Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị (Khóa luận tốt nghiệp)

Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HÀ PHONG THANH

TÌNH HÌNH MẮC BỆNH XUẤT HUYẾT

DO VI KHUẨN STREPTOCOCCUS SPP GÂY RA

Ở CÁ RÔ PHI NUÔI TẠI HỢP TÁC XÃ THỦY SẢN NÚI CỐC

VÀ THỬ NGHIỆM PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Thú y Khoa : Chăn nuôi thú y

Khóa học : 2013 - 2017

THÁI NGUYÊN - 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HÀ PHONG THANH

TÌNH HÌNH MẮC BỆNH XUẤT HUYẾT

DO VI KHUẨN STREPTOCOCCUS SPP GÂY RA

Ở CÁ RÔ PHI NUÔI TẠI HỢP TÁC XÃ THỦY SẢN NÚI CỐC

VÀ THỬ NGHIỆM PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

LỜI CẢM ƠN

Sau 6 tháng thực tập tốt nghiệp,em đã hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp này

Để có được kết quả như ngày hôm nay, bằng lòng biết ơn chân thành sâu sắc

em xin cảm ơn cô giáo TS Hồ Thị Bích Ngọc đã tận tình chỉ bảo,hướng dẫn em trong suốt quá trình em thực tập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, các cán bộ HTX thủy sản Núi Cốc đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành khóa luận đúng thời gian quy định

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã luôn động viên giúp đỡ cho em trong thờ gian qua

Do thời gian nghiên cứu có hạn và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế,quá trình thực hiện đề tài không tránh khỏi những sai sót vì vậy em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, các cô và các bạn để khóa luận này được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2017

Sinh viên thực tập

Hà Phong Thanh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1: Tỷ lệ cá rô phi mắc và chết do xuất huyếttại HTX thủy sản

Núi Cốc 28 Bảng 4.2: Tỷ lệ cá mắc và chết do xuất huyết ở các kích cỡ 29

Bảng 4.3: Kết quả phân lập vi khuẩn S.agalactiae từ mẫu bệnh phẩm

cá mắc bệnh xuất huyết tại HTX thủy sản Núi Cốc 31 Bảng 4.4: Kết quả xác định một số đặc điểm sinh vật, hóa học của

chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập đƣợc 32

Bảng 4.5: Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với một số kháng

sinhcủa chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập đƣợc 34

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Sơ đô quy trình phân lập vi khuẩn Streptococcus spp 24

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu yêu cầu đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 3

1.3.2.Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1.Một số đặc điểm sinh học của cá rô phi 4

2.1.2 Bệnh xuất huyết trên cá rô phi 6

2.1.3 Hiểu biết về vi khuẩn Streptococcus agalactiae 10

2.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 14

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 14

2.2.2.Tình hình nghiên cứu trong nước 17

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

3.1.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 19

3.2 Địa điểm nghiên cứu và thời gian tiến hành 19

3.3 Nội dung nghiên cứu 19

3.3.1 Ðiều tra tình hình cá rô phi bị bệnh xuất huyết tại khu lồng nuôi HTX thủy sản Núi cốc 19

3.3.2 Nghiên cứu một số đặc tính sinh học của chủng S.agalactiae phân lập được 19

3.3.3 Nghiên cứu biện pháp phòng trị 19

3.4 Phương pháp nghiên cứu 19

3.4.1 Dụng cụ, môi trường, thiết bị 19

3.4.2 Phương pháp nghiên cứu dịch tễ 21

3.4.3 Phương pháp thu mẫu bệnh phẩm 22

3.4.4 Phương pháp nuôi cấy phân lập vi khuẩn 22

3.4.5 Phương pháp giám định các đặc tính sinh học của vi khuẩn 25

3.4.6 Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của vi khuẩn S.agalactiae phân lập được 26

3.4.7 Xây dựng phác đồ điều trị cá rô phi mắc bệnh xuất huyết 26

3.4.8 Phương pháp xử lý số liệu 27

Phần 4.KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 28

4.1 Kết quả điều tra tỷ lệ cá rô phi mắc và chết do xuất huyết tại HTX thủy sản Núi Cốc 28

4.1.1 Kết quả điều tra cá rô phi mắc bệnh và chết do xuất huyết qua các tháng tại HTX thủy sản Núi Cốc 28

4.1.2 Kết quả điều tra cá rô phi mắc và chết do xuất huyết ở các kích cỡ 29

4.2 Kết quả phân lập và xác định một số đặc tính sinh vật học của S.agalactiae phân lập được từ cá rô phi mắc bệnh xuất huyết 30

4.2.1 Kết quả phân lập vi khuẩn S.agalactiae từ mẫu bệnh phẩm cá rô phi mắc bệnh xuất huyết 31

4.2.2 Kết quả xác định một số đặc điểm sinh vật, hóa học của chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập được 32

4.2.3 Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của chủng vi khuẩn S.agalactiae phân lập được 33

4.3 Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị cá rô phi bị xuất huyết 35

