Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG (Khóa luận tốt nghiệp)

Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với Tập đoàn BMG.

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

Khóa học: 2013 - 2017

Thái Nguyên, năm 2017

Thái Nguyên, năm 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -HOÀNG THĂNG BẮC

Tên chuyên đề:

TRỊ CHO LỢN NÁI SINH SẢN TẠI TRẠI LIÊN KẾT VỚI TẬP ĐOÀN

BMG’’

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Lớp: K45-TY-N01

Khóa học: 2013 – 2017 Giảng viên hướng dẫn: TS Hoàng Hải Thanh

Thái Nguyên, năm 2017

Thái Nguyên, năm 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập và rèn luyện tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, được sự dạy bảo tận tình của các thầy, cô giáo em đã nắm được những kiến thức cơ bản ngành học của mình Với 6 tháng thực tập tốt nghiệp tại tập đoàn BMG và trại lợn Hạnh Cảnh liên kết với tập đoàn BMG, đã giúp

em ngày càng hiểu rõ kiến thức chuyên môn, cũng như đức tính cần có của một người làm cán bộ khoa học kỹ thuật Từ đó đã giúp em có lòng tin vững bước trong cuộc sống cũng như trong công tác sau này Để có sự thành công này, em xin tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa cùng toàn thể các thầy, cô giáo trong khoa Chăn nuôi Thú y

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn TS Hoàng Hải Thanh đã tận tình hướng dẫn để em thực hiện thành công khóa

luận này

Cũng qua đây cho em gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban giám đốc, cùng toàn thể cán bộ nhân viên trong tập đoàn BMG và trại lợn Hạnh Cảnh đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp và học hỏi nâng cao tay nghề Xin cảm ơn gia đình,bạn bè đã luôn động viên giúp đỡ, tạo điều kiện thuận

lợi để em hoàn thành tốt quá trình thực tập tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017

Sinh viên

Hoàng Thăng Bắc

LỜI NÓI ĐẦU

Thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng của quá trình đào tạo tại trường Đây là giai đoạn sinh viên tiếp xúc với thực tiễn, củng cố lại những kiến thức đã học trên giảng đường Bên cạnh đó, giúp sinh viên vận dụng, học hỏi những kinh nghiệm trong sản xuất để nâng cao trình độ cũng như các phương pháp tổ chức và tiến hành nghiên cứu Tạo điều kiện cho bản thân có tác phong làm việc nghiêm túc, đúng đắn, có cơ hội vận dụng sáng tạo vào thực tế sản xuất, góp phần vào công cuộc đổi mới đất nước, làm cho đất nước ngày càng phát triển

Được sự nhất trí của Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự đồng ý của thầy giáo hướng dẫn và tiếp nhận

của cơ sở, em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Thực hiê ̣n quy trình chăm sóc

nuôi dưỡng và phòng tri ̣ bê ̣nh cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với tập đoàn BMG”

Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học , thời gian và năng lực bản thân còn hạn chế nên trong bản khóa luận này không tránh khỏi những sai sót Vì vậy, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy

giáo, cô giáo và các bạn bè đồng nghiệp để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Các chỉ tiêu chẩn đoán viêm tử cung 25

Bảng 4.1 Kết quả tiêm phòng bằng vắc xin cho lợn 37

Bảng 4.2 Kết quả điều trị bệnh cho lợn tại trại chăn nuôi 40

Bảng 4.3: Kết quả công tác khác 42

Bảng 4.4: Cơ cấu đàn lợn nái của trại liên kết với tập đoàn BMG ( 2015 - 11/2017) 42

Bảng 4.5: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ 43

Bảng 4.6: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo các tháng theo dõi 44

Bảng 4.7: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo hình thức đẻ 45

Bảng 4.8: Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung cho lợn 47

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI NÓI ĐẦU ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học Error! Bookmark not defined 1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 2

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập 3

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 3

2.1.2 Quá trình thành lập và sự phát triển của trang trại Hạnh Cảnh 5

2.1.3 Nhiệm vụ chính của trại 8

2.1.4 Đánh giá chung 9

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài 9

2.2.1 Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái 9

2.2.2 Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn 14

2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến lợn nái bị viêm tử cung 21

2.2.4 Các thể viêm tử cung 22

2.2.5 Triệu chứng lâm sàng 25

2.2.6 Một số thông tin về các loại thuốc được sử dụng trong đề tài 26

2.2.7 Biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung 28

2.2.8 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 30

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 34

3.1 Đối tượng 34

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 34

3.3 Nội dung nghiên cứu 34

3.4 Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi 34

3.4.1 Phương pháp nghiên cứu 34

3.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi 36

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 36

PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 37

4.1 Công tác phòng và chuẩn đoán bệnh cho lợn tại trại chăn nuôi 37

4.1.1 Kết quả tiêm phòng bằng vắc xin cho lợn 37

4.1.2 Công tác chuẩn đoán và điều tri ̣ bê ̣nh 38

4.1.3 Công tác khác 40

4.2 Kết quả thực hiện chuyên đề 42

4.2.1 Cơ cấu đàn lợn nái của trại trong 3 năm gần đây 42

4.2.2 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ 43

4.2.3 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo các tháng theo dõi 44

4.2.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo hình thức đẻ 45

4.2.5 Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung cho lợn 46

4.2.6 Theo dõi tỷ lệ động dục và phối giống đạt của lợn nái sau khi điều trị khỏi bệnh 48

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 50

5.1 Kết luận 50

5.2 Đề nghị 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO………51

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng hiện nay chiếm một

vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Chăn nuôi không những cung cấp nguồn thực phẩm quan trọng cho con người mà còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho ngành trồng trọt và một số sản phẩm phụ cho ngành công nghiệp chế biến

Những năm gần đây, ngành chăn nuôi lợn ở nước ta đang trên đà phát triển mạnh mẽ về cả số lượng và chất lượng

Hiện nay, phát triển kinh tế trang trại nói chung và chăn nuôi trang trại tư nhân nói riêng là sự đột phá tư duy, đột phá về phương thức sản xuất từ sản xuất nhỏ, phân tán sang sản xuất tập trung, quy mô lớn, sản xuất hàng hoá lớn theo nhu cầu của thị trường Chăn nuôi trang trại đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, ổn định, sản xuất tạo ra khối lượng sản phẩm hàng hoá lớn, đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng cao của con người

Tuy nhiên, một trong những trở ngại lớn nhất của ngành chăn nuôi lợn nói chung và chăn nuôi lợn nái sinh sản nói riêng là dịch bệnh xảy ra khá thường xuyên Đặc biệt với phương thức chăn nuôi công nghiệp thì bệnh đường sinh sản xuất hiện khá phổ biến, đặc biệt là bệnh viêm tử cung gây ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của lợn mẹ, chất lượng đàn lợn giống đồng thời ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng toàn ngành chăn nuôi

Nhằm góp phần đánh giá tình hình mắc bệnh ở lợn nái trong điều kiện chăn nuôi trang trại và quá trình phòng, điều trị bệnh viêm tử cung chúng tôi đã tiến

hành nghiên cứu chuyên đề: “ Thư ̣c hiê ̣n quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho lợn nái sinh sản tại trại liên kết với tập đoàn BMG”.

