyên, 1999, trang 198) Điều này có nghĩa là quy trình đào tạo thành công hay không tùy thuộc vào một phần không nhỏ vào vai trò của giáo viên, vào sự sáng tạo, vào kỹ thuật trình bày cũng như cách truyền đạt của mỗi người giáo viên

Nguyễn Gia Cầu (2008), có bài viết “Về sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy

học” cho rằng giáo viên là người có vai trò quyết định sự thành công của phương pháp

dạy học Theo ông, muốn thành công trong giảng dạy, người giáo viên phải biết lựa chọn và sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học để khơi dậy sự thích thú, kích thích sự tư duy, sáng tạo của học sinh Do đó, phương pháp giảng dạy là nhân tố quan trọng nhằm phát huy khả năng và xu thế phát triển toàn diện người học sinh trong nhà trường

Được sự cho phép của Bộ môn Sư phạm kỹ thuật Nông Nghiệp và sự hướng dẫn

của TS Nguyễn Thanh Thủy, đề tài “Tìm hiểu tình hình sử dụng các phương pháp

dạy học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM

” được thực hiện

Chương 1

GIỚI THIỆU

1.1 Bối cảnh của đề tài nghiên cứu

Với mục tiêu đưa Việt Nam căn bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020,

Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần IX của Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển

giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa là điều kiện để phát huy nguồn nhân lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế bền vững” (Văn kiện Đại hội Đại biểu

toàn quốc, 2001)

Sự nghiệp giáo dục ở bậc phổ thông trung học luôn được Đảng và nhà nước ta chú trọng phát triển, chương trình giáo dục ở nhà trường phổ thông mang tính cơ bản, toàn diện, hệ thống, có tính hướng nghiệp gắn liền với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp bậc, cấp học (Luật giáo dục, 1998)

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết

Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996) Luật Giáo dục (2005), điều 28.2, đã ghi: "Phương

pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Trích dẫn bởi Nguyễn Văn Khôi, 2006,

trang 28)

Hiện nay, nền giáo dục luôn thay đổi theo chiều hướng tích cực đó là lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học Theo hướng này giáo viên trở thành người thiết

kế, hướng dẫn, tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh và dạy học sinh cách tìm

ra chân lý Trong quá trình vận dụng kiến thức từ lý thuyết vào thực tiễn của học sinh

sẽ phản ánh được nội dung và phương pháp dạy học của giáo viên có đạt hiệu quả hay không? Để làm được điều này trong quá trình giảng dạy đòi hỏi giáo viên cần phải nắm vững kỹ năng giảng một cách nhuần nhuyễn cùng với sự phối hợp khéo léo giữa kiến thức chuyên môn, tâm lý giáo dục, phương pháp sư phạm vào giảng dạy để khơi

dậy sự thích thú, lôi cuốn người học giúp người học tập trung, tiếp thu những kiến thức bằng tất cả trí tuệ và năng lực của mình Do đó, phương pháp giảng dạy có thành công hay không và thành công đến mức nào là tùy thuộc vào bản thân của mỗi giáo viên

1.2 Lý do chọn đề tài

Người nghiên cứu hiện là sinh viên ngành sư phạm kỹ thuật Nông Nghiệp, chuẩn bị tiếp bước sự nghiệp giáo dục trong tương lai cho nên việc tìm hiểu các phương pháp dạy học hiện nay trong quá trình giảng dạy của giáo viên là vấn đề rất thiết thực Do

đó, người nghiên cứu đã chọn đề tài: “Tìm hiểu tình hình sử dụng các phương pháp

dạy học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM”

1.3 Vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm tìm hiểu tình hình sử dụng các phương pháp dạy học môn Sinh

học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM Đề tài nghiên cứu tập trung xung quanh 5 vấn đề sau:

1) Nhận định của giáo viên về tầm quan trọng của phương pháp dạy học

2) Các phương pháp dạy học mà giáo viên thường sử dụng trong quá trình giảng dạy môn Sinh học và môn Công Nghệ 10

3) Yếu tố quyết định cho việc lựa chọn các phương pháp dạy học trong môn Sinh học và môn Công Nghệ 10

4) Những thuận lợi - khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá trình sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay cho môn Sinh học và môn Công nghệ 10

5) Hiệu quả của việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay trong môn Sinh học và môn Công nghệ 10

1.4 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu tình hình sử dụng các phương pháp dạy học môn Sinh học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM Qua đó giúp cho giáo viên trong việc lựa chọn các phương pháp giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10 đạt hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục cũng như hoàn thiện bản thân về kiến thức và

kỹ năng vận dụng các phương pháp dạy học

1.5 Câu hỏi nghiên cứu

Xây dựng câu hỏi nhằm trả lời cho các vấn đề nghiên cứu ở trên:

1) Giáo viên nhận định như thế nào về tầm quan trọng của phương pháp dạy học?

2) Các phương pháp dạy học nào thường được sử dụng trong quá trình giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10?

3) Yếu tố nào quyết định cho việc lựa chọn các phương pháp dạy học hiện nay? 4) Những thuận lợi - khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá trình sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay là gì?

5) Mức độ đạt hiệu quả của việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay trong giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10 như thế nào?

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề gồm

Cách tiếp cận và quan niệm về việc dạy và học, vấn đề cơ bản của quá trình dạy học, phương pháp dạy học và một số phương pháp dạy học cơ bản trong nhà trường phổ thông hiện nay

- Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực tế

Người nghiên cứu tiến hành điều tra tình hình sử dụng các phương pháp dạy học, nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng, tác dụng của các phương pháp dạy học trong quá trình dạy và học, những thuận lợi và khó khăn của giáo viên gặp phải trong quá trình giảng dạy, cũng như những ý kiến đóng góp của giáo viên về việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện nay vào giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong trường phổ thông

- Nhiệm vụ 3: Đề xuất một số phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10

1.7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở kết hợp các phương pháp chủ yếu sau:

1.7.1 Phương pháp tham khảo tài liệu (phục vụ cho nhiệm vụ 1)

Những vấn đề lý luận được tham khảo bằng cách đọc sách, báo, tạp chí, internet, các luận văn tốt nghiệp… Sau đó phân tích, tóm tắt, tổng hợp và khái quát hóa các nội dung có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài cũng như việc bổ sung thêm kiến thức cho phương pháp nghiên cứu về vấn đề mình đang nghiên cứu

1.7.2 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

Phương pháp điều tra dùng để phục vụ cho vấn đề nghiên cứu (mục 1.3, trang 3) và nhiệm vụ 2 (mục 1.6, trang 4) Người nghiên cứu đã sử dụng phiếu xin ý kiến dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm, gồm có hai loại đó là câu hỏi kín và câu hỏi mở nhằm tập trung vào vấn đề người nghiên cứu muốn điều tra

Phương pháp phỏng vấn dùng để trả lời cho nhiệm vụ 3 (mục 1.6, trang 4) Phương pháp phỏng vấn là những câu hỏi trả lời bằng miệng, có thể phỏng vấn trực tiếp hoặc gián tiếp giúp cho người nghiên cứu tìm hiểu được tình hình sử dụng các phương pháp giảng dạy cũng như những yêu cầu của giáo viên về việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông

1.7.3 Phương pháp phân tích dữ liệu

1.7.3.1 Phương pháp phân tích định lượng

Các phiếu điều tra (xem phụ lục 1, 2) đã thiết kế để thu thập dữ liệu định lượng nhằm tìm hiểu ý kiến các giáo viên giảng dạy môn Sinh học và môn Công Nghệ 10 Phương pháp này nhằm phân tích, xử lý các số liệu khảo sát bằng phép tính % và sử dụng phần mềm Excel để thống kê kết quả thu được

1.7.3.2 Phương pháp phân tích định tính

Phương pháp định tính giúp ta xử lý kết quả của những câu hỏi mở và câu trả lời phỏng vấn Những câu hỏi này đã được người nghiên cứu xem lại để tìm hiểu xem phương pháp dạy học tích cực đã ảnh hưởng như thế nào đến thái độ và kết quả học tập của học sinh Gồm có cuộc phỏng vấn chính thức và không chính thức cũng đã được bổ sung cho nguồn dữ liệu

1.8 Đối tượng nghiên cứu

Chủ thể nghiên cứu của đề tài là “Tình hình sử dụng các phương pháp dạy học

môn Sinh học và môn Công nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM”

Khách thể nghiên cứu là tất cả các giáo viên giảng dạy môn Sinh học và giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ 10 tại một số trường THPT ở Tp.HCM

1.9 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi nghiên cứu đề tài được thực hiện trên các trường THPT ở nội thành

và ngoại thành, người nghiên cứu đã chọn mẫu:

1.9.1 Mẫu điều tra cho môn Sinh học: bao gồm 35 giáo viên giảng dạy môn Sinh

học của 5 trường THPT cụ thể là:

Ø Các trường Trung học phổ thông ở nội thành gồm:

- Trường THPT Lê Quý Đôn – Nguyễn Thị Minh Khai - Quận 1

- Trường THPT Lê Hồng Phong - Nguyễn Văn Cừ - Quận 5

- Trường THPT Lý Tự Trọng - Hoàng Văn Thụ - Quận Tân Bình

- Trường THPT Võ Thị Sáu - Đinh Tiên Hoàng - Quận Bình Thạnh

Ø Các trường Trung học phổ thông ở ngoại thành gồm:

- Trường THPT Nguyễn Huệ - Hoàng Hữu Nam - Quận 9

1.9.2 Mẫu điều tra thực tế cho môn Công Nghệ 10: gồm có 20 giáo viên giảng dạy

môn Công Nghệ 10 của 8 trường THPT như sau:

Ø Các trường Trung học phổ thông ở nội thành gồm:

- Trường THPT Lê Quý Đôn - Nguyễn Thị Minh Khai - Quận 1

- Trường THPT Lê Hồng Phong - Nguyễn Văn Cừ - Quận 5

- Trường THPT Lý Tự Trọng - Hoàng Văn Thụ - Quận Tân Bình

- Trường THPT Võ Thị Sáu - Đinh Tiên Hoàng - Quận Bình Thạnh

Ø Các trường Trung học phổ thông ở ngoại thành gồm:

- Trường THPT Nguyễn Huệ - Hoàng Hữu Nam - Quận 9

- Trường THPT Phước Long B - Dương Đình Hội - Quận 9

- Trường THPT Trường Chinh - Nguyễn Văn Quá - Quận 12

- Trường THPT Võ Trường Toản - Hiệp Thành - Quận 12

Sở dĩ có sự chênh lệch về số trường khảo sát giữa môn Sinh học và môn Công Nghệ 10 là do số lượng giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ ở mỗi trường THPT quá

ít Do vậy, người nghiên cứu phải điều tra thêm giáo viên giảng dạy môn Công Nghệ

10 để tương ứng với số lượng giáo viên giảng dạy môn Sinh học

Qua tìm hiểu người nghiên cứu đã lựa chọn tất các giáo viên giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10 với kinh nghiệm giảng dạy lâu năm (trên 10 năm), giáo viên giảng dạy có kinh nghiệm từ 5 – 10 năm và các giáo viên giảng dạy với kinh nghiệm dưới 5 năm

1.10 Giới thiệu cấu trúc của khóa kuận

Khóa luận gồm có 5 chương:

Phần mục lục: Tóm tắt các đề mục chính trong khóa luận theo số trang

Phần lời ngỏ

Chương 1: GIỚI THIỆU

Giới thiệu sơ nét về vấn đề nghiên cứu: nguồn gốc vấn đề nghiên cứu, lý do chọn

đề tài, mục đích, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cấu trúc của luận văn

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN

Nêu những vấn đề cơ bản về quá trình dạy học Người nghiên cứu tìm hiểu những

cơ sở lý thuyết về các phương pháp giảng dạy trong quá trình dạy học, làm cơ sở cho việc nghiên cứu

Tóm tắt nội dung và kết quả, kết luận và nêu ưu khuyết điểm của những nghiên cứu trước đây

Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Mô tả những phương pháp nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu

Mô tả những giai đoạn, công việc, hoạt động thực hiện phục vụ cho nghiên cứu

Mô tả đối tượng người nghiên cứu lựa chọn để nghiên cứu

Mô tả cách chọn đối tượng, cách thu thập dữ liệu và phân tích

Chương 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

Người nghiên cứu phân tích về tình hình sử dụng các phương pháp dạy học cho môn Sinh học và môn Công Nghệ 10 bằng việc xử lý các kết quả thông qua phiếu điều tra và đưa ra kết quả của phân tích

Chương 5: KẾT LUẬN

Từ kết quả phân tích người nghiên cứu đưa ra kết luận cho vấn đề nghiên cứu Sau

đó người nghiên cứu đề xuất một số phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Sinh học và môn Công nghệ 10 trong trường phổ thông

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1.11 Kế hoạch nghiên cứu

1

7- 8/2008 - Đọc tài liệu, chọn đề tài nghiên cứu

- Viết thuyết minh đề tài

2 8 – 9/2008 Tham khảo tài liệu liên quan đề tài

4

10 -11/2008 - Thảo luận đề cương

- Chỉnh sửa đề cương

5 11 – 12/2008 Viết cơ sở lý luận và kế hoạch thực hiện nghiên cứu

7 12/2008 -2/2009 Báo cáo tiến độ giữa giai đoạn

8

2/2009 – 4/2009

- Kết thúc tiến trình nghiên cứu, phân tích số liệu

- Viết kết luận và kiến nghị

- Báo cáo kết quả sơ bộ cho giáo viên hướng dẫn

9 5/2009 Hoàn chỉnh đề tài và soạn thảo powerpoint

10 6/2009 Tiến hành bảo vệ khóa luận tốt nghiệp

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1 Một số quan niệm và cách tiếp cận về việc dạy và học