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 36

5.1 Kết luận 36

5.2 Đề nghị 36

TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

Theo thống kê của Tổng cục Thủy sản năm 2015, tổng sản lượng cá rô phi các vùng trên cả nước là 187.800 tấn, diện tích đạt 25.748 ha và 1.210.465m3 lồng nuôi, giá trị ước đạt 4.200 tỷ đồng, tương đương 200 triệu USD, chiếm khoảng 3% giá trị nuôi trồng thủy sản Xuất khẩu cá rô phi năm

2015 hơn 27,5 triệu USD, với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trong khi tiêu thụ cá rô phi tại thị trường nội địa tiếp tục phát triển với khoảng 160 nghìn tấn

Tuy nhiên, khi phát triển nuôi cá rô phi với mật độ cao và nuôi thâm canh thì cũng phát hiện một số bệnh ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thực phẩm Qua nghiên cứu, người ta đã chỉ ra rằng bệnh ở cá rô phi chủ yếu là do vi khuẩn, vi rút, nấm, và ký sinh trùng (Shoemaker và cs., 2008) [28] Đặc biệt là

bệnh do dovi khuẩn Streptococcus spp (liên cầu khuẩn) gây ra là nguyên nhân

gây nên thiệt hại lớn cho cá rô phi nói riêng và cá nước ngọt nói chung, làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của ngành nuôi trồng thủy sản Theo thống kê thì

liên cầu khuẩn gây bệnh trên cá chủ yếu là hai loài Streptococcus iniae và

Streptococcus agalactiae

Ở Việt Nam năm 2009-2010, đã xảy ra dịch bệnh gây chết hàng loạt cá

rô phi nuôi thương phẩm (tới 90-100% cá trong ao), tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Ninh, Quảng Ninh và Hà

Giang Đây được coi là đợt dịch lớn nhất từ trước đến nay đối với nghề nuôi

cá rô phi ở nước ta và nghiên cứu bước đầu đã xác định được đây là bệnh

Streptococcosis do liên cầu khuẩn Gram (+) Streptococcus spp gây ra

(Nguyễn Viết Khuê và cs., 2009)[4]

Xuất phát từ tình hình dịch bệnh thực tế của các nước trong khu vực

và trên thế giới, tạo điều kiện cho ngành chăn nuôi cá Rô phi trong nước ngày càng phát triển, việc nghiên cứu một cách đầy đủ về vi khuẩn

Streptococcus spp gây bệnh xuất huyết trên cá rô phi là một vấn đề cần

thiết và cấp bách Các kết quả có được từ nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn

về vai trò gây bệnh của vi khuẩn này, từ đó giúp các nhà chăn nuôi chủ động được các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả Được sự hướng dẫn tận tình của cô giáo TS Hồ Thị Bích Ngọc, chúng tôi tiến hành thực hiện đề

tài:“Tình hình mắc bệnh xuất huyết do vi khuẩn Streptococcus spp gây ra ở

cá Rô phi nuôi tại Hợp tác xã Thủy sản Núi Cốc và thử nghiệm phác đồ điều trị”

1.2 Mục tiêu yêu cầu đề tài

1.2.2 Yêu cầu đề tài

- Xác định được tỷ lệ cá mắc và chết do bệnh xuất huyết tại địa điểm nghiên cứu, qua các tháng điều tra ở các lứa tuổi

-Tìm và phân lập được vi khuẩn Streptococcus spp từ các mẫu bệnh

phẩm thu thập được đánh giá xác định một số đặc điểm sinh vật học, hóa học

cơ bản của các chủng Streptococcus spp phân lập được từ đó đưa ra được

phác đồ điều trị phù hợp nhất

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

- Là công trình nghiên cứu có hệ thống về tính sinh vật, hóa học của các

chủng vi khuẩn S.agalactiae gây xuất huyết ở cá rô phi

- Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, biến đổi lâm sàng, biến đổi bệnh lý của

cá rô phi mắc bệnh xuất huyết

-Kết quả của đề tài góp phần đƣa tiến bộ khoa học kĩ thuật vào thực tiến sản xuất, đồng thời góp phần thêm tƣ liệu tham khảo cho nghiên cứu tiếp theo

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Hiện nay trên thế giới có khoảng hơn 80 loài cá rô phi dòng cichlidae nhưng chỉ có khoảng 10 loài có giá trị kinh tế trong nuôi trồng thủy sản (Macintosh và Little, 1995) [20]

Hệ thống phân loại cá rô phi đơn tính dòng Đường nghiệp như sau:

Bộ cá vược: Perciforms

Bộ phụ: Percoidae

Họ: Cichlidae

Giống: Oreochormis

Loài: Con lai F1 giữa loài cá rô phi O Aureus (cá bố) và O Niloticus (cá

mẹ) có nguồn gốc Đài Loan

2.1.1.2 Đặc điểm hình thái

Cá rô phi đơn tính Đường nghiệp có thân hình màu hơi tím, vẩy sáng bóng, có 9-12 sọc đậm song song nhau từ lưng xuống bụng Vây đuôi có màu sọc đen sậm song song từ phía trên xuống phía dưới và phân bố khắp vây đuôi Vây lưng có những sọc trắng chạy song song trên nền xám đen Viền vây lưng và vây đuôi có màu hồng nhạt

