NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA GIẢI PHÁP SỬ DỤNG AO HỒ ĐIỀU HÒA ĐỂ GIẢM NHẸ YÊU CẦU TIÊU NƯỚC CỦA HỆ THỐNG THỦY LỢI

NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA GIẢI PHÁP SỬ DỤNG AO HỒ ĐIỀU HÒA ĐỂ GIẢM NHẸ YÊU CẦU TIÊU NƯỚC CỦA HỆ THỐNG THỦY LỢI

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

L I TÁC GI



Trong th i gian t tháng 01/2011 đ n tháng 6/2011, lu n v n th c s v i đ tài "Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n c a gi i pháp s d ng ao h

đi u hoà đ gi m nh yêu c u tiêu n c cho các h th ng th y l i" đ c tác

gi hoàn thành v i s n l c c a b n thân và s giúp đ c a các th y cô giáo,

b n bè và đ ng nghi p

Tác gi xin chân thành c m n Ban Giám hi u Tr ng i h c Thu l i, Ban Giám đ c Vi n Quy ho ch Thu l i, Trung tâm Khoa h c và Tri n khai k thu t th y l i, Khoa K thu t Tài nguyên n c, B môn K thu t Tài nguyên

n c, các nhà khoa h c, đ ng nghi p đã t o đi u ki n giúp đ v m i m t trong

su t th i gian h c t p và nghiên c u đ tài lu n v n c a tác gi

Tác gi bày t lòng bi t n sâu s c đ n th y h ng d n: PGS.TS Lê Quang Vinh và các th y giáo trong khoa K thu t Tài nguyên n c đã h ng d n t n tình đ tác gi hoàn thành t t b n lu n v n này

Trong s thành công c a tác gi luôn có s ng h , giúp đ đ ng viên c a gia đình và b n bè thân thi t, tác gi xin chân thành c m n

Tác gi

Bùi Tu n H i

1.2.2 Ph ng pháp tính toán h s tiêu cho các đ i t ng tiêu n c không

C A H I U HOÀ

25

2.3 Các thông s k thu t c a h đi u hòa 27

2.4 Thi t l p công th c tính toán và k t qu tính toán xác đ nh các ch

tiêu chính c a h đi u hoà

3.3 Nghiên c u l a ch n mô hình m a tiêu thi t k 57

3.3.3 Mô hình m a tiêu thi t k áp d ng cho nông nghi p 61 3.3.4 Mô hình m a tiêu thi t k áp d ng cho khu v c đô th và công nghi p 64 3.3.5 Mô hình m a tiêu thi t k áp d ng cho các đ i t ng tiêu n c khác 65 3.3.6 K t qu tính toán mô hình m a tiêu thi t k 65

3.4 Tính toán h s tiêu cho các đ i t ng tiêu n c có m t trong vùng 65

3.4 2 Tính toán HST cho các đ i t ng tiêu n c khác 66

án khác nhau v t l di n tích h đi u hoà

68

3.5.3 Tính toán HST theo ph ng án s d ng đ t đ n n m 2020 khu v c

phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu v i tr n m a tháng

TT Tên b ng Trang

34

khu v c phía tây thành ph Hà N i

44

Hà N i thu c đ a ph n t nh Hà Tây c (theo quy t đ nh đã duy t)

51

ngh đang ho t đ ng, đã có quy ho ch chi ti t và d ki n quy ho ch đ n

n m 2020 trên vùng phía Tây Hà N i

2/11/2008) t i m t s v trí trong khu v c Hà N i (tài li u c a Công ty

thoát n c Hà N i cung c p cho báo chí)

63

s d ng đ t n m 2010 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i

sông Nhu , mô hình m a tiêu thi t k p = 10%

Tây Hà N i v i t l di n tích h đi u hòa t ng t 1% đ n 5% di n tích

l u v c tiêu

69

n m 2020 không có h đi u hoà khu v c phía tây Hà N i thu c h

th ng th y l i sông Nhu , mô hình m a tiêu thi t k p=10%

70

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 1,0 % di n tích l u v c tiêu

71

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 1,5 % di n tích l u v c tiêu

71

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 2,0 % di n tích l u v c tiêu

72

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 2,5 % di n tích l u v c tiêu

72

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 3,0 % di n tích l u v c tiêu

73

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 3,5 % di n tích l u v c tiêu

73

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 4,0 % di n tích l u v c tiêu

74

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

74

chi m 4,5 % di n tích l u v c tiêu

n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu

theo mô hình m a tiêu thi t k p=10% Ph ng án t l h đi u hoà

chi m 5,0 % di n tích l u v c tiêu

75

khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu theo mô

hình m a 11/2008 Ph ng án t l h đi u hoà chi m 5,0 % di n tích

76

khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i sông Nhu theo mô

hình m a 11/2008 Ph ng án t l h đi u hoà chi m 5,0 % di n tích

76

d ng đ t n m 2020 khu v c phía tây Hà N i thu c h th ng th y l i

sông Nhu t ng ng mô hình m a thi t k 5 ngày l n nh t t n su t

10% (Xp = 354,70 mm) v i các ph ng án t l h đi u hoà chi m t

1,0% đ n 5,0 % di n tích l u v c

77

M U

Ao h có vai trò vô cùng quan tr ng trong các h th ng th y l i (HTTL) i v i các h th ng tiêu thoát n c thì ao h có tác d ng tr m t

ph n n c m a đ gi m b t yêu c u tiêu cho toàn h th ng i v i h th ng

c p n c, ao h có tác d ng tr n c c p n c cho nhu c u s n xu t và đ i

s ng nhân dân c bi t ao h có vai trò vô cùng quan tr ng trong v n đ c i

t o môi tr ng, m t v n đ vô cùng b c xúc trong th i gian g n đây

Riêng đ i v i th đô Hà N i, ao h có m t ý ngh a đ c bi t Ao h không ch là th ng c nh, là di tích l ch s mà còn là lá ph i c a thành ph , là máy đi u hòa khí h u kh ng l c a nhân dân đô th , c ng còn là ngu n cung