2.1.1 Quan niệm và cách tiếp cận về việc dạy

2.1.1.1 Quan niệm về việc dạy của giáo viên

Có khá nhiều tác giả viết về “quan niệm về việc dạy của giáo viên” nhưng theo Nguyễn Cảnh Toàn (2004), Nguyễn Quang Huỳnh (2006) và Phan Thanh Sử (2007) đều cho rằng người giáo viên có 5 quan niệm về việc dạy như sau:

Quan niệm thứ nhất giáo viên đưa ra quan niệm dạy là quá trình truyền đạt thông tin Khi đó giáo viên là người truyền đạt thông tin và trang bị cho học sinh những kiến thức Đây là quá trình giảng dạy một chiều từ giáo viên đến học sinh Theo quan niệm này thì giáo viên đem lại cho học sinh càng nhiều thông tin càng tốt

Còn quan niệm thứ hai thì giáo viên cho rằng dạy là quá trình truyền đạt kiến thức và thái độ của mình đối với kiến thức trong khuôn khổ của môn học Trong quá trình này nhấn mạnh việc nâng cao kiến thức ở học sinh, khả năng xử lý tư liệu và áp dụng các kết quả đó vào việc học của từng học sinh Giáo viên luôn mong muốn đem lại cho học sinh càng nhiều thông tin càng tốt và tìm cách cho học sinh sử dụng thông tin đó một cách hiệu quả nhất

Đối với quan niệm thứ ba dạy là giúp cho học sinh học dễ dàng hơn và hiệu quả hơn Quá trình này nhấn mạnh vai trò của giáo viên giúp học sinh hiểu thông tin và áp dụng thông tin đó vào những vấn đề liên quan cả ở bên trong và bên ngoài môn học

Vì vậy, mục đích việc dạy của giáo viên là làm cho học sinh có thể áp dụng kiến thức

và hiểu biết của mình vào vấn đề bằng cách giải thích, đưa ví dụ minh họa, đưa dẫn chứng cụ thể…

Quan niệm thứ tư, giáo viên lại cho rằng dạy là hoạt động nhằm thay đổi quan niệm hoặc sự hiểu biết của học sinh về thế giới xung quanh Việc dạy được xem là

hoạt động hợp tác giữa người dạy và người học, đồng thời giúp cho học sinh trở thành chuyên viên phù hợp hơn trong khuôn khổ của môn học

Quan niệm cuối cùng, lúc này giáo viên kết luận rằng dạy là sự hỗ trợ cho việc học của học sinh và sinh viên Đây là hoạt động dạy lấy người học làm trung tâm, trong đó người học vừa là khách thể vừa là chủ thể, chịu trách nhiệm về việc học và về nội dung Trách nhiệm của người thầy là xác định mục tiêu, hướng dẫn lập kế hoạch

và tổ chức cho học sinh tự tham gia đánh giá kết quả học tập của mình Từ đó, rèn luyện cho học sinh tính tự giác, phát huy tính tích cực và khả năng tư duy sáng tạo của mình

Như vậy, với ba quan niệm đầu về việc dạy của giáo viên lúc này là chỉ quan tâm về số lượng kiến thức mà người dạy đã truyền đạt thông tin cho người học Người thầy là trung tâm của quá trình học tập và việc đánh giá kết quả học tập của học sinh dựa trên sự kiểm tra

Còn hai quan niệm sau, việc dạy chủ yếu quan tâm về chất lượng của việc dạy Trọng tâm của việc dạy là thay đổi cách nhìn và cách sử dụng những kiến thức mà người học tiếp thu được Người học là trung tâm của quá trình dạy học, việc dạy giúp cho việc học được dễ dàng và hiệu quả hơn bằng cách gắn kết hoạt động của người thầy và người học vào trong quá trình dạy học, phát triển khả năng tư duy, tính tích cực, sáng tạo của người học Đây chính là hai quan niệm về việc dạy mà hiện nay được các nhà giáo dục đang hướng đến

2.1.1.2 Cách tiếp cận về việc dạy của giáo viên

Trước khi triển khai một hoạt động dạy học cả người dạy và người học đều phải xác định được hướng tiếp cận đến đối tượng của mình Vũ Văn Tảo (2004) cho rằng giáo viên đã tiếp cận việc dạy của mình theo hai cách như sau:

Cách tiếp cận thứ nhất đó là sự truyền đạt một chiều từ người dạy đến người học Cách tiếp cận này dựa trên nguyên tắc về sự truyền đạt kiến thức, kỹ năng và những quy trình từ thầy dạy đến người học Ở đây, người học tiếp thu một cách thụ động, đó là kiểu dạy thầy nói học sinh ghi

Thứ hai là dạy theo cách tiếp cận hợp tác hai chiều Cách tiếp cận này dựa trên nguyên tắc làm cho việc học được dễ dàng, thông qua việc giúp người học phát triển

kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng tư duy sáng tạo Lúc này người học là trung tâm

của quá trình dạy học, không còn kiểu thầy đọc học trò chép, người học tự mình tìm ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của thầy và tự đánh giá kết quả học tập của mình, sau đó cung cấp mối liên hệ ngược lại cho thầy đánh giá

Như vậy, dạy là làm cho học sinh học đúng cách, biết cách học và hoạt động học tập của học sinh dựa trên nguyên tắc giáo viên giúp học sinh tự khám phá trên cơ

sở tự giác và tự do suy nghĩ, giải quyết vấn đề…Giáo viên trở thành người hướng dẫn, học sinh trở thành người khám phá, người thực hiện và cao hơn nữa là nhà nghiên cứu

2.1.2 Cách tiếp cận và quan niệm về việc học

Nguyễn Cảnh Toàn (2004) và Nguyễn Quang Huỳnh (2006) cho rằng người học tiếp cận và quan niệm về việc học theo hai cách như sau:

Thứ nhất là cách tiếp cận bề mặt: Ở đây việc học chỉ là quá trình thu nhận, ghi nhớ, tích lũy số lượng thông tin càng nhiều càng tốt Cách tiếp cận này mang tính chất bên ngoài, học là thu nhận thông tin càng nhiều càng tốt, học là ghi nhớ, học để lấy điểm, để nộp bài…Không thực sự tìm cách hiểu kỹ, hiểu sâu nội dung, không tìm cách liên hệ nội dung vào những hoàn cảnh khác nhau

Thứ hai là cách tiếp cận chiều sâu: Lúc này người học cho rằng việc học là quá trình thông hiểu bản chất của thông tin, liên kết thông tin cũ và mới, phân tích, tự học,

tự nghiên cứu…Người học khai thác thông tin với nhận thức cao hơn, tìm hiểu ý tưởng chính, chuyển hóa hoặc hệ thống lại những kiến thức đã có Theo cách tiếp cận này thì học là tạo ra sự biến đổi về nhận thức để hiểu biết thế giới bằng cách lý giải và thông hiểu thực tiễn Học là biến đổi con người: “ Học để hiểu, học để làm người ”

Do đó, cách tiếp cận và quan niệm về việc học được khái niệm như sau: “Học,

cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị của mình bằng cách thu nhận, xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức bên trong con người mình” (Nguyễn Cảnh Toàn, 2004,

trang 212)