2.1.1.3.Đặc điểm môi trường sống và tập tính dinh dưỡng

Rô phi là loài cá có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới, nên khả năng thích nghi với nhiệt độ cao tốt hơn nhiệt độ thấp Nhiệt độ thích hợp cho cá sinh trưởng,

phát triển là 25 - 30°C Rô phi là loài cá có nguồn gốc nước ngọt, nhưng chúng có khả năng sống và phát triển trong môi trường nước lợ, mặn có nồng

độ muối tới 35‰ Khả năng thích ứng với độ mặn của mỗi loài đều khác

nhau Loài O niloticus có ngưỡng muối thấp nhất và loài có ngưỡng muối cao nhất là T zillii, O aureus (Philipart và Ruwet, 1982) [24] Cá rô phi có thể

sống trong môi trường nước có hàm lượng oxy hòa tan thấp tới 1mg/l nhưng không thể kéo dài khi hàm lượng oxy dưới0,7mg/l(Balarin và Haller, 1982) [10] Khả năng chịu Amoniac tới 2,4mg/l Cá rô phi có khả năng sống trong môi trường nước có biên độ pH rất rộng 5 - 11, nhưng thích hợp nhất là 6,5 - 8,5 Cá Rô phi chết ở khoảng dao động của pH = 3,5 hay pH > 12 sau 2 - 3 giờ, theo Philipart và Ruwet (1982) [24]

Rô phi là loài cá ăn tạp, khi còn nhỏ cá ăn sinh vật phù du thủy sinh là chủ yếu, 20 ngày tuổi (17 - 18mm) cá chuyển dần sang thức ăn như cá trưởng thành Cá trưởng thành ăn mùn bã hữu cơ, tảo các loại, ấu trùng, côn trùng, sinh vật đáy, phù du sinh vật, thực vật thượng đẳng loại mềm, phân hữu cơ,… Ngoài ra, trong ao nuôi có thể cho thêm thức ăn bổ sung như cám gạo, bột ngô và cácphụ phẩm nông nghiệp khác Đặc biệt cá rô phi có thể sử dụng rất hiệu quả thức ăn công nghiệp và thức ăn tự chế biến (Balarin và Haller, 1982) [10] Đây là một đặc điểm giúp cho việc nuôi cá rô phi thâm canh đạt năng suất cao Với những đặc điểm ưu việt đó cá rô phi được phân bố và ương nuôi khá rộng rãi trong các vùng miền của nước ta

2.1.1.4.Tốc độ sinh trưởng

Cá rô phi đơn tính dòng Đường Nghiệp có tốc độ tăng trưởng trung bình cao khoảng 125-142g/con/tháng, gấp 1,4 -1,6 lần rô phi đơn tính dòng Gift, năng suất đạt khoảng 20 tấn/ha Có thời gian nuôi ngắn, hệ số tiêu tốn thức ăn thấp, ít bị phân đàn thuận lợi cho quá trình chăm sóc, quản lý và thu hoạch

Sự sinh trưởng của cá rô phi mang tính đặc trưng của loài, các loài rô

phi khác nhau có tốc độ sinh trưởng khác nhau Loài O niloticus có tốc độ

tăng trưởng nhanh và vượt trội so với loài O mossambicus (Nguyễn Văn Hảo

và cs., 2009) [2] Cá rô phi loài O niloticus có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất sau đó đến O galilaeus và O aureus (Lowe - McConnell, 1982) [19]

2.1.2.Bệnh xuất huyết trên cá rô phi

Bệnh do vi khuẩn Steptococcus spp.gây ra không chỉ trên cá rô mà còn

trên nhiều loài cá từ nước ngọt như cá trắm cỏ, cá tra, basa, đến các loài cá nước lợ như cá bớp và các loài cá nước mặn như cá song, cá chẽm, cá giò và

cá hồng mỹ

Ở Việt Nam, dịch bệnh hường xảy ra với tỉ lệ cá chết rất cao vào các tháng cuối xuân - đầu hè và cuối hè - đầu thu Tại các thời điểm khác trong năm cá chết rải rác, ngoại trừ những tháng mùa đông lúc nhiệt độ nước xuống thấp nhất ở các nước ôn đới không thấy xuất hiện bệnh Về độ tuổi

cá thường có bệnh, hầu hết các báo cáo đề cập bệnh xảy ra trong giai đoạn nuôi thương phẩm

Cá bị bệnh thường có các triệu chứng như cá bơi lờ đờ, mất định hướng, trướng bụng, xuất huyết, lồi mắt, sưng ruột, các cơ quan nội tạng như gan, thận, lá lách bạc màu hoặc xuất huyết, sưng to Đặc biệt vi khuẩn tấn công niêm mạc mắt và não cá làm cho cá bơi không định hướng và có dấu hiệu tổn thương thần kinh Bệnh thường xảy ra vào mùa hè đặc biệt khi khi nhiệt độ nước cao Đối với mùa đông và mùa xuân, mật độ vi khuẩn thường thấp và không đủ ngưỡng gây bệnh Tác nhân gây bệnh quan trọng trên cá rô phi thường là vi khuẩn, virus hoặc protozoa trong đó đáng chú ý nhất là bệnh do

vi khuẩn mà đặc biệt là Streptococcus agalactiae và Streptococus iniae

Vi khuẩn Streptococus iniae và Streptococus agalactiae có thể tồn tại

ngoài môi trường quanh năm Vi khuẩn gây bệnh có thể phân lập được từ nguồn đất, chất hữu cơ lắng tụ, chất nhầy của cá Vi khuẩn phát triển của ở 37°C và độ mặn 37‰,có khả năng sống sót tốt trong nước ao và bùn đáy từ 3