c p th c ph m cho thành ph và n m vai trò quan tr ng trong tiêu thoát n c

đô th

Phát tri n kinh t - xã h i (KT-XH) làm bi n đ i r t nhanh v c c u s

d ng đ t (SD ) trong các HTTL: di n tích ao h gi m d n, di n tích đ t đô

th và đ t công nghi p t ng lên H qu là làm t ng cao yêu c u tiêu n c

Trong các tài li u h ng d n tính toán h s tiêu (HST) cho các h

th ng th y l i đ u có đ c p đ n vi c hi u ch nh và đi u hoà HST mà ao h là

m t trong các gi i pháp đ c l a ch n đ u tiên Tuy nhiên đi u ki n đ m t

ao h thông th ng tr thành h đi u hoà, các thông s k thu t chính c a ao

h đ c l a ch n làm h đi u hoà cho các h th ng tiêu l i r t ít đ c đ c p

đ n trong các tài li u nói trên c ng nh trong các sách chuyên môn khác

2 Ph ng pháp đi u tra thu th p và đánh giá

i u tra thu th p tài li u, kh o sát và nghiên c u th c t , phân tích đánh giá

và t ng h p tài li u đ rút ra các c s khoa h c và kh n ng ng d ng vào

n đ nh cho s n xu t nông nghi p và nhi u ngành kinh t khác

Trong các h th ng th y l i đ u t n t i nhi u lo i đ i t ng có yêu c u tiêu n c khác nhau Yêu c u tiêu n c c a t ng đ i t ng tiêu n c và c a

c vùng tiêu th hi n b ng h s tiêu và gi n đ h s tiêu

H s tiêu là m t thông s r t quan tr ng đ tính toán thi t k xây d ng công trình trong h th ng th y l i nói chung và công trình tiêu n c nói riêng

T i m t l u v c tiêu đã xác đ nh, h s tiêu có nh h ng quy t đ nh đ n quy

mô và hi u qu c a các công trình tiêu úng, m c đ đ m b o yêu c u cho s n

xu t nông nghi p và kh n ng phát tri n c a các ngành kinh t khác

Tính toán xác đ nh h s tiêu thi t k và hi u ch nh gi n đ h s tiêu

đ c th c hi n theo tiêu chu n k thu t hi n hành Trong nh ng n m g n đây

do bi n đ ng m nh c a các y u t t nhiên và t c đ phát tri n nhanh c a n n kinh t nên m t s quy đ nh trong các tiêu chu n nói trên không còn phù h p

làm nh h ng đ n k t qu tính toán xác đ nh h s tiêu thi t k

1.1.2 Các y u t nh h ng đ n h s tiêu

Có r t nhi u y u t nh h ng đ n h s tiêu nh ng có th khái quát l i thành hai nhóm sau:Nhóm th nh t là nhóm y u t khách quan: ây là nh ng

y u t t nhiên nh đ c đi m đ a hình, khí h u, th y v n, sông ngòi, th

nh ng , trong m t ch ng m c nào đó nó t n t i ngoài ý mu n ch quan

v l p ph b m t, v ch đ dòng ch y và ch đ m c n c c a các sông

su i và n i nh n n c tiêu c a các khu v c nghiên c u khác nhau v v trí đ a

lý c ng r t khác nhau S khác nhau này có nh h ng r t l n đ n k t qu tính toán ch đ tiêu và h s tiêu n c m t

Do v y v trí đ a lý c a vùng nghiên c u là m t trong nh ng y u t quan tr ng nh h ng đ n h s tiêu và ch đ tiêu n c

2) c đi m m a gây úng

M i tr n m a n u không phù h p v i yêu c u c a s n xu t, đ i s ng và phát tri n kinh t - xã h i c n ph i tiêu thoát, đ u g i chung là m a gây úng

c đi m c a tr n m a gây úng đ c th hi n đ l n v t ng l ng m a, s ngày m a, d ng phân b l ng m a theo th i gian c a m t tr n m a và th i

đi m x y ra m a Các đ c đi m nói trên c a m a gây úng là y u t r t quan

tr ng nh h ng có tính ch t quy t đ nh đ n ch đ tiêu và h s tiêu n c

m t ru ng M i khu v c nghiên c u có v trí đ a lý, đi u ki n t nhiên khác nhau thì đ c đi m m a gây úng c ng r t khác nhau Do tính ch t r ng l n c a vùng đ ng b ng c ng nh v trí đ a lý c a các khu v c nghiên c u khác nhau

nh đã mô t các ph n trên nên đ c đi m c a các y u t khí t ng nói chung và m a gây úng nói riêng trên các h th ng th y l i nhìn chung r t khác nhau

3) c đi m thu tri u

Bi n pháp tiêu n c cho các h th ng th y l i vùng ven bi n ch y u là tiêu t ch y b ng cách l i d ng th i đi m m c n c thu tri u t i n i nh n

n c tiêu xu ng th p h n m c n c trong đ ng đ tiêu Vì v y đ c đi m

c a th y tri u có nh h ng r t quan tr ng đ n bi n pháp tiêu, ch đ tiêu và

h s tiêu c a khu v c Th i gian m c n c tri u t i n i nh n n c tiêu th p

h n m c n c trong đ ng càng dài và chân tri u càng th p thì vi c tiêu n c

t ch y càng thu n l i và do v y h s tiêu n c càng nh

4) Ch đ m c n c t i n i nh n n c tiêu

M c n c t i n i nh n n c tiêu (sông, h , bi n ) có nh h ng quy t

đ nh đ n: a) bi n pháp tiêu c a vùng (tiêu t ch y ho c tiêu b ng đ ng l c); b) ph m vi và gi i h n c a vùng tiêu t ch y; c) h s tiêu và quy mô c a công trình tiêu t ch y Khi m c n c t i n i nh n n c tiêu luôn th p h n

5) c đi m y u t đ a hình

Dao đ ng v cao đ m t đ t nói chung và m t ru ng nói riêng vùng

đ ng b ng tuy nh nh ng l i có nh h ng r t l n đ n ch đ canh tác và bi n pháp tiêu n c Trong ph m vi m t đ a ph ng hay m t khu v c nh , chênh

l ch cao đ m t đ t ch m t vài mét, th m chí vài ch c cm c ng làm thay đ i

ch đ s n xu t c ng nh gi i pháp công trình tiêu thoát n c

Do đ c đi m hình thành và khai thác c a vùng đ ng b ng B c B mà các khu v c g n đê, ven bi n và ven các sông l n th ng có đ a hình cao h n khu v c khác n m sâu trong n i đ ng đã t o nên các ki u đ a hình d ng lòng ch o và lòng máng trong các h th ng th y l i ây chính là y u t b t

l i c a vùng đ ng b ng, làm nh h ng l n đ n quá trình tiêu n c và bi n pháp tiêu thoát n c a hình không b ng ph ng s nh h ng đ n th i gian

t p trung dòng ch y, làm t ng kh n ng ng m c a n c m a xu ng lòng đ t, làm gi m h s dòng ch y và làm t ng kh n ng đi u ti t n c c a khu v c tiêu Nh ng khu v c có nhi u ao h ho c đ t tr ng có kh n ng tr n c đ u

có tác d ng đi u ti t n c m a và gi m nh h s tiêu nên h s tiêu khi tính toán th ng nh K t qu nghiên c u và tính toán v tiêu đã cho th y đ a hình