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề

1.2.1 Mục tiêu

- Nắm được quy trình nuôi dưỡng và phòng trị bệnh tại trại

- Đánh giá được tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái Hạnh cảnh, Địa chỉ:Văn Yên-Đại Từ-Thái Nguyên, liên kết với tập đoàn BMG

- Đánh giá được kết quả điều trị bệnh

1.3 Ý nghĩa của chuyên đề

1.3.1 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Xác định được hiệu quả của một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản

- Những khuyến cáo của đề tài giúp các trại chăn nuôi lợn nái sinh sản hạn chế được những thiệt hại do bệnh gây ra

- Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Văn Yên là một xã thuộc huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam -Phía nam của huyện và giáp với núi Tam Đảo,Văn Yên tiếp giáp với

xã Ký Phú ở phía đông và nam,

-Phía bắc tiếp giáp với Lục Ba

-Phía tây tiếp giáp với Lục Yên Qua dãy Tam Đảo, Văn Yên tiếp giáp với

xã Đạo Trù của huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc Văn Yên gồm 15 xóm: dưới 1, dưới 2, dưới 3, giữa 1, giữa 2, đình 1, đình 2, bầu 1, bầu 2,bậu 1, bậu 2, núi, mây, kì linh

2.1.1.2 Giao thông

- Giao thông vận tải: Hệ thống tỉnh lộ dài 80 km, hơn 400 km đường giao thông liên xã Quốc lộ 37 nối huyện Đại Từ với huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang dài 32 km Tuyến đường sắt Núi Hồng - Quán Triều chạy qua hệ thống các tuyến đường giao thông trong huyện Tuy nhiên đa phần các tuyến giao thông liên huyện, liên xã có chất lượng chưa tốt

2.1.1.3 Đặc điểm khí hậu

Trại lợn Hạnh Cảnh nằm trong khu vực có khí hậu đặc trưng đó là nóng ẩm vào mùa Hè, còn mùa Đông lạnh, mưa nhiều điển hình của khí hậu nhiệt đới gió mùa Hướng vòng cung của các dãy núi tạo thành hang hút gió rất mạnh, đón nhận trực tiếp khối không khí lạnh từ phương Bắc tràn xuống, làm cho mùa Đông đến sớm, kết thúc muộn, nền nhiệt bị hạ thấp Khí hậu vùng này thích hợp cho thực vật nhiệt đới như chè,củ đậu,keo,mỡ

Nhiệt độ trung bình: 23oC

Ẩm độ trung bình: 70 – 80%

Tổng lượng mưa: 1.800 mm

+ Mùa mưa: Nóng ẩm, mưa nhiều (từ tháng 5 đến tháng 10)

+ Mùa khô: Thời tiết khô, rét, ít mưa (từ tháng 11 năm trước tới tháng 3

năm sau)

2.1.1.4 Điều kiện kinh tế - xã hội

Văn Yên là một xã của huyện Đại Từ , tỉnh Thái Nguyên Xã Văn Yên có tổng diện tích 23,7 km2, tổng dân số vào năm 1999 là 7183 người, mật độ dân số tương ứng 303 người/km2

Văn Yên là xã miền núi còn rất nhiều khó khăn, tỷ lệ người dân theo đạo công giáo chiếm đến 96%, mọi thu nhập của người dân chủ yếu trông vào sản xuất nông nghiệp và kinh tế đồi rừng Tổng diện tích đất đồi rừng của xã Văn Yên khoảng 570 ha/1437 ha đất tự nhiên, có hơn 270/1240 hộ tham gia sản xuất đồi rừng

Trong năm 2013, toàn xã đã trồng mới được 53 ha rừng sản xuất Nhiều

hộ có hàng chục ha đất rừng đã mạnh dạn đầu tư trồng cây nguyên liệu mang lại hiệu quả kinh tế cao Ngoài đồi rừng, đa phần các hộ đều đầu tư phát triển theo mô hình VACR, có nhiều nguồn thu nhập khác nhau Từ khi có các dự

án về phát triển rừng như 327; 661 người dân đã có sự đầu tư, tìm hiểu về kỹ thuật trồng rừng để nâng cao năng suất Hiện nay năng suất rừng trồng bình quân của toàn xã đạt khoảng gần 50 m3/ha, thu nhập trung bình mỗi năm cũng được khoảng 30 - 40 triệu đồng Đây là số tiền không nhỏ, giúp người dân phát triển kinh tế, nuôi con cái ăn học, đóng góp vào công cuộc xây dựng

nông thôn mới ở địa phương

2.1.2 Quá trình thành lập và sự phát triển của trang trại Hạnh Cảnh

2.1.2.1 Quá trình thành lập

Trại chăn nuôi Hạnh Cảnh nằm trên địa bàn xã Văn Yên, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên Trại được thành lập từ năm 2011, là trại lợn tư nhân liên kết với công ty cổ phần Thuốc thú y Đức Hạnh marphavet Hoạt động theo phương thức chủ trại xây dựng cơ sở vật chất, thuê công nhân, công ty chuyển giao giống lợn, thức ăn, thuốc thú y, cán bộ kỹ thuật

Hiện nay, trại do ông Nguyễn Văn Cảnh đảm nhiệm, quản lý Cán bộ kỹ thuật của Công ty cổ phần Thuốc thú y Đức Hạnh marphavet chịu trách nhiệm

giám sát mọi hoạt động

2.1.2.2 Cơ cấu tổ chức của trại

Tổng số cán bộ và nhân viên của trại là 5 người

Chủ trại: 01 người

Kỹ sư chăn nuôi: 01 người

Công nhân: 02 người

Sinh viên thực tập: 01 người

Với đội ngũ trên, tất cả được thống nhất với sự quản lý của kỹ sư và chủ trại đem lại tính nhất quán và thống nhất, sinh viên thực tập được làm tất cả các khâu trong trại được học hỏi toàn diện

