Áp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà Nội (Khóa luận tốt nghiệp)

Áp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà NộiÁp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huệ, xã Đại Hưng huyện Mỹ Đức Hà Nội

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HUYỆN MỸ ĐỨC, HÀ NỘI”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi thú y Khóa học: 2013 – 2017

THÁI NGUYÊN, 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HUYỆN MỸ ĐỨC, HÀ NỘI”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

Khoa: Chăn nuôi thú y Khóa học: 2013 – 2017 Giảng viên hướng dẫn: TS La Văn Công

THÁI NGUYÊN, 2017

LỜI CẢM ƠN

Được sự nhất trí của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên , Khoa Chăn nuôi thú y , thầy giáo hướng dẫn, cùng Ban lãnh đạo công ty CP thuốc thú y Đức Hạnh Marphavet, cho phép em về thực tập tại công ty

Trong suốt thời gian thực tập tốt nghiệp, để hoàn thành khóa luận của mình, em đã nhận được sự chỉ bảo tận tình của thầy giáo hướng dẫn, sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong Khoa Chăn nuôi thú y , Trườ ng Đa ̣i ho ̣c Nông Lâm Thái Nguyê n và ban lãnh đa ̣o công công ty cổ phần thuốc thú y Đức Hạnh Marphavet Đến nay em đã hoàn thành chương trình ho ̣c tâ ̣p và thực tâ ̣p tốt nghiê ̣p

Nhân di ̣p này, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và lời cảm ơn sâu sắc tới Nhà trường , các thầy cô giáo , bạn bè khoa Chăn nuôi Thú y Em xin chân thành cảm ơn sự da ̣y dỗ của các thầy cô giáo trong khoa Chăn n uôi thú y đã tâm huyết truyền đa ̣t cho em kiến thức về lý thuyết và thực hành trong suốt thời gian ho ̣c ở trường giúp em có mô ̣t nền tảng kiến thức trong thực tâ ̣p , học

tâ ̣p và thực tế sau khi ra trường

Đặc biệt em xin được b ày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo TS La Văn Công, giáo viên hướng dẫn em trong quá trình thực tập Thầy đã tận tình chỉ bảo hướng dẫn em hoàn thành khóa luận này Thầy luôn luôn đô ̣ng viên

và theo dõi sát sao quá trình thực tập và là người truyền động lực cho em, giúp

em hoàn thành tốt nhiê ̣m vu ̣ thực tâ ̣p được khoa và nhà trường giao phó

Qua đây em xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới ban lãnh đa ̣o cùng toàn thể cán bộ của công ty cổ phần thuốc thú y Đức Ha ̣nh Marphavet đã nhiê ̣t tình giúp đỡ , tạo điều kiện tốt nhất cho em , trong quá trình thực tâ ̣p ta ̣i

cơ sở để hoàn thành báo cáo tốt nghiê ̣p

Em xin chân thành cảm ơn chú Đào Tro ̣ng Tâm chủ tra ̣i lợn Tâm Huê ̣ thôn Trinh Tiết , Xã Đại Hưng , Huyện Mỹ Đức , Hà Nội đã truyền đạt nhiều kiến thức thực tế và ta ̣o điều kiê ̣n giúp đỡ em hoàn thành đề tài trong quá trình thực tập tại cơ sở

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới người thân, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, cổ vũ, động viên về tinh thần và vật chất cho em trong suốt thời gian tiến hành thực tập và hoàn thành khóa luận này

Xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ đó!

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2017

Sinh viên

Hà Thế Vinh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Lịch sát trùng trại lợn nái 38

Bảng 4.2 Số lượng nái trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng tại trại qua 6 tháng thực tập 43

Bảng 4.3 Tình hình sinh sản của đàn lợn nái nuôi tại trại 44

Bảng 4.4 Kêt quả thực hiện vệ sinh, sát trùng tại chuồng 45

Bảng 4.5 Lịch tiêm phòng cho đàn lợn nái của tra ̣i 46

Bảng 4.6 Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh trên đàn lợn nái 47

Bảng 4.7 Kết quả điều trị bệnh trên đàn lợn nái tại trại 48

Bảng 4.8 Kết quả thực hiện một số công viê ̣c khác ta ̣i cơ sở 49

DANH MỤC TƢ̀ VIẾT TẮT

TNHH : Trách nhiệm hữu hạn

MMA : Hội chứng viêm tử cung (Metritis), viêm vú (Mastitis),

mất sữa ( Agalactia)

:

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 3

2.1 Điều kiện cơ sở thực tâ ̣p 3

2.1.1 Giớ i thiê ̣u về công ty 3

2.1.2.Những thành tựu đa ̣t được 4

2.1.3 Điều kiện cơ sở tra ̣i 6

2.1.4 Quá trình thành lập 7

2.1.5 Cơ cấu tổ chức của trang trại 7

2.1.6 Cơ sở vật chất của trang trại 7

2.1.7 Tình hình sản xuất của trang trại 9

2.1.8 Đánh giá chung 11

2.2 Cơ sở tài liệu liên quan đến chuyên đề 12

2.3 Những hiểu biết về những bệnh gặp tại cơ sở 16

2.3.1 Bệnh viêm tử cung 16

2.3.2 Bệnh viêm vú 22

2.3.3 Bệnh sát nhau 24

2.3.4 Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái 25

2.4 Những hiểu biết về quy trình nuôi dưỡng và chăm sóc lợn nái đẻ và lợn nái nuôi con 28

2.4.1.Quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc lợn nái đẻ 28

2.4.2 Quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc lợn nái nuôi con 30

2.5 Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước 32

2.5.1 Các nghiên cứu trong nước 32

2.5.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 35

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

3.1 Đối tượng nghiên cứu 36

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 36

3.3 Nội dung nghiên cứu 36

3.4 Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thực hiện 36

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 36

3.4.2 Phương pháp thực hiện 37

Phần4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 42

4.1 Tình hình chăn nuôi tại trại lợn Tâm Huê ̣ trong 3 năm (2015 - 2017) 42

4.2 Kết quả thực hiện quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng trên đàn lợn nái nuôi trại trại Tâm Huệ 43

4.2.1 Số lượng nái trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng tại trại 43

4.2.2 Tình hình sinh sản của đàn lợn nái nuôi tại trại Tâm Huê ̣ 44

4.2.3 Kết quả thực hiện vệ sinh sát trùng chuồng tra ̣i 45

4.2.4 Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh cho đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại 47 4.2.5 Kết quả thực hiện một số công tác khác trong thời gian thực tâ ̣p ta ̣i tra ̣i 49

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 51

5.1 Kết luận 51

5.2 Đề nghị 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây nên kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh

mẽ, chất lượng và nhu cầu cuộc sống tăng lên không ngừng, kéo theo nhu cầu về số lượng và chất lượng thịt cũng tăng cao Để đáp ứng được nhu cầu đó, ngành chăn nuôi đang phát triển mạnh mẽ, sản phẩm của ngành không ngừng phục vụ nhu cầu trong nước mà còn mở rộng xuất khẩu

Trước đây năng suất chăn nuôi còn thấp là do người chăn nuôi chỉ quen với tập quán chăn nuôi lợn nội và tận dụng các phụ phẩm trong nông nghiệp