là y u t r t quan tr ng nh h ng đ n bi n pháp tiêu n c, h s tiêu và quá trình tiêu n c c a các h th ng th y l i

l ng n c th a c n ph i tiêu càng ít H s tiêu cho vùng tiêu có nhi u lo i

đ t này th ng nh h n so v i vùng tiêu có nhi u lo i đ t ít th m n c

sâu c a n c ng m t ng nông (t ng n c ng m cung c p n c cho cây tr ng)

c ng có nh h ng khá l n đ n t c đ ng m và l ng n c ng m xu ng đ t

và do v y c ng nh h ng đ n ch đ tiêu n c m t

1.1.2.2 Nhóm y u t ch quan

1) Phát tri n nhanh chóng v kinh t

S phát tri n m nh c a n n s n xu t nông nghi p n c ta trong nh ng

n m qua đã làm thay đ i quan tr ng v ch đ tiêu và h s tiêu Tr c đây

ph n l n di n tích đ t nông nghi p c a n c ta đ c tr ng các lo i lúa cao cây có th i gian sinh tr ng dài, kh n ng ch u ng p l n Vì th các công trình th y l i thi t k trong th i k tr c nh ng n m 1960 ch v i h s tiêu

t 1,62 l/s.ha đ n 2,90 l/s.ha là đã th a mãn nhu c u tiêu Hi n nay n n s n

xu t nông nghi p c a n c ta đã có nh ng b c ti n v t b c c v l ng và

ch t v i trình đ s n xu t và thâm canh r t cao đ c bi t là thay đ i c b n v

c c u mùa v và cây tr ng Các gi ng lúa th p cây, th i gian sinh tr ng

ng n, cho n ng su t cao nh ng kh n ng ch u ng p kém đ c gieo c y trên

ph n l n di n tích tr ng lúa n c Các lo i cây có giá tr cao v kinh t đ c

đ a vào s n xu t ngày m t nhi u đang thay th d n nh ng lo i cây nông nghi p truy n th ng ít có giá tr kinh t Nh ng cây tr ng c n thu c lo i này

đ u có yêu c u v ch đ c p n c và tiêu thoát n c r t cao Vì v y các công trình tiêu n c cho nông nghi p hi n nay h u h t đ c thi t k v i h s tiêu trên 6,0 l/s.ha, nhi u tr ng h p trên 7,0 l/s.ha ho c cao h n

Quá trình đô th hoá, nhu c u v s d ng đ t nông nghi p cho đô th , dân c t ng nhanh t i các vùng nông thôn đã làm cho di n tích ao h và vùng

tr ng có kh n ng đi u ti t n c m a ngày m t thu h p, trong khi đó di n tích

đ t th c , đ ng sá và di n tích phi canh tác khác ngày m t nhi u H u h t các đ ng làng, ngõ xóm đ u đ c bê tông hoá ho c lát g ch H qu c a quá

trình này làm t ng l ng dòng ch y m t, làm t ng l ng n c c n tiêu, t ng

h s tiêu và nhu c u tiêu n c

Cùng v i s phát tri n m nh m c a quá trình công nghi p hoá, hi n

đ i hoá, nông nghi p nông thôn (ch n nuôi, tr ng tr t) và t c đ đô th hoá

m t cách nhanh chóng thì v n đ ô nhi m môi tr ng (đ t, n c ) các khu

v c s n xu t công nghi p, các khu đô th , làng ngh , th xã, th tr n, th m chí

ngay trong các làng xã truy n th ng đã và đang tr thành m t th c ti n r t đáng quan tâm Các lo i ch t th i r n khó phân h y trong quá trình s n xu t

và tiêu dùng th ng không đ c x lý k ho c th m chí không qua x lý đang th i ra ngày m t nhi u là tác nhân chính t o thành các rào c n gây ách

t c dòng ch y và hu ho i môi tr ng M t khác trong quá trình s n xu t nông nghi p ng i nông dân s d ng ngày càng nhi u các lo i phân hoá h c

và thu c tr sâu Trên th c t các lo i hoá ch t này th ng không đ c phân

h y h t trong m t chu trình s n xu t và chúng tích lu d n trong đ t gây ô nhi m đ t và ô nhi m ngu n n c, làm thoái hoá và thay đ i đáng k tính

ch t c lý c a đ t nh làm gi m tính th m và t ng l ng dòng ch y m t i u này làm cho vi c quy ho ch tiêu n c tr nên ph c t p h n n u không mu n

đ cho ph m vi ô nhi m lan r ng, gây ra nh ng nh h ng khó l ng Các k t

qu nghiên c u đ u kh ng đ nh ngoài gi i pháp c b n là ph i thu gom và x

lý tri t đ m i ngu n n c th i tr c khi đ ra các tr c tiêu thì vi c b sung thêm l ng n c không ô nhi m vào trong các h th ng th y l i đ pha loãng

và duy trì dòng ch y môi tr ng là r t c n thi t Nhu c u tiêu n c mùa ki t cho các khu v c ch u tác đ ng c a quá trình đô th hoá và công nghi p hoá là

t t y u, chính nó góp ph n làm t ng h s tiêu n c và nhu c u tiêu n c

Cho đ n nh ng n m g n đây ph n l n các h th ng th y l i đã xây

d ng trong nhi u n m qua m i ch h ng vào m c tiêu chính là ph c v phát tri n nông nghi p, ch a chú tr ng đ n yêu c u c p thoát n c cho các nhu c u

khác đ c bi t là tiêu n c cho các khu v c công nghi p và đô th T l di n tích chuy n đ i thành đ t đô th , khu công nghi p và nuôi tr ng th y s n ngày

m t t ng Di n tích đ t tr ng lúa n c, h ao và khu tr ng có kh n ng tr và

đi u ti t n c m a ngày m t thu h p Do m t đ t các khu đô th và công nghi p ph n l n đ u đ c bê tông hóa làm h n ch kh n ng t n th t n c do

ng m và làm t ng l ng dòng ch y m t Nhu c u tiêu thoát n c cho các đ i

t ng s d ng đ t này l n h n nhi u so v i nhu c u tiêu n c cho nông nghi p, do v y mà h s tiêu, t ng l ng n c c n tiêu và th i gian tiêu cho các h th ng th y l i có các khu đô th và khu công nghi p trong đó đ u t ng lên r t cao