- 5 ngày ở hai mức nhiệt độ 25°Cvà 30°C

* Triệu chứng và bệnh tích của cá rô phi khi nhiễm Streptoccocus spp

- Triệu chứng:

Hành vi bất thường: Cá bị bệnh có triệu chứng chung khá điển hình trên nhiều loài Do vi khuẩn gây bệnh có hướng tấn công vào hệ thống thần kinh trung ương của cá nên cá bị bệnh sẽ có biểu hiện bị hôn mê và mất phương hướng, cá bơi lờ đờ hay mất định hướng gần mặt nước Những tổn thương mắt có thể gặp như viêm mắt hoặc lồi mắt, chảy máu mắt Tuy nhiên, không phải con cá nào bị bệnh cũng bịnhững tổn thương về mắt

Các ổ áp-xe: Những con cá bị nhiễm bệnh do vi khuẩn Streptococcus

spp.thường thấy những vết áp-xe có đường kính từ 2-3mm và những vết loét

này nhanh chóng vỡ ra tạo thành những vết lở loét xuất huyết không lành Những vết áp-xe lớn hơn có thể gặp thấy ở vây ngực và phần đuôi của cá và những vết áp-xe đó có chứa vật chất như mủ ở bên trong

Xuất huyết ở da: Bệnh do vi khuẩn Streptococcus spp là nguyên nhân

gây xuất huyết bên ngoài da Nhìn chung các điểm xuất huyết thường đượcnhìn thấy ở quanh miệng cá hoặc ở các gốc vây Đôi khi cũng có thể quan sát thấy nhữngvùng da hơi đỏ xung quanh hậu môn hoặc lỗ sinh dục của

cá

Dịch cổ trướng: Sự có mặt của dịch chất lỏng trong bụng của cá là dấu hiệu của dịch bệnh ở thời kỳ cấp tính Bên ngoài cá có biểu hiện bị trướng bụng Dịch này có thể được nhìn thấy chảy ra từ hậu môn của cá

- Bệnh tích:

Cá bỏ ăn: Nhìn chung không có sự hiện diện của thức ăn khô trong dạ dày hoặc ruột của những con cá bị bệnh Tuy nhiên trong các aonuôi cá thương phẩm khi cá bị bệnh ở giai đoạn đầu bệnh mới bùng phát cá vẫn có thể

ăn bằng cách lọc thức ăn Khi ruột và dạ dày của cá trống rỗng thức ăn thì sẽ quan sát thấy túi mật rất to, đó là đặc trưng của sự vắng mặt hoạt động tiêu hóa trong cơ thể

Nhiễm trùng máu: Trong giai đoạn cấp tính của bệnh vi khuẩn nhanh

chóng đi đến hệ thống máu và lan toả đến tất cả các cơ quan nội tạng Những dấu hiệu lâm sàng chính liên quan đến sự nhiễm trùng máu là sự xuất huyết, viêm gan, thận, lá lách, tim, mắt và ống ruột Lá lách thường mở rộng ra (trương và sưng nhẹ)

Viêm màng bụng: Khi cá bị nhiễm bệnh nặng có sự dính nhau của các cơ quan nội tạng với màng trong khoang bụng của cá Hơn nữa lúc này sự hiện diện của các tơ huyết (fibrinous) có thể được quan sát thấy trong màng ở khoang bụng của cá

Ngoài ra khi cá bị nhiễm bệnh nặng, bệnh còn kết hợp với những vi khuẩn cơ hội khác gây bệnh cho cá có sẵn trong môi trường như vi khuẩn

Aeromonas spp ở nước ngọt hay vi khuẩn Vibrio spp ở nước lợ

- Sự phân bố và lan truyền của bệnh

Dịch bệnh thường xảy ra khi cá nuôi tiếp xúc với sự căng thẳng (stress) khi nhiệt độ nước tăng, lượng oxy trong nước thấp dưới mức cho phép hoặc

cá bị nuôi ở mật độ cao trong thời gian dài

Về mặt lý thuyết thì bệnh lây nhiễm cho cá ở mọi lứa tuổi, kích cỡ Tuy nhiên cá có kích thước lớn (từ 100g đến cỡ thương phẩm) dễ bị mắc bệnh hơn cả

Bệnh ở giai đoạn cấp tính với đỉnh điểm tử vong trong khoảng từ 2 - 3 tuần khi nhiệt độ nước cao Tuy nhiên bệnh cũng có thể ở giai đoạn mãn tính khi nhiệt độ nước thấp có thể làm giảm tỷ lệ chết

Bệnh lây lan theo chiều ngang từ cá với cá (cá khoẻ ăn cá bị bệnh, ăn thịt lẫn nhau, do vết thương trên da ) và cũng có thể lây truyền từ môi trường đến cá

