NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP KHAI THÁC SỬ DỤNG BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN NƯỚC DƯỚI ĐẤT KHU VỰC PHÍA NAM TP HÀ NỘI

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP KHAI THÁC SỬ DỤNG BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN NƯỚC DƯỚI ĐẤT KHU VỰC PHÍA NAM TP HÀ NỘI

TR NG I H C TH Y L I

V THU HI N

KHU V C PHÍA NAM THÀNH PH HÀ N I (C )

Chuyên ngành: Khoa h c Môi tr ng

Ch ng 1 - GI I THI U VÙNG NGHIÊN C U VÀ ÁNH GIÁ TI M N NG, KH

N NG KHAI THÁC N C D I T TRONG VÙNG NGHIÊN C U2 13

3.1.1.2 Các t n t i trong khai thác n c d i đ t quy mô nh , đ n l và c p

n c nông thôn (LK ki u UNICEF)2 86

Liên đoàn Quy ho ch và i u tra Tài nguyên n c mi n B c)2 35

2

d i đ t khu v c phía Nam TP Hà N i (c ).2 40

(1/1997)sau khi gi i bài toán ng c n đ nh2 59

2

M U

1 Tính c p thi t c a tài

Th đô Hà N i là trung tâm v n hoá, chính tr và kinh t l n nh t c n c đang

có t c đ phát tri n m nh m v công nghi p, du l ch và d ch v t o đà cho b c phát tri n v t b c v nhi u m t, đ ng th i d n kh ng đ nh v th chính tr trong tr ng

Qu c t Cùng v i s phát tri n thì nhu c u v ngu n n c ngày m t gia t ng

Hà N i có tài nguyên n c ng m và n c m t phong phú, tuy nhiên vi c khai thác n c ng m ch a đ c quy ho ch h p lý nh hi n nay đã gây ra h th p

m c n c l n làm nh h ng đ n môi tr ng (suy thoái, ô nhi m, s t lún m t đ t)

Hi n nay h u nh ngu n n c s d ng cho n u ng sinh ho t, s n xu t, d ch

v thành ph Hà N i đ c khai thác t t ng ch a n c Pleistocen Tài li u quan

tr c đ ng thái n c d i đ t t i khu v c Hà N i cho th y m c n c d i đ t t ng

ch a n c Pleistocen liên t c b h th p trong khi t ng l ng n c khai thác m i

ch chi m ph n nh trong t ng tr l ng có th khai thác c a khu v c i u đó

ch ng t m ng l i khai thác n c Hà N i hi n nay là ch a hoàn toàn h p lý Nhu c u ngày càng phát tri n, thành ph v n ph i khai thác, s d ng n c d i

đ t k t h p v i n c m t, do đó nhi u v n đ c n đ t ra, đòi h i các nhà nghiên c u

* Ph i h p s d ng v i n c m t sao cho đáp ng đ c yêu c u dùng n c?

* Làm th nào đ ki m soát và ng n ch n suy thoái tài nguyên n c d i đ t?

R t nhi u v n đ c n ph i làm rõ nh m ti n t i khai thác, s d ng b n v ng tài

nguyên n c d i đ t, chính vì v y h c viên l a ch n nghiên c u đ tài "Nghiên

c u, đ xu t các bi n pháp khai thác, s d ng b n v ng tài nguyên n c d i

đ t khu v c phía Nam thành ph Hà N i (c )" và Lu n v n s lý gi i m t ph n

các v n đ đ t ra

2 M c đích c a đ tài

- Nghiên c u, đánh giá ti m n ng và tình hình suy thóai tài nguyên n c d i

đ t khu v c phía Nam Hà N i (c )

* Ti p c n v phát tri n b n v ng : T các đi u ki n, quan đi m c a phát tri n

b n v ng xem xét v n đ khai thác, s d ng n c d i đ t trong th i gian v a qua

và đ xu t các gi i pháp đáp ng các tiêu chí đó

* Ti p c n các nguyên t c c a qu n lý t ng h p tài nguyên n c T các khái

ni m, nguyên t c s d ng tài nguyên n c, đ c bi t là v n đ qu n lý s d ng ph i chú ý v n đ b o v , v n đ s d ng k t h p v i tài nguyên n c m t, qu n lý khai thác, s d ng nh ng y u t , thành ph n liên quan đ n n c d i đ t, t đó đ xu t các gi i pháp phù h p

* Ti p c n v lý thuy t h th ng : N c d i đ t là m t thành ph n thu c chu trình th y v n và có liên quan, b tác đ ng c a nhi u nhân t (c trên b m t và d i

đ t), do đó ph i xem xét toàn b h th ng Nói cách khác, xu t phát t quan đi m h

th ng đ gi i quy t các v n đ chuyên môn

- i u tra b sung nh ng s li u còn thi u ph c v cho nghiên c u

Quá trình này giúp cho h c viên n m b t rõ ràng và chính xác h n tình hình th c t

th ng kê, đ c bi t là các ph ng pháp th ng kê trong th y v n, ph ng pháp phân tích t ng quan,… đ x lý các s li u, nghiên c u m i quan h gi a các y u t trong quá trình làm lu n v n,…

* Ph ng pháp phân tích, đánh giá ch t l ng n c:

- S d ng các s li u phân tích ch t l ng n c đã có làm c s cho nghiên

c u, đánh giá

- Phân tích các thông s ch t l ng n c theo các tiêu chu n môi tr ng

T đó, đánh giá ch t l ng n c theo khu v c

c Công c s d ng:

* GIS : Xây d ng các b n đ không gian

* Tin h c : S d ng máy tính khi ng d ng mô hình toán đ cho k t qu nhan

h n và chính xác h n

4 K t qu đ t đ c:

1 Phân tích, t ng h p các k t qu nghiên c u đã có, t đó đánh giá ti m n ng

n c d i đ t, kh n ng khai thác t i các khu v c trong vùng nghiên c u và các t n

t i trong khai thác, s d ng n c d i đ t a ra các s đ và b n đ :

- B n đ đ a ch t th y v n khu v c nghiên c u;

- S đ hi n tr ng khai thác n c d i đ t khu v c nghiên c u;

- B n đ quy ho ch khai thác n c d i đ t đ n n m 2020 t ng ch a n c

Pleistocen khu v c nghiên c u theo các ph ng án đ xu t

2 ng d ng mô hình MODFLOW đ nghiên c u nh h ng khai thác s d ng

n c d i đ t t i h th p m c n c ng m cho khu v c nghiên c u, làm c s cho cho nghiên c u đ xu t các gi i pháp khai thác s d ng h p lý

3 xu t đ c đ nh h ng và các bi n pháp phù h p đ khai thác, s d ng

b n v ng tài nguyên n c d i đ t

5 N i dung c a Lu n v n: T p trung m t s v n đ chính nh sau:

1 Tính toán, đánh giá đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i, ti m n ng, hi n tr ng khai thác s d ng và các t n t i hi n nay trong khai thác, s d ng n c d i đ t vùng nghiên c u

2 ng d ng mô hình MODFLOW đ đánh giá và d báo nh h ng c a khai thác s d ng n c d i đ t đ n bi n đ i m c n c ng m

3 Nghiên c u đánh giá ch t l ng n c d i đ t và nh h ng c a các ho t

đ ng phát tri n kinh t xã h i đ n ch t l ng n c d i đ t khu v c nghiên c u

Ch ng 2 - Phân tích, đánh giá hi n tr ng ch t l ng n c d i đ t khu v c nghiên

c u ng d ng mô hình MODFLOW đ đánh giá và d báo nh h ng c a khai thác

s d ng n c d i đ t đ n bi n đ i m c n c ng m

Ch ng 3 - Nghiên c u đ nh h ng, gi i pháp khai thác, s d ng b n v ng n c

d i đ t trong khu v c nghiên c u

C h ng 1 - GI I THI U VÙNG NGHIÊN C U VÀ ÁNH GIÁ TI M

NGHIÊN C U 1.1 i u ki n t nhiên

1.1.1 c đi m t nhiên

1.1.1.1 V trí đ a lý

Hà N i n m đ ng b ng B c b , ti p giáp v i các t nh: Thái Nguyên, V nh Phúc phía B c; phía Nam Hà N i giáp Hà Nam và Hoà Bình; phía ông giáp các

t nh B c Giang, B c Ninh và H ng Yên; phía Tây giáp t nh Hoà Bình và Phú Th

Hà N i n m phía h u ng n sông à và hai bên sông H ng, v trí và đ a th thu n l i cho m t trung tâm chính tr , kinh t , v n hoá, khoa h c và đ u m i giao thông quan tr ng c a Vi t Nam

Khu v c nghiên c u c a Lu n v n là toàn b ph n phía Nam sông H ng c a

thành là Thanh Trì và T Liêm (xem hình 1.1)

1.1.1.2 a hình, đ a m o

a hình khu v c nghiên c u ch y u là đ ng b ng b i tích sông g m các

tr m tích h t m n nh sét, cát b t, sét pha, cát pha, cát a hình thu n ti n cho vi c

tr ng lúa n c, tr ng rau m u và nuôi tr ng thu s n a hình khu v c nghiên c u bao g m 2 d ng:

a/ D ng đ a hình trong đê : Chi m kho ng 85%, đ a hình b ng ph ng, có đ cao trung bình t +4,1 m đ n +5,9 m

b/ a hình ngoài đê : a hình khá b ng ph ng nh ng có xu h ng nghiêng theo chi u dòng ch y, c t cao t +6,8m, phía th ng l u đ n+10,4m