2) Qu n lý khai thác

Con ng i là tác nhân chính làm ch t l ng l p th m ph trên l u v c sông su i b suy gi m (do khai thác lâm s n quá m c, do cháy r ng, đ t r ng, phá r ng l y đ t làm n ng r y ho c khai thác khoáng s n) làm h n ch kh

n ng đi u ti t n c m a c a l u v c, làm t ng l ng dòng ch y m t Cùng

v i bi n pháp khai thác và s d ng đ t không h p lý, con ng i đã làm cho

đ t đai trên l u v c b xói mòn, r a trôi, lòng sông b b i l p nên cao đ đáy

m i n m m t nâng cao H qu c a quá trình này đã làm cho m c n c trên các tri n sông v mùa l có xu h ng ngày m t nâng lên, làm h n ch kh

n ng tiêu thoát n c - làm gi m kh n ng tiêu th c t c a các công trình th y

l i Di n tích úng ng p vì th ngày m t t ng

Trong quá trình qu n lý c ng đã t ng x y ra không ít tr ng h p l ng

n c đ a vào h th ng th y l i v t quá nhi u so v i yêu c u gây úng c c b

ho c m a úng x y ra ngay sau đ t t i n c - khi t t c các di n tích có kh

n ng tr n c nh kênh m ng và ao h đ u đã đ y n c Trong các tr ng

h p nh v y đ u làm t ng nhu c u tiêu và h s tiêu n c c a h th ng

Vi c tiêu n c tu ti n không theo quy ho ch ho c quy ho ch tiêu manh mún cùng v i s xu t hi n thêm nhi u tr m b m tiêu cho các vùng

tr ng th p c ng làm t ng m c n c trên các tr c tiêu S phân chia quy n s

h u ru ng đ t, s chia c t ranh gi i hành chính trong các khu tiêu c ng gây ra

nh ng tr ng i đáng k trong quá trình tiêu, t o ra nh ng vùng úng ng p không đáng có

Ngoài các l i ích v kinh t và xã h i do h ch a n c mang l i, vi c xây d ng các h ch a khu v c th ng ngu n tuy có tác d ng làm gi m b t

l u l ng và m c n c đ nh l nh ng l i kéo dài th i gian l , kéo dài th i gian m c n c cao trên các tri n sông phía h du H qu là làm gi m kh

n ng tiêu n c c a các c ng tiêu t ch y, làm gi m h s tiêu th c t có th đáp ng đ c c a các công trình th y l i đã có

1.1.2.3 Nh n xét và đánh giá chung

Trong s các y u t k trên có nh h ng nhi u đ n h s tiêu và nhu

c u tiêu n c thì y u t mang tính ch t khách quan v c b n r t khó kh c

ph c, trong m t s tr ng h p còn gây ra nh ng nh h ng m t cân b ng sinh thái theo chi u h ng tiêu c c Vì th v m t v mô con ng i có th và nên t p trung h n ch nh h ng c a các y u t b t l i có tính ch t ch quan

b ng bi n pháp th y l i, nông nghi p, lâm nghi p và các bi n pháp qu n lý

m t cách hi u qu Các y u t b t l i mang tính khách quan nên h ng vào tìm các gi i pháp thích nghi và ng phó i u này phù h p v i xu h ng chung trên th gi i trong giai đo n hi n nay

Nh đã nêu, trong quá trình phát tri n kinh t xã h i c a đ t n c, các

h th ng th y l i đã phát sinh mâu thu n gi a nh ng y u t m i, đi u ki n

m i (bi n đ i khí h u toàn c u, kinh t nông nghi p phát tri n theo h ng s n

xu t hàng hoá ) v i ph ng th c s n xu t c , n p qu n lý c và cách ngh

c Gi i quy t đ c mâu thu n này có th góp ph n quan tr ng trong vi c gi i quy t v n đ tiêu n c trên các h th ng th y l i

1.1.3 Phân lo i đ i t ng tiêu

1.1.3.1 Khái quát chung

Ch đ tiêu n c m t ph thu c vào r t nhi u y u t khác nhau, tu vào đ c đi m t ng vùng, vào c c u s d ng đ t c ng nh các lo i đ i t ng tiêu n c có m t trong h th ng tiêu M i lo i đ i t ng tiêu n c (hay h tiêu n c) có m c đ quan tr ng và nhu c u tiêu n c khác nhau nên ch đ tiêu c ng khác nhau Lo i h tiêu n c có th là di n tích canh tác ho c không canh tác Di n tích canh tác có th tr ng các lo i cây tr ng c n ho c cây tr ng ch u n c Di n tích không tr ng tr t có th là đ t th c , đ ng xá,

đ t đô th , khu công nghi p v.v

Có nhi u cách phân lo i đ i t ng tiêu n c (hay h tiêu n c) Trong

ph m vi lu n v n này s c n c vào yêu c u tiêu n c c a t ng lo i di n tích

có m t trong m t h th ng th y l i đ phân lo i đ i t ng tiêu i u đó xét v

b n ch t hoàn toàn phù h p c v tính khoa h c c ng nh tính th c ti n, b i yêu c u tiêu cho vùng tr ng tr t khác v i yêu c u tiêu cho vùng nuôi tr ng

th y s n ho c vùng dân c , tiêu cho khu v c thành th và khu công nghi p khác v i tiêu cho vùng nông thôn

1.1.3.2 Các đ i t ng c n tiêu

1 ) Tiêu cho thành th

Thông th ng thành th là trung tâm kinh t , chính tr , v n hoá c a m t khu v c ho c m t đ a ph ng nào đó, có m t đ dân c đông cùng v i h

th ng c s h t ng k thu t r t l n Yêu c u tiêu n c cho khu v c này đòi

h i ph i r t kh n tr ng, tri t đ và k p th i, tiêu vào b t c th i gian nào trong n m Ph ng pháp tính toán ch đ tiêu n c và h s tiêu n c cho

khu v c thành th khác v i tính toán tiêu cho nông nghi p M t khác, do ph n

l n b m t c a các đô th nói chung đ u đ c bê tông hoá và kiên c hoá nên

h s dòng ch y do m a là r t l n, trong r t nhi u tr ng h p l ng n c t n

th t do ng m xu ng đ t không đáng k Không ch có th , do y u kém trong

qu n lý và trong quy ho ch đô th nên di n tích ao h ngày m t b thu h p trong quá trình xây d ng và phát tri n đô th nên kh n ng tr n c và đi u

ti t n c m a trong quá trình tiêu các khu đô th r t th p

Thành th là n i tiêu th n c r t l n và c ng là n i có l ng n c th i sinh ho t đ vào các tr c tiêu là r t l n X lý n c th i tr c khi chuy n đ n

n i nh n n c tiêu là m t v n đ c n đ c bi t chú ý khi nghiên c u đ xu t

bi n pháp tiêu n c cho khu v c này Nh đã phân tích ph n tr c, khác

v i tiêu cho di n tích nông nghi p, vi c tiêu n c cho khu v c thành th ph i

ti n hành quanh n m T ng l ng n c c n tiêu trong mùa ki t cho đ i t ng tiêu n c là thành th s ph i bao g m c l ng n c th i ra trong quá trình sinh ho t và l ng n c c n thi t đ pha loãng nh m duy trì và c i thi n đi u