- Cơ chế lây nhiễm của vi khuẩn Streptoccocus spp

Streptococcus spp cho ra ngoại độc tố, phá hỏng các khí quan trong cơ

thể cá, dẫn đến làm cho cá bị rối loạn chức năng như khi vi khuẩn tấn công vào hệ thống thần kinh trung ương của cá làm cá có biểu hiện bị hôn mê và

mất phương hướng Do vậy khi chữa bệnh không chỉ diệt mầm bệnh mà đồng thời phải dùng thuốc để giải các độc tố hoặc nâng cao khả năng tự giải độc trong cơ thể vật nuôi

Streptococcus spp trực tiếp phá hỏng hệ thống máu, gây nên hiện tượng

cá bị xuất huyết toàn thân, hiện tượng này đối với vật nuôi rất quan trọng, ảnh hưởng đến toàn thân vật nuôi, khí quan và hệ thống máu bị tổn hại, lúc đó bệnh rất khó chữa

Hiện nay chưa có bất kỳ loại vaccine phòng bệnh Streptococcosis gây

bệnh trên cá rô phi được nghiên cứu và ứng dụng vào sản xuất tại Việt Nam

Vì vậy, việc phân lập và xác định đặc tính sinh học của Streptococcus spp

làcần thiết để giúp cho việc nghiên cứu và sản xuất vaccine phòng bệnh

Streptococcosis trên cá rô phi nuôi tại Việt Nam là rất cần thiết

Phòng bệnh do Streptococcus spp gây ra trên cá

Chủ yếu là phương pháp phòng bệnh chung, phương pháp phòng bệnh đặc hiệu chưa thật sựhiệu quả

Nuôi ao: Cần cải tạo ao theo đúng quy chuẩn kỹ thuật trước và sau mỗi

vụ nuôi, định kỳ 15 - 20 ngày bón vôi với liều lượng 2 - 3 kg/100 m² Kiểm soát lượng phân động vật bón xuống ao đặc biệt là những ngày trời nắng nóng Cần có biện pháp bảo đảm hàm lượng ôxy hòa tan, đặc biệt vào những ngày thời tiết bất thường, đứng gió

Hạn chế lấy nước từ ngoài vào hệ thống nuôi cá rô phi khi vùng nuôi xảy

ra dịch Ương nuôi với mật độ thích hợp Hạn chế hoạt động đánh bắt, kéo

lưới, làm xây xát, tổn thương cá

Bổ sung vitamin C, vitamin tổng hợp cho cá với liều lượng 30 mg/kg thức ăn, một tuần/lần Ngoài ra có thể sử dụng tỏi tươi, xay nhuyễn với liều lượng 3 - 5 g /kg thức ăn, 1 tuần/lần

-Điều trị bệnh do Streptococcus spp gây ra:

Việc lựa chọn kháng sinh thích hợp để điều trị bệnh do S.agalactiae gây

ra phải dựa trên một số tiêu chí như khả năng mẫn cảm với kháng sinh của

các chủng S.agalactiae phân lập được, dạng nhiễm trùng, serotype của vi

khuẩn, đường đưa thuốc Khả năng mẫn cảm của vi khuẩn với kháng sinh là khác nhau Trước hết là điều trị hỗ trợ với các biện pháp hồi sức tích cực, bệnh do vi khuẩn gây ra nên kháng sinh vẫn là thuốc điều trị đặc hiệu

Bệnh được chữa trị trong giai đoạn đầu phát hiện bệnh bằng kháng sinh kết hợp với xử lý môi trường nước nuôi

Một số loại kháng sinh có thể sử dụng để trị bệnh xuất huyết trên cá rô phi:

Cá thịt xử lý bằng phương pháp trộn Sulphamid với thức ăn, liều lượng

150 - 200 mg/kg cá/ngày Thuốc phối chế KN-O4-12 liều dùng 2 - 4 g/kg cá/ngày

Sử dụng thuốc để trị bệnh cho cá liên tục trong khoảng 5 - 7 ngày Riêng đối với kháng sinh từ ngày thứ 3 trở đi, liều lượng có thể giảm 1/3 - 1/2 lượng thuốc kháng sinh

Trong thời gian điều trị bệnh lượng thức ăn giảm còn khoảng 1/2 - 2/3 lượng thức ăn thông thường Sau khi điều trị bệnh bằng kháng sinh có thể sử dụng một số loại men vi sinh để ổn định vi khuẩn đường ruột cho cá