Tinh Quang

A Kim Quan Đông

Hoà Bình

Thổ Khối

Độc Lập

Trung Thôn Thượng ThônXuân Đỗ Hạ Thượng Hội

Hồng Hà

Đông Dư Thượng

Ngọc Chỉ Thôn NGô

Sài Đồng

Cự Đồng Mai Phúc

Xóm Bãi

Tân Thanh Xóm Bãi Xóm Giữa Nam Dư Thượng

Thúy Lĩnh

Yên Lương Đại Bàng

Giang Cao

Yên Khê Xuân Dục Lộc Hà

Du Lâm Yên Viên Nã Côi

Lệ Mật

Tư Đình Th.Tram

Gia Thuỵ Trường Lâm

Trung Lập

Xóm Đông Vĩnh Thuận

Đông Thiên

Khuyến Lương Nam Dư Hạ

Thượng Cát Gia Quất

xã Bồ Đề

Yên Tân Ngọc Lâm

ái Mộ Phú Viên

Thạch Cầu Lâm Du

Bắc Cầu 3

Trung Hà

xã Xuân Canh

Bắc Cầu 2 Xuân Canh Văn Tịnh Lực Canh

Xuân Canh Bắc Cầu 1

xã Tứ Liên Th.Đông

Tứ Liên X.Trại

Quảng Tây Nghi Tàm Yên Phụ

N.Nùng

Trung Tự

Hoàng Cầu Nam Đồng Thịnh Hào Hào Nam

Khương Thượng Kim Liên Văn Chương

Đoàn Kết

Chủ Xá

Trung Quan Tiền Phong Thống Nhất Thái Ninh

Hồng Long

thôn 5 Văn Uyên Chanh Khúc

Đại Bàng Bắc Hà thôn 2 Thôn 3

Yên Duyên

Thanh Mai Thôn Đông Thôn Đoài

Yên Phú Thọ Am Tương Trúc

Nội Am Phương Nhị

Cương Ngô

Ngọc Hồi

Việt Yên Lưu Phái

Cổ Điển A

Cổ Điển B

Đồng Chí Văn Điển

Giáp Tứ

Đình Công Hạ

Pháp Văn Giáp Nhị Thôn Đoài

Lạc Thị Vĩnh Thịnh Vĩnh Ninh

Yên Kiện Xóm Mới ích Vịnh

Tứ Kỳ Quốc Bảo

Giáp Nhất Thịnh Quang Yên Lãng Hạ Yên Lãng Trung

Hạ Đình Khương Hạ Phương Liệt

Đình Công Thượng

Thanh QuangĐại Từ Kim Văn Kim Lũ Thôn Trại

Huỳnh Cung Th.Bằng A Th.Văn Th.Vực Thanh Châu

Tả Thanh Oai

Hữu Từ Hữu Trung Hữu Thanh Oai

X.Chợ

Ngọc Khánh Thủ Lệ Kim Mã

Thành Công Kim Mã

Liễu Giai Vạn Phúc Ngọc Hà

xã Tầm XáX Trại Mới

X Chùa

X Đình Liên Ngạc

Quảng Tiến

Vệ Hồ Quan La Xã

Quan La Sở Thôn Nam Thôn Tây

Xuân Tảo Sở Th.Bắc

Quảng Khánh

Vĩnh Phúc

Trích Sài Bái Ân Tây Hồ

Hạ Yên Quyết

Cáo Đỉnh Khu Nhang Khu Trung

Cổ Nhuế Viên Trù Đông

1 8 5

14

94 12

1.1.2 c đi m khí h u

Vùng nghiên c u n m trong mi n khí h u nhi t đ i gió mùa hàng n m chia hai mùa rõ r t: mùa nóng m m a nhi u th ng b t đ u t tháng 5 k t thúc vào tháng 10; và mùa khô b t đ u t tháng 11 n m tr c đ n tháng 4 n m sau

1.1.3 c đi m th y v n và a ch t th y v n

1.1.3.1 c đi m th y v n

Khu v c nghiên c u có nhi u sông h ch y qua nh : sông H ng, sông Nhu , sông áy, H Tây ngoài ra còn có r t nhi u sông h l n nh n m r i rác trong khu

v c Các sông và h này có quan h t ng đ i ch t ch v i ND đ c bi t là sông

H ng ây là ngu n b sung ch y u và c ng là mi n thoát c a ND , nghiên c u

m i quan h này giúp sáng t ngu n hình thành ND c ng nh m i quan h gi a

n c m t và ND thành ph Hà N i

Sông H ng ch y qua Hà N i là s h p l u c a 3 dòng sông là sông à, sông

Lô, sông Thao, ngoài ra còn ch u s đi u ti t c a h Hoà Bình Sông H ng ch y vào

Hà N i t xã Th ng Cát, huy n T Liêm đ n xã V n Phúc, huy n Thanh Trì, dài kho ng 30km Chi u r ng c a sông thay đ i t 480m đ n 1440m (Tr m Hà N i)

h n so v i cùng k n m tr c (k t qu quan tr c t i đi m quan tr c PSH2 th i k

1993 - 2008, xem b ng 1.1) chênh m c n c sông H ng thu c khu v c nghiên

c u t i c ng Thu Ph ng (PSH2) và t i Long Biên (PSH3) kho ng 1m n m 2008

Hình 1.3 th dao đ ng m c n c sông H ng khu v c th ng l u (PSH2) và

trung l u(PSH3) vùng nghiên c u

* Sông Nhu :

Là chi l u c a sông H ng, m c n c và l u l ng ph thu c ch y u vào sông

H ng thông qua c ng Thu Ph ng Sông r ng trung bình là 15-20m, nh nh t là 13m (c u Noi), l n nh t là c u Hà ông 34m Chi u dày l p n c trong sông mùa khô trung bình 1,52m, l n nh t là 3,46m L u l ng dòng nh nh t mùa khô là 4,08

M i quan h thu l c gi a sông Nhu và n c d i đ t khác h n so v i sông

H ng K t qu hút n c thí nghi m chùm LK SN1 C u Noi C Nhu T Liêm Hà

N i cho th y n c d i đ t không có m i quan h tr c ti p v i n c sông Nhu mà ch

x y ra hi n t ng “ M a d i lòng” S cung c p c a Sông Nhu cho t ng ch a n c

qp gi ng hi n t ng th m xuyên qua l p ng n cách v i áp l c th m trong sông không

đ i

N c sông nh t có ki u bicarbonat canxi

Công th c Kurlov có d ng :