ki n môi tr ng

Nh v y v i cùng m t tr n m a tiêu thì t ng l ng n c c n tiêu và h

s tiêu c a khu v c đô th th ng l n g p nhi u l n tiêu cho nông nghi p còn

th i gian tiêu thì kh n tr ng h n nhi u

2 ) Tiêu cho nông nghi p

Tiêu cho nông nghi p có đ c thù riêng là tiêu theo th i v Ch khi nào trên đ ng ru ng có cây tr ng mà g p m a l n v t quá yêu c u s d ng n c

m i c n tiêu Do nhu c u v n c c ng nh kh n ng ch u ng p (đ i v i lúa

n c và cây tr ng ch u ng p), kh n ng ch u m (đ i v i cây tr ng c n) c a các lo i cây tr ng r t khác nhau nên ch đ tiêu n c và h s tiêu cho t ng

lo i di n tích canh tác khác nhau c ng không gi ng nhau Lúa là lo i cây

tr ng có kh n ng ch u ng p nên khi cùng tiêu v i m t mô hình m a tiêu thì

th i gian tiêu cho lúa l n h n và h s tiêu cho lúa nh h n khi tiêu cho các

lo i cây tr ng c n khác

3) Tiêu cho nông thôn

Cùng v i t c đ phát tri n kinh t - xã h i c a c n c, các vùng nông thôn đ ng b ng B c B đ u có t c đ đô th hoá r t cao: h u h t các gia đình đ u có nhà, sân và các công trình sinh ho t khác đ c làm khá kiên c , các tuy n đ ng làng, ngõ xóm đ u đ c g ch hoá và bê tông hoá nên h s dòng ch y đã t ng lên r t nhi u so v i tr c đây M c dù yêu c u v tiêu c a khu v c nông thôn v n l n h n nhi u so v i tiêu cho nông nghi p nh ng do

có m t đ dân c không đông nh thành th , nhi u cây c i, v n t c cùng

v i nhi u di n tích ao h và khu tr ng có kh n ng tr n c và đi u ti t n c

m a nên h s tiêu cho khu v c nông thôn v n th p h n nhi u so v i h s tiêu cho thành th

4) Tiêu ch o khu công nghi p và làng ngh

Yêu c u tiêu cho các khu công nghi p và làng ngh c ng t ng t nh yêu c u tiêu cho thành th Tuy nhiên, v i cùng m t đ n v di n tích m t b ng thì l ng n c th i và ch t th i đ c th i ra t các khu công nghi p l n h n

nhi u so v i n c th i và ch t th i có ngu n g c t các khu đô th c bi t hàm l ng các ch t đ c h i có trong n c th i công nghi p th ng cao h n

r t nhi u so v i n c th i sinh ho t Do v y, không ch có t ng l ng n c

c n tiêu và h s tiêu n c cho các khu công nghi p cao h n mà yêu c u v

k thu t x lý n c th i cho các khu công nghi p c ng cao h n yêu c u tiêu cho thành th

5 ) Tiêu cho các lo i đ t khác

Các khu v c khác nh ch n nuôi, thu s n, đi m du l ch, khu ngh ng i

gi i trí, th thao đ u có yêu c u riêng tu thu c vào t ng tr ng h p c th

Vì th h s tiêu c a t ng đ i t ng tiêu n c thu c lo i này c ng r t khác nhau

V nguyên t c, h s tiêu đ c xác đ nh d a trên c s tính toán cân

b ng n c gi a hai đ i l ng đ u vào và đ u ra đ tìm ra đ sâu l p n c c n tiêu tho mãn đ c yêu c u v tiêu n c c a các đ i t ng trên khu v c nghiên c u i l ng đ u vào bao g m: a) L ng n c đ n (l ng n c

m a, n c th i, n c t n i khác chuy n vào vùng tiêu) trong th i đo n tính toán và l ng n c có s n trong vùng khi b t đ u tính toán h s tiêu; b)

L ng n c đ u ra bao g m l ng n c tiêu kh i vùng, l ng n c t n th t trong th i đo n tính toán và l ng n c còn l i cu i th i đo n tính toán

1.2.1 Ph ng pháp tính toán HST cho lúa

PR i R - (hR oi R + qR oi R) = ± ∆Hi (1.1)

Trong đó:

- PR i R là l ng m a r i xu ng ru ng lúa trong th i gian ∆t (mm);

- hR oi R là l ng n c t n th t do ng m và b c h i trong th i đo n ∆t (mm);

- qR oi Rlà đ sâu l p n c tiêu đ c trong th i đo n tính toán (mm);

- ∆HR i Rlà s thay đ i t ng ho c gi m l p n c m t ru ng trong th i đo n tính toán (mm):

∆HR i R = HR ci R – HR đi R (1.2)

- HR ci R và HR đi R là chi u sâu l p n c m t ru ng cu i th i đo n và đ u

th i đo n tính toán

Th i đo n tính toán trong tính toán tiêu n c cho ru ng lúa th ng l y

đ n v là ngày H s tiêu cho ru ng lúa ph thu c vào quá trình l ng n c

m a r i xu ng, hình d ng và kích th c công trình tiêu n c m t ru ng

Công trình tiêu n c ru ng lúa có th là đ p tràn, c ng tiêu, ng d n ho c xi phông Th c t qu n lý n c trong các h th ng th y l i cho th y đ p tràn

v n là lo i công trình tiêu n c m t ru ng đ c áp d ng ph bi n trong các vùng chuyên canh lúa n c ta

Khi công trình tiêu n c m t ru ng là đ p tràn thì đ nh tràn có cao trình

b ng cao trình m c n c m t ru ng theo ch đ t i thích h p nh t Trong tính toán tiêu n c, coi m c n c m t ru ng tr c khi xu t hi n m a tiêu

b ng cao trình ng ng tràn Khi n c m a r i xu ng thì m c n c trong

ru ng t ng lên t đ ng ch y qua tràn và đ tr c ti p xu ng kênh tiêu Trong

tr ng h p này, tính toán xác đ nh h s tiêu n c cho ru ng lúa nh sau:

a) N u ch đ dòng ch y qua tràn là t do, th i đo n tính toán 1 ngày

đêm, di n tích khu tiêu 1 ha, h s tiêu m t ru ng xác đ nh theo h ph ng trình sau:

i

2

) (H i +H i−1

(1.5)

Trong đó:

- bR0R : Chi u r ng đ ng tràn (m/ha);

- H i : C t n c tràn bình quân trong th i đo n tính toán (mm) ;

- HR i R : C t n c tiêu cu i th i đo n tính toán (mm);

- HR i-1 R: C t n c tiêu đ u th i đo n tính toán (mm);

- qR oi R: sâu tiêu trong th i đo n tính toán (mm);