2.1.2.3 Cơ sở vật chất của trại

Trại lợn có khoảng 1,5ha đất để xây dựng nhà điều hành, nhà cho công nhân, bếp ăn các công trình phục vụ cho công nhân và các hoạt động khác của trại Trong khu chăn nuôi được quy hoạch bố trí xây dựng hệ thống chuồng trại cho 500 lợn thịt bao gồm: 1 dãy chuồng có 9 ô, 8 ô kích thước 7 m × 7 m/ô, 1 ô khích thước 3 m × 7 m/ô

Hệ thống chuồng trại cho 250 nái bao gồm: 2 chuồng lợn đẻ mỗi chuồng

có 20 ô kích thước 2,4 m × 1,6 m/ô; 1 chuồng nái chửa có 150 ô kích thước 2,4

m × 0,65 m/ô; 1 chuồng cách ly, 4 chuồng đực giống Cùng một số công trình phụ phục vụ cho chăn nuôi như: kho thức ăn, phòng sát trùng, phòng pha tinh, kho thuốc…

Hệ thống chuồng xây dựng khép kín hoàn toàn Phía đầu chuồng là hệ thống giàn mát, cuối chuồng có 4 quạt thông gió Hai bên tường có dãy cửa sổ lắp kính, mỗi cửa sổ có diện tích 1,5 m²; cách nền 1,2 m; mỗi cửa sổ cách nhau

ống dẫn tới bể chứa ở giữa các chuồng

* Hệ thống nước sạch: Được lấy từ suối đầu nguồn dự trữ ở bể lớn và

được xử lý bằng Chlorine, sau đó nước được đưa tới các ô chuồng đảm bảo cung cấp nước uống tự động cho lợn Nước tắm, nước rửa chuồng hàng ngày và nước phục vụ cho công tác khác được bơm qua hệ thống ống dẫn tới các bể chứa ở

giữa các chuồng

* Hệ thống điện: Được dẫn từ trạm biến áp 110 KV do trại đầu tư, ngoài ra

trại còn chuẩn bị thêm máy phát điện dự phòng Đối với chuồng đẻ, hệ thống điện được cung cấp đầy đủ đảm bảo độ sáng phục vụ cho công tác đỡ đẻ, chăm sóc nuôi dưỡng lợn mẹ và lợn con; mỗi chuồng đẻ được lắp đặt cố định 4 bóng

thắp sáng, cùng với hệ thống bóng sưởi cho mỗi ô chuồng có lợn con được sinh ra

* Hệ thống sát trùng: Nhà sát trùng cho người gồm 3 phòng: 1 phòng sát

trùng công nhân nam (nữ), 1 phòng sát trùng sinh viên nam và phòng sát trùng

kỹ sư Mỗi phòng sát trùng được chia làm 3 khoang gồm 1 khoang thay đồ, 1 khoang sát trùng và 1 khoang tắm lại với đầy đủ các trang thiết bị như: Bình

nóng lạnh, sen tắm, móc quần áo, khăn, xà bông, dầu gội Hệ thống sát trùng khu vực ngoài chuồng nuôi gồm: Nhà sát trùng xe, hố sát trùng, máy nén phun

sát trùng di động

* Hệ thống xử lý chất thải: Trại chăn nuôi được sở khoa học công nghệ, sở

tài nguyên môi trường hỗ trợ kỹ thuật cũng như kinh phí trong công tác xử lý chất thải Chất thải được xử lý bằng hệ thống biogas trước khi thải ra môi

trường, có hố tiêu hủy lợn xa khu vực chăn nuôi

* Các công trình phụ trợ khác: Khu sinh hoạt tách biệt với khu chăn nuôi

gồm phòng kỹ sư, nhà ở công nhân, sinh viên, nhà bếp, nhà tắm, nhà vệ sinh Có

nhà kho phục vụ chăn nuôi như nhà để vôi bột, vôi nước

2.1.2.4 Tình hình sản xuất của trang trại

Nhiệm vụ chính của trang trại là sản xuất con giống,nuôi lơn thịt và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật

Hiện nay, trung bình lợn nái của trại sản xuất được 2,00 đến 2,3lứa/năm Tại trại, lợn con theo mẹ được nuôi đến 21 ngày tuổi, chậm nhất là 26 ngày thì tiến hành cai sữa, sau đó được chuyển sang chuồng úm

Lợn thịt thương phẩm tại trại được nuôi từ lúc sau cai sữa đến lúc xuất bán khoảng 25 tuần với khối lượng trung bình từ 100-120 kg/con

Thức ăn cho lợn nái là thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh có chất lượng cao, được Công ty cổ phần thuốc thú y Đức Hạnh marphavet cung cấp cho từng đối

tượng lợn của trại

* Công tác vệ sinh

Hệ thống chuồng trại luôn đảm bảo thoáng mát về mùa Hè, ấm áp về mùa Đông Hàng ngày luôn có công nhân quét dọn vệ sinh chuồng trại, thu gom phân, nước tiểu, khơi thông cống rãnh Đường đi trong trại được quét dọn, phun thuốc sát trùng, hành lang đi lại được quét dọn và rắc vôi theo quy định Kỹ sư, sinh viên,

công nhân, khách tham quan khi vào khu chăn nuôi đều phải sát trùng tại nhà sát

trùng, tắm bằng nước sạch trước khi thay quần áo bảo hộ lao động

* Công tác phòng bệnh

Trong khu vực chăn nuôi hạn chế đi lại giữa các chuồng, hành lang giữa các chuồng và bên ngoài chuồng đều được rắc vôi bột, các phương tiện vào trại được sát trùng một cách nghiêm ngặt ngay tại cổng vào Với phương châm “phòng bệnh

là chính” nên tất cả lợn ở đây đều được cho uống thuốc, tiêm phòng vắc xin đầy đủ Quy trình phòng bệnh bằng vắc xin luôn được trang trại thực hiện nghiêm túc, đầy

đủ và đúng kỹ thuật Đối với từng loại lợn có quy trình tiêm riêng, từ lợn nái, lợn hậu bị, lợn đực, lợn con Lợn được tiêm vắc xin ở trạng thái khỏe mạnh, được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, không mắc các bệnh truyền nhiễm và các bệnh mãn tính khác

để tạo được trạng thái miễn dịch tốt nhất cho đàn lợn Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin cho

đàn lợn luôn đạt 100%

* Công tác trị bệnh

Cán bộ kỹ thuật của trang trại có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra đàn lợn thường xuyên, các bệnh xảy ra ở lợn nuôi tại trang trại luôn được kỹ thuật viên phát hiện sớm, cách ly, điều trị ở ngay giai đoạn đầu, nên điều trị đạt hiệu quả từ