75,722224323373147

,

Mg Na Ca Cl HCO M

cyanua = 0,006 mg/l So v i tiêu chu n ch t l ng n c m t các ch tiêu đa nguyên

t , vi nguyên t , nhi m b n, vi sinh đ u nh h n gi i h n cho phép

Hà N i có hàng tr m h l n nh : h nh h Tây, h B y M u, h Hoàn Ki m,

h Thuy n Quang, h V n Ch ng, h Gi ng Võ, h Th L và nhi u h nh khác

nh ng nay h đã b l p nhi u vì đô th hoá

- H Tây có di n tích m t n c kho ng 526 ha, l p n c h bi n đ i t 1,5

đ n 2,3 m, k t qu quan tr c tr m thu c m ng quan tr c chuyên Hà N i cho th y

m c n c l n nh t vào mùa m a trung bình là 6,34 m, m c n c nh nh t trung bình 5,56 m H Tây có l ng n c th i x vào không đáng k , nên ph n l n ch t

l ng n c h vùng gi a h BOD5 t 15 - 20 mg/l, nh ng vùng ven b , đ c

bi t là khu v c g n c ng x t h Trúc B ch sang, BODR5Rcó th i đi m đ t t i 25 -

28 mg/l.Ch t l ng n c H Tây còn t t h n t t c

- H Trúc B ch có di n tích 26 ha, chi u dày l p n c trung bình là 2,0 m

- H Qu ng Bá có chi u sâu l n nh t kho ng 15,8 m

Các h ngo i thành (h Yên S , Linh àm, H ình, Pháp Vân ) th ng đ c

s d ng đ nuôi cá Do vi c b m tr c ti p n c th i t các sông m ng vào, nên vùng

đ u h th ng có BOD5 l n (trên 30 mg/l), hàm l ng NHR4R P

+

Pt 5 - 15 mg/l

K t qu nghiên c u cho th y nhìn chung m c n c các sông và h nh ng

n m g n đây đ u có d u hi u suy gi m, nguyên nhân là do th i ti t khô h n kéo dài, s phát tri n đô th hoá gây c n tr các dòng m t th m chí r t nhi u h b

l p và thu h p v di n tích 64,49% và b ô nhi m nghiêm tr ng t ch t th i sinh

đ xây d ng Dung tích h u ích c a các h gi m xu ng m t cách đáng k

N c h b nhi m b n nh h ng không ít đ n ch t l ng n c d i đ t, đ c

bi t là các h có m i quan h v i n c d i đ t nh h Tây

1.1.3.2 c đi m a ch t th y v n

Hà N i có t ng ch a n c l h ng ch y u phân b trong các tr m tích t

b r i và m t s t ng ch a n c khe n t trong các đá c , đáng chú ý nh t là các

t ng ch a n c trong các tr m tích Neogen, Trias

* T ng ch a n c các tr m tích Holocen (qh): l ra trên b m t và phân b

r ng rãi t sông H ng, sông u ng v phía Nam T ng di n tích kho ng 530 kmP

(q) các LK thí nghi m t r t nh đ n 4,5 l/sm, đôi n i l n h n, đánh giá t ng ch a

n c vào lo i giàu n c trung bình

Ngu n cung c p cho t ng là n c m a, n c t i, riêng d i ven sông thì do quan h ch t ch v i n c sông nên n c sông là ngu n cung c p chính (v mùa

l ), thoát ra các sông (v mùa khô), bay h i và cung c p các t ng ch a n c n m

d i vùng ven sông H ng, sông u ng và m t s n i khác do t ng cách n c b vát m ng ho c v ng m t hoàn toàn thì t ng t ng ch a n c qh có quan h th y l c

ch t ch v i t ng ch a n c qp bên d i

* T ng ch a n c các tr m tích Pleistocen: khu v c phía Nam Hà N i, t ng

có chi u sâu kho ng 10 – 35m, đ c ng n cách v i t ng ch a n c qh b các tr m

ng n cách, còn đa ph n ph tr c ti p lên nhau H s d n (km) c a l p trên t 50 -

Ngu n cung c p cho t ng ch a n c ch y u là n c sông (v mùa l ), n c

m a th m qua t ng ch a n c qh bên trên còn thoát ra sông (v mùa khô), cung c p cho các t ng ch a n c bên d i và khai thác n c d i đ t