2.1.3 Hiểu biết về vi khuẩn Streptococcus agalactiae

Các đặc tính sinh học của vi khuẩn Streptococcus agalactiae

S.agalactiaelà vi khuẩn Gram dương, hình cầu kết chuỗi, không di

động,không gây tan huyết, âm tính với phản ứng Oxidase và Catalase

S.agalactiae là những vi sinh vật hiện diện phổ biến trong cơ thể tất cả

các loài động vật bao gồm cả con người Chúng bao gồm nhiều chủng loài

nhưng không giới hạn cụ thể về vật chủ S.agalactiae phổ biến rộng rãi trong

quần thể cá Thông tin điều tra của Nguyễn Thị Thúy Hằng và Đỗ Thị Hòa,

(2015) [3], thể hiện bệnh Streptococcosis thường xảy ra ở cỡ cá từ 100 - 300g,

cá nhỏ < 100g và > 300g ít chịu tác hại của bệnh Kết quả này mâu thuẫn với

của kết quả của Intervet (2006) [17], theo Intervet bệnh streptococcosis

thường gây bệnh trên cá rô phi có khối lượng từ 100g - 1kg.Triệu trứng, bệnh tích điển hình của bệnh bao gồm: bơi lội lờ đờ trên mặt nước, phản ứng chậm với tiếng động, bắt mồi kém, mắt đục và lồi, có hiện tượng xuất huyết ở các gốc vây hay trên toàn bộ bề mặt cơ thể, giải phẫu xoang bụng thấy có chứa nhiều dịch, gan, thận nhợt nhạt, nhũn

* Hình thái, kích thước và đặc tính nuôi cấy:

Vi khuẩn S.agalactiae thuộc giống Streptococcus, họ Streptococcaceae,

bộ Lactobacillales,lớp Bacilli S.agalactiae là vi khuẩn Gram dương, hình cầu

hoặc hình trứng đường kính nhỏ hơn 1μm, vi khuẩn trong máu thường có kích thước lớn hơn trong mô và các tổ chức khác, kết thành chuỗi hoặc tập trung thành từng đám Chiềudài của chuỗi tuỳ thuộc vào điều kiện môi trường Vi khuẩn thuộc nhóm yếm khí tùy tiện, không di động,không sinh nha bào

Vi khuẩn gây bệnh phát triển tốt trên môi trường có huyết thanh và máu -Môi trường nước thịt: Vi khuẩn hình thành hạt hoặc những bông, rồi lắng xuống đáy ống Sau 2 giờ nuôi cấy môi trường trong, đáy ống có cặn -Môi trường thạch thường: Vi khuẩn hình thành khuẩn lạc dạng S, khuẩn lạc nhỏ, tròn, lồi, bóng, màu hơi xám

- Trên môi trường đặc: Có thể quan sát thấy khuẩn lạc sau 24 giờ nuôi cấy với kích thước khoảng 1 - 2 mm Sau 72 giờ thì kích thước khuẩn lạc lớn nhất, có thể đạt tới 3 - 4 mm Nếu được nuôi trong điều kiện có 5 - 10% CO2

thì khuẩn lạc sẽ phát triển nhanh hơn và rộng hơn Khuẩn lạc thường tạo chất nhầy mạnh, độ nhầy càng rõ và tăngnếu như vi khuẩn được nuôi cấy vài giờ

vào môi trường nước thịt có bổ sung huyết thanh trước khi cấy sang môi trường đặc hoặc thạch máu Dạng khuẩn lạc trên môi trường thạch thường nhỏ và khô hơn trên môi trường có bổ sung dinh dưỡng

-Trên môi trường thạch máu: Vi khuẩn hình thành khuẩn lạc tròn, gọn, hơi vồng, sáng trắng, mịn, dung huyết sau 24 giờ nuôi cấy Có thể quan sát các kiểu dung huyết gồm:

+ Dung huyết kiểu 𝛽: Bao quanh khuẩn lạc là một vùng tan máu hoàn toàn, trong suốt, có bờ rõ rang do Hemoglobin được phân hủy hoàn toàn + Dung huyết kiểu𝛾 (hay còn gọi là không dung huyết): Không làm biến đổi thạch máu

-Trên môi trường MacConkey: Vi khuẩn mọc tốt, sau 24 giờ nuôi cấy, hình thành các khuẩn lạc nhỏ bằng đầu đinh ghim

Theo Phạm Hồng Quân và cs.(2013) [6] đã tiến hành nghiên cứu một số

đặc tính sinh học của vi khuẩn Streptococcus spp gây bệnh xuất huyết ở cá

Rô phi nuôi tại một số tỉnh phía bắc Việt Nam và cho kết quả như sau:

Trên môi trường thạch máu: sau 24 giờ nuôi cấy, trên đĩa thạch mọc lên khuẩn lạc màu trắng sữa, tròn, rìa đều, tâm hơi đậm, khuẩn lạc tạo vòng dung huyết beta hoặc gamma nhỏ, trong suốt, rìa không rõ

Trên thạch máu, ta có thể quan sát 2 dạng dung huyết (tiêu huyết):

+ Dung huyết β: quanh khuẩn lạc là một vòng trong suốt đường kính 2-4

mm Đây là hiện tượng dung huyết hoàn toàn, không còn hồng cầu quanh khuẩn lạc

+ Dung huyết γ: không có vòng sáng quanh khuẩn lạc, hồng cầu không tan Trên môi trường BHIA (Brain Heart Infusion Agar): nuôi ở nhiệt độ 28

- 30ºC trong 24 giờ, xác định được đa số các khuẩn lạc mọc trên đĩa thạch BHIA đều có hình tròn, rìa đều, bóng, lồi thấp, tâm hơi đậm, đường kính từ 0,5 - 0,7 mm

* Sức đề kháng của vi khuẩn S.agalactiae

Khả năng phát triển ở các mức nhiệt độ khác nhau:

Vi khuẩn có khả năng phát triển ở nhiệt độ từ 20-37°C Tuy nhiên, ở nhiệt độ 20-25°C vi khuẩn thường phát triển chậm, kích thước khuẩn lạc thường <0,5 mm sau 24h nuôi cấy Ở mức 28°C kích thước khuẩn lạc thường

từ 1-1,5mm sau 24h nuôi cấy Ở 30°C, 33°C và 37°C kích thước khuẩn lạc có thể đạt từ 1,5-3mm, vi khuẩn không có khả năng phát triển ở 45°C

Khả năng tồn lưu của vi khuẩn S agalactiae:trong môi trường nước ao,

bùn đáy

Vi khuẩn S agalactiae có khả năng sống sót sót tốt trong nước ao và bùn đáy từ 3-5 ngày ở hai mức nhiệt độ 25°C và 30°C

Khả năng sống sót ở các độ pH khác nhau của nước vôi:

Kết quả thí nghiệm ở 3 mức pH của nước vôi cho thấy giá trị pH=9,5 và pH=10,5 không có khả năng tiêu diệt vi khuẩn sau 15 và 30 phút Ở mức pH=12 sau 30 phút có thể ức chế và tiêu diệt vi khuẩn tốt Vi khuẩn không còn khả năng phát triển hoặc phát triển yếu trên môi trường tổng hợp (Đồng Thanh Hà và cs., 2010) [1]

Nghiên cứu về sinh thái học của vi khuẩn Streptococcus agalactiae phân

lập từ cá rô phi bị bệnh tại miền Bắc Việt Nam cho thấy vi khuẩn này có thể phát triển tốt ở nhiệt độ cao, nhiệt độ tối ưu là 30-37°C, phát triển chậm ở

nhiệt độ thấp 20-25°C Đây là bằng chứng để khẳng định Streptococcosis là

bệnh của cá rô phi vào mùa có nhiệt độ cao Mặt khác, khả năng phát triển tốt

của S agalactiae ở nhiệt độ 37°C được xem là yếu tố nguy cơ về vệ sinh an toàn thực phẩm Streptococcus agalactiae đã được biết đến là tác nhân gây

bệnh viêm não ở cá, chứng viêm vú ở bò và bệnh viêm màng não ở trẻ sơ

sinh Ngoài ra, S agalactiae còn có khả năng gây bệnh trên nhiều loài vật chủ

khác như như chó, mèo, gà, ngựa, khỉ, lạc đà, ếch, chuột (Evans và cs., 2006 [13]; Pereira và cs., 2010 [23])

* Đặc tính sinh học

Vi khuẩn S.agalactiae có khả năng lên men đường trehalose

Vi khuẩn không lên men các loại đường ribose, arabinose, sorbitol, mannitol, dextrose và xylose

Các phản ứng Oxydase, Catalase: Âm tính (Phạm Hồng Quân và cs., 2013) [6]

Vi khuẩn S.agalactiae không có khả năng di động

* Khả năng đề kháng với kháng sinh

- Theo báo cáo của Phạm Hồng Quân và cs (2013) [6]; Nguyễn Thị Thúy Hằng và Đỗ Thị Hòa, (2015) [3] khi kiểm tra khả năng mẫn cảm với

kháng sinh của các chủng vi khuẩn Streptococcus phân lập được cho thấy số

chủng mẫn cảm với Doxycyline và Enrofroxacine là 100%(52/52 mẫu thử)

Tỉ lệ mẫn cảm với Erythromycine chỉ có 11,54 % và kháng hoàn toàn các loại kháng sinh như Amoxicillin, Rifampin, Sulfamethoxazol/Trimethoxazol (52/52 mẫu thử) Tỉ lệ vi khuẩn kháng với Ampicillin đạt tới 94,23% (49/52 mẫu thử), kháng Streptomicine là 42,31 %(22/52 mẫu thử)

2.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Cá Rô phi là một trong những đối tượng nuôi thủy sản nước ngọt chủ yếutrên thế giới và ở Việt Nam Theo Macintosh và Little (1995) [20] thế giới

có khoảng 80 loài cá rô phi khác nhau trong đó có 10 loài đang được nuôi

trong các hệ thống khác nhau Loài nuôi chủ yếu đó là Oreochromis niloticus

với tổng sản lượng năm 2014 đạt 4,67 triệu tấn (FAO, 2014) [15] Theo El- Sayed (2006) [3] nghề nuôi cá rô phi ngày càng mở rộng và phát triển do có những ưu điểm như nhanh lớn, có khả năng nuôi với mật độ cao, chất lượng thịt ngon và sức chống chịu tốt với các điều kiện môi trường khác nhau Tuy nhiên cùng với sự phát triển của các hìnhthức nuôi mới với mật độ cao như nuôi công nghiệp và nuôi thâm canh thì cá rô phi cũng dễ bị nhiễm một số tác

nhân gây bệnh như vi rút, vi khuẩn, ký sinh trùng và nấm (Shoemaker và cs., 2008) [28]