80 - 90% trong một thời gian ngắn Vì vậy, không gây thiệt hại lớn về số lượng

đàn gia súc

2.1.3 Nhiệm vụ chính của trại

Là cơ sở sản xuất lợn giống cho các trại gia công của Công ty cổ phần thuốc thú y Đức Hạnh marphavet.Trại được giao nhiệm vụ nuôi, giữ, nhân giống đàn lợn ông bà để tạo ra đàn bố mẹ có chất lượng tốt, nhằm tăng nhanh số lượng

cũng như chất lượng đàn vật nuôi hiện nay

2.1.4 Đánh giá chung

Cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn vững vàng, công nhân nhiệt tình

và có tinh thần trách nhiệm cao trong sản xuất

Con giống tốt, thức ăn, thuốc chất lượng cao, quy trình chăn nuôi khép kín

và khoa học đã mang lại hiệu quả chăn nuôi cao cho trang trại

2.1.4.2 Khó khăn

Dịch bệnh diễn biến phức tạp nên chi phí dành cho phòng và chữa bệnh lớn, làm ảnh hưởng đến giá thành và khả năng sinh sản của lợn

Trang thiết bị vật tư, hệ thống chăn nuôi đã cũ, có phần bị hư hỏng

Số lượng lợn nhiều, lượng nước thải lớn, việc đầu tư cho công tác xử lý

nước thải của trại còn nhiều khó khăn

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài

2.2.1 Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái

Quá trình hoạt động sinh lý của các cơ quan sinh dục là rất quan trọng, giúp gia súc hoạt động sinh sản bình thường nhằm duy trì nòi giống Bộ phận sinh dục của lợn nái được chia thành bộ phận sinh dục bên trong (buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo) và bộ phận sinh dục bên ngoài (âm môn, âm vật,

tiền đình)

2.2.1.1.Bộ phận sinh dục bên trong

- Buồng trứng (Ovarium)

Phạm Thị Hiền Lương và Phan Đình Thắm (2009) [13] thì: Ở gia súc cái trưởng thành buồng trứng là nơi sản xuất ra những giao tử cái và là nơi tạo ra những hormone sinh dục, buồng trứng là một thể hình trứng gà, bao bọc bởi một biểu mô đơn hộp gọi là biểu mô mầm Biểu mô này chính là phần kéo dài của biểu mô phúc mạc Dưới biểu mô mầm là lớp màng trắng, cấu trúc bằng tổ chức liên kết đặc kết hợp với các mạch máu

Trong buồng trứng người ta phân ra làm 2 miền: Miền vỏ và miền tủy

Ở miền vỏ chia làm 3 lớp: Biểu mô buồng trứng, màng trắng và lớp đệm Miền tủy là tổ chức liên kết thưa pha ít sợi lưới nằm ở trung tâm, trong đó chứa nhiều mạch máu hình lò xo, những mạch bạch huyết, các dây thần kinh, nhiều sợi cơ trơn và những di tích phôi thai gọi là lưới buồng trứng

Dưới lớp màng liên kết của buồng trứng có nhiều tế bào trứng non phát triển dần thành nang trứng nguyên thủy sau đó phát triển thành nang trứng sơ cấp và cuối cùng phát triển thành noãn bao chín

Dưới tác dụng của kích tố đặc biệt là kích tố sinh dục tuyến yên, trứng chín

sẽ rụng Sau khi trứng rụng phần còn lại của noãn bao biến thành thể vàng Thể vàng tồn tại lâu hay không phụ thuộc vào khả năng, thời gian trứng được thụ tinh hay không

Buồng trứng của lợn nằm trước cửa xoang chậu, ứng với vùng đốt sống hông 3 - 4, bề mặt buồng trứng có nhiều u nổi lên Buồng trứng dài 1,5 - 2,5 cm,

P: 3 – 5 g

- Ống dẫn trứng (Oviductus)

Ống dẫn trứng (vòi Fallop) nằm ở màng treo buồng trứng Khi có tinh trùng vào đường sinh dục của gia súc cái, tế bào trứng có thể bị đứng lại ở các đoạn khác nhau của ống dẫn trứng

Ống dẫn trứng dài 21 - 28 cm (lợn 15 - 20 cm) uốn khúc nằm ở cạnh trước dây chằng rộng (Đặng Quang Nam và Phạm Đức Chương, 2002) [16]

Ống dẫn trứng được chia thành hai đoạn

Đoạn ống dẫn trứng ở phía buồng trứng: Phần đầu trên thông với xoang

bụng ở gần buồng trứng, được phát triển to tạo thành một cái phễu, loa kèn có nhiều tua, nhung mao rung động để hứng tế bào trứng

Quá trình thụ tinh xảy ra khi tinh trùng và tế bào trứng gặp nhau ở 1/3 phía

trên ống dẫn trứng

Đoạn ống dẫn trứng phía sừng tử cung: Một đầu gắn với đoạn ống dẫn

trứng ở phía sừng tử cung, một đầu gắn với mút sừng tử cung, đoạn này phía ngoài là lớp liên kết sợi, ở giữa là hai lớp cơ (cơ vòng phía trong cơ dọc phía ngoài) Trong cùng là lớp niêm mạc được cấu tạo bằng những tế bào hình trụ có nhiệm vụ tiết dịch Phía trên là lớp niêm mạc có lớp nhung mao luôn rung động

để đẩy tế bào trứng hay hợp tử xuống tử cung làm tổ

Cấu tạo ống dẫn trứng gồm có phễu, phần rộng và phần eo Phễu mở ra để tiếp nhận noãn và có những sợi lông nhung để gia tăng diện tích tiếp xúc với buồng trứng khi xuất noãn Phễu tiếp nối với phần rộng, phần rộng chiếm khoảng 1/2 chiều dài của ống dẫn trứng, đường kính tương đối lớn và mặt trong

có nhiều nếp với tế bào biểu mô có lông nhỏ Phần eo nối tiếp sừng tử cung, nó

có thành dày hơn phần rộng và ít nếp gấp hơn

Vai trò cơ bản của ống dẫn trứng là vận chuyển noãn và tinh trùng đến nơi thụ tinh trong ống dẫn trứng (1/3 phía trên ống dẫn trứng), tiết các chất để nuôi dưỡng noãn, duy trì sự sống và gia tăng khả năng thụ tinh của tinh trùng, tiết các chất nuôi dưỡng phôi trong vài ngày trước khi phôi đi vào tử cung Nơi tiếp giáp giữa phần eo và tử cung có vai trò điều khiển sự di chuyển của tinh trùng đến phần rộng của ống dẫn trứng hoặc di chuyển của phôi vào tử cung Ở lợn, sự co thắt của nơi tiếp giáp eo – tử cung tạo thành vị trí cản đối với tinh trùng để không có quá nhiều tinh trùng đi đến phần rộng, nhờ đó tránh được hiện tượng nhiều tinh trùng xâm nhập noãn