82 80

23 23

26

29 29

27

24 24

25 25

-

-

-

-

-

-

-

-

xã Xuân Canh

xã Yên Thường

xã Mai Lâm

xã Yên Viên xã Tầm Xá

P Ngọc Thụy

P Thượng Thanh

P Việt Hưng xã Đông Hội

xã Liên Minh xã Tứ Hiệp

Định Công

xã Thanh Liệt xã Đại Kim Hạ Đình Thượng Đình

P Hoàng Liệt xã Đại Kỵ

Q Th a n h xu ân

xã Đại Đồng Tả Thanh Oai

Xã Hữu Hòa

xã Vĩnh Quỳnh xã Tam Hiệp

Ranh giới địa chất thuỷ văn

Ranh giới cửa sổ ĐCTV

Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích Pleistocen giàu nước

Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích Holocen

Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích Pleistocen nghèo nước

Tầng chứa nước khe nứt vỉa các trầm tích Neogen

Đường mặt cắt địa chất thuỷ văn

LK18YP

LK56

LK55 LK51

LK9TM

LK9HD

LKTD1 LKTD15

LKTD7

LKTD8 LKTD14

LK618

HĐ2 HĐ3

P.16a

P.17a P.21a

P.25a

P.27a P.29a

Q.63a Q.62a

P.40a P.44a

P.47a

P.2a

P.8a P.52a

P.61a

P.60a

P.3a

Hỡnh 1.4 B n đ CTV vựng Nam Hà N i

18.0 P.2A

29.0

41.8

55.0 42.4

4.0 P.61A

20.7 30.0

qh

Q£³ÐÊqp²

qp¹

5.5 13.0

35.0 42.0 40.6

54.5 38.7 22.8 8.0

39.0

Q.63A P.9A

-90

-40 -50 -60

-70 -80

-100

+20 +10

45.0 35.0

58.0 58.0 4.5

4.0 7.5

12.7 P.60A

5.0 17.0

0 -10

21.0 30.5 37.5

53.5

28.0

42.4 30.0 20.7 26.3

45.0

65.0

-50

-20 -30 -40

-100

-60 -70 -80 -90

55.0 56.0

m

49.0 55.0 37.5 28.5

66.0

-110

0

+20 +10

F

-30 -20 -10

m

Hình 1.5 M t c t CTV vùng Nam Hà N i

1.2 c đi m dân c – Kinh t xã h i

nh t Vi t Nam d n t i l ng n c khai thác n c ngày càng t ng, l ng ch t th i

cô ng nghi p và sinh ho t càng l n có nh h ng r t l n đ n ch t l ng c ng nh

tr l ng n c d i đ t

Th c hi n Ngh quy t i h i l n th XIII ng b Thành ph trong 5 n m qua, Hà N i đã đ t đ c nh ng thành t u quan tr ng, ti p t c t o ra nh ng bi n đ i tích c c trên các l nh v c:

- Kinh t th đô đã phát tri n nhanh và khá toàn di n: c c u kinh t công nghi p - d ch v - nông nghi p hình thành rõ r t và đang chuy n d ch sang d ch v - công nghi p - nông nghi p theo h ng hi n đ i hoá N m 2008, Hà N i đ t h n 8% GDP, h n 10% giá tr s n l ng công nghi p, 8% kim ng ch xu t kh u, 13,8% t ng thu ngân sách nhà n c, g n 11% v n đ u t toàn xã h i c a c n c; GDP bình quân đ u ng i đ t g p g n 2,4 l n c n c… đ n n m 2009 t ng s n ph m n i đ a (GDP) c t ng 11,5%, trong đó giá tr t ng thêm công nghi p và xây d ng t ng 13%, d ch v t ng 11%, nông lâm thu s n t ng 1,1%

S n xu t công nghi p có b c phát tri n m i, giá tr s n xu t công nghi p

c t ng 16,5%; m t s ngành s n xu t có m c t ng tr ng cao: s n xu t thi t b

v n phòng t ng 77,2%, s n su t ph ng ti n v n t i khác t ng 21% B c đ u tri n khai tích c c ch ng trình h tr phát tri n nhóm s n ph m công nghi p

ch l c c a các ngành thi t b đi n - đi n t - công ngh thông tin liên l c, c

khí, ch bi n th c ph m đ u ng, d t may cao c p, hoá d c… Các doanh nghi p công nghi p ngoài nhà n c và doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài

d n đ u v t c đ t ng tr ng s n xu t

Xây d ng và qu n lý đô th có b c phát tri n m i: k t c u h t ng đô th đ c

c i thi n m t b c theo h ng hi n đ i; các v n đ dân sinh b c xúc nh đi n,

n c, v n t i hành khách công c ng, x lý môi tr ng…đ u đ c quan tâm gi i quy t V n đ công nghi p hoá hi n đ i hoá m t tích c c giúp n n kinh t t ng

tr ng xong n u ch t th i công nghi p không đ c ti n hành s lí tr c khi x th i

ra n c m t s gây tác h i khôn l ng

Trong s n xu t nông nghi p, ng i ta dùng nhi u phân bón, thu c b o v th c

v t, tr sâu, di t c Hi n có 90% đ t canh tác đ c dùng thu c b o v th c v t và

kh i l ng dùng ngày càng nhi u Nhi u lo i thu c ch a chlorh u c , thu ngân,

arsen và cá c kim lo i n ng khác, Nhóm lân h u c có đ c tính r t cao L ng phân

bón dù ng trong s n xu t nông nghi p và ch n nuôi gia súc ch y u làm t ng n ng

Ngh a trang V n đi n (dù đã ng ng ho t đ ng) và nhi u ngh a trang nh các

vù ng ngo i thành đã gây ô nhi m nghiêm tr ng và b nh t t cho dân c quanh vùng và

đó c ng là ngu n gây ô nhi m n ng đ i v i n c d i đ t đ c bi t là các t ng nông

1.3 Khai thác s d ng n c d i đ t

Vi t Nam nói chung, Hà N i nói riêng, vi c khai thác n c d i đ t đ c

ti n hành theo các quy mô khác nhau v i các ph ng th c khác nhau

Hà N i n m trung tâm c a đ ng b ng B c B , có v trí đ a lý và đi u ki n t nhiên r t thu n l i cho phát tri n kinh t - xã h i V i h th ng thu v n phát tri n,