2.1.3 Mối quan hệ giữa dạy và học

Nguyễn Gia Cầu (2007) có bài viết về “mối quan hệ tương tác giữa người dạy và người học” cho thấy dạy và học là hai hoạt động có mối quan hệ mật thiết, diễn ra đồng thời và phối hợp chặt chẽ với nhau, nếu thiếu một trong hai hoạt động đó thì quá trình dạy học không diễn ra Khi đó, thiếu hoạt động dạy của giáo viên thì quá trình

này sẽ chuyển thành quá trình tự học của người học và thiếu hoạt động học của người học thì hoạt động dạy không diễn ra Như vậy, quá trình dạy học sẽ không diễn ra Tương tự, Nguyễn Cảnh Toàn (2004) cho rằng dạy và học gắn bó với nhau một cách mật thiết và mối quan hệ này có thể thiết kế được (trang 222)

Còn theo Phan Trọng Ngọ (2005) thì dạy và học là sự tương tác lẫn nhau giữa hai mặt của một hoạt động trong quá trình dạy học (trang 131)

Do đó, trong quá trình giảng dạy người thầy phải chỉ rõ phương hướng, nội dung

và phương pháp học tập cho học sinh và đưa ra nhiệm vụ, yêu cầu nhận thức đối với học sinh Những nhiệm vụ, yêu cầu này có tác dụng đưa học sinh vào tình huống có vấn đề, khơi dậy, phát huy được tính độc lập, sáng tạo của học sinh và tiếp nhận ý kiến

từ học sinh để giúp cho học sinh điều chỉnh hoạt động học, đồng thời giúp cho giáo viên tự điều chỉnh hoạt động dạy của mình Từ đó phân tích, đánh giá kết quả học tập của học sinh qua hình thức tổ chức hoạt động học tập của người giáo viên

2.2 Quá trình dạy học

2.2.1 Khái niệm về quá trình dạy học

Có rất nhiều định nghĩa về quá trình dạy học, sau đậy là một số định nghĩa tiêu biểu:

Lê Phước Lộc (2002) định nghĩa về quá trình dạy học như sau: “Quá trình dạy

học là sự phối hợp thống nhất các hoạt động chỉ đạo của thầy với hoạt động lĩnh hội

tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò nhằm đạt được mục đích dạy học” (trang 22)

Theo Trần Thị Tuyết Oanh và các tác giả (2006) đã định nghĩa về quá trình dạy học đó là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học

tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học (trang 139)

Còn Phan Trọng Ngọ (2005) cũng cho rằng quá trình dạy học là chuỗi liên tiếp các hoạt động dạy và học, hai hoạt động này đan xen và tương tác với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học (trang 89)

Như vậy, quá trình dạy học luôn gắn liền bởi hai hoạt động đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Trong đó giáo viên giữ vai trò chỉ đạo còn học sinh thể hiện sự tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo trong học tập nhằm đạt được

mục đích, nhiệm vụ dạy học Do đó, cần phải kết hợp thống nhất vai trò chỉ đạo của người thầy với tính chủ động, tích cực, tư duy sáng tạo của học sinh để quá trình dạy học đạt hiệu quả

2.2.2 Bản chất của quá trình dạy học

Lê Khánh Bằng (1993) và Đặng Vũ Hoạt (1995) nhận định về bản chất của quá trình dạy học đó là một quá trình nhận thức có tính chất nghiên cứu của học sinh dưới

sự chỉ đạo của người thầy nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy nghề, dạy phương pháp Dạy và học là hoạt động hai mặt, trong đó người thầy là người tổ chức, lãnh đạo, điều khiển và học sinh chính là người chủ đạo trong quá trình vận dụng tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo, trong nghiên cứu khoa học và trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật có liên quan đến nghề nghiệp tương lai của học sinh

2.2.3 Nhiệm vụ dạy học

Nguyễn Ngọc Bảo (2006) cho rằng việc dạy học có ba nhiệm vụ, cụ thể như sau: Nhiệm vụ thứ nhất: Điều khiển, tổ chức học sinh nắm vững hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn của đất nước về tự nhiên, xã hội - nhân văn, đồng thời rèn luyện cho học sinh hệ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng Nhiệm vụ của trường phổ thông là giúp học sinh nắm vững những kiến thức cơ bản, hiện đại phù hợp với thực tiễn đất nước Đồng thời giúp học sinh hiểu, nhớ và vận dụng những kiến thức đó vào trong hoàn cảnh thực tiễn

Nhiệm vụ thứ hai: Tổ chức, điều khiển học sinh hình thành, phát triển năng lực

và phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy độc lập sáng tạo Để thúc đẩy mạnh

mẽ sự phát triển của học sinh là hoạt động dạy học phải luôn luôn đi trước phát triển trí tuệ và dạy học phải luôn ở mức độ khó, vừa sức học sinh, tạo điều kiện để phát triển tối đa tiềm năng vốn có của học sinh

Nhiệm vụ thứ ba: Tổ chức, điều khiển học sinh hình thành cơ sở thế giới quan khoa học, những phẩm chất đạo đức nói riêng và phát triển nhân cách nói chung Trên

cơ sở làm cho học sinh nắm vững tri thức và kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức mà hình thành cơ sở thế giới quan khoa học cho học sinh để học sinh suy nghĩ, có thái độ và hành động đúng Đồng thời cần bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức theo mục đích giáo dục như làm tròn trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, năng

động, chủ động và sáng tạo…thông qua nội dung, phương pháp và hình thành tổ chức dạy học

Trong quá trình dạy học ba nhiệm vụ đó có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động, hỗ trợ lẫn nhau để thực hiện mục đích giáo dục có hiệu quả Trong đó nhiệm vụ thứ ba vừa là mục đích vừa là kết quả của hai nhiệm vụ trên, là yếu tố kích thích và chỉ đạo việc nắm tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và phát triển năng lực nhận thức

2.2.4 Nguyên tắc dạy học

Các nguyên tắc dạy học chỉ đạo việc lựa chọn và phối hợp nội dung, phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học Theo Lê Phước Lộc (2002) quá trình dạy học gồm các nguyên tắc sau:

1) Đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục trong quá trình dạy học

2) Đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy học

3) Đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tượng

4) Đảm bảo sự thống nhất giữa tính vững chắc của tri thức, kĩ năng và tính mềm dẻo của tư duy trong quá trình dạy học

5) Đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong quá trình dạy học

6) Đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của người dạy và vai trò tự giác, tích cực, tự lực, sáng tạo của người học trong quá trình dạy học

2.3 Phương pháp dạy học

2.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học

2.3.1.1 Khái niệm phương pháp

Thuật ngữ phương pháp bắt đầu từ tiếng HyLạp (methods) có nghĩa là con đường, cách thức nhằm đạt được mục đích đề ra Tuy nhiên, đến nay có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm này, sau đây người nghiên cứu xin đưa ra một số khái niệm tiêu biểu:

Phạm Trung Thanh và Nguyễn Thị Lý (1999) có viết “Phương pháp là cách

thức, con đường, phương tiện, là tổ hợp các bước mà chủ thể phải đi theo để đạt được mục đích” (trang 91)