Trước đây, cá rô phi đã được xem là có khả năng đề kháng tốt với vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm và virus so với các loài cá khác trong cùng môi trường nuôi Tuy nhiên trong thời gian gần đây, cá Rô phi đã được tìm thấy là mẫn cảm với cả vi khuẩn và ký sinh trùng Các tác nhân gây bệnh phổ biến cho

cá rô phi bao gồm Streptococcus spp.,Flavobacterium columnare,Aeromonas

hydrophyla, Edwarsiella tarda, Ichthyophitirius multifillis, Tricodhinasp.,Gyrodactylus niloticus (Klesius và cs., 2008) [18] Điều quan

trọng cần lưu ý rằng nhiễm liên cầu khuẩn đã trở thành một vấn đề lớn trong

nuôi cá rô phi và gây thiệt hại kinh tế nặng nề Streptococcus iniae và

Streptococcus agalactiae là những loài vi khuẩn chính ảnh hưởng đến việc

sản xuất cá rô phi trên thế giới (Evan và cs., 2006) [4]

Vi khuẩn gây bệnh Streptococcus gây bệnh trên cá rô phi bao gồm hailoài chính đó là Streptococcus iniae và Streptococcus agalactiae Đây là

nhóm liên cầu khuẩn gram dương là tác nhân gây bệnh chính trên các hệ thống nuôi cá rô phi thâm canh và gây thiệt hại lớn cho nghề này trên toànthế giới (Perera và cs., 1994) [22]

Theo nghiên cứu của tác giả Yuasa và cs (2005) [30] dịch bệnh trên cá

rô phi nuôi ở Thái Lan được quan sát thấy ở các lồng nuôi trên sông Mekong tại thành phố Mukudahan tháng 5 năm 2001 Sau hai tuần bị nhiễm bệnh tỉ lệ

cá bị chết do dịch bệnh vào khoảng 40-60% Dấu hiệu điển hình của cá bị bệnh là chướng bụng, trong xoang bụng chứadịch và hậu môn bị sưng Trong năm 2002 và 2003, tại thành phố Lubuk Linggau, miền Nam Sumatra, Indonesia cá rô phi nuôi lồng cũng đã xuất hiện hiện tượng cá bị chết với dấu hiệu bệnh lý hai mắt đục và đổi màu Vi khuẩn phân lập từ bộ não và các cơ quan khác của cá rô phi bị ảnh hưởng từ Thái Lan và Indonesia đã được xác

định là Streptococcus agalactiae và Streptococcus iniae

Cũng theo tác giả Yuasa và cs., (2005) [30] Ở Malaysia trong năm 2005 tại một số hồ chứa ghi nhận hiện tượng cá rô phi nuôi lồng bị chết kết quả thu mẫu

đã phân lập được vi khuẩn từ các cơ quan Đặc biệt là mẫu thu ở mắt, thận, não

Trong đó vi khuẩn S agalactiaechiếm 70% tổng số loài vi khuẩn Streptococcus được xác định, 30% còn lại là Leuconostoc spp và S constellatus Các dấu hiệu

điển hình quan sát được bao gồm cá bơi lội không bình thường và bỏ ăn Hầu như tất cả các cá rô phi bị bệnh mắt như đục giác mạc hoặc tối màu, mắt bị lồi hoặc xẹp

Streptococcus agalactiae ngày càng được phát hiện và khẳng định

lànguyên nhân gây bệnh cho cá, đặc biệt là cá nước ngọt (Plumb, 1999 [25]; Pretto-Giordano và cs., 2010[26]) Những năm gần đây rất nhiều đợt dịch

bệnh do nhiễm Streptococcus agalactiae đã được ghi nhận ở nhiều trang trại

nuôi cá rô phi đặc biệt là cá trang trại ở Châu Á (Musa và cs., 2009; Suanyuk

và cs., 2005)

Từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2009 bệnh Streptococcosis trên cá rô phi

đã bùng phát tại bốn tỉnh Guangdong, Guangxi, Hainan and Fujian nơi chiếm

tới 90% sản lượng nuôi đối tượng này tại Trung Quốc Bệnh Streptococcosis

không chỉ xảy ra tại nơi có sản lượng nuôi cá rô phi lớn nhất thế giới (1.1 triệu tấn năm 2009) Tại Thái Lan theo (Wongtavatchai và Maisak, 2008) [32]

tỷ lệ Streptococcus agalactiae trên Streptococcus iniae là 112/8 ở cá rô phi vằn (Oreochromis nilotica), nghiên cứu về dịch tễ học cho kết quả là

Streptococcus agalactiae chiếm 82% và Streptococcus iniae 18% trong tổng

số 500 mẫu phân lậptừ 13 nước Châu Á và Châu Mỹ La Tinh trong 8 năm

(Sheehan và cs., 2009) [27] Trên cá rô phi đỏ (Oreochromis spp) các kết quả

đã nghiên cứu của Hernandez và cs., 2009[16], Mian và cs., 2009[21] và Zamri-saad và cs., 2010 [31]đều kết luận tác nhân chính gây bệnh

Streptococcosis là Streptococcus agalactia.Theo Bromage và cs., 1999 [11] vi

khuẩn gây bệnh Streptococus iniae có thể do cá bị bệnh qua khỏi đợt dịch thải