để nuôi Hiện nay, năng suất chăn nuôi lợn tăng lên gấp nhiều lần là do người chăn nuôi đã biết nuôi lợn ngoại theo theo phương thức công nghiệp Để nuôi lợn ngoại đạt hiệu quả kinh tế cao, bên cạnh các yếu tố về thức ăn , chuồng trại, kỹ thuật chăn nuôi Thì yếu tố đầu tiên cần đảm bảo là có đàn giống tốt Điều này phụ thuộc rất lớn vào năng suất sinh sản của đàn lợn nái Theo tính toán của các nhà kinh tế, năng suất của lợn nái được tính bằng số lợn con sinh

ra, số lợn con còn sống sót đến lúc cai sữa, thời gian tái sản xuất của lợn nái nhất là do không thụ thai

Để đạt được hiệu quả kinh tế cao cần phải có quy trình chăn nuôi phù hợp với từng giống vật nuôi, từng thời điểm và từng giai đoạn cụ thể khác nhau Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa chăn nuôi thú y cùng giảng viên hướng dẫn và cơ sở thực tập, chúng tôi thực hiện

chuyên đề:“Áp dụng quy trình chăm sóc , nuôi dươ ̃ng , phòng và trị bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của Công ty cổ phần Marphavet nuôi tại trại Tâm Huê ̣ xã Đại Hưng, huyê ̣n Mỹ Đức, Hà Nội”

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

- Rèn luyện tay nghề nâng cao hiểu biết kinh nghiệm thực tế

* Yêu cầu của đề tài

- Đánh giá được việc áp dụng quy trình kỹ thuật trên đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại

- Xác định được tình hình mắc bệnh trên đàn lợn nái sinh sản của trại

- Xác định được kết quả điều trị các bệnh trên xảy ra trên đàn lợn nái sinh sản của trại

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1 Điều kiê ̣n cơ sở thực tâ ̣p

2.1.1 Giơ ́ i thiê ̣u về công ty

Công ty cổ phần thuốc thú y Đức Ha ̣nh Marphavet được thành lâ ̣p tháng 12 năm 2002, hoạt động kinh doanh trong các lĩnh vực : Sản xuất kinh doanh thuốc thú y, vắc xin phòng bê ̣nh, dược phẩm, chế phẩm sinh ho ̣c , thức

ăn chăn nuôi

Nhâ ̣n thức được tầm nhìn và sứ mê ̣nh cốt lõi cho xã hô ̣i , đi ̣nh hướng phát triển sản phẩm chất lượng cao, lựa chon phân khúc khách hàng chăn nuôi

có kỹ thuật , chuyên nghiê ̣p théo hướng công nghiê ̣p quy mô lơn , Ngay từ những ngày đầu, ban lãnh đạo Công ty đã đi ̣nh hướng cần phải đổi mới công nghê ̣, đổi mới dây chuyền thiết bi ̣ , nâng cao chất lượng , lấy phương châm

“Hiê ̣u quả sử dụng của bạn là sức mạnh của chúng tôi" là kim chỉ nam xuyên

suốt mo ̣i hoa ̣t đô ̣ng và là ti ền đề để công ty vươn lên phát triển trở thành một trong những Công ty hàng đầu của V iê ̣t Nam sản xuất vắc xin , thuốc thú y chất lượng cao , đa ̣t tiêu chuẩn quốc tế , hướng đến xuất khẩu ca ̣nh tranh bền vững trong thời kỳ hô ̣i nhâ ̣p Sản phẩm của Marphavet mang lại giá trị kinh tế

và hiệu quả điều trị bệnh đạt kết quả cao Đầu năm 2010, ban lãnh đa ̣o công

ty đã đầu tư hơn 195 tỷ đồng xây dựng nhà máy thuốc thú y đạt tiêu chuẩn tổ chức quốc tế GMP/WHO với 3 dây chuyền: thuốc tiêm, thuốc dung di ̣ch uống

và thuốc bột, đưa vào sử du ̣ng cuối năm 2011 Đến nay, công ty tiếp tu ̣c đầu

tư thêm 250 tỷ đồng xây dựng nhà máy vắc xin với 3 dây chuyền , mô ̣t dây truyền sản xuất vắc xin v i khuẩn, môt dây truyền sản xuất vắc xin vi rút trên tế bào và mô ̣t dây truyền sản xuất vắc xin trên phôi trứng , cả ba dây truyền đều là công nghệ từ Châu Âu đang đi vào hoạt động và cho kết quả tốt

Hiê ̣n nay tâ ̣p đoàn Đức Ha ̣nh đang sở hữu 5 nhà máy thức ăn chăn nuôi tại Yên Bái, Ninh Bình, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Hải Dương và tiếp tục xây dựng thêm 2 nhà máy thức ăn chăn nuôi tại Thái Nguyên và Đồng Nai Vớ i kinh nghiê ̣m hơn 10 năm hoa ̣t đô ̣ng trong lĩnh vực thuốc thú y, tâ ̣p đoàn Đức Ha ̣nh đã có lợi thế về các loa ̣i men , Mix, các công thức về bổ sung khoáng đa lượng, vi lượng giúp vâ ̣t nuôi tăng tro ̣ng nhanh , giảm thiểu tôí đa nguy cơ dịch bệnh Với chất lượng sản phẩm ổn đi ̣nh, đô ̣i ngũ nhân sự trình đô ̣ chuyên môn cao, nhiệt tình, công nghê ̣ sản xuất hiê ̣n đa ̣i của tâ ̣p đoàn đang dần chiếm lĩnh thị trường phân phối thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi trong nước và hướng tới xuất khẩu ra thi ̣ trường quốc tế

Tính đến thời điểm hiê ̣n ta ̣i các sản phẩm thức ăn chăn nuôi mang các thương hiê ̣u Happy feed (Marphavet), Nano feed (Nanovet), BMG feed (BMGvet) của tập đoàn Đức Hạnh đã sản xuất và phân phối được 29.000 tấn/1 tháng Đây được đánh giá là bước thành công đầu tiên của tâ ̣p đoàn trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi Với đi ̣nh hướng phấn đấu trong 5 năm sẽ thuô ̣c Top 5 trong thi ̣ trường thức ăn chăn nuôi toàn quốc

2.1.2.Như ̃ng thành tựu đạt được

Sau hơn 12 năm hoạt động, Marphavet đã có những bước phát triển vượt bậc cả về quy mô sản xuất kinh doanh, thị trường và số lượng cán bộ chuyên nghiệp có chiều sâu, am hiểu sâu sắc tư duy quản trị Hiện tại, Marphavet có 5 công ty thành viên và 12 chi nhánh tại các thành phố lớn gồm: Công ty cổphần thuốc thú y Đức Hạnh Marphavet, Công ty cổ phần Nanovet, Công ty cổ phần BMG, Công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền, Công ty cổ phần Aboss Với tổng diện tích hơn 12,5 ha và 2 nhà máy đạt tiêu chuẩn GMP/WHO trên cả 6 dây chuyền thuốc và vắc xin công nghệ cao Trụ sở nhà máy đặt tại Xã Trung Thành- Phổ Yên- Thái Nguyên và 12 chi nhánh khác trên cả nước như: Chi nhánh Cần Thơ, Chi nhánh Quận 9 - TPHCM, Chi

nhánh Đồng Nai, Chi nhánh Đắk Lắc, Chi nhánh Nha Trang, Chi nhánh Đà Nẵng, Chi nhánh Huế, Chi nhánh Hải Phòng và Chi nhánh Mỹ Đình - Hà Nội Sản phẩm của Marphavet phủ khắp 63 tỉnh thành trong cả nước và xuất khẩu sang trên 10 nước trên Thế giới Hệ thống nhà phân phối và đại lý với số lượng hơn 8.000 đại lý Marphavet có đội ngũ nhân sự chuyên môn trình độ cao với hơn 1.000 CBNV bao gồm 2 Giáo sư, 5 Phó Giáo sư, 8 Tiến sỹ, 29 Thạc sỹ, trên 500 Bác sĩ thú y và Kĩ sư chăn nuôi, 15 Dược sĩ nhân y, 12 Cử nhân Công nghệ sinh học có nhiều kinh nghiệm thực tế trong ngành, hơn 250