Tương tự, Lê Phước Lộc (2002) cũng cho rằng phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định (trang 79)

Còn theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức (2003) thì phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung, phương pháp gắn liền với hoạt động của con người, giúp cho con người hoàn thành được nhiệm vụ phù hợp với mục đích đã đề ra (trang 73)

Do đó, để đạt được mục tiêu người ta có thể đi theo nhiều con đường khác nhau, mỗi con đường được chọn có một cách làm và một phương tiện làm khác nhau hoặc bị thay đổi nhưng tất cả đều do chủ thể quyết định cho cách làm tương ứng đó

Từ đó, phương pháp dạy học được hiểu như thế nào? Sau đây, người nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu về khái niệm cũng như đặc trưng của phương pháp dạy học như sau:

2.3.1.2 Khái niệm phương pháp dạy học

Trong quá trình dạy học, phương pháp dạy học là một yếu tố cơ bản quan trọng, cùng với nội dung mà người học có thể tiếp thu kiến thức, kỹ năng…theo những phương pháp khác nhau và kết quả đạt được cũng không giống nhau Dưới đây là một

số định nghĩa về phương pháp dạy học tiêu biểu:

Trong Bách khoa toàn thư của Liên Xô năm 1965 có viết “Phương pháp dạy

học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhận thức”

(Trích bởi Nguyễn Văn Tuấn, 2004, trang 87)

Theo Thái Duy Tuyên (1999) thì “Phương pháp dạy học là những hình thức và

cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục tiêu dạy học” (trang 210)

Tương tự, Phan Long (2004) cũng cho rằng phương pháp dạy học là cách thức,

là con đường, là phương hướng hành động để giải quyết vấn đề nhận thức của học sinh nhằm đạt mục đích day học (trang 106)

Còn theo, Nguyễn Văn Khôi (2006) đã định nghĩa “phương pháp dạy học là

cách thức, con đường, hệ thống và trình tự các hoạt động mà giáo viên sử dụng để tổ chức, chỉ đạo và hướng dẫn học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạy học đã định” (trang

107)

Như vậy, các tác giả trên đã đưa ra những định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học, nhưng tựu chung các định nghĩa trên đều phản ánh được một số đặc trưng tiêu biểu như sau:

1) Phương pháp dạy học định hướng mục tiêu dạy học

2) Phương pháp dạy học là sự thống nhất của phương pháp dạy và phương pháp học

3) Phương pháp dạy học thực hiện thống nhất chức năng đào tạo và giáo dục 4) Phương pháp dạy học là sự thống nhất của logic nội dung dạy học và logic tâm

lý nhận thức

5) Phương pháp dạy học là con đường dẫn dắt học sinh tiếp thu tri thức

6) Phương pháp dạy học là sự thống nhất của cách thức hành động và phương tiện dạy học

Do đó, phương pháp dạy học phải nằm trong hệ thống các phương pháp chung của quá trình sư phạm, là con đường, là cách thức đạt tới mục đích dạy học và phải thực hiện có hiệu quả tối ưu các khâu của quá trình dạy học

2.3.2 Phân loại các phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học rất đa dạng vì hoạt động dạy - học chịu sự chi phối của nhiều yếu tố phức tạp và cho đến nay vẫn còn nhiều quan điểm chưa thống nhất về cơ sở phân loại các phương pháp dạy học Sau đây là cách phân loại được nhiều tác giả cũng như mọi người đồng ý, đó là hệ thống các phương pháp được xây dựng trên các nguồn tri thức

2.3.2.1 Nhóm phương pháp dùng lời

Là phương pháp mà giáo viên dùng lời nói và chữ viết để trình bày, giải thích nội dung bài học, từ đó khái niệm được hình thành Bao gồm các phương pháp dạy học như phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, phương pháp dùng sách giáo khoa và các tài liệu học tập khác

2.3.2.2 Nhóm phương pháp trực quan

Bao gồm phương pháp quan sát và phương pháp trình bày trực quan Trong

đó, giáo viên sử dụng phương tiện trực quan, dùng các số liệu, ví dụ thực tiễn để minh họa giúp học sinh hiểu bài, nhớ lâu, gây hứng thú học tập và phát triển năng lực chú ý, quan sát, bồi dưỡng sự say mê, óc tò mò tìm tòi, phát hiện những tri thức mới

2.3.2.3 Nhóm phương pháp thực tiễn

Là sự phối hợp mật thiết, phức tạp giữa lời nói, đồ dùng dạy học trực quan

và bài tập thực hành do giáo viên tổ chức, học sinh thực hành Bao gồm các phương pháp làm thí nghiệm, thực hành, ôn tập Trong đó, giáo viên là người hướng dẫn, học sinh lập lại các thao tác, những hành động thực tiễn Phương pháp này phản ánh được nội dung bài học, phối hợp nhiều giác quan, do đó phát triển tính tích cực học tập, kích thích tư duy của học sinh

2.3.2.4 Phương pháp kiểm tra đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo trong quá

2.3.3 Các cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học

2.3.3.1 Dựa vào mục tiêu dạy học

Ngày nay mục tiêu của các quá trình dạy học cụ thể thường rất đa dạng, phong phú Tuy nhiên, Phan Trọng Ngọ (2005) và Nguyễn Văn Tuấn (2004) đặc biệt chú ý đến các lĩnh vực sau:

Thứ nhất đó là cung cấp cho người học các tri thức khoa học và phương pháp nhận thức kiến thức

Tiếp theo là phải hình thành và phát triển các kỹ năng hành động trí óc và thực tiễn cho người học

Cuối cùng là lĩnh vực phải khơi dậy, phát triển các nhu cầu tiềm năng của người học để giúp người học làm chủ đời sống của mình trong hiện tại và tương lai

Như vậy, trên cơ sở các mục tiêu được xác định sẽ hình thành nội dung dạy học

và phương pháp dạy học phù hợp

2.3.3.2 Dựa vào nội dung dạy học

“Nội dung dạy học là yếu tố trực tiếp quy định phương pháp dạy học” (Phan

Trọng Ngọ, 2005, trang 157) Nội dung dạy học được quy định trong các chương trình

và kế hoạch giảng dạy, phương pháp dạy học phải phù hợp với nội dung dạy học Điều này được thể hiện ít nhất ở bốn điểm:

Thứ nhất là tính đặc thù của tri thức khoa học bộ môn, mỗi môn học trong nhà trường đều phản ánh một lĩnh vực khoa học Mỗi lĩnh vực khoa học (toán học, vật lý, sinh học, đạo đức học…) có phương pháp nhận thức đặc trưng để hình thành hệ thống tri thức và có phương pháp dạy học riêng Như vậy, mỗi môn học có tính đặc thù trong việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học

Thứ hai là trình độ của các khái niệm khoa học trong các hệ thống khoa học Thứ ba thể hiện ở cấu trúc môn học, thực chất là việc lựa chọn hệ thống tri thức của một lĩnh vực khoa học và cấu trúc lại nội dung, sao cho phù hợp với trình độ, tính chất và hoàn cảnh tiếp nhận của người học