đ c bi t có dòng sông H ng; sông à, sông u ng, sông Cà L , sông áy ch y qua

đ a ph n, và c u t o đ a ch t bình n đã t o cho th đô Hà N i ngu n n c m t d i dào và ngu n n c d i đ t phong phú Do nh ng đ c đi m u vi t h n v ch t

l ng, đi u ki n khai thác, hi u qu kinh t , n c d i đ t đã đ c khai thác, s

d ng đ ph c v cho th đô t h n m t tr m n m nay

/ngày và hi n nay, t ng l u l ng khai thác t các công trình

c p n c t p trung Hà N i lên t i kho ng g n 1.000.000mP

3

P

/ngày Trong đó, t c

đ khai thác n c d i đ t phát tri n nhanh nh t di n ra kho ng th i gian m i n m

tr l i đây, khi n n kinh t c a Th đô phát tri n m nh m theo h ng kinh t th

tr ng, có nhi u nhà máy, xí nghi p, khu công nghi p, khu đô th m c lên nhanh chóng và đô th hoá phát tri n m nh Trong Quy ho ch, ngu n n c thô c p cho h

th ng c p n c thành ph Hà N i là ngu n n c d i đ t và ngu n n c m t Trong đó d ki n đ n n m 2010, t ng công su t khai thác n c d i đ t phía Nam sông H ng là kho ng 700.000mP

- N c d i đ t có th di chuy n t d ng này sang d ng khác, trong quá trình

di chuy n nó tham gia vào nhi u quá trình hoá lí- sinh h c v i môi tr ng làm bi n

đ i chính nó và môi tr ng;

- N c d i đ t có kh n ng ph c h i tr l ng, n u khai thác h p lí nguyên tài

nguyê n s đ c duy trì, còn n u khai thác không h p lý tài nguyên n c s b phá hu ;

1.4.1.2 Các nguyên t c khi đánh giá tài nguyên n c d i đ t

T các đ c tính phân tích trên, khi đánh giá tài nguyên n c d i đ t ph i

tuâ n th theo nh ng nguyên t c chung:

+Xác đ nh ch t l ng tài nguyên n c ng v i m c đích s d ng: n u ng, sinh ho t, công nghi p, nông nghi p

+ Tài nguyên n c d i đ t có th khai thác, s d ng có thay đ i v ch t

l ng nh ng n m trong gi i h n cho phép trong su t th i gian khai thác;

+ Tài nguyên n c d i đ t khai thác có nh h ng đ n môi tr ng xung

quanh nh ng không v t ng ng cho phép, đ m b o khai thác lâu dài và b n v ng;

+ ánh giá tài nguyên n c ph i phù h p v i đi u kiên kinh t , k thu t c a đ t

n c mang l i l i ích kinh t , đ m b o cân b ng sinh thái và phát tri n b n v ng

1.4.1.3 Các ph ng pháp đánh giá tài nguyên n c d i đ t

ánh giá tr l ng khai thác n c d i đ t đ c ti n hành b ng các ph ng pháp sau đây:

- Ph ng pháp th y đ ng l c: g m ph ng pháp gi i tích và mô hình;

- Ph ng pháp thu l c;

- Ph ng pháp cân b ng;

- Ph ng pháp t ng t đ a ch t thu v n;

Các ph ng pháp đánh giá tr l ng này đ c trình bày trong các sách, giáo

trình [2, 3, 13, 14, 15]

Trong th c t , khi đánh giá tr l ng khai thác ng i ta th ng s d ng k t

h p các ph ng pháp v i nhau làm t ng đ tin c y c a k t qu tính toán, đ ng th i

l i d ng nh ng m t u đi m c a ph ng pháp b sung cho nh ng m t h n ch c a

ph ng pháp kia Các ph ng pháp k t h p th ng đ c s d ng là thu đ ng l c thu l c; thu l c - cân b ng; thu đ ng l c - cân b ng, ho c t h p 4 ph ng pháp

-1.4.2 K t qu đánh giá

1.4.2.1 Ti m n ng ngu n n c

Trê n ph m vi thành ph Hà N i (c ) tuy có 8 phân v đ a ch t thu v n nh ng ch

có cá c t ng ch a n c qh, qp, n có tr l ng n c nh t l n Còn các t ng ch a n c

khá c n m r t sâu, ho c khai thác không kinh t gây t n kém, h n n a các t ng ch a

n c này đ c nghiên c u r t s l c nên tính toán đ chính xác không cao

Nh m m c đích ph c v phát tri n kinh t , Nhà n c đã giao cho C c đ a ch t

Vi t Nam tìm ki m th m dò các m khoáng s n, trong đó có m n c C ng nh

công tác đi u tra c b n, tìm ki m th m dò tài nguyên thiên nhiên các ngành khác,

hi n nay vi c đi u tra đánh giá tài nguyên n c thiên nhiên nói chung và n c d i

đ t nói riêng là nhi m v r t quan tr ng v a đáp ng nhu c u phát tri n c a đ t

n c v a đáp ng nhu c u n c n u ng sinh ho t c a dân c Cho đ n nay đã có

r t nhi u công trình nghiên c u đi u ki n đ a ch t thu v n nói chung và tr l ng

n c d i đ t nói riêng Thành ph Hà N i, đó là m c tiêu c b n c a các ph ng

á n l p b n đ , th m dò, tìm ki m n c d i đ t và th m dò khai thác n c d i đ t

ph c v cung c p n c

Ti m n ng n c d i đ t đ c th hi n b ng tr l ng khai thác ti m n ng và

tr l ng khai thác d báo

V t

V Q

cung c p trong đi u ki n t nhiên t n c m a, n c m t, n c d i đ t t các t ng

ch a n c li n k ch y đ n Tr l ng đ ng t nhiên th hi n b ng giá tr môđun dòng ch y n c d i đ t và đã đ c m t s nhà nghiên c u [4, 8, 9, 18,19] xác