Cử nhân kinh tế, Kế toán, Luật, Nhân văn, Quản trị kinh doanh, Marketing,

Cơ khí chế tạo máy, Điện lạnh…có trình độ chuyên môn thường xuyên được tập huấn ở nước ngoài và các chuyên gia nước ngoài sang đào tạo, đội ngũ công nhân thâm niên lành nghề, môi trường làm việc thân thiện, chuyên nghiệp, nhiều cơ hội thăng tiến Ngoài ra Công ty đang hợp tác tốt với các Bộ,

Vụ, Cục, Viện, Liên hiệp, Hội, Trung tâm và các trường đại học trong và ngoài nước

Thương hiệu Tổng công ty Marphavet đã đi vào thị hiếu của hàng triệu người trong xã hội, các đại lý phân phối cấp I chuyên nghiệp và người tiêu dùng theo slogan cũng như khẩu hiệu Đồng thời là kim chỉ nam xuyên suốt quá trình hành động với tên gọi thân mật “thuốc thú y kỳ diệu” Tổng công ty đã được nhiều giải thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước như: Giải thưởng Sao vàng Đất Việt, Thương hiệu Việt uy tín, Cúp vàng chất lượng sản phẩm

do người tiêu dùng bình chọn, Thương hiệu-Nhãn hiệu chất lượng uy tín các nước ASEAN, Doanh nhân văn hóa, Chứng nhận nhà cung cấp dịch vụ sản phẩm chất lượng uy tín Tổng công ty đã và đang hợp tác rất hiệu quả cùng 4 nhà đó là: Nhà quản lý - Nhà khoa học - Nhà phân phối - Nhà tiêu dùng Tổng công ty hiện đang quan hệ hợp tác với hơn 45.000 trang trại chăn nuôi quy mô lớn

2.1.3 Điều kiê ̣n cơ sở trại

a Vị trí địa lý

Trại Tâm Huệ nằm trên địa bàn xã Đại Hưng , huyện Mỹ Đức, Hà Nội Trước năm 2008 huyê ̣n thuô ̣c tỉnh Hà Tây cũ Nằm ven sông Đ áy cách trung tâm Tp.Hà Nội khoảng 52 km

Cách tỉnh Hà Nam 40 km

Cách trung tâm Tp Hòa Bình 60 km

Phía đông giáp Vạn Kim, huyê ̣n Mỹ Đức, Hà Nội

Phía tây giáp thị trấn Đại Nghĩa, huyê ̣n Mỹ Đức, Hà Nội

Phía nam giáp với xã Hùng Tiến, huyê ̣n Mỹ Đức, Hà Nội

Phía bắc giáp với An Tiến Huyện Mỹ Đức, Hà Nội

b Điều kiê ̣n đi ̣a hình, đất đai

Là vùng huyện bán sơn địa, nằm ở phía Nam của đồng bằng Bắc Bô ̣ Phía Nam là khu thắng cảnh chùa Hương Huyê ̣n còn có hồ nước lớn là hồ Quan Sơn , nằm trên đi ̣a phâ ̣n xã Hợp Tiến Phía Đông có sông Đáy chạy theo hướ ng Bắc Nam sang tỉnh Hà Nam

c Giao thông vận tải

Có đường giao thông thuận lời đi qua các tỉnh:

Đường bô ̣: có quốc lộ 21B cha ̣y từ Hà Đông , qua thi ̣ trấn Đa ̣i Nghĩa , sang tỉnh Hà Nam

Đường sông Đáy (sông Thanh Hà ) Thuâ ̣n lợi cho phát triển Kinh tế , xã hội, giao lưu văn hóa

d Điều kiện khí hâ ̣u

Khí hậu nhiệt đới gió mùa , mùa đông ngắ n, lạnh, mưa ít, mùa hè dài , nóng, mưa nhiều

2.1.4 Quá trình thành lập

Trại Tâm Huệ nằm trên địa phân thôn Trinh Tiết , xã Đại Hưng, huyê ̣n

Mỹ Đức, Hà Nội Đây là trại lợn hợp tác với Công ty Cổ phần Nanovet , hoạt

động theo phương thức chủ trại xây dựng cơ sở vật chất, thuê công nhân, công ty đầu tư giống lợn, thức ăn, thuốc thú y và cán bộ kỹ thuật Hiện nay, trang trại do ông Đào Tro ̣ng Tâm làm chủ, cán bộ kỹ thuật của Công ty Cổ phần Nanovet và Marphavet chịu trách nhiệm giám sát mọi hoạt động của trang trại

2.1.5 Cơ cấu tổ chức của trang trại

Cơ cấu tổ chức gồm 3 nhóm:

+ Nhóm quản lý: 1 chủ trại phụ trách chung, 1 bảo vệ chịu trách nhiệm bảo vệ tài sản chung của trại

+ Nhóm kỹ thuật: 1 kỹ sư chăn nuôi

+ Nhóm công nhân: 2 công nhân, 2 sinh viên thực tập thực hiện công việc chuyên môn

Với đội ngũ nhân công trên, trại phân ra làm các tổ khác nhau như tổ chuồng đẻ, tổ chuồng bầu Các tổ có bảng chấm công riêng cho từng công nhân trong tổ, ngoài ra các tổ trưởng có nhiệm vụ đôn đốc, quản lý các thành viên trong tổ nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm và thúc đẩy sự phát triển của trang trại

2.1.6 Cơ sở vật chất của trang trại

Trang trại có tổng diện tích là 3ha, nằm trên địa bàn xã Đai Hưng , có địa hình bằng phẳng, đường giao thông đã được nâng cấp, thuận tiện cho việc

đi lại, vận chuyển

Để đảm bảo công tác phát triển sản xuất chăn nuôi và sinh hoạt của công nhân, trại được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất kỹ thuật gồm:

Khu nhà điều hành, khu nhà ở cho công nhân, bếp ăn tập thể, các công trình phục vụ cho công nhân và các hoạt động khác của trại

Khu chăn nuôi có hàng rào bao bọc xung quanh và có cổng vào riêng Chuồng trại được quy hoạch, bố trí xây dựng phù hợp với hướng chăn nuôi công nghiệp, hệ thống chuồng nuôi lồng, nền sàn bê tông cho lợn nái, lợn đực, sàn nhựa cho lợn con cùng với hệ thống vòi nước tự động và máng ăn Chuồng nuôi được xây dựng đảm bảo đủ cho 135 nái cơ bản, bao gồm:

+ 2 chuồng nái đẻ: mỗi chuồng gồm khu A và khu B, mỗi khu có 2 dãy, mỗi dãy có 29 ô chuồng được thiết kế sàn nhựa cho lợn con và sàn bê tông cho lợn mẹ

+ 2 chuồng nái chửa: chuồng 1 và chuồng 2, mỗi chuồng gồm 2 dãy, mỗi dãy có 50 ô để nuôi và chăm sóc lợn nái trong thời gian mang thai, được sắp xếp theo các kỳ mang thai khác nhau Riêng chuồng 1: dãy 1 được thiết

kế cho lợn nái chờ phối, có khu thử lợn, ép lợn và dãy 2 có khu làm nơi thụ tinh nhân tạo cho lợn nái