Thứ tư đó là tính chất của bài học “Mỗi bài học cụ thể là một đơn vị xác định,

thực hiện một chức năng của hệ thống nội dung dạy học” (Phan Trọng Ngọ, 2005,

trang 164) Như vậy, nội dung của từng bài học thường nhấn mạnh một hoặc một vài hướng sau: Đó là cung cấp cho người học hệ thống tri thức khoa học và kiến thức về phương pháp, hình thành phát triển các kỹ năng hành động thực tiễn, các ứng xử xã hội và đặc biệt là phát triển toàn diện nhân cách người học

2.3.3.3 Dựa vào cơ sở vật chất, phương tiện dạy học

Phan Thị Mai Khuê (2000) cho rằng không nên quan trọng hóa yếu tố cơ sở vật chất, chỉ xem cơ sở vật chất là yếu tố quyết định Vì trong quá trình dạy học giáo viên phải biết cách sáng tạo, vận dụng mọi biện pháp nhằm đảm bảo bài học bằng những đồ dùng trực quan thích hợp

2.3.3.4 Dựa vào trình độ phát triển khả năng của người học

Ngoài ra, còn có các yếu tố chi phối sự lựa chọn phương pháp dạy học như: năng lực và phong cách dạy học của giáo viên…

Do đó, khi lựa chọn phương pháp dạy học nên đặc biệt chú ý đến các yếu tố: Mục tiêu - nội dung - phương tiện - những điều kiện khác

2.4 Các phương pháp dạy học cơ bản trong nhà trường phổ thông hiện nay

2.4.1 Phương pháp thuyết trình

2.4.1.1 Định nghĩa

Nguyễn Văn Tuấn (2004) đã định nghĩa về phương pháp thuyết trình như sau đó

là phương pháp dạy học mà giáo viên dùng lời nói sinh động kết hợp với phương tiện dạy học để trình bày, giải thích, minh họa theo một trình tự nhất định hoặc trình bày kiểu nêu vấn đề, còn học sinh nắm bắt tri thức bằng con đường tiếp thu, tái hiện, nhằm đạt mục đích dạy học, giúp học sinh tham gia để tìm ra kiến thức mới và phát triển thái

độ, tình cảm đối với môn học, bài học, hiểu được bài và ghi chép được bài học

2.4.1.2 Đặc điểm

- Mang tính chất thông báo trong lời giảng của giáo viên

- Nội dung bài giảng mang tính đồng loạt, ít chú ý cá biệt học sinh

- Giáo viên chủ động, học sinh tiếp thu thụ động

- Học sinh chỉ đạt đến trình độ tái hiện thông báo, giải thích minh họa

2.4.1.3 Ưu điểm

- Giáo viên chủ động được thời gian và kế hoạch lên lớp

- Trong thời gian ngắn giáo viên trình bày nhiều nội dung cho nhiều học sinh

- Cung cấp cho học sinh những thông tin cập nhật, chưa kịp trình bày trong tài liệu giáo khoa

- Trình bày trực tiếp sự việc một cách logic

- Không cần nhiều phương tiện, thiết bị

2.4.1.4 Nhược điểm

- Học sinh thụ động tiếp thu, chủ yếu nghe và tái hiện, nhanh mệt mỏi

- Học sinh ít phát triển ngôn ngữ nói, tính tích cực, sáng tạo và tư duy

- Khó để đánh giá học sinh

- Sự truyền đạt một chiều làm mất dần hứng thú học tập của học sinh

2.4.2 Phương pháp đàm thoại gợi mở (vấn đáp)

2.4.2.1 Khái niệm

Đàm thoại gợi mở là phương pháp hỏi đáp trong dạy học, trong đó giáo viên đặt

ra câu hỏi để học sinh dựa vào kiến thức đã học mà trả lời nhằm rút ra những kiến thức mới hay củng cố hoặc kiểm tra đánh giá việc nắm vững kiến thức của học sinh (Lê Thị Hoàng, 2004, trang 117)

2.4.2.2 Đặc điểm

- Phương tiện giao tiếp là lời nói

- Học sinh hoạt động có tính tự giác, tự lực và tích cực tham gia

- Quá nhiều câu hỏi sẽ mất thời gian, ảnh hưởng kế hoạch lên lớp

- Đàm thoại có thể trở thành đối thoại giữa giáo viên và một vài học sinh, không thu hút toàn lớp tham gia và hoạt động chung

2.4.3 Phương pháp thảo luận

2.5.3.2 Đặc điểm

- Người học phải có kiến thức, kinh nghiệm, có đủ tài liệu tham khảo

- Người học tìm ra kiến thức mới dưới sự gợi mở của giáo viên

- Phát huy tính tích cực, nhìn vấn đề nhiều góc cạnh khác nhau

- Phát triển quan hệ giữa các thành viên nhóm học sinh, nghe, nói, tranh luận, lãnh đạo

2.4.3.3 Ưu điểm

- Tăng khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh hoặc học sinh với học sinh

- Nhiều người trình bày được nhiều ý kiến dưới góc nhìn khác

- Có khả năng xử lý thông tin, nhạy bén

- Phát huy được tính tự giác, tích cực, tự lực

- Tăng tinh thần hợp tác, tự tổ chức của học sinh

2.4.3.4 Nhược điểm

- Số người thảo luận nhóm phải có giới hạn

- Tốn nhiều thời gian chuẩn bị, tiến hành

- Người tham gia phải có kinh nghiệm và đủ tài liệu tham khảo

- Người học khó chịu vì phải suy nghĩ, chú ý, góp nhiều ý kiến

- Một số người còn chủ quan, dẫn đến bảo thủ, lạc đề

2.4.4 Phương pháp tham quan

2.5.4.1 Khái niệm

Tham quan là một trong những hình thức tổ chức việc thu thập những kinh nghiệm thực tiễn của học sinh có hiệu quả cao và cũng có thể sử dụng tham quan để minh hoạ các đối tượng trong thực tiễn (Phan Long, 2004, trang 83)

2.4.4.2 Ưu điểm

- Học sinh được tiếp xúc trực tiếp hoàn cảnh thật

- Kiến thức được nhớ lâu, dễ tiếp nhận kiến thức

- Tăng hứng thú ở học sinh

2.4.4.3 Nhược điểm

- Điều kiện thực hiện khó khăn: về địa điểm, phương tiện, tài chính…

- Tổ chức không chặt chẽ dẫn đến hậu quả không tốt

2.4.5 Phương pháp dạy học theo nhóm

2.4.5.1 Khái niệm

Dạy học theo nhóm là phương pháp trong đó học sinh của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước lớp (Nguyễn Trọng Sửu, 2007, trang 21)