đ nh m t s vùng thu c thành ph Hà N i, k t qu cho th y t ng ch a n c qh có giá tr môđun t 2 – 60 l/skmP

trình khai thác do s lôi cu n các ngu n n c m t, n c d i đ t t các t ng ch a

n c k c n ph m vi Nam thành ph Hà N i, tr l ng khai thác cu n theo l n

nh t x y ra khi khai thác t ng qp ven sông H ng, sông u ng, đ c nhi u nhà

nghiên c u tính toán, song theo nghiên c u c a Nguy n V n n và T ng Ng c

Thanh [5, 18] là h p lý h n c ; trong đó v trí các bãi gi ng khai thác tính toán cách mép n c sông 400m, thì nh n đ c l ng n c cu n theo t sông H ng là 44.000

Trong đó, theo quy ph m hi n hành: tr l ng c p A là tr l ng đ c nghiên

c u t m đ n m c cho phép d đoán chính xác s l ng, ch t l ng và đi u ki n khai thác n c d i đ t Tr l ng c p B là tr l ng đ c nghiên c u đ n m c đ cho phép đánh giá m t cách tin c y v s l ng và d đoán g n đúng s thay đ i

ch t l ng n c có th x y ra và (ho c) đi u ki n khai thác Tr l ng c p CR1Rlà tr

l ng đ c nghiên c u đ n m c đ cho phép đánh giá g n đúng s l ng, ch t

l ng và đi u ki n khai thác n c d i đ t trong th i h n tính toán dùng n c [2]

* Tr l ng khai thác d báo đ c các nhà nghiên c u th c hi n b ng ph ng pháp mô hình s [4, 6] Các bãi gi ng đ c xác đ nh trên c s v trí các bãi gi ng

th c t , k t qu công tác th m dò có đi u ch nh cho phù h p v i đi u ki n th c t và

đi u ki n CTV K t qu nghiên c u tr l ng khai thác d báo cho th y vùng Nam sông H ng đ t 607.000 mP

sinh ho t và các nhu c u khác Cùng v i t c đ đô th hoá, dân s gia t ng nhanh

chóng, công nghi p, nông nghi p phát tri n Vi c khai thác n c d i đ t càng t ng

lên m nh m v i hình th c khai thác ch y u 3 d ng khai thác chính là [21]:

- Khai thác n c t p trung quy mô công nghi p

- Khai thác n c b ng các gi ng công nghi p đ n l

- Khai thác n c quy mô nh ph c v c p n c gia đình

a Khai thác n c t p trung

Theo th ng kê đ n n m 2008 khu v c phía Nam Hà N i có 11 nhà máy n c

khai thác n c t p trung v i t ng công su t kho ng 459.000 m3/ng ngoài ra còn có

m t s tr m khai thác công su t nh (Vân n, n Thu , Bách Khoa, Kim Giang, Thu L i, Kh ng Trung, Qu nh Mai,…) v i t ng công su t kho ng 35.000 m3/ng

L ng Bác khai thác v i công su t 10.000 m3/ng, nh v y t ng công su t khai thác

n c t p trung là 504.000 m3/ng S đ v trí các nhà máy n c đ c ch ra trong

hình 1.6, l u l ng khai thác t i các nhà máy n c đ c trình bày trong b ng 1.2 Các gi ng khai thác n c t p trung t i các nhà máy n c và các c m gi ng khai thác đ u có ng l c đ t trong t ng ch a n c Pleistocen có chi u sâu phân b t 10

đ n 80 m

Hình 1.6 S đ v trí các nhà máy n c khu v c Nam Hà N i

B ng 1.2 B ng th ng kê l u l ng khai thác n c t p trung

Hình th c khai thác n c đ n l th ng ph bi n ch y u trong các nhà máy,

xí nghi p phân b trên ph m vi khu v c Hà N i M i đ n v th ng có m t ho c vài gi ng khai thác n c ph c v c p n c cho s n xu t và sinh ho t trong đ n v

c a mình Các gi ng khai thác n c d ng này ch y u khai thác n c trong t ng

ch a n c Pleistocen v i công su t m i gi ng kho ng 5 - 5000 mP

Hình 1.7 S đ v trí các gi ng công nghi p khai thác l khu v c Nam Hà N i

(Ngu n: Liên đoàn Quy ho ch và i u tra Tài nguyên n c mi n B c)

c Khai thác ki u các LK UNICEF (c p n c h gia đình nông thôn)

