Hình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức (Khóa luận tốt nghiệp)

Hình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thứcHình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức

i

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu nhà trường, khoa sư phạm Tiểu học – Mầm non và toàn thể quý thầy cô giáo trường Đại học Quảng Bình, đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt bốn năm học tập và rèn luyện tại trường, đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo Ths.GVC Nguyễn Kế Tam, người đã quan tâm giúp đỡ và nhiệt tình hướng dẫn tôi thực hiện khóa luận tốt nghiệp này

Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất song do hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm, nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy, cô để khóa luận được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến gia đình, bạn bè, thầy cô đã luôn luôn giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi cả về vật chất và tinh thần

Cuối cùng, một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ và động viên quý báu đó Tôi xin kính chúc quý thầy cô giáo sức khỏe và công tác tốt

Tôi xin trân trọng cảm ơn !

Quảng Bình, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Phan Thị Hoài Lan

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong khóa luận là trung thực, khách quan, nghiêm túc và chưa được công bố trong các công trình khác Những tài liệu tham khảo có nguồn gốc rõ ràng

Quảng Bình, tháng 5 năm 2018 Sinh viên

Phan Thị Hoài Lan

iii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

BẢNG VIẾT TẮT vi

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5.1 Khách thể nghiên cứu 3

5.2 Đối tượng nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận 3

7.2 Phương pháp điều tra 4

7.3 Phương pháp quan sát 4

7.4 Phương pháp thực nghiệm 4

7.5 Phương pháp thống kê-phân loại-so sánh 4

8 Đóng góp của đề tài 4

8.1 Đóng góp mới của đề tài 4

8.2 Các vấn đề đưa ra bảo vệ 5

9 Cấu trúc của đề tài 5

B PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 6

1.1.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh cuối bậc Tiểu học liên quan đến việc dạy học giải toán 6

1.1.2 Cơ sở Triết học duy vật biện chứng trong hoạt động nhận thức Toán học 6 1.1.2.1 Quy luật chung của hoạt động nhận thức 6

1.1.2.2 Vai trò của hoạt động nhận thức Toán học ở trường phổ thông 7

iv

1.1.3 Cơ sở khoa học sư phạm về dạy học theo quy trình 8

1.1.3.1 Sự cần thiết phải xây dựng quy trình dạy học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức 8

1.1.3.2 Quy trình dạy học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức 8

1.1.4 Phương pháp tích cực trong dạy học 9

1.1.4.1 Khái niệm về phương pháp tích cực trong dạy học 9

1.1.4.2 Một số nguyên tắc dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh 9

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 10

1.2.1.Tình hình thực tế việc dạy học giải toán hiện nay ở trường Tiểu học 10

1.2.1.1 Về phía giáo viên 10

1.2.1.2 Về phía học sinh 10

1.2.2 Những định hướng đổi mới phương pháp theo xu hướng tích cực 11

1.2.3 Vị trí, mục đích, yêu cầu của việc dạy học giải toán ở bậc Tiểu học 12

1.2.4 Một số dạng toán điển hình trong sách giáo khoa Toán lớp 4-5 12

CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP HÌNH THÀNH VÀ CỦNG CỐ QUY TRÌNH DẠY HỌC GIẢI MỘT SỐ DẠNG TOÁN ĐIỂN HÌNH Ở CÁC LỚP CUỐI BẬC TIỂU HỌC THEO XU HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC 14