- Tử cung (Uterus)

Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bàng quang và niệu

đạo trong xoang chậu, 2 sừng tử cung ở phần trước xoang chậu Tử cung được giữ

tại chỗ nhờ sự bám của âm đạo vào cổ tử cung và được giữ bởi các dây chằng

Tử cung có cấu tạo phù hợp với chức năng phát triển và dinh dưỡng bào

thai Trứng được thụ tinh ở ống dẫn trứng rồi trở về tử cung làm tổ, ở đây hợp tử

phát triển nhờ chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ thông qua lớp niêm mạc tử cung Tử

cung còn có nhiệm vụ đẩy thai ra ngoài trong quá trình sinh đẻ nhờ vào lớp cơ

Tử cung lợn thuộc loại tử cung sừng kép, gồm 2 sừng thông với một thân

và cổ tử cung

Sừng tử cung lợn dài ngoằn ngoèo như ruột non dài 30 - 50 cm, thân tử

cung ngắn, niêm mạc thân sừng tử cung là những gấp nếp nhăn nheo theo chiều

dọc Thai làm tổ ở sừng tử cung, cổ tử cung không có gấp nếp hoa nở mà là

những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau (Đặng Quang Nam và Phạm Đức

+ Lớp cơ trơn: Gồm cơ vòng rất dày ở trong, cơ dọc mỏng hơn ở ngoài

Giữa 2 tầng cơ chứa tổ chức liên kết sợi đàn hồi và mạch quản, đặc biệt là nhiều

tĩnh mạch lớn Ngoài ra, các bó sợi cơ trơn đan vào nhau theo mọi hướng làm

thành mạch vừa dày vừa chắc Cơ trơn là lớp cơ dày và khoẻ nhất trong cơ thể

Do vậy, nó có đặc tính co thắt

+ Lớp nội mạc: Là lớp niêm mạc màu hồng được phủ bởi một lớp tế bào

biểu mô hình trụ, xen kẽ có các ống đổ của các tuyến nhày tử cung Nhiều tế bào

biểu mô kéo dài thành lông rung, khi lông rung rung động thì gạt những chất

nhày tiết ra về phía cổ tử cung Trên niêm mạc có các nếp gấp Lớp nội mạc tử cung có nhiệm vụ tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển và duy trì sự sống của tinh trùng trong thời gian di chuyển đến ống dẫn trứng Dưới ảnh hưởng của Oestrogen, các tuyến tử cung phát triển từ lớp màng nhày, xâm nhập vào lớp dưới màng nhày và cuộn lại Tuy nhiên các tuyến chỉ đạt được khả năng phân tiết tối đa khi có tác dụng của Progesterone Sự phân tiết của tuyến tử

cung thay đổi tuỳ theo giai đoạn của chu kỳ lên giống

- Âm đạo (Vagina)

Đặng Quang Nam và Phạm Đức Chương (2002) [16] cho biết: Âm đạo nối tiếp sau cổ tử cung, trước âm hộ Đây là nơi tiếp nhận dương vật khi giao phối, phía trên là trực tràng, phía dưới là bóng đái, nó được ngăn cách với âm hộ bởi màng trinh Âm đạo có cấu tạo gồm 3 lớp:

+ Lớp liên kết ở ngoài

+ Lớp cơ trơn: Có cơ dọc bên ngoài, cơ vòng bên trong Các lớp cơ âm đạo liên kết với các lớp cơ ở cổ tử cung

+ Lớp niêm mạc: Trên bề mặt có nhiều tế bào thượng bì gấp nếp dọc

Ngoài ra âm đạo còn là bộ phận thải thai ra bên ngoài khi sinh đẻ và là ống

thải các chất dịch từ trong tử cung

2.2.1.2 Bộ phận sinh dục bên ngoài

- Âm môn (Vulva)

Âm môn hay còn gọi là âm hộ, nằm phía dưới hậu môn Bên ngoài có hai môi, trên hai môi có sắc tố màu đen, nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng và

tuyến tiết mồ hôi

- Âm vật (Clitori)

Âm vật nằm ở phía dưới hai mép của âm môn, giống như dương vật của con đực nhưng được thu nhỏ lại Về cấu tạo, âm vật cũng có các thể hổng như

con đực

- Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalism)

Là giới hạn giữa âm môn và âm đạo Trong tiền đình có dấu vết của màng trinh, phía trong là âm đạo, phía ngoài có lỗ niệu đạo Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy

(Nguyễn Mạnh Hà và cs, 2003) [9]

2.2.2 Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn

Đặc điểm sinh lý sinh dục của gia súc nói chung và loài lợn nói riêng đặc trưng cho loài, có tính ổn định với từng giống vật nuôi Nó được duy trì qua các thế hệ và luôn củng cố, hoàn thiện qua quá trình chọn lọc Ngoài ra, còn chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như: Ngoại cảnh, điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc,

sử dụng Để đánh giá được tình trạng bệnh sinh sản ở lợn nái, chúng ta cần nắm

rõ và theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh dục sau đây:

2.2.2.1 Sự thành thục về tính

Sự thành thục về tính được đánh dấu khi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản Lúc này tất cả các bộ phận sinh dục như: buồng trứng, tử cung, âm đạo… đã phát triển hoàn thiện và có thể bước vào hoạt động sinh sản Đồng thời với sự phát triển hoàn thiện bên trong thì ở bên ngoài các bộ phận sinh dục phụ cũng xuất hiện và gia súc có phản xạ về tính hay xuất hiện hiện tượng động dục

Sự thành thục về tính được nhận biết bằng sự biến đổi bộ phận ngoài của

cơ quan sinh dục và sự biến đổi của thần kinh Đầu tiên hai mép âm môn sưng

đỏ và có dịch chảy ra, sau chuyển sang đỏ thẫm và keo dính Tương ứng là sự biến đổi về thần kinh, lúc đầu hưng phấn sau chuyển sang giai đoạn mê ì Cùng với biểu hiện sinh dục bên ngoài, ở bên trong buồng trứng cũng có sự biến đổi, các noãn bào nổi trên bề mặt trứng và chín, niêm mạc tử cung tăng sinh, cổ tử cung mờ dần kèm theo tiết dịch Khi gia súc thành thục về tính, những biểu hiện

tính dục được biểu hiện ra liên tục có tính chu kỳ, nó chấm dứt hoàn toàn khi cơ thể già yếu