+ 1 chuồng đực giống: bao gồm 5 ô để nuôi lợn đực và 1 ô để khai thác tinh

+ 1 chuồng cách ly: dùng để nuôi lợn hậu bị được nhập từ các trại gia công lợn hậu bị của Công ty TNHH Hưng Phát Thanh Hóa , mỗi chuồng có thể nuôi được từ 30 - 40 lợn hậu bị Lợn được nuôi ở đây trong thời gian 3 tháng, thời gian này lợn được sử dụng vắc xin đầy đủ trước khi được đưa lên làm lợn nái sinh sản

Hệ thống chuồng được xây dựng khép kín hoàn toàn Phía đầu chuồng

là hệ thống giàn mát, cuối chuồng được thiết kế quạt hút gió, có hệ thống điện chiếu sáng và bóng đèn hồng ngoại để sưởi ấm, úm lợn con, đảm bảo thoáng mát về mùa Hè, ấm áp về mùa Đông bằng cách điều chỉnh hệ thống quạt, giàn mát và bóng đèn sưởi ấm trong chuồng Mỗi chuồng được lắp đặt máy bơm

nước để tắm cho lợn và vệ sinh chuồng trại hằng ngày, cuối chuồng có hệ thống thoát phân và nước thải Bên cạnh chuồng lợn đực có xây dựng phòng pha chế tinh, với đầy đủ dụng cụ và thiết bị như: kính hiển vi, nhiệt kế, đèn cồn, máy ép ống tinh, tủ lạnh bảo quản tinh, nồi hấp, panh, kéo… Trong khu chăn nuôi, đường đi lại giữa các ô chuồng, các khu khác đều được đổ bê tông

và có các chậu nước sát trùng để trước cửa ra vào chuồng Nhìn chung khu vực chuồng nuôi được xây dựng khá hợp lý, thuận lợi cho việc chăm sóc, đi lại, đuổi lợn giữa các dãy chuồng

Ngay tại cổng vào khu chăn nuôi có xây dựng 5 phòng tắm sát trùng cho cán bộ kỹ thuật và công nhân trước khi ra, vào chuồng chăm sóc lợn, 1 kho thuốc, 1 kho cám, 1 phòng ăn và 2 phòng nghỉ trưa cho công nhân

Một số thiết bị khác cũng được trang bị đầy đủ: tủ lạnh bảo quản vắc xin, tủ thuốc để bảo quản và dự trữ thuốc của trại, xe chở cám từ nhà kho xuống các dãy chuồng, máy nén khí phun sát trùng di động khu vực trong và ngoài chuồng nuôi

2.1.7 Tình hình sản xuất của trang trại

* Công tác chăn nuôi

Nhiệm vụ chính của trang trại là sản xuất con giống và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật Hiện nay, trung bình lợn nái của trại sản xuất được 2,40 - 2,45 lứa/năm Số con sơ sinh là 12,07 con/đàn, số con cai sữa là 10,45 con/đàn, lợn con theo mẹ được nuôi đến 21 ngày tuổi, chậm nhất là 26 ngày thì tiến hành cai sữa và bán cho người dân xung quanh và bán cho mô ̣t số tra ̣i gia đình Mô ̣t số giữ la ̣i nuôi thương phẩm mỗi tháng xuất bán trên 2 lần, luôn duy trì nuôi từ 300 - 500 con mức độ của trại vào loại khá

Trong trại có 4 con lợn đực giống Các lợn đực giống này được nuôi nhằm mục đích kích thích động dục cho lợn nái và khai thác tinh để thụ tinh

nhân tạo Tinh lợn được khai thác từ 3 giống lợn là Landrace, Yorkshire và Duroc Lợn nái được phối 3 lần và được luân chuyển giống cũng như lợn đực

Thức ăn cho lợn nái là thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh có chất lượng cao, được Công ty Nanovet thuô ̣c tâ ̣p đoàn Đức Ha ̣nh cung cấp cho từng đối tượng lợn của trại

* Công tác vệ sinh thú y của trại

Quy trình phòng bệnh cho đàn lợn tại trang trại sản xuất lợn giống luôn được thực hiện nghiêm ngặt, với sự giám sát chặt chẽ của kỹ thuật viên Công ty Cổ phần Marphavet

- Công tác vệ sinh:

Chuồng trại được xây dựng thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông, xung quanh các chuồng nuôi được trồng cây xanh nhằm tạo sự thoáng mát tự nhiên

Hàng ngày luôn có công nhân quét dọn vệ sinh chuồng trại, thu gom phân, nước tiểu, khơi thông cống rãnh, đường đi trong trại được quét dọn, phun thuốc sát trùng, hành lang đi lại được quét dọn và rắc vôi theo quy định

Công nhân, kỹ sư, khách tham quan trước khi vào khu chăn nuôi đều phải sát trùng tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo bảo hộ lao động

- Công tác phòng bệnh:

Trong khu vực chăn nuôi, hành lang giữa các chuồng và bên ngoài chuồng đều được rắc vôi bột, các phương tiện vào trại được sát trùng một cách nghiêm ngặt ngay tại cổng vào

Quy trình phòng bệnh bằng vắc xin luôn được trang trại thực hiện nghiêm túc, đầy đủ và đúng kỹ thuật Đối với từng loại lợn có quy trình tiêm riêng từ lợn nái, lợn hậu bị, lợn đực và đến lợn con Lợn được tiêm vắc xin ở trạng thái khỏe mạnh, được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, không mắc các bệnh truyền nhiễm và các bệnh mãn tính khác để tạo được trạng thái miễn dịch tốt nhất cho đàn lợn Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin cho đàn lợn luôn đạt 100%

- Công tác trị bệnh: cán bộ kỹ thuật có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra đàn lợn thường xuyên, các bệnh xảy ra ở lợn nuôi tại trại luôn được kỹ thuật viên phát hiện sớm, cách ly, điều trị ngay ở giai đoạn đầu, vì vậy hiệu quả điều trị thường cao (80 - 90%) trong một thời gian ngắn, không gây thiệt hại nhiều cho trang trại

2.1.8 Đánh giá chung

có chất lượng tốt

Trại được xây dựng ở vị trí thuận lợi: xa khu dân cư, thuận tiện đường giao thông

Chuồng trại được trang bị bằng các thiết bị hiện đại, điện lưới và hệ thống nước sạch luôn cung cấp đầy đủ cho sinh hoạt và chăn nuôi

Chủ trại có năng lực, năng động, nắm bắt được tình hình xã hội, luôn quan tâm đến đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ kỹ thuật và công nhân

Đội ngũ cán bộ kỹ thuật có chuyên môn vững vàng; đội ngũ công nhân rất nhiệt tình, năng động và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc Do đó đã mang lại hiệu quả chăn nuôi cao cho trang trại

hỏi trại phải đẩy mạnh công tác phòng, chống dịch bệnh và nâng cao sức đề kháng cho đàn lợn tại trại

2.2 Cơ sở tài liệu liên quan đến chuyên đề

2.2.1 Những hiểu biết về phòng, trị bệnh cho vật nuôi

2.2.1.1 Phòng bệnh

Như ta đã biết „„Phòng bệnh hơn chữa bệnh‟‟‚ nên khâu phòng bệnh được đặt lên hàng đầu , nếu phòng bệnh tốt thì có thể han ̣ chế hoặc ngăn chặn được bệnh xảy ra Các biện pháp phòng bệnh tổng hợp được đưa lên hàng đầu, xoay quanh các yếu tố môi trườ ng, mầm bệnh , vật chủ Do vâ ̣y việc phòng bệnh cũng như trị, bệnh phải kết hơp ̣ nhiều biện pháp khác nhau