2.1 Giai đoạn dạy học chuẩn bị cho việc xây dựng quy trình dạy học giải các dạng toán điển hình 14

2.1.1 Mục đích và yêu cầu 14

2.1.2 Giai đoạn dạy học chuẩn bị cho việc xây dựng quy trình dạy học giải các dạng toán điển hình 14

2.2 Hình thành quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức 14

2.2.1 Quy trình dạy học và vai trò của chúng trong quá trình dạy học 14

2.2.2 Các quan điểm chỉ đạo 15

2.2.3 Các nguyên tắc định hướng việc hình thành quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức 15

v

2.2.4 Hình thành quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp

cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức 15

2.3 Hình thức tổ chức dạy học giải bài tập của một số dạng toán điển hình để củng cố quy trình dạy học 19

2.3.1 Ý nghĩa của việc luyện tập giải toán 19

2.3.2 Hình thức tổ chức dạy học giải bài tập của một số dạng toán điển hình để củng cố quy trình dạy học 19

2.3.3 Các bước cần tiến hành khi giải một số dạng toán điển hình 20

2.3.4 Luyện tập giải toán về tìm số trung bình cộng 21

2.3.5 Luyện tập giải toán về tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó 25

2.3.6 Luyện tập giải toán về tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó 30

2.3.7.Luyện tập giải toán về tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó 35

2.3.8.Luyện tập giải toán về tương quan tỉ lệ 38

2.3.9 Luyện tập giải toán chuyển động thẳng đều 42

CHƯƠNG III THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 49

3.1 Mục đích, yêu cầu thực nghiệm 49

3.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 49

3.3 Kế hoạch thực nghiệm 49

3.3.1 Tiến trình thực nghiệm 49

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 49

3.4 Tổ chức thực nghiệm 50

3.5 Thời gian thực nghiệm 50

3.6 Đánh giá kết quả thực nghiệm 50

3.6.1 Về nội dung 50

3.6.2 Về phương pháp 50

3.6.3.Kết quả kiểm tra 50

3.6.4 Kết luận thực nghiệm 51

C KẾT LUẬN 52

PHỤ LỤC 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

Trong môn Toán, việc giải thành thạo các bài toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học có một vị trí quan trọng Nó giúp học sinh nắm vững các kiến thức

số học, các đại lượng cơ bản, các yếu tố đại số, yếu tố hình học và rèn luyện kĩ năng thực hành giải toán, vận dụng các kiến thức, kỹ năng đó vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn gần gũi trong cuộc sống hàng ngày Qua đó, học sinh biết làm việc có kế hoạch, có căn cứ, phát triển được tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo Muốn vậy, việc giáo viên nắm vững được quy trình dạy học giải toán là điều rất cần thiết để giúp học sinh thực hiện hoạt động giải toán có hiệu quả

Qua thực tế sư phạm cho thấy, việc dạy học giải toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học còn rập khuôn, máy móc, chưa tuân thủ theo một quy trình khoa học, chưa huy động đúng kiến thức và khả năng tham gia hoạt động của học sinh Dẫn đến việc học sinh nắm cách giải toán một cách mơ hồ, máy móc theo kiểu bắt chước, rập khuôn , chưa nhận thức rõ ràng dạng toán và chưa phân biệt rõ ràng giữa dạng toán này với dạng toán khác, khi giải toán phạm phải rất nhiều sai lầm không đáng có

Trong tình hình mới, công nghệ thông tin phát triển đòi hỏi học sinh nhanh chóng tiếp cận cái mới, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo để chiếm lĩnh tri thức Vì vậy, việc nắm vững các thuật toán lại đặc biệt quan trọng để

2

giúp học sinh làm việc khoa học, xét đoán có căn cứ, có óc độc lập suy nghĩ, tự vạch ra kế hoạch cụ thể cho từng bài toán trên cơ sở học sinh đã nắm vững thuật toán, từ đó biết tự kiểm tra công việc và kết quả mình làm, biết rút ra những kết luận cần thiết Hơn nữa, học sinh có dịp nhìn nhận toàn diện mỗi loại toán, thấy được sự phát triển của chúng từ đơn giản đến phức tạp

Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu dạy học giải các bài toán bậc Tiểu học đã quan tâm đến vấn đề thuật toán, vấn đề phát triển tư duy cho học sinh Tuy nhiên, việc kết hợp dạy học theo quy trình và phát triển tư duy tích cực cho học sinh chưa được quan tâm sát sao Chính vì những điều trên, tôi chọn