Tùy thuộc vào từng loài gia súc khác nhau mà có thời gian thành thục về tính khác nhau Tuổi thành thục về tính của lợn khoảng 6 tháng, giới hạn dao động từ 4 - 8 tháng Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [6], ở lợn tuổi thành thục

về tính là 6 - 8 tháng

Tuy nhiên, thành thục về tính sớm hay muộn phụ thuộc vào giống, điều

kiện ngoại cảnh cũng như chăm sóc nuôi dưỡng

- Giống

Các giống lợn khác nhau thì tuổi thành thục về tính cũng khác nhau Những giống lợn có thể vóc nhỏ thường thành thục về tính sớm hơn những giống có thể vóc lớn

Các giống lợn nội tuổi thành thục về tính là 4 - 5 tháng tuổi, các giống lợn Landrace, Yorkshire tuổi thành thục về tính là 7 - 8 tháng tuổi (Trần Văn Phùng

và cs, 2004) [21]

Theo Phạm Hữu Doanh và Lưu Kỷ (2003) [4] thì: Tuổi thành thục về tính ở lợn cái nội thuần chủng (Ỉ, Móng Cái) thường ở tháng thứ 4, thứ 5 (120 - 150 ngày

tuổi) Lợn F1 thường động dục lần đầu ở 6 tháng tuổi, lợn ngoại 6 - 8 tháng tuổi

- Điều kiện nuôi dƣỡng, quản lý

Dinh dưỡng có ảnh hưởng rất lớn đến tuổi thành thục về tính của lợn nái Cùng một giống nhưng nếu được nuôi dưỡng, chăm sóc, quản lý tốt, gia súc phát triển tốt thì sẽ thành thục về tính sớm hơn và ngược lại

Tuy nhiên cần chú ý đến trạng thái của lợn cái hậu bị, nếu lợn cái hậu bị quá béo sẽ hạn chế sự rụng trứng, do đó làm giảm số lượng con/lứa Lợn cái hậu

bị giống ngoại đến 6 - 7 tháng tuổi phải cho ăn hạn chế để đến khi phối giống khoảng 7,5 - 8 tháng tuổi lợn đạt khối lượng 115 - 120 kg (Trần Văn Phùng và

cs, 2004) [21]

- Điều kiện ngọai cảnh

Trần Tiến Dũng và cs (2002) [6] cho biết: Ở lợn chu kỳ sinh dục biểu hiện trong suốt cả năm nhưng thường khi khí hậu ấm áp thì nó xuất hiện rõ ràng và đầy đủ hơn so với điều kiện khí hậu lạnh

Sự kích thích của con đực cũng ảnh hưởng tới sự thành thục của lợn cái hậu

bị Nếu ta để một con đực đã thành thục về tính gần ô chuồng của những con cái hậu bị thì sẽ thúc đẩy nhanh sự thành thục về tính của chúng Bởi vì qua tiếp xúc lợn đực giống bài tiết nước bọt có chứa chất pheromon còn gọi là “hiệu ứng đực giống”, chất này có tác dụng kích thích lợn cái động dục (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [21]

Lợn cái hậu bị nếu nuôi nhốt liên tục sẽ có tuổi động dục lần đầu dài hơn lợn nuôi chăn thả Vì lợn nuôi có thời gian chăn thả sẽ tăng cường trao đổi chất, tổng hợp được sinh tố và có dịp tiếp xúc với lợn đực, nên có tuổi động dục lần đầu sớm hơn

Theo Hughes và Jemmes (1996) [35] thì có đến 83% lợn nái hậu bị có khối lượng cơ thể trên 90 kg động dục lúc 165 ngày tuổi nếu được tiếp xúc với đực giống 2 lần/ngày, 20 - 25 phút/lần

Tuy nhiên, một vần đề cần lưu ý là tuổi thành về tính thường sớm hơn tuổi thành thục về thể vóc Vì vậy, để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển bình thường của lợn mẹ và đảm bảo những phẩm chất giống của thế hệ sau nên cho gia súc phối giống khi đã đạt một khối lượng nhất định tùy theo giống Ngược lại, cũng không nên cho gia súc phối giống quá muộn vì ảnh hưởng tới khả năng sinh sản của một đời nái đồng thời ảnh hưởng đến thế hệ sau của chúng

Còn Phạm Hữu Doanh và Lưu Kỷ (2003) [4] thì tuổi phối giống lần đầu cho lợn cái tốt nhất là lúc 8 tháng tuổi và khối lượng là ≥ 70 kg hoặc ở 9 tháng tuổi với khối lượng là 80 - 90 kg

2.2.2.2 Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp

- Chu kỳ tính

Từ khi thành thục về tính, những biểu hiện tính dục của lợn được diễn ra liên tục và có chu kỳ Các noãn bào trên buồng trứng phát triển, lớn dần, chín và nổi cộm trên bề mặt buồng trứng gọi là nang Graaf Khi nang Graaf vỡ, trứng rụng gọi là sự rụng trứng Mỗi lần trứng rụng con cái có những biểu hiện ra bên ngoài gọi là động dục (Trần Tiến Dũng và cs, 2002) [6]

Chu kỳ tính ở những loài khác nhau là khác nhau và ở giai đoạn đầu mới thành thục về tính thì chu kỳ chưa ổn định mà phải 2 – 3 chu kỳ tiếp theo mới ổn định Một chu kỳ tính của lợn nái dao động trong khoảng từ 18 – 22 ngày, trung bình là 21 ngày Thời gian động dục thường kéo dài 3 - 4 ngày (lợn nội) hoặc 4 đến 5 ngày (lợn lai, lợn ngoại) (Nguyễn Văn Thiện, 1996) [27]

Một chu kỳ động dục được chia thành 4 giai đoạn: Giai đoạn trước động

dục, giai đoạn động dục, giai đoạn sau động dục và giai đoạn nghỉ ngơi

+ Giai đoạn trước động dục

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [21] thì: Đây là giai đoạn đầu tiên của chu kỳ tính, kéo dài 1 - 2 ngày, là thời gian chuẩn bị đầy đủ cho đường sinh dục của lợn nái đón nhận tinh trùng, cũng như đảm bảo các điều kiện cho trứng và

tinh trùng gặp nhau để thụ thai

mình Ở giai đoạn này, lợn thích gần đực, khi gần đực thì luôn đứng ở tư thế đuôi cong lên và lệch sang một bên, hai chân sau dạng ra và hơi khuỵu xuống sẵn sàng chịu đực