- M = m 2 g , v i m là h s l u l ng c a đ p tràn;

- WR i R đ c xác đ nh theo công th c: WR i R = (1+β ).PR i R - hR oi R +2.HiR -1

- PR i R : L ng m a r i xu ng trong th i đo n tính toán (mm/ngày);

- hR oi R: sâu t n th t n c trong th i đo n tính toán (mm/ngày);

-β : H s hi u ch nh đ sâu l p n c c n tiêu trên ru ng, đ c xác

đ nh theo quy ph m

Hình 1.1: S đ tính toán tiêu n c m t ru ng b ng đ p tràn,

ch đ ch y t do

b) N u ch đ dòng ch y qua tràn là ch y ng p, th i đo n tính toán là

1 ngày đêm, di n tích khu tiêu 1 ha, h s tiêu m t ru ng đ c xác đ nh theo

i

2

) (H i +H i−1

h n

1.2.2 Ph ng pháp tính toán HST cho các đ i t ng tiêu n c không

ph i là lúa

t [ ]T

P C q

i

i

(1.9)

Trong đó:

- qR i R là h s tiêu trong th i gian tính toán th i ;

- C là h s dòng ch y, đ c xác đ nh b ng th c nghi m: C ≤ 1,0 ;

- PR i R là t ng l ng m a r i xu ng trong th i gian tính toán tR i R;

- [T] là th i gian ch u ng p cho phép c a đ i t ng tiêu sau khi m a;

- tR i Rlà th i gian m a đ c l ng m a PR i R

Tu t ng tr ng h p c th c a đ i t ng tiêu tiêu n c mà tR i R và [T] có

th đ c tính b ng đ n v ngày ho c đ n v gi nh ng khi tính toán h s tiêu

đ u ph i quy đ i ra s giây

i v i cây tr ng c n, PR i R là t ng l ng m a r i xu ng trong 1 ngày đo

b ng mm, tR i R là th i gian c a ngày tiêu th i tính b ng giây N u yêu c u m a ngày nào ph i tiêu h t ngày đó thì [T] = 0 và h s tiêu qR i R c a ngày th i xác đinh theo công th c sau:

64 , 8

i

P C

q = (l/s.ha) (1.10)

i v i các khu v c công nghi p và đô th ho c m t s đ i t ng tiêu

n c khác có yêu c u tiêu n c r t cao: m a gi nào ph i tiêu h t gi đó nên [T] = 0 Trong tr ng h p này PR i R là t ng l ng m a r i xu ng tính b ng mm

c a t ng gi tiêu th i còn tR i R là gi tiêu th i tính b ng giây và h s tiêu qR i R

c a gi tiêu th i xác đ nh theo công th c sau:

36 , 0

. i

i

P C

q = (l/s.ha) (1.11)

1.2.3 Ph ng pháp tính toán HST cho h th ng th y l i

Các h th ng th y l i đ u t n t i trong nó r t nhi u đ i t ng có nhu

c u tiêu n c v i quy mô tiêu n c khác nhau Quy mô tiêu n c c a m t đ i

vào nh ng ngày ti p theo trong đ t tiêu có yêu c u tiêu không c ng th ng (nh ng ngày m a nh ho c không m a), giúp cho đ ng quá trình tiêu n c (đ ng quá trình q ~ t) c a công trình đ u m i tiêu đ c đi u hoà h n và h

s tiêu thi t k là h p lý Có r t nhi u ph ng pháp gi m nh h s tiêu và nhu c u tiêu n c cho h th ng th y l i nh :

1) L i d ng kh n ng ch u ng p c a lúa đ t ng thêm l ng n c tr và

đi u ti t n c trên ru ng lúa;

2) S d ng các ao h , ru ng tr ng đang nuôi th y s n v mùa ho c đang b hoá có s n trong l u v c tiêu đ tr và đi u ti t m t ph n l ng n c

n ng su t và s n l ng nh ng đ n th i k x y ra m a úng c ng th ng nh t trùng v i giai đo n cây tr ng có kh n ng ch u úng ng p cao nh t;

5) Phân vùng tiêu h p lý đ thu n l i cho công tác qu n lý l u v c tiêu, rút ng n th i gian tiêu và t ng hi u qu tiêu (bi n pháp r i n c);

6) Qu n lý đi u hành (tiêu n c đ m, quy trình qu n lý v n hành các công trình tiêu n c trong h th ng tiêu) v.v

Tuy nhiên, gi i pháp th ng đ xu t trong các d án quy ho ch là c i

t o m t s ao h đã có ho c chuy n đ i m t s di n tích đ t nông nghi p s n

xu t kém hi u qu ho c m t s lo i đ t khác thành các ao h đi u hoà đ hi u

ch nh gi n đ h s tiêu

M c đ gi m nh h s tiêu c a l u v c sau khi đã tr b t m t ph n

l ng n c c n tiêu vào các h , đ c xác đ nh theo công th c sau:

(l/s.ha) (1.14)

Trong đó:

∑∆q tru: T ng h s tiêu c a l u v c có th gi m nh (l/s.ha)

HR Tki R: Chi u sâu tr n c thi t k c a h tr th i (mm)

HR TKi R= HR trui R + ∑ho (mm) (1.15)

∑Pi

(1.16)

1.3.2 H s tiêu thi t k c a l u v c

1.3.2 1 Công th c t ng quát

H s tiêu thi t k c a l u v c sau khi đã s d ng các h đi u hoà đ

đi u ti t l ng n c c n tiêu xác đ nh theo công th c t ng quát sau:

qR tk R =

n

q q

n

j

tru j

qR tk R: H s tiêu thi t k c a l u v c (l/s.ha)

qR j R: H s tiêu c a l u v c t i ngày m a l n th j (ngày ph i tr n c vào h đi u hoà)

n : S ngày có m a l n ph i tr n c vào h đi u hoà

: T ng h s tiêu c a l u v c có th gi m nh (l/s.ha)

Ghi chú:

- T ng h s tiêu c a l u v c đ c tiêu thêm vào nh ng ngày có yêu

c u tiêu không c ng th ng b ng t ng h s tiêu đ c tr l i trong các h đi u

hoà

- L ng n c tháo ra kh i h đi u hoà không l n h n l ng n c tr

l i trong h

- H s tiêu c a l u v c t i nh ng ngày tiêu n c t h đi u hoà ra h

th ng tiêu trong gi n đ h s tiêu không l n h n h s tiêu thi t k đã xác

hi n 02 ngày liên ti p có h s tiêu l n h n h n so v i các ngày còn l i và

t ng l ng n c c n tiêu c a 2 ngày này chi m ph n l n l ng n c c n tiêu

T ng l ng n c c n tiêu c a 2 ngày này chi m ph n l n l ng n c c n tiêu c a c đ t

G i qR 2 R, qR 3 R và qR 4 R l n l t là h s tiêu trung bình ngày tiêu th 2, th 3

qR tk R: H s tiêu thi t k

qR tru R: H s tiêu đ c ”tr l i” trong các h đi u hòa, qR tru R ph thu c vào

t l di n tích m t n c c a các h đi u hòa trên l u v c v i di n tích tiêu

c a l u v c ( R tru R) và đ sâu n c dùng đ đi u ti t c a các h (HR tru R):

qR tru R=f(HR tru R, R tru R)

qR max R: H s tiêu l n nh t trong gi n đ h s tiêu s b c a l u v c

qR j R: H s tiêu s b t i ngày tiêu th j có giá tr l n th hai ch sau qR max R

1.4 NH N XÉT VÀ ÁNH GIÁ CHUNG

1) Ch đ tiêu n c m t ph thu c vào r t nhi u y u t bao g m c y u

t t nhiên và y u t kinh t - xã h i nh v trí đ a lý, đ c đi m m a gây úng,

đ c đi m th y tri u, ch đ m c n c t i n i nh n n c tiêu, đ c đi m đ a

hình, đ a ch t, th nh ng, đ c đi m c c u s d ng đ t c ng nh các lo i đ i

t ng tiêu n c có m t trong h th ng tiêu v.v Trong các h th ng th y l i

đ u t n t i nhi u lo i đ i t ng có yêu c u tiêu n c khác nhau M i lo i đ i

t ng tiêu n c (hay h tiêu n c) có yêu c u tiêu n c khác nhau nên ch

đ tiêu c ng khác nhau Lo i h tiêu n c có th là di n tích canh tác ho c không canh tác Di n tích canh tác có th tr ng các lo i cây tr ng c n ho c cây tr ng ch u n c Di n tích không tr ng tr t có th là đ t th c , đ ng xá,

đ t đô th , khu công nghi p v.v Yêu c u tiêu n c c a t ng đ i t ng tiêu

n c và c a c vùng tiêu th hi n b ng h s tiêu và gi n đ h s tiêu

2) Phát tri n nhanh v kinh t - xã h i và bi n đ i khí h u toàn c u là các nguyên nhân c b n làm bi n đ i h s tiêu theo h ng ngày m t cao

h n, yêu c u tiêu n c ngày m t c p bách h n Trong s các y u t nh

h ng đ n h s tiêu và yêu c u tiêu n c thì y u t t nhiên mang tính ch t khách quan, v c b n r t khó kh c ph c, th m chí trong nhi u tr ng h p còn gây ra nh ng nh h ng m t cân b ng theo chi u h ng tiêu c c Vì th

v m t v mô con ng i có th và nên t p trung h n ch nh h ng c a các

y u t b t l i có tính ch t ch quan b ng bi n pháp th y l i, nông nghi p, lâm nghi p và các bi n pháp qu n lý m t cách hi u qu

3) Yêu c u tiêu và t l di n tích c a t ng lo i đ i t ng tiêu n c có

m t trong h th ng th y l i so v i t ng di n tích c n tiêu c a h th ng đó là

nh ng y u t có nh h ng r t l n đ n k t qu tính toán h s tiêu thi t k

Ph ng pháp tính toán h s tiêu cho t ng lo i đ i t ng tiêu n c là khác nhau Ao h có ý ngh a r t quan tr ng trong vi c thu tr đi u hoà l ng n c

c n tiêu và gi m nh yêu c u tiêu n c c a các h th ng th y l i nói chung và

c a các vùng tiêu là thành ph và khu công nghi p t p trung nói riêng M c

đ gi m nh h s tiêu ph thu c vào m c đích s d ng, t l di n tích m t

n c, đ sâu tr n c và dung tích tr n c c a các ao h này trong h th ng

m a, t ng l ng m a c a c tr n m a t ng ng v i t n su t thi t k và phân

ph i l ng m a theo th i gian c a tr n m a

Ch ng 2 NGHIÊN C U M T S CH TIÊU CHÍNH

C A H I U HOÀ

2.1 KHÁI QUÁT CHUNG

H đi u hòa là lo i công trình kh ng ch dòng ch y M c tiêu c a nó là làm gi m l u l ng đ nh l t c là làm gi m m c n c l phía h l u, gi m kích th c công trình và c t n n xây d ng

n c ta, các vùng đ ng b ng n n đ t t nhiên th ng r t th p nên nông thôn c ng nh đô th trong quá trình xây d ng ng i ta th ng ph i đào h đ l y đ t tôn n n, vì th đã hình thành nên r t nhi u ao h , m t hình

nh g n bó quen thu c v i ng i Vi t Nam

Hà N i là m t thành ph có nhi u ao h , trong quá trình đô th hóa m t

s ao h nh đã san l p đ xây d ng nh ng đ ng th i đã và s đào thêm nhi u

h có di n tích l n Trong h th ng thoát n c m a c a Hà N i h Yên S , Linh àm và nh Công có vai trò làm gi m công su t tr m b m Yên S , còn các ao h trong n i thành có tác d ng làm gi m kích th c các tuy n m ng,

c ng d n h l u h Ch ng h n h B y M u có tác d ng làm gi m l u

l ng ch y vào đ u sông Sét

Trong quá trình đô th hòa l u l ng đ nh t ng lên gây ra tình tr ng

ng p úng ngay c trong các thành ph hi n đ i vì th vài ba th p k cu i c a

th k 20 nhi u n c công nghi p đã quan tâm đ n vi c s d ng h đi u hòa đ kh ng ch dòng ch y Thêm vào đó h còn có tác d ng làm s ch n c

m a

Nh đã gi i thi u, s d ng ao h trên l u v c đ tr và đi u ti t l ng

n c c n tiêu cho c vùng tiêu là gi i pháp đ c áp d ng nhi u nh t v a đáp

ng đ c m c tiêu gi m nh h s tiêu, v a c i thi n đ c đi u ki n môi

ho c tr m b m tiêu N c m a trên l u v c có th ch y tr c ti p vào h ho c vào h thông qua h th ng c ng rãnh và công trình thu n c trên ti u l u v c

H đi u hoà c c b ch có tác đi u hoà l ng n c tiêu t ti u l u v c ra ngoài và t o c nh quan môi tr ng cho khu đô th ho c khu công nghi p, không có tác d ng gi m nh h s tiêu c a l u v c H s tiêu thi t k c a công trình tiêu n c t h đi u hoà c c b ra ngoài khu tiêu ph thu c vào dung tích tr , dung tích đi u ti t n c c a h và yêu c u duy trì m c n c trong h