đề tài “Hình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển

hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức” nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học Toán

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu khái niệm quy trình dạy học

và khái niệm về tích cực hóa hoạt động của học sinh Từ đó, tổ chức, hướng dẫn học sinh giải một số dạng toán điển hình trên cơ sở các bài toán gốc Học sinh phải tự mình khái quát hóa để đưa ra thuật toán và vận dụng được thuật toán một cách linh hoạt vào việc giải một số dạng toán điển hình

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài này có nhiệm vụ trả lời các câu hỏi sau: a) Đặc điểm hoạt động nhận thức và sự phát triển tư duy của học sinh Tiểu học liên quan đến việc học giải toán như thế nào?

b) Quy trình dạy học là gì? Phương pháp tích cực trong dạy học là như thế nào? Tại sao cần phải xây dựng quy trình dạy học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức?

c) Các dạng toán điển hình trong sách giáo khoa lớp 4,5 được trình bày như thế nào? Đặc điểm cấu trúc nội dung của chúng ra sao?

d) Việc hình thành và củng cố quy trình dạy học các dạng toán điển hình như thế nào để phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh?

3

e) Đã tiến hành thực nghiệm như thế nào? Nội dung và hình thức thực nghiệm, kết quả thực nghiệm ra sao? Rút ra được kết luận gì qua việc thực nghiệm?

4 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh giải các dạng toán điển hình theo đúng quy trình, huy động đúng các kiến thức và kĩ năng toán học, tích cực tham gia các hoạt động thì sẽ giúp học sinh lĩnh hội tri thức một cách khoa học

để tự mình tìm ra thuật toán và vận dụng nó vào việc giải toán điển hình Từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học nội dung này

Bởi vì, năng lực chỉ được hình thành và phát triển trong hoạt động một cách tích cực, đúng quy trình khoa học

5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu

Quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học

5.2 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp hình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình ở các lớp cuối bậc Tiểu học theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức

6 Phạm vi nghiên cứu

Do thời gian hạn chế nên tôi tập trung điều tra, khảo sát và thực nghiệm tại trường Tiểu học Hải Thành, Đồng Hới, Quảng Bình trong môn Toán lớp 4

7 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các vấn đề đã đặt ra trong đề tài, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Tôi đã tham khảo một số tài liệu về các đặc điểm tâm lý lứa tuổi Tiểu học liên quan đến việc dạy học Toán, cơ sở triết học duy vật biện chứng về hoạt động nhận thức toán học, các phương pháp dạy học toán, lý luận dạy học toán,

4

7.2 Phương pháp điều tra

Phương pháp này được sử dụng trong quá trình tìm hiểu nhận thức của giáo viên xung quanh vấn đề hình thành và củng cố quy trình dạy học giải một số dạng toán điển hình theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức

7.3 Phương pháp quan sát

Phương pháp này được sử dụng trong các tiết dự giờ, quan sát giáo viên và học sinh trong các hoạt động để đánh giá sự tích cực hóa trong hoạt động nhận thức

7.4 Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp này được sử dụng khi giáo viên áp dụng quy trình đã đưa ra vào thực tế dạy học để kiểm tra tính khả thi của đề tài

7.5 Phương pháp thống kê-phân loại-so sánh

Phương pháp này được sử dụng trong đối chứng kết quả thực nghiệm

+ Hệ thống đươc một số nguyên tắc dạy học và nêu được các biện pháp tương ứng với các nguyên tắc đó nhằm phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh

+ Phân tích đặc điểm cấu trúc nội dung của một số dạng toán điển hình trong sách giáo khoa lớp 4,5

*Về mặt thực tiễn:

+ Xây dựng được quy trình dạy học một số dạng toán điển hình theo xu hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức

+ Xây dựng được hệ thống bài tập một số dạng toán điển hình với mức độ

từ đơn giản đến phức tạp để khuyến khích các hoạt động học tập của học sinh

Khóa luận đủ ở file: Khóa luận full