- Phòng bệnh bằng vệ sinh và chăm sóc nuôi dưỡng tốt:

Theo Nguyễn Ngọc Phụng (2004) [22] bệnh xuất hiện trong một đàn lợn thường do nguyên nhân phức tạp, có thể là bệnh truyền nhiễm, hoặc không truyền nhiễm hoặc có sự kết hợp cả hai Có rất nhiều biện pháp đã được đưa ra áp dụng nhằm kiểm soát các khả năng xảy ra bệnh trên đàn lợn Phần lớn các biện pháp này đều nhằm làm giảm khả năng lan truyền các tác nhân gây bệnh và nâng cao sức đề kháng của đàn lợn

Theo Lê Văn Tạo và cs (1993) [24], vi khuẩnE coli gây bệnh ở lợn là

vi khuẩn tồn tại trong môi trường , đường tiêu hoá của vât ̣ chủ Khi môi trường quá ô nhiễm do vê ̣sinh chuồng trại kém, nước uống thức ăn bi ̣nhiễm

vi khuẩn , điều kiện ngoại cảnh thay đổi , lợn giảm sức đề kháng dễ bi ̣cảm

nhiễm E coli, bệnh sẽ nổ ra vì vậy mà khâu vê ̣sinh, chăm sóc có một ý nghĩa

to lớn trong phòng bệnh Trong chăn nuôi việc đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật là điều rất cần thiết , chăm sóc nuôi dưỡng tốt sẽ tạo ra những gia súc khoẻ mạnh , có khả năng chống đỡ bệnh tốt và ngược lại Ô chuồng lợn nái phải được vê ̣sinh tiêu độc trước khi và o đẻ Nhiêt ̣ đô ̣trong chuồng phải đảm bảo 27 -30˚C đối với lợn sơ sinh và 28 - 30˚C với lợn cai sữa Chuồng phải luôn khô ráo, không ẩm ướt Việc giữ gìn chuồng trại sạch sẽ kín , ấm áp vào

mùa đông và đầu xuân là điều rất cần thiết Nên dùng các thiết bị sưởi điện hoặc đèn hồng ngoại trong những ngày thời tiết lạnh, ẩm để đề phòng bệnh lợn con phân trắng ảnh hưởng đến hiệu quả cao trong chăn nuôi

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [23] từ 3 - 5 ngày trước dự kiến

đẻ, ô chuồng lợn nái đã được cọ rửa sạch, phun khử trùng bằng hóa chất như crezin 5% hoặc bằng loại hóa chất khác nhằm tiêu độc khử trùng chuồng lợn nái trước khi đẻ

- Vệ sinh chuồng trại và thiết bị chăn nuôi, chuồng trại phải đảm bảo phù hợp với từng đối tượng vật nuôi, thoáng mát mùa hè, ấm áp mùa đông, đảm bảo cách ly với môi trường xung quanh Tẩy uế chuồng trại sau mỗi lứa nuôi bằng phương pháp: rửa sạch, để khô sau đó phun sát trùng bằng các loại thuốc sát trùng và trống chuồng ít nhất 15 ngày với vật nuôi thương phẩm, 30 ngày đối với vật nuôi sinh sản Với những chuồng nuôi lưu cữu hoặc chuồng nuôi có vật nuôi bị bệnh truyền nhiễm, cần phải vệ sinh tổng thể và triệt để: Sau khi đưa hết vật nuôi ra khỏi chuồng, xử lý theo hướng dẫn của thú y, cần phun sát trùng kỹ (pha dung dịch sát trùng và phun theo hướng dẫn khi chống dịch) toàn bộ chuồng nuôi từ mái, các dụng cụ và môi trường xung quanh, để khô và dọn, rửa Các chất thải rắn trong chăn nuôi cần thu gom để đốt hoặc ủ sinh học; chất thải lỏng, nước rửa chuồng cần thu gom để xử lý, không thải trực tiếp ra môi trường Cần phun sát trùng 1-2 lần/tuần trong suốt thời gian trống chuồng, ít nhất trong 30 ngày Các thiết bị, dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô, sát trùng và đưa vào kho bảo quản Vệ sinh và phun sát trùng xung quanh chuồng nuôi

truyền nhiễm nào đó (mầm bệnh này có thể là vi khuẩn, virus, độc tố hay vật liệu di truyền như ARN, ADN…) đã được làm giảm độc lực hay vô hoạt bằng các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hay phương pháp sinh học phân tử (vắc xin thế hệ mới - vắc xin công nghệ gen) Lúc đó chúng không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng, nhưng khi đưa vào cơ thể động vật nó sẽ gây

ra đáp ứng miễm dịch làm cho động vật có miễm dịch chống lại sự xâm nhiễm gây bệnh của mầm bệnh tương ướng

Khi đưa vắc xin vào cơ thể vật nuôi, chưa có kháng thể chống bệnh ngay

mà phải sau 7 - 21 ngày (tuỳ theo từng loại vắc xin) mới có miễn dịch

2.2.1.1 Phòng bệnh

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs (2012) [11] nguyên tắc để điều trị bệnh là: + Toàn diện: phải phối hợp nhiều biện pháp như hộ lý, dinh dưỡng, dùng thuốc

+ Điều trị sớm trên cơ sở chẩn đoán đúng bệnh để dễ lành bệnh và hạn chế lây lan

+ Diệt căn bệnh là chủ yếu kết hợp chữa triệu chứng

+ Tiêu diệt mầm bệnh phải đi đôi với tăng cường sức đề kháng của cơ thể, làm cho cơ thể tự nó chống lại mầm bệnh thì bệnh mới chóng khỏi, ít bị tái phát

và biến chứng, miễn dịch mới lâu bền

+ Phải có quan điểm khi chữa bệnh, chỉ nên chữa những gia súc có thể chữa lành mà không giảm sức kéo và sản phẩm Nếu chữa kéo dài, tốn kém vượt quá giá trị gia súc thì không nên chữa

+ Những bệnh rất nguy hiểm cho người mà không có thuốc chữa thì không nên chữa

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs (2012) [11] các biện pháp chữa bệnh truyền nhiễm là:

+ Hộ lý: cho gia súc ốm nghỉ ngơi, nhốt riêng ở chuồng có điều kiện vệ sinh tốt (thoáng mát, sạch sẽ, yên tĩnh) Theo dõi thân nhiệt, nhịp tim, hô hấp,

phân, nước tiểu Phát hiện sớm những biến chuyển của bệnh để kịp thời đối phó Cho gia súc ăn, uống thức ăn tốt và thích hợp với tính chất của bệnh

+ Dùng kháng huyết thanh: chủ yếu dùng chữa bệnh đặc hiệu vì vậy thường được dùng trong ổ dịch, chữa cho gia súc đã mắc bệnh Chữa bệnh bằng kháng huyết thanh là đưa vào cơ thể những kháng thể chuẩn bị sẵn, có tác dụng trung hòa mầm bệnh hoặc độc tố của chúng (huyết thanh kháng độc tố)

+ Dùng hóa dược: phần lớn hóa dược được dùng để chữa triệu chứng, một số hóa dược dùng chữa nguyên nhân vì có tác dụng đặc hiệu đến mầm bệnh Dùng hóa dược chữa bệnh phải tác động mạnh và sớm, vì nhiều loài vi khuẩn có thể thích ứng với liều lượng nhỏ Chúng có thể chống lại thuốc và tính chất quen thuộc được truyền cho những thế hệ sau Khi cần, có thể phối hợp nhiều loại hóa dược để tăng hiệu quả điều trị,vì nếu một loại thuốc chưa có tác dụng đến mầm bệnh thì có loại thuốc khác tác dụng tốt hơn