Trong l u v c c a m t công trình đ u m i tiêu có th b trí nhi u h

đi u hoà, m i h ph trách m t l u v c tiêu đ c l p (m t ti u vùng), b trí khu v c cu i kênh chuy n n c t ti u vùng ra n i nh n n c tiêu N u t t c các kênh tiêu nhánh trong vùng tiêu tr c khi tiêu vào kênh chính đ u b trí

h đi u hoà có quy mô phù h p thì hi u qu đi u ti t n c và gi m nh h s tiêu cho công trình đ u m i là l n nh t

N u trên l u v c c a công trình đ u m i tiêu ch b trí m t h đi u hoà thì h b trí càng g n v trí công trình đ u m i thì hi u qu đi u ti t n c và

gi m nh h s tiêu cho l u v c nghiên c u càng l n

2.3 CÁC THÔNG S K THU T C A H I U HOÀ

tài “Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n c a gi i pháp s d ng ao h

đi u hoà đ gi m nh yêu c u tiêu n c cho các h th ng th y l i” nên trong

ph m vi lu n v n tác gi ch nghiên c u các thông s k thu t c b n sau đây liên quan đ n kh n ng đi u ti t n c c a h đi u hoà:

. i

i P C

di n tích ao h lo i này thì h s tiêu c a l u v c càng nh Khi đã áp d ng

h s dòng ch y b ng 0,20 ho c 0,25 đ tính toán h s tiêu cho ao h và cho

c l u v c thì đ i t ng tiêu n c này không th tr thêm n c đ hi u ch nh

gi n đ h s tiêu, tr tr ng h p nó đ c c i t o thành ao h đi u hoà

b) V i các ao h chuyên canh nuôi tr ng th y s n:

Tr c khi xu t hi n tr n m a tiêu thi t k thì các ao h này đ u đã đ y

n c nên vi c tr thêm n c t bên ngoài vào ao h là r t h n ch , thông

th ng toàn b l ng n c m a r i xu ng ao h b t bu c ph i tiêu ngay ra ngoài đ tránh tràn b và b o v th y s n Tr ng h p này có th ch n h s dòng ch y C = 1,0

N u vùng chuyên canh nuôi th y s n có h th ng b bao đ kiên c và

đ chi u cao đ tr thêm m t l p n c có đ sâu b ng toàn b l ng n c

m a r i xu ng (đ sâu tr b ng Xp) mà v n b o v đ c ngu n l i th y s n trong ao không b thoát ra ngoài, có th ch n C = 0,0 V i tr ng h p này, trong nh ng ngày m a toàn b l ng n c m a c a tr n m a s đ c tr trong ao h và s đ c tiêu ra ngoài vào nh ng ngày cu i cùng c a đ t tiêu là

nh ng ngày không m a Tuy nhiên, trong th c t đi u này r t khó x y ra

c) V i các ao h đi u hoà (ao h có công trình ch đ ng đi u ti t

n c vào và ra):

Trong nh ng ngày m a toàn b l ng n c m a (Xp) c a tr n m a

đ c tr l i trong ao h đi u hòa và s đ c tiêu ra ngoài vào hai ngày cu i cùng c a đ t tiêu là nh ng ngày không m a Do v y h s dòng ch y c a ao

h lo i này trong nh ng ngày m a b ng không (C = 0,0)

2.3.2 Di n tích m t n c, t l di n tích m t n c trong HTTL

Di n tích m t n c ao h góp ph n quan tr ng gi m nh yêu c u tiêu trong h th ng th y l i Nh ng b t c p là trong nh ng n m g n đây do đô th hóa, công nghi p hóa di n tích ao h đã b l p đi đáng k ph c v cho nhu c u xây d ng nhà , khu công nghi p, v.v c bi t có th k đ n Hà N i, t ng

là kinh đô c a m t n c nông nghi p c ngàn n m chuy n sang m t thành

ph quy ho ch theo l i ph ng Tây h n tr m n m, di n tích m t n c bi n

m t đ dành cho nhà c a và đ ng sá Nh ng kho ng vài ch c n m cu i TK

20 đ u TK 21 thì s thay đ i di n ra v i t c đ cao Thành ph v n trên 900 km2 – có 3,5 tri u dân T 1/8/2008, thành ph m r ng g p 3 l n (3.240km2) v i dân s trên 6 tri u ng i Giai đo n 1994 -2005 di n tích h

HR trui R: Chi u sâu tr n c c a h tr th i trong l u v c (mm)

∑ho : T ng t n th t do ng m và b c h i trong th i gian tr n c

và tiêu n c (mm)

ωR ti R: Di n tích h tr th i

ωR k R: T ng di n tích vùng tiêu

2.3.3 sâu tr n c và dung tích đi u ti t n c c a h đi u hoà

Khi các ao h t nhiên ho c khu đ t tr ng th p ho c đ t tr ng lúa n c

th ng xuyên b úng ng p đ c c i t o thành ao h đi u hoà k t h p nuôi

tr ng th y s n và c i t o môi tr ng thì kh n ng tr n c và đi u ti t n c trên l u v c tiêu ph thu c vào t ng dung tích đi u ti t (đ sâu tr và di n tích m t n c) c a các ao h này Hình 2.1 gi i thi u khái quát s đ m c

n c tr trong các ao h đi u hoà:

Hình 2.1: S đ m c n c trong ao h đi u hoà

- sâu công tác hay dung tích công tác (l u thông) c a ao h dao

đ ng t m c n c l n nh t (MN max) đ n m c n c th p nh t (MN min)

- Tr c khi xu t hi n tr n m a thi t k , m c n c trong ao h đ c gi

m c th p nh t (MN min)

- Nh ng ngày tiêu c ng th ng, ao h đi u hoà s đ m nh n nh n tr l i

m t ph n l ng n c c n tiêu c a l u v c đ gi m nh h s tiêu Ph n dung tích đi u ti t WR tr R t ng ng v i đ sâu HR tr R trong s đ hình 2.1 dùng đ tr

l ng n c tiêu nói trên Toàn b l ng n c này s đ c tiêu h t vào nh ng ngày có yêu c u tiêu không c ng th ng và nh ng ngày cu i cùng c a đ t tiêu

2.3.4 Yêu c u k thu t c a các h đi u hoà

Các h đ c ch n đ đi u ti t l ng n c c n tiêu và gi m nh h s tiêu c a vùng nghiên c u ph i tho mãn đi u ki n sau:

a) M c n c l n nh t đ c phép tr trong h ph i th p h n m c n c trong kênh chuy n n c vào h tr

b) M c n c th p nh t trong h ph i cao h n m c n c trong kênh chuy n n c t h ra kh i khu tiêu trong th i gian tiêu

c) Có h th ng công trình chuy n n c vào h và đ a n c t h ra h

th ng tiêu n c v n hành ch đ ng

MN max Wtr÷

MN min

Htr÷

Xp