T c x a ng i nông dân Vi t Nam c ng đã s d ng n c d i đ t ph c v cho n u ng sinh ho t c a mình Các công trình khai thác n c ch y u là các gi ng

kh i, ho c các m ch n c đ c khoanh l i m t cách đ n gi n đ không cho trâu bò vào T n m 1982, nh s giúp đ c a qu UNICEF, ch ng trình n c s ch nông thôn Vi t Nam ra đ i Nh ng n m đ u ch ng trình này m i tri n khai 10 t nh, mãi đ n n m 1992 ch ng trình này đã m r ng ra t t c các t nh thành trong toàn

qu c Trong các công trình c p n c nông thôn m t ph ng th c khai thác n c

ng m m i đ c ph bi n Vi t Nam, đó là s d ng các LK đ ng kính nh

(th-ng nh h n 90 mm) và l p b m tay, chi u sâu bi n đ i tu theo đi u ki n c a

t ng vùng th ng bi n đ i t kho ng trên 10m đ n 25-30m M i công trình nh

v y có th khai thác đ t vài mP

3

Pn c m i ngày T i khu v c phía Nam Hà N i hi n

nay có 338.141 LK khai thác nh ki u UNICEF và h n 211.000 gi ng kh i khai thác m i ngày trên 600.000mP

3

Pn c đ c p cho n u ng sinh ho t cho hàng tri u

dân nông thô n c a khu v c

1.5 K t lu n c a ch ng 1

Trê n ph m vi khu v c Nam thành ph Hà N i (c ) tuy có 8 phân v đ a ch t thu

v n nh ng ch có các t ng ch a n c qh, qp, n có tr l ng n c nh t l n

* K t qu phân tích và t ng h p cho th y ti m n ng n c d i đ t c a vùng nghiên c u nh sau:

C h ng 2 - PHÂN TÍCH, ÁNH GIÁ HI N TR NG CH T L NG N C

D I T KHU V C NGHIÊN C U NG D NG MÔ HÌNH VISUAL

g n đây đã th y n c d i đ t Hà N i đã có nhi u d u hi u suy thoái c ch t và

l ng, đ c bi t là khu v c phía Nam thành ph Hà N i N c d i đ t phía Nam

H à N i có hàm l ng s t, mangan cao, đ c bi t là Amoni, m t s n i có d u hi u

c a nhi m b n Arsenic Nhi u khu v c b ô nhi m c c b gây nh h ng x u đ n

đ i s ng và tâm lý ng i dân T n m 1990, cùng v i m ng quan tr c n c d i

đ t và theo dõi ch đ khai thác trong các gi ng khai thác, đã có m t s công trình

đi sâu nghiên c u hi n t ng suy thoái các gi ng khoan khai thác, cho phép nghiên

c u sâu h n v kh n ng và m c đ ô nhi m c a n c d i đ t c ng nh d báo

ch t l ng n c d i đ t khu v c phía Nam thành ph Hà N i

Cho t i nay đã có khá nhi u công trình nghiên c u v ch t l ng n c và hi n

tr ng nhi m b n n c d i đ t vùng Hà N i [6,16,17,…] Các k t qu cho th y,

v c b n n c d i đ t vùng Hà N i đáp ng yêu c u làm ngu n c p n c cho n

u ng sinh ho t, công nghi p, h u h t các ch tiêu v hoá h c và vi sinh v t đ u nh

h n gi i h n cho phép, cho n u ng sinh ho t tr m t s nguyên t nh Amôni

(NH ), S t (Fe), Arsenic (As), Thu ngân (Hg)

Trong gi i h n lu n v n này, tác gi ch đi sâu phân tích, đánh giá v hi n tr ng nhi m b n Amôni (NHR4 R) và Arsenic (As) cho khu v c phía Nam thành ph Hà N i

Cá c s li u đ đánh giá là k t qu ch t l ng n c c a quan tr c đ ng thái

Qu c gia, quan tr c đ ng thái Hà N i và m u n c đ c l y trong đ án xây d ng

c s d li u v tài nguyên n c trên đ a bàn thành ph Hà N i [17]

D i đây, lu n v n s ti n hành phân tích v quy lu t phân b c a NHR4 Rvà Arsenic

2.1.1 Quy lu t phân b NHR4

Nhi m b n NHR4 Rtrong n c d i đ t là v n đ h t s c ph c t p, đ c bi t liên quan t i chu trình bi n đ i c a Nit trong th nh ng và trong n c d i đ t, liên quan v i quá trình Nit rat hoá và Amôn hoá

Các k t qu nghiên c u b c đ u cho th y, n c d i đ t c hai t ng ch a

n c qh và qp b nhi m b n b i NHR4

V ngu n g c nhi m b n NHR4 Rcó th liên quan t i vi c s d ng phân bón quá nhi u c ng nh n c th i và rác th i không đ c x lý, t o nên cân b ng d ng v Nit trong th nh ng ng th i liên quan t i quá trình kh Nit rat b i v t ch t h u

c và Pyrit, Hydroxyt Fe c ng nh phân hu h p ch t h u c ; đ c bi t rác th i và

n c th i không đ c x lý là ngu n gây ô nhi m NHR4 Rđáng k cho n c d i đ t

T ng ch a n c Holocen không ph i là đ i t ng khai thác n c t p trung, quy mô công nghi p, vì v y, vi c nghiên c u, phân tích tr l ng, ch t l ng n c

c a t ng này còn ít

Qua t ng h p m u n c trong t ng cho th y giá tr trung bình c a hàm l ng

NHR4 Rtrong t ng này là 8,49mg/l; cao nh t là 260mg/l; nh nh t là không phát hi n

đ c Trong đó các khu v c có hàm l ng NHR4 Rcao v t quá giá tr tiêu chu n cho

phép là 1,5mg/l (TCCP 1329/2002-BYT ) nh t i Qu n Hai Bà Tr ng, ng a và