+ Dùng kháng sinh: Kháng sinh là những thuốc đặc hiệu có tác dụng ngăn cản sự sinh sản của vi khuẩn hoặc tiêu diệt vi khuẩn Tuy nhiên sử dụng kháng sinh có thể gây nhiều tai biến do thuốc có tính độc, do phản ứng dị ứng, do một lúc tiêu diệt nhiều vi khuẩn làm giải phóng một lượng lớn độc tố, làm giảm phản ứng miễn dịch của cơ thể Việc dùng kháng sinh bừa bãi còn gây nên hiện tượng kháng thuốc, làm giảm thấp tác dụng chữa bệnh của kháng sinh.Vì vậy, khi dùng thuốc cần theo những nguyên tắc sau đây:

- Phải chẩn đoán đúng bệnh để dùng đúng thuốc, dùng sai thuốc sẽ chữa không khỏi bệnh mà làm cho việc chẩn đoán bệnh về sau gặp khó khăn

- Chọn loại kháng sinh có tác dụng tốt nhất đối với mầm bệnh đã xác định Dùng liều cao ngay từ đầu, những lần sau có thể giảm liều lượng

- Không nên vội vàng thay đổi kháng sinh mà phải chờ một thời gian để phát huy tác dụng của kháng sinh

- Phải dung phối hợp nhiều loại kháng sinh để làm giảm liều lượng và độc tính của từng loại, làm diện tác động đến vi khuẩn rộng hơn, tăng tác dụng điều trị

và hạn chế hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc

- Phải tăng cường sức đề kháng của cơ thể gia súc như nuôi dưỡng tốt, dung thêm vitamin, tiêm nước sinh lý…

2.3 Những hiểu biết về những bệnh gặp tại cơ sở

2.3.1 Bệnh viêm tử cung

Bệnh viêm tử cung xảy ra trên các giống lợn nội, ngoại khác nhau Lợn nái đẻ ít lứa, nhiều lứa hay đang nuôi con đều có thể mắc bệnh song tỷ lệ mắc bệnh phụ thuộc vào yếu tố vệ sinh, chăm sóc nuôi dưỡng Khi gia súc sinh đẻ nhất

là trong trường hợp đẻ khó phải can thiệp bằng tay hoặc dụng cụ, niêm mạc tử cung bị xây xát, bị tổn thương, vi khuẩn xâm nhập và phát triển gây viêm Mặt khác, một số bệnh truyền nhiễm như sảy thai truyền nhiễm, phó thương hàn, bệnh lao… thường gây viêm tử cung

* Nguyên nhân bệnh viêm tử cung

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [7], viêm tử cung là một quá trình bệnh lý thường xảy ra ở gia súc cái sinh sản sau đẻ Quá trình viêm phá huỷ các tế bào tổ chức của các lớp hay các tầng tử cung gây rối loạn sinh sản ở gia súc cái làm ảnh hưởng lớn, thậm chí làm mất khả năng sinh sản ở gia súc cái

Theo các tác giả Nguyễn Xuân Bình (2000) [3]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2002) [15], bệnh viêm tử cung ở lợn nái thường do các nguyên nhân sau:

- Công tác phối giống không đúng kỹ thuật, nhất là phối giống bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo làm xây xát niêm mạc tử cung, dụng cụ dẫn tinh không được vô trùng khi phối giống có thể từ ngoài vào tử cung lợn nái gây viêm

- Lợn nái phối giống trực tiếp, lợn đực mắc bệnh viêm bao dương vật hoặc mang vi khuẩn từ những con lợn nái khác đã bị viêm tử cung, viêm âm đạo truyền sang cho lợn khoẻ

- Lợn nái đẻ khó phải can thiệp bằng thủ thuật gây tổn thương niêm mạc tử cung, vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng, viêm tử cung kế phát

- Lợn nái sau đẻ bị sát nhau xử lý không triệt để cũng dẫn đến viêm

Theo Đoàn Kim Dung và cs (2002) [ 6] cho biết , nguyên nhân gây

viêm tử cung là do vi khuẩn tu ̣ cầu vàng (Staphylococcus aureus), Liên cầu dung huyết (Streptococcus hemolitica) và các loại Proteus vulgais, Klebriella, E.coli…

Theo Lê Văn Năm và cs (1999) [19] cho rằng , có rất nhiều nguyên nhân từ ngoa ̣i cảnh gây bê ̣nh như : Do thức ăn nghèo dinh dưỡng , do can thiê ̣p đỡ đẻ bằng du ̣ng cu ̣ hay thuốc sản khoa sai kỹ thuâ ̣t dẫn đến phá hủy hoặc kết tủa của chất nhày muxin cơ quan sinh du ̣c , kết hợp với viê ̣c chăm sóc nuôi dưỡng bất hợp lý và thiếu vận động đã làm chậm quá trình thu teo sinh lý của da ̣ con (trong điều kiê ̣n cai sữa bì nh thường da ̣ con trở về khối lượng kích thước ban đầu khoảng 3 tuần sau đẻ ) Đây là điều kiê ̣n tốt để vi khuẩn xâm nhâ ̣p vào tử cung gây bệnh Biến chứ ng nhiễm trùng do vi khuẩn xâm nhâ ̣p vào da ̣ con gây lên trong thời gian đô ̣ng đực (vì lúc đó tử cung mở) và do thụ tinh nhân tạo sai kỹ thuật

Bê ̣nh còn xảy ra do thiếu sót về dinh dưỡng và quản lý : Khẩu phần thiếu hay thừa protein , trong thời kỳ mang thai có ảnh hưởng đến viêm tử cung Lợn nái sử d ụng quá nhiều tinh bột gây đẻ khó , viêm tử cung do xây xát Khoáng chất , vitamin cũng ảnh hưởng đến viêm tử cung

* Triệu chứng:

Sản dịch của lợn nái bình thường kéo dài trong vòng 4-5 ngày cá biệt tới 6-7 ngày, sản dịch có màu sắc hơi đỏ do lẫn máu, sau chuyển dần sang vàng hay trắng và trong Trong trường hợp viêm thì sản dịch có thể có màu đen hôi thối, mùi tanh rất khó chịu

Bệnh viêm tử cung ở lợn nái được chia làm hai thể:

+ Thể cấp tính: Con vật sốt 41 -42˚C trong vài ngày đầu âm môn sưng tấy

đỏ, dịch xuất tiết từ trong âm đạo chảy ra trắng đục đôi khi có máu lờ nhờ

+ Thể mãn tính: Không sốt, âm môn không sưng đỏ nhưng vẫn có dịch nhầy trắng đục tiết ra từ âm đạo, dịch nhầy thường không liên tục mà chỉ chảy ra từng đợt từ vài ngày đến 1 tuần Lợn nái thường thụ tinh không có kết quả hoặc khi đã có thai sẽ bị tiêu thai vì quá trình viêm nhiễm niêm mạc âm đạo tử cung lan sang thai làm chết thai

* Hậu quả của bê ̣nh viêm tử cung

Tử cung là một trong những bộ phận quan trọng nhất trong cơ quan sinh dục của lợn nái, nếu tử cung xảy ra bất kỳ quá trình bệnh lý nào thì đều ảnh hưởng rất lớn tới khả năng sinh sản của lợn mẹ và sự sinh trưởng, phát triển của lợn con

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [7]; Trần Thị Dân (2004) [5], khi lợn nái bị viêm tử cung sẽ dẫn tới một số hậu quả chính sau:

- Khi lợn bị viêm tử cung dễ dẫn tới sảy thai

Lớp cơ trơn ở thành tử cung có đặc tính co thắt Khi mang thai, sự co thắt của cơ tử cung giảm đi dưới tác dụng của progesterone, nhờ vậy phôi có thể bám chặt vào tử cung

Khi tử cung bị viêm cấp tính do nhiễm trùng, tế bào lớp nội mạc tử cung tiết nhiều Prostaglandin F2α (PGF2α), PGF2α gây phân huỷ thể vàng ở buồng trứng bằng cách bám vào tế bào của thể vàng để làm chết tế bào và gây co mạch hoặc thoái hoá các mao quản ở thể vàng nên giảm lưu lượng máu đi đến thể vàng

Thể vàng bị phá huỷ, không tiết progesterone nữa, do đó hàm lượng Progesterone trong máu sẽ giảm làm cho tính trương lực co của cơ tử cung tăng, nên gia súc cái

có chửa dễ bị sảy thai

- Lợn mẹ bị viêm tử cung bào thai cũng phát triển kém hoặc thai chết lưu Lớp nội mạc của tử cung có nhiệm vụ tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển Khi lớp nội mạc bị viêm cấp tính, lượng progesterone giảm nên khả năng tăng sinh và tiết dịch của niêm mạc tử cung giảm, do đó bào thai nhận được ít thậm chí không nhận được dinh dưỡng từ mẹ nên phát triển kém hoặc chết lưu

- Sau khi sinh con lượng sữa giảm hoặc mất hẳn sữa nên lợn con trong giai đoạn theo mẹ thường bị tiêu chảy

Khi lợn nái bị nhiễm trùng tử cung, trong đường sinh dục thường có mặt

của vi khuẩn E.coli, vi khuẩn này tiết ra nội độc tố làm ức chế sự phân tiết kích

thích tố tạo sữa prolactin từ tuyến yên, do đó lợn nái ít hoặc mất hẳn sữa Lượng sữa giảm, thành phần sữa cũng thay đổi nên lợn con thường bị tiêu chảy, còi cọc

- Lợn nái bị viêm tử cung mãn tính sẽ không có khả năng động dục trở lại Nếu tử cung bị viêm mãn tính thì sự phân tiết PGF2α giảm, do đó thể vàng vẫn tồn tại, vẫn tiếp tục tiết progesterone

Progesterone ức chế thuỳ trước tuyến yên tiết ra LH, do đó ức chế sự phát triển của noãn bao trong buồng trứng, nên lợn nái không thể động dục trở lại được

và không thải trứng được

- Tỷ lệ phối giống không đạt tăng lên ở đàn lợn nái viêm tử cung sau khi sinh đẻ Hiện tượng viêm tử cung âm ỉ kéo dài từ lứa đẻ trước đến lứa đẻ sau là nguyên nhân làm giảm độ mắn đẻ Mặt khác, viêm tử cung là một trong các nguyên nhân dẫn đến hội chứng MMA, từ đó làm cho tỷ lệ lợn con nuôi sống thấp Đặc biệt, nếu viêm tử cung kèm theo viêm bàng quang thì còn ảnh hưởng tới hoạt động của buồng trứng

* Chẩn đoán lâm sàng bê ̣nh viêm tử cung

Xuất phát từ quan điểm lâm sàng thì bệnh viêm tử cung thường biểu hiện vào lúc đẻ và thời kỳ tiền động đực, vì đây là thời gian cổ tử cung mở nên dịch viêm có thể chảy ra ngoài Số lượng mủ không ổn định, từ vài ml cho tới 200 ml hoặc hơn nữa Tính chất mủ cũng khác nhau, từ dạng dung dịch màu trắng loãng cho tới màu xám hoặc vàng, đặc như kem, có thể màu máu cá Người ta thấy rằng thời kì sau sinh đẻ hay xuất hiện viêm tử cung cấp tính, viêm tử cung mãn tính thường gặp trong thời kì cho sữa Hiện tượng chảy mủ ở âm hộ có thể cho phép nghi viêm nội mạc tử cung

Tuy nhiên, cần phải đánh giá chính xác tính chất của mủ, đôi khi có những mảnh trắng giống như mủ đọng lại ở âm hộ nhưng lại có thể là chất kết tinh của nước tiểu từ trong bàng quang chảy ra Các chất đọng ở âm hộ lợn nái còn có thể là do viêm bàng quang có mủ gây ra

Khi lợn nái mang thai, cổ tử cung sẽ đóng rất chặt vì vậy nếu có mủ chảy ra thì có thể là do viêm bàng quang Nếu mủ chảy ở thời kỳ động đực thì

có thể bị nhầm lẫn

Như vậy, việc kiểm tra mủ chảy ra ở âm hộ chỉ có tính chất tương đối Với một trại có nhiều biểu hiện mủ chảy ra ở âm hộ, ngoài việc kiểm tra mủ nên kết hợp xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra cơ quan tiết niệu sinh dục Mặt khác, nên kết hợp với đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái để chẩn đoán cho chính xác

Mỗi thể viêm khác nhau biểu hiện triệu chứng khác nhau và có mức độ ảnh hưởng khác nhau tới khả năng sinh sản của lợn nái Để hạn chế tối thiểu hậu quả do viêm tử cung gây ra cần phải chẩn đoán chính xác mỗi thể viêm từ đó đưa ra phác đồ điều trị tối ưu nhằm đạt được hiệu quả điều trị cao nhất, thời gian điều trị ngắn nhất, chi phí điều trị thấp nhất

* Điều trị

Chữa bệnh viêm tử cung bằng cách: sử dụng phương pháp tiêm kháng sinh vào màng treo cổ tử cung của lợn nái, điều trị viêm tử cung đạt hiệu quả cao: Streptomycin 0,25g, Penicillin 500.000 UI, dung dịch KMnO4 1% 40 ml + Vitamin C(Smith và cs 1995) [31]

Popkov (1999) [21] đã sử dụng phương pháp tiêm kháng sinh vào màng treo cổ tử cung của lợn nái viêm tử cung đạt kết quả cao

Streptomycin: 0,25g

Penicillin: 500.000 UI

Dung dịch MgSO4 1 % 40 ml + Vitamin C

Khi lợn bị viêm âm đạo, âm hộ, Mikhailov.N đã dùng phương pháp rửa không sâu (qua ống thông) trong âm đạo bằng dung dịch nước etacridin 1/1.000 và 1/5.000, furazolidon 1/1.000

Theo Nguyễn Văn Điền (2015) [10], đối với lợn nái viêm nhẹ, điều trị bằng cách đặt viên thuốc kháng sinh oxytetracyclin vào âm đạo từ 5 - 7 ngày Tiêm amoxi 15 % 3 lần liên tiếp, mỗi lần cách nhau 48 giờ Đây là dạng viêm

có kết quả điều trị khỏi bệnh cao

Đối với lợn nái sau khi đẻ, sảy thai và viêm nặng: Thụt rửa tử cung bằng dung dịch iodine 10 % pha 10 ml/2 lit nước, thụt rửa 2 lần/ngày trong 2 ngày đầu và thụt rửa 1 lần/ngày từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 sau khi đẻ Sau khi thụt rửa bơm thuốc kháng sinh O.T.C 10 % (5 ml thuốc pha 20 ml nước sinh lý) hay 4 g Streptomycin + 40.000 UI Penicillin ngày 1 lần trong 3 ngày liên tiếp vào tử cung Đồng thời tiêm oxytocin liều 10 - 15 UI (2 ống 5 ml/ 1 lần) nhiều lần trong ngày để tử cung co bóp tống dịch sản ra ngoài Tiêm kháng sinh phổ rộng chống viêm như: Terramycin - LA, Amoxi 15% 3 lần liên tiếp mỗi lần cách nhau 48 giờ Ngoài ra, tiêm các loại thuốc bổ trợ như:

Urotropin giúp tăng cường bài tiết độc tố, thuốc hạ sốt, Vitamin C liều cao và Canxi hỗ trợ co bóp tử cung, các thuốc kháng viêm: Ketovet…

2.3.2 Bệnh viêm vú

* Nguyên nhân gây bệnh viêm vú

Theo Trần Minh Châu (1996) [2] cho biết, khi lợn nái đẻ nếu nuôi

không đúng cách, chuồng bẩn thì các vi khuẩn Mycoplasma, các cầu khuẩn, vi

khuẩn đường ruột xâm nhập gây viêm vú Một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh viêm vú ở lợn nái là thức ăn không phù hợp cho lợn nái, không giảm khẩu phần thức ăn cho lợn nái trước khi đẻ một tuần làm cho lượng sữa tiết ra quá nhiều gây tắc sữa Sau vài ngày đẻ mà lợn con không bú hết, sữa lưu là môi trường tốt cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm

+ Do kế phát từ một số bệnh: Sát nhau, viêm tử cung, bại liệt sau đẻ, viêm bàng quang… khi lợn nái bị những bệnh này vi khuẩn theo máu về tuyến vú cư trú tại đây và gây bệnh

+ Lợn nái tốt sữa, lợn con bú không hết hoặc lợn nái cho con bú một hàng vú, hàng vú còn lại căng sữa Lợn con bú làm xây xát bầu vú hoặc lợn con bị bệnh không bú, sữa xuống nhiều bầu vú căng dễ dẫn đến viêm (Trương Lăng, 2000) [14]

+ Do quá trình chăm sóc nuôi dưỡng kém, chất độn chuồng và ổ đẻ bẩn, sau khi đẻ bầu vú không được vệ sinh sạch, hàng ngày không vệ sinh bầu vú, thời tiết quá ẩm kéo dài, nhiệt độ thay đổi đột ngột dẫn đến viêm

* Triệu chứng

Bình thường bệnh viêm vú xảy ra ngay sau khi đẻ 4 - 5 giờ cho đến 5 -

7 ngày có khi đến một tháng Theo Ngô Nhật Thắng (2006) [26], viêm vú thường xuất hiện ở một vài vú nhưng đôi khi cũng lan ra toàn bộ các vú Vú

có màu hồng, sưng đỏ, sờ vào thấy nóng, hơi cứng ấn vào lợn nái có phản ứng đau Lợn nái giảm ăn, trường hợp nặng thì bỏ ăn, sốt cao 40,5 - 42˚C kéo dài

trong suốt thời gian viêm, sản lượng sữa giảm, lợn nái thường nằm úp đầu vú xuống sàn, ít cho con bú Lợn con thiếu sữa kêu la chạy vòng quanh lợn mẹ đòi bú, lợn con ỉa chảy, xù lông, gầy tọp, tỷ lệ chết cao 30 - 100% (Lê Hồng Mận, 2002) [18] Vắt sữa ở những vú bị viêm thấy sữa loãng, trong sữa có những cặn hoặc cục sữa vón lại, xuất hiện những mảnh cazein màu vàng, xanh lợn cợn, đôi khi có máu

* Hậu quả của bệnh viêm vú:

Khi lợn nái bị viêm vú sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sữa, từ

đó sẽ ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng phát triển của lợn con theo mẹ

- Theo Nguyễn Đức Lưu và cs (2004) [17], bệnh viêm tử cung và viêm vú là hai nguyên nhân trực tiếp gây ra sự giảm và mất sữa ở lợn nái nuôi con

- Theo Nguyễn Xuân Bình (2000) [3] cũng khẳng định: Mất sữa sau khi đẻ là do kế phát từ bệnh viêm tử cung và viêm vú Do khi bị viêm cơ thể thường sốt cao liên tục 2 - 3 ngày, nước trong máu và trong mô bào bị giảm ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, nhất là quá trình hấp thu chất dinh dưỡng trong đường tiêu hóa bị giảm dần dẫn đến mất sữa, khả năng phục hồi chức năng tiết sữa sẽ bị hạn chế thường xảy ra ở lứa đẻ tiếp theo

Khi bị viêm vú, sản lượng sữa của lợn nái nuôi con giảm, trong sữa có nhiều chất độc, sữa không đủ đáp ứng nhu cầu của lợn con hoặc khi lợn con bú sữa sẽ dẫn đến tiêu chảy, ốm yếu, sức đề kháng giảm, dễ mắc bệnh và trọng lượng cai sữa thấp

Nếu viêm vú nặng dẫn đến huyết nhiễm trùng, huyết nhiễm mủ thì khó chữa, lợn nái có thể chết

Viêm vú kéo dài dẫn đến teo đầu vú, vú hóa cứng, vú bị hoại tử ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa của lợn nái ở lứa đẻ sau

2.3.3 Bệnh sát nhau

Lợn nái bị viêm niêm mạc tử cung nên sau khi đẻ nhau không ra hết, can thiệp vội vàng, thô bạo, không đúng kỹ thuật nên nhau bị đứt và sót lại Lợn nái quá già, đẻ nhiều đuối sức, tử cung co bóp kém không đẩy được nhau ra

* Nguyên nhân: Trịnh Đình Thâu và cs (2010) [25]: Sau khi để tử cung co bóp yếu trong thời gian mang thai nhất là giai đoạn cuối con vật không được vận động thỏa đáng Trong thức ăn thiếu các chất khoáng, nhất là

Ca và P Hoặc tử cung bị sa liệt, con vật quá gầy yếu hoặc quá béo, chửa quá nhiều thai, thai quá to, khó đẻ, nước ối quá nhiều làm tử cung giãn nở quá mức

+ Kế phát sau các bệnh khó đẻ khác

+ Nhau mẹ và nhau con dính lại với nhau do con vật mắc các bệnh truyền nhiễm đặc biệt bệnh Brucellaloes (sẩy thai truyền nhiễm), hoặc do cấu tạo của nhau

- Triệu chứng: Căn cứ vào mức độ sát nhau người ta chia ra làm 2 loại: + Sát nhau hoàn toàn: Toàn bộ nhau thai nằm lại trong tử cung Khi mắc thường là có một phần treo lơ lửng ở mép âm môn

+ Sát nhau không hoàn toàn: Ở động vật đơn thai một phần màng nhau còn dính lại trong tử cung con mẹ Đối với động vật đa thai một số nhau

ra ngoài, một số nhau còn sót lại trong tử cung con mẹ

Theo Trương Lăng (2000), [14]: Biểu hiện triệu chứng khi lợn nái bị sát nhau: Con vật đứng nằm không yên, nhiệt độ hơi tăng, thích uống nước, sản dịch chảy ra màu nâu Để dễ phát hiện có sát nhau hay không khi đỡ đẻ cho lợn người ta thường gom toàn bộ nhau lại cho đến khi lợn đẻ xong, đếm số nhau ra và số lợn con sẽ phát hiện lợn con có sót nhau hay không

- Điều trị: Can thiệp kịp thời ngay khi nái có biểu hiện bệnh, không để quá muộn sẽ gây ra viêm tử cung, can thiệp đúng kỹ thuật, không quá mạnh tay, tránh những tổn thương Tiêm oxytoxin dưới da để kích thích co bóp tử