Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945
Trang 1Em xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Khoa học Xã hội Các thầy cô giáo trong trường Đại học Quảng Bình, đã tận tình giảng dạy em trong suốt bốn năm học tại trường và động viên giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận
Xin chân thành cảm ơn trung tâm học liệu trường Đại học Quảng Bình, đã giúp đỡ tạo điều kiện cho em trong quá trình tìm kiếm tài liệu để hoàn thành khóa luận này
Cuối cùng đó là lời cảm ơn tới những người thân trong gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ và động viên em hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này
Bản thân em mặc dù đã cố gắng rất nhiều nhưng vì những kinh nghiệm và thời gian có hạn nên khóa luận này sẽ không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tác giả khóa luận rất mong muốn nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn bè
để khóa luận được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Quảng Bình, tháng 5 năm 2018
Tác giả
Phan Thị Hiền
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.s Lê Trọng Đại Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào
Quảng Bình, tháng 5 năm 2018
Tác giả
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 3
3.1 Mục đích 3
3.2 Nhiệm vụ 3
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
4.1 Đối tượng nghiên cứu 4
4.2 Phạm vi nghiên cứu 4
5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 4
5.1 Nguồn tài liệu 4
5.2 Phương pháp nghiên cứu 5
6 Dự kiến đóng góp của khóa luận 5
7 Bố cục của khóa luận 6
B NỘI DUNG 7
CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ LÀNG KIÊM LONG (XÃ QUẢNG KIM, HUYỆN QUẢNG TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH) TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 7
1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 7
1.1.1 Vị trí địa lý 7
1.1.2 Điều kiện tự nhiên 7
1.2 Lịch sử hình thành và phát triển của làng Kiêm Long 11
1.2.1 Sự hình thành và phát triển của làng Kiêm Long 11
1.2.2 Dân cư 15
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 17
Trang 4CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH KINH TẾ VÀ NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA VẬT CHẤT CỦA LÀNG KIÊM LONG TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM
1945 18
2.1 Hoạt động kinh tế 18
2.1.1 Nông nghiệp 18
2.1.1.1 Trồng Trọt 18
2.1.1.2 Chăn nuôi 21
2.1.1.3 Khai thác lâm sản 22
2.1.1.4 Săn bắn 23
2.1.1.5 Đánh bắt và nuôi thủy sản 24
2.1.2 Thủ công nghiệp 24
2.1.3 Hoạt động buôn bán trao đổi 24
2.2 Di sản văn hóa vật chất 26
2.2.1 Miếu, Nghè thờ 26
2.2.2 Nền thánh 28
2.2.3 Đình làng 29
2.2.4 Điếm 30
2.2.5 Giếng làng 31
2.3 Sinh hoạt vật chất 31
2.3.1 Nhà ở 31
2.3.2 Ăn 32
2.3.3 Mặc 36
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 38
CHƯƠNG 3: NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA TINH THẦN NỔI BẬT CỦA NHÂN DÂN LÀNG KIÊM LONG TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 39 3.1 Cơ cấu tổ chức làng Kiêm Long 39
3.1.1 Bộ máy quản lý 39
3.1.2 Các tổ chức xã hội trong làng trước Cách mạng tháng Tám 1945 41
3.2 Phong tục, tập quán và lễ hội 43
3.2.1 Lễ hội 43
3.2.2 Tết 49
Trang 53.3 Tín ngưỡng, tôn giáo 52
3.3.1 Tín ngưỡng 52
3.3.2 Tôn giáo 53
3.4 Văn học 54
3.4.1 Thổ ngữ 54
3.4.2 Văn học dân gian 58
3.4.3.Văn học viết 65
3.5 Nghệ thuật diễn xướng dân gian 68
3.5.1 Ca Trù (hát nhà trò) 69
3.5.2 Hát Kiều 73
3.5.3 Hò nam nữ giao duyên 75
C KẾT LUẬN 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO 82
Trang 6Trong quá trình nghiên cứu văn hóa làng xã, thì việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa như thế nào? để kế thừa được những truyền thống tốt đẹp của văn hóa làng
xã nói chung, vùng đất Kiêm Long xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình nói riêng, đó là một điều không phải dễ
Văn hóa làng là một thành tố quan trọng của nền văn hóa dân tộc; là nền tảng cơ
sở để xây dựng nông thôn phát triển bền vững Vì vậy, tìm hiểu cặn kẽ, có hệ thống về văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945 là nội dung cơ bản của luận văn này
Những thập kỷ gần đây, việc nghiên cứu và tìm hiểu về vấn đề văn hóa làng xã được Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm Các nghị quyết Đại hội VI, VII, VIII, IX,
X, XI, XII của Đảng đều chủ trương xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiến tiến đậm đà bản sắc dân tộc, đều đề cao nhiệm vụ kế thừa, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống Bởi trong quá trình phát triển đất nước, xu thế đô thị hóa nông thôn diễn ra mạnh mẽ khiến cho nhiều giá trị văn hóa đã đang và sẽ bị mai một vậy nên nghiên cứu về văn hóa làng xã là một việc làm cấp bách mang tính thời sự, nhằm góp phần gom góp bảo lưu kế thừa và phát triển chúng
Là một sinh viên chuyên ngành khoa học lịch sử tôi quyết định chọn nghiên cứu
tìm hiểu văn hóa làng Kiêm Long trước cách mạng tháng Tám 1945 làm khóa luận tốt
nghiệp Việc nghiên cứu tìm hiểu văn hóa làng Kiêm Long sẽ giúp cho chính tác giả khóa luận mở mang hiểu biết của mình về những giá trị văn hóa của địa phương, làm hành trang cho cuộc sống và nghề nghiệp sau này
Việc thực hiện khóa luận còn góp phần giới thiệu, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của cha ông ta thời xưa
Trang 72
Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nói trên, chúng tôi chọn vấn đề
“Văn hóa làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước Cách mạng tháng Tám 1945” để làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nghiên cứu về văn hóa làng xã không phải là mảng đề tài mới nhưng vẫn luôn
có tính thời sự, hấp dẫn, lý thú riêng Trong thời gian gần đây, với xu thế giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa làng xã trên toàn quốc nói chung, đã có một số công trình đã nghiên cứu riêng về làng Kiêm Long Có thể kế đến một số công trình tiêu biểu sau:
Một số công trình có đề cập đến làng Kiêm Long như: Lịch sử Đảng bộ huyện Quảng Trạch tập 1, 2, 3; Địa lý - Lịch sử Quảng Bình, Lịch sử Đảng bộ xã Quảng Hợp tập 1, Lịch sử Đảng bộ xã Quảng Tùng tập 1, Lịch sử Đảng bộ xã Quảng Phú tập
1, Lịch sử Đảng bộ xã Quảng Đông tập 1, Cảnh Dương chí lược, Lịch sử Quảng Bình