2.4.5.2 Đặc điểm

- Tăng tối đa cơ hội để các thành viên làm việc

- Phát huy tinh thần hợp tác, thi đua và đoàn kết giữa các thành viên trong lớp

2.4.5.3 Ưu điểm

- Tạo bầu không khí lớp học sôi nổi

- Tạo cơ hội cho mọi thành viên trong nhóm được bộc lộ hiểu biết và quan điểm

- Tạo điều kiện cho các thành viên học hỏi lẫn nhau, trao đổi và hợp tác

- Giáo viên có thông tin phản hồi từ người học

2.4.5.4 Nhược điểm

- Đòi hỏi nhiều thời gian

- Hiệu quả phụ thuộc vào tinh thần tham gia của các thành viên

2.4.6 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

2.4.6.1 Khái niệm

Theo Đặng Vũ Hoạt và các tác giả (2003) cho rằng đó là kiểu dạy học mà người thầy đưa học sinh vào các tình huống có vấn đề, giúp học sinh tự lực và sáng tạo giải quyết các vấn đề đặt ra

2.4.6.2 Đặc điểm của dạy học giải quyết vấn đề

- Xuất phát từ tình huống có vấn đề đó là luôn chứa đựng nội dung cần xác định, một nhiệm vụ cần giải quyết, vướng mắc cần tháo gỡ…

- Đặc điểm nổi bật của phương pháp này là nhu cầu nhận thức, hứng thú, câu hỏi hay vấn đề, chứa đựng cái đã biết và cái chưa biết, có khả năng giải quyết được

2.4.6.3 Ưu điểm

- Phát triển tư duy độc lập, sáng tạo giải quyết vấn đề

- Học sinh thấy được mối liên hệ giữa kiến thức cũ và mới, giúp học sinh củng cố

và vận dụng kiến thức

- Học sinh thật sự trở thành chủ thể của quá trình dạy học

2.4.6.4 Nhược điểm

- Tốn nhiều thời gian

- Không phải bài học nào cũng tạo được tình huống có vấn đề

- Đòi hỏi mức độ cá nhân hóa cao và giáo viên phải có trình độ cao

2.4.7 Phương pháp dạy học tình huống

2.4.7.1 Khái niệm

Phương pháp dạy học bằng tình huống là giáo viên cung cấp cho học sinh tình

huống dạy học, học sinh tìm hiểu, phân tích và hành động trong tình huống đó Kết quả là học sinh thu nhận được các tri thức khoa học, thái độ và các kỹ năng hành động (trí óc và thực tiễn) sau khi giải quyết tình huống đã cho (Phan Trọng Ngọ, 2005, trang 275)

2.4.7.2 Đặc điểm

- Phản ánh một tình huống thực tiễn dạy học

- Vận dụng tri thúc vào việc giải quyết vấn đề

- Học sinh được đặt trước những tình huống cần quyết định

2.4.7.3 Ưu điểm

- Học sinh trực tiếp làm việc với đối tượng học tập

- Phát triển khả năng phân tích, tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề

- Nâng cao lòng tin vào khả năng bản thân

2.4.7.4 Nhược điểm

- Đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kinh nghiệm chuyên môn

- Học sinh tốn nhiều thời gian

- Học sinh dễ bị lạc hướng trong giải quyết tình huống

2.4.8 Phương pháp dạy học theo dự án

2.4.8.1 Khái niệm

Phương pháp dạy học theo dự án là hình thức tổ chức dạy học trong đó sinh viên hoặc nhóm sinh viên thực hiện một nhiệm vụ học tập liên quan đến môn học, ngành học kết hợp với nghiên cứu khoa học, kết hợp với lý thuyết và thực hành, hoạt động thực tiễn với tính tự lực cao từ việc xác định mục tiêu học tập, lập kế kế hoạch, thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá kết quả học tập (Lê Thị Hoàng, 2004, trang 148)

2.4.8.2 Đặc điểm

- Dự án liên quan đến chuyên môn, thực tiễn cuộc sống…

- Nội dung dự án mang tính tích hợp nhiều lĩnh vực trong một môn hoặc nhiều môn học khác nhau

- Hoạt động trong dự án luôn định hướng đến kinh nghiệm và quan tâm của học sinh

- Hoạt động trong dự án là tự tổ chức, học sinh chịu trách nhiệm và làm việc tập thể

- Sản phẩm tạo ra có giá trị mang tính khách thể hay chủ thể

2.4.8.3 Ưu điểm

- Tích cực hóa được học sinh

- Tư duy liên môn, tổng thể toàn diện

- Học sinh chịu trách nhiệm cao, độc lập sáng tạo, giải quyết vấn đề, hợp tác, phát triển năng lực giao tiếp

2.4.8.4 Nhược điểm

- Tốn nhiều thời gian

- Học sinh khó tự xác định được dự án dạy học

- Phải có chương trình đào tạo phù hợp

2.4.9 Phương pháp đóng vai

2.4.9.1 Khái niệm

Phương pháp đóng vai trong dạy học là giáo viên cung cấp kịch bản và đạo diễn học sinh hành động theo các vai diễn Quá đó, học sinh học được cách suy nghĩ, thể hiện thái độ và hành động cũng như các kỹ năng ứng xử khác của các nhân vật trong kịch bản (Phan Trọng Ngọ, 2005, trang 283)

2.4.9.2 Ưu điểm

- Giới thiệu tình huống có vấn đề một cách đột ngột

- Đưa ra cho học sinh đảm đương vai trò của người khác

- Cho phép nghiên cứu những cách giải quyết

- Tạo cơ hội để thực hành

2.4.9.3 Nhược điểm

- Tốn nhiều thời gian chuẩn bị và diễn

- Học sinh có thể không tự nhiên

và tiến hành tự lực dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm giúp cho học sinh rèn luyện

kỹ năng thực hành

2.4.10.2 Ưu điểm

- Tích cực hóa học sinh

- Học sinh có cơ hội thực hành

- Rèn luyện kỹ năng, độc lập sáng tạo

2.4.10.3 Nhược điểm

- Tốn nhiều thời gian

- Phải có đủ trang thiết bị

- Sự khác nhau giữa lý thuyết và thực hành

Tóm lại, việc lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học có hiệu quả vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật của các nhà sư phạm Do đó, khi lựa chọn một phương pháp dạy học cần phải quan tâm đến các mối quan hệ của phương pháp đó với tất cả các phương pháp và biện pháp khác được sử dụng trước và sau Mỗi phương pháp dạy học đều có chức năng và những ưu điểm, hạn chế nhất định trong việc tác động đến việc hình thành nhân cách Trong giảng dạy không có một phương pháp dạy học nào được coi là tối ưu nhất đối với mọi môn học và đối với mọi giáo viên Vì vậy, các nhà sư phạm phải biết lựa chọn và sử dụng phối hợp tất cả các phương pháp dạy học với nhau sao cho có thể phát huy ở mức tối đa các mặt mạnh của từng phương pháp và khắc phục được những hạn chế, những mặt yếu kém của từng phương pháp dạy học

2.5 Lược khảo vấn đề nghiên cứu

Trên con đường tìm hiểu phương pháp dạy học đáp ứng yêu cầu thời đại, giúp nâng cao chất lượng đào tạo nói chung, cũng như chất lượng giảng dạy môn Sinh học

và môn Công nghệ 10 nói riêng đã cho ra đời nhiều công trình nghiên cứu có liên quan làm cơ sở cho vấn đề nghiên cứu của người thực hiện như sau:

1) Sách “Dạy kỹ thuật nông nghiệp ở trường Trung học phổ thông” của tác giả

Châu Kim Lang do nhà xuất bản Giáo dục in ấn năm 1997 đã đưa ra những yêu cầu

cơ bản nhất để dạy tốt môn Kỹ thật nông nghiệp ở trường Trung học phổ thông

2) Trong “Tài liệu bồi dưỡng giáo viên Công Nghệ” của tác giả Nguyễn Văn Khôi

(chủ biên) do bộ giáo Bộ giáo dục và đào tạo Hà Nội lưu hành năm 2006 đã nêu ra những vấn đề chung về giáo dục phổ thông, hướng dẫn thực hiện chương trình và sách

giáo khoa môn Công Nghệ 10 Bên cạnh đó, tác giả còn đưa ra định hướng đổi mới

phương pháp dạy học môn Công Nghệ đó là “…vừa phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo của học sinh vừa tăng cường sự tương tác giữa các yếu tố của hệ thống dạy – học” (trang 120)

3) Giáo trình “Phương pháp giảng dạy” của tác giả Nguyễn Văn Tuấn (chủ biên)

do Trường Đại học Sư phạm kĩ thuật – Tp.HCM xuất bản lưu hành nội bộ năm 2004

đề cập đến những kiến thức đại cương về phương pháp dạy học và cách vận dụng các phương pháp dạy học thông dụng trong nhà trường Trung học phổ thông và chuyên nghiệp

4) Đinh Quang Báo (1996) và Phan Thị Mai Khuê (2000) có biên soạn giáo trình

“Lý luận dạy học Sinh học” nhằm cung cấp cho giảng viên, sinh viên sư phạm Sinh

học nghiên cứu về lý luận dạy học Sinh học, các phương pháp dạy học, các đặc điểm

và sự phân loại, bản chất và cách tiến hành các phương pháp dạy học Sinh học chủ yếu

ở trường phổ thông

5) Kỷ yếu hội thảo khoa học - Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở các trường Đại học Sư phạm – Ba Vì (tháng 1/2003) trang 166 có giới thiệu bài viết của

tác giả Trần Văn Ba, trường Đại học sư phạm Hà Nội “Khoa Sinh – Kỹ thuật Nông

Nghiệp với việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học” Qua nghiên cứu cho thấy

phương pháp dạy học đi sâu vào nghiên cứu rèn luyện kỹ năng phân tích bài giảng cho học sinh, sinh viên Tác giả khẳng định rằng với việc đổi mới phương pháp dạy học như vậy, khoa Sinh – Kỹ thuật Nông Nghiệp hy vọng những cử nhân Sinh – Kỹ thuật Nông Nghiệp không chỉ là giáo viên dạy môn Sinh, Kỹ thuật Nông Nghiệp mà còn là những người có đủ hiểu biết, kỹ năng dạy cho người khác về chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất nấm…và chăm lo sức khỏe cho con người

6) Với luận văn tốt nghiệp cử nhân Sư phạm kỹ thuật Nông Nghiệp “Tìm hiểu các

phương pháp dạy học hiện nay và đề xuất một số phương pháp áp dụng vào việc giảng dạy Kỹ Thuật Nông Nghiệp (Công nghệ 10) đạt hiệu quả”, Bộ môn sư phạm kỹ thuật

Nông Nghiệp, Đại học Nông Lâm – Tp.HCM, 2006, tác giả Lê Thị Bích Phương đã trình bày chi tiết về phương pháp dạy học và 20 phương pháp dạy học thường dùng cũng như các phương pháp dạy học có hiệu quả môn Kỹ thuật Nông Nghiệp ở các trường Trung học phổ phổ thông Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại đó là bố cục các

chương và nội dung chưa thật logic khoa học, cách trích dẫn tài liệu tham khảo chưa

rõ ràng khó theo dõi

7) Tác giả Trương Thị Ngọc Liên với luận văn tốt nghiệp cử nhân Sư phạm kỹ

thuật Nông Nghiệp “Khảo sát thực trạng dạy và học môn Kỹ Thuật Nông Nghiệp -

Công nghệ 10 ở trường Trung học phổ thông huyện Mỏ Cày tỉnh Bến Tre”, Bộ môn sư

phạm kỹ thuật Nông Nghiệp, Đại học Nông Lâm – Tp.HCM, 2006 Với nghiên cứu này, tác giả đã nêu ra 25 phương pháp dạy học cụ thể trong trường phổ thông Từ đó,

tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Kỹ thuật

Nông Nghiệp đạt hiệu quả Nhưng việc thu thập ý kiến chỉ dựa vào học sinh và cán bộ huyện thì chưa đầy đủ và hợp lý Cho nên, dữ liệu của đề tài cần tham khảo thêm ý kiến của giáo viên trực tiếp giảng dạy môn học này

8) Tương tự với luận văn tốt nghiệp cử nhân Sư phạm kỹ thuật Nông Nghiệp “Tìm

hiểu phương pháp gây hứng thú học môn Kỹ thuật Nông Nghiệp ở một vài trường phổ thông ở quận Thủ Đức và quận 9 – Tp.HCM”, Bộ môn sư phạm kĩ thuật Nông Nghiệp,

Đại học Nông Lâm – Tp.HCM, 2006, tác giả Lê Thị Yến đã thu thập ý kiến, phân tích đưa ra một số kết luận rất hữu ích để giáo viên có thể cải tiến phương pháp dạy và tạo

sự hứng thú, ham thích học tập ở học sinh Nhưng việc thu tập dữ liệu cho đề tài cũng chỉ dựa vào học sinh mà không thu thập các nguồn từ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục nên dữ liệu chưa thật đầy đủ và hợp lý Ngoài ra, một số câu hỏi được thiết kế chưa hợp lý và nằm ngoài phần hiểu biết của học sinh đó là câu hỏi liên quan đến việc đánh giá phương pháp giảng dạy Điều này dẫn đến việc học sinh trả lời qua loa cho xong nên thông tin thu được thiếu khách quan và chính xác

Như vậy, các tác giả trên đã nghiên cứu những vấn đề có liên quan đến giáo dục đào tạo nói chung và phương pháp dạy học nói riêng Nhìn chung các đề tài, các bài báo cáo khoa học trên đã đưa ra được những nhận định dựa trên những cơ sở khoa học

-và tình hình cụ thể của nền giáo dục nước ta Các đề tài, những bài báo cáo khoa học này phần nào cho chúng ta nhìn nhận khách quan nhất về thực trạng dạy và học ở trường phổ thông Từ đó, có hướng phát triển và tìm biện pháp khắc phục những hạn chế trong nền giáo dục trong đó có việc đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, các nghiên cứu trên đã đưa ra nhiều cơ sở lý thuyết về các phương pháp dạy học trong giáo dục, rất ít những trường hợp dựa trên thực tiễn Trên cơ sở tiếp thu những thành quả