Nếu ở giai đoạn này, tế bào trứng gặp tinh trùng và xảy ra quá trình thụ tinh tạo thành hợp tử thì chu kỳ sinh dục ngừng lại Gia súc cái vào giai đoạn có thai, đến khi đẻ xong một thời gian nhất định tùy loài gia súc thì chu kỳ sinh sản mới lại bắt đầu Nếu không xảy ra quá trình trên thì lợn cái sẽ chuyển sang giai đoạn

tiếp theo của chu kỳ tính

+ Giai đoạn sau động dục

Giai đoạn này kéo dài khoảng 2 ngày, toàn bộ cơ thể nói chung và cơ quan sinh dục nói riêng dần trở lại trạng thái sinh lý bình thường Trên buồng trứng, thể hồng chuyển thành thể vàng, đường kính lên tới 7 – 8 mm và bắt đầu tiết Progesteron Progesteron tác dụng lên vùng dưới đồi theo cơ chế điều hòa ngược lại làm giảm Oestrogen, từ đó làm giảm tính hưng phấn thần kinh, con vật dần chuyển sang trạng thái yên tĩnh, chịu khó ăn uống hơn, niêm mạc toàn bộ đường sinh dục tăng sinh, các tuyến ở cơ quan sinh dục ngừng tiết dịch, cổ tử cung

đóng lại

+ Giai đoạn nghỉ ngơi

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [21] thì giai đoạn này kéo dài từ 10 đến

12 ngày, bắt đầu từ ngày thứ tư sau khi rụng trứng mà không được thụ tinh đến khi thể vàng tiêu biến Đây là giai đoạn dài nhất trong cả chu kỳ sinh dục, con vật không có biểu hiện về hành vi sinh dục, là giai đoạn nghỉ ngơi yên tĩnh chuẩn bị cho kỳ động dục tiếp theo

Trong chăn nuôi lợn nái sinh sản, nắm được chu kỳ tính và các giai đoạn của quá trình động dục sẽ giúp cho người chăn nuôi có chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc cho phù hợp và phối giống kịp thời, đúng thời điểm, từ đó góp phần nâng

cao khả năng sinh sản của lợn nái

- Cơ chế động dục

Chu kỳ động dục của lợn nái được điều khiển bởi 2 yếu tố thần kinh và thể dịch Khi lợn cái đến tuổi thành thục về tính dục, các kích thích bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, thức ăn, feromon của con đực và các kích thích nội tiết đi theo dây thần kinh ly tâm đến vỏ đại não qua vùng dưới đồi Hypothalamus tiết

ra kích tố FRF có tác dụng kích thích tuyến yên tiết ra FSH làm cho bao noãn phát dục nhanh chóng Trong quá trình bao noãn phát dục và thành thục thì thượng bì bao noãn tiết ra Oestrogen chứa đầy trong xoang bao noãn, làm cho lợn cái có biểu hiện động dục ra bên ngoài (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [21]

Lê Hồng Mận (2004) [15] cho biết: Thường sau khi cai sữa lợn con 3 - 5 ngày, lợn mẹ động dục trở lại

Đặc điểm động dục của lợn nái: Ở lợn nái, thời gian động dục chia làm 3 giai đoạn: Trước chịu đực, chịu đực và sau chịu đực

+ Trước chịu đực: Lợn nái kêu rít, âm hộ sung huyết, không cho con khác nhảy lên lưng Sự rụng trứng xảy ra sau 35 - 40 giờ ở lợn ngoại và lợn lai, 25 -

30 giờ ở lợn nội

+ Chịu đực: Lợn kém ăn, mê ì, đứng yên khi ấn tay lên lưng mông, âm hộ giảm sưng, dịch nhờn chảy ra, dính, đục, đứng yên khi có đực đến gần và cho con đực nhảy lên Giai đoạn này kéo dài 2 ngày ở lợn ngoại, 28 - 30 giờ ở lợn nội Nếu được phối giống lợn sẽ thụ thai

+ Sau chịu đực: Lợn nái trở lại bình thường, âm hộ giảm sưng, đuôi cụp,

không cho con đực đến gần và nhảy lên lưng

- Thời điểm phối giống thích hợp

Thời gian tinh trùng lợn đực giống sống trong tử cung lợn nái khoảng 45 đến 48 giờ, trong khi thời gian trứng của lợn nái tồn tại và thụ thai có hiệu quả là rất ngắn, cho nên phải tiến hành phối giống đúng lúc Thời điểm phối giống thích hợp nhất là vào giữa giai đoạn chịu đực

Đối với lợn nái ngoại, lợn lai, thời điểm phối giống tốt nhất là sau khi có hiện tượng chịu đực 6 - 8 giờ hoặc cho phối vào cuối ngày thứ 3 và sang ngày thứ 4 kể từ lúc bắt đầu động dục Theo kinh nghiệm lợn nái ngoại và lợn nái lai thời điểm phối giống thích hợp: Nếu lợn nái chịu đực trước 5 ngày sau cai sữa

mà buổi sáng chịu đực thì buổi chiều phối, buổi chiều chịu đực thì sáng hôm sau phối, còn lợn nái sau khi cai sữa từ 5 ngày trở lên chịu đực lúc nào thì phối lúc đó Theo Nguyễn Hữu Ninh và Bạch Đăng Phong (2002) [19]: Thời điểm phối giống ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu thai và sai con Phối sớm hoặc phối muộn đều cho kết quả kém, nên cho nhảy kép hoặc thụ tinh nhân tạo kép vào thời điểm tối ưu

Đối với lợn nái nội thời điểm phối giống sớm hơn lợn nái ngoại và lợn lai

1 ngày, tức là vào cuối ngày thứ 2 và sáng ngày thứ 3 vì thời gian động dục ngắn hơn

Khi thực hiện thụ tinh nhân tạo tốt nhất nên áp dụng phương pháp phối lặp Khoảng cách thời gian giữa 2 lần phối lặp từ 12 - 14 giờ cho lợn nái cơ bản, đối với lợn nái hậu bị thời gian này khoảng 10 - 12 giờ (Trần Văn Phùng và cs,

2004) [21]

2.2.2.3 Khoảng cách giữa các lứa đẻ

Khoảng cách giữa các lứa đẻ là chỉ tiêu quan trọng đánh giá khả năng sinh sản của gia súc cái Đây là tính trạng tổng hợp bao gồm thời gian có chửa, thời gian bú sữa, thời gian từ cai sữa đến thụ thai lứa sau, do vậy khoảng cách giữa lứa đẻ ảnh hưởng đến số con cai sữa, sự thụ thai lứa sau, số con cai sữa/nái/năm,

số lứa đẻ của nái/năm

Theo Đặng Đình Tín (1986) [28], Trần Tiến Dũng và cs (2002) [6], thì thời gian có thai trung bình của lợn là 110 - 118 ngày, thường là 114 ngày

Biện pháp có hiệu quả nhất để nâng cao số lứa đẻ/năm của lợn nái là cai sữa sớm cho lợn con (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [21] Hiện nay tại các trang

trại, thời gian cai sữa ở lợn con là 21 ngày, sau cai sữa 5 - 6 ngày nái được phối Như vậy khoảng cách giữa các lứa đẻ tại các trang trại hiện nay trung bình là

140 ngày, một năm nái mẹ sản xuất được 2,45 - 2,52 lứa

2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến lợn nái bị viêm tử cung

Viêm là phản ứng toàn thân chống lại các tác nhân gây bệnh, thường biểu hiện ở cục bộ Quá trình viêm xảy ra ở nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn

có những biểu hiện khác nhau

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [6] thì: Viêm tử cung là một quá trình bệnh lý thường xảy ra ở gia súc cái sinh sản sau đẻ Quá trình viêm phá huỷ các

tế bào tổ chức của các lớp hay các tầng tử cung gây rối loạn sinh sản ở gia súc cái làm ảnh hưởng lớn, thậm chí làm mất khả năng sinh sản ở gia súc cái

Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ (2004) [12] cho biết: Trong quá trình

có thai, lợn nái ăn uống nhiều chất dinh dưỡng, ít vận động hoặc bị nhiễm một

số bệnh truyền nhiễm như: Bệnh xoắn khuẩn, sảy thai truyền nhiễm và một số bệnh nhiễm khuẩn khác làm cho cơ thể lợn nái yếu dẫn đến sảy thai, thai chết lưu và viêm tử cung

Còn Đào Trọng Đạt và cs (2000) [7] cho rằng: Bệnh viêm tử cung ở lợn nái thường do các nguyên nhân sau:

- Công tác phối giống không đúng kỹ thuật, nhất là phối giống bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo làm xây xát niêm mạc tử cung, dụng cụ dẫn tinh không được vô trùng khi phối giống có thể đưa vi khuẩn từ ngoài vào tử cung lợn nái gây viêm

- Lợn nái phối giống trực tiếp, lợn đực mắc bệnh viêm bao dương vật hoặc mang vi khuẩn từ những con lợn nái khác đã bị viêm tử cung, viêm âm đạo truyền sang cho lợn khỏe

- Lợn nái đẻ khó phải can thiệp bằng thủ thuật gây tổn thương niêm mạc tử cung, vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng, viêm tử cung kế phát

- Lợn nái sau khi đẻ sát nhau xử lý không triệt để cũng sẽ dẫn đến viêm tử cung

- Do kế phát từ một số bệnh truyền nhiễm như: Sẩy thai truyền nhiễm, phó thương hàn, bệnh lao,… gây viêm

- Do vệ sinh chuồng đẻ, vệ sinh bộ phận sinh dục lợn nái trước và sau đẻ không sạch sẽ, trong thời gian đẻ cổ tử cung mở vi sinh vật có điều kiện để xâm nhập vào và gây viêm

Ngoài các nguyên nhân kể trên viêm tử cung còn có thể là biến chứng nhiễm trùng do vi khuẩn xâm nhập vào dạ con gây nên trong thời gian động dục (vì lúc đó cổ tử cung mở), vi khuẩn xâm nhập vào tử cung theo đường máu và viêm tử cung là một trong những triệu chứng lâm sàng chung (Lê Văn Nam, 1997) [17]

Kết quả nghiên cứu của Zaneta và Laureckiene (2006) [32] thì: Nhân tố

gây bệnh viêm đường sinh dục thường là các vi khuẩn sau: Streptococcus spp,

Staphylococcus spp, E.coli và Enterobacter

Đặng Thanh Tùng (2006) [30] cho biết: Phân lập hệ vi trùng chủ yếu từ

dịch viêm tử cung tại phòng xét nghiệm gồm có: E.coli, Staphylococcus,

Klebsiella, Staphylococcus + E.coli

2.2.4 Các thể viêm tử cung

Theo Đặng Đình Tín (1986) [28]: Bệnh viêm tử cung được chia làm 3 thể:

Viêm nội mạc tử cung, viêm cơ tử cung, viêm tương mạc tử cung

2.2.4.1 Viêm nội mạc tử cung

Nguyễn Văn Thanh (2002) [23] cho biết: Viêm nội mạc tử cung là viêm lớp niêm mạc của tử cung, đây là một trong các nguyên nhân làm giảm khả năng sinh sản của gia súc cái, nó cũng là bệnh phổ biến và chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh của viêm tử cung Viêm nội mạc tử cung thường xảy ra sau khi gia súc sinh đẻ, nhất là trong trường hợp đẻ khó phải can thiệp làm niêm mạc tử cung bị

tổn thương, tiếp đó các vi khuẩn Streptococcus, Staphylococcus, E.coli,

Salmonella, C.pyogenes, Bruccella, trùng roi Trichomonas foetus,… xâm nhập

và tác động lên lớp niêm mạc gây viêm

Theo Nguyễn Hữu Ninh, Bạch Đăng Phong (2000) [18] thì bệnh viêm nội

mạc tử cung chia làm hai loại:

Viêm nội mạc tử cung thể cata cấp tính có mủ: Chỉ gây tổn thương ở niêm

viêm thải ra nhiều, cổ tử cung hơi mở và có mủ Niêm mạc âm đạo bình thường

Viêm nội mạc tử cung thể màng giả: Tổ chức niêm mạc đã bị hoại tử, tổn

thương lan sâu xuống dưới tầng cơ của tử cung và chuyển thành viêm hoại tử

Ở thể viêm này, niêm mạc tử cung thường bị hoại tử Lợn nái mắc bệnh thường xuất hiện triệu chứng toàn thân rõ rệt: Thân nhiệt tăng cao, lượng sữa giảm có khi hoàn toàn mất sữa, kế phát viêm vú, ăn uống giảm xuống Con vật đau đớn, luôn rặn, lưng và đuôi cong lên Từ cơ quan sinh dục luôn thải ra ngoài

hỗn dịch: Dịch viêm, máu, mủ, những mảnh tổ chức hoại tử

2.2.4.2 Viêm cơ tử cung

Theo Nguyễn Hữu Ninh và Bạch Đăng Phong (2000) [18]: Viêm cơ tử cung thường kế phát từ viêm nội mạc tử cung thể màng giả Niêm mạc tử cung

bị thấm dịch thẩm xuất, vi khuẩn xâm nhập và phát triển sâu vào tổ chức làm niêm mạc bị phân giải, thối rữa gây tổn thương cho mạch quản và lâm ba, từ đó làm lớp cơ và một ít lớp tương mạc của tử cung bị hoại tử Nếu bệnh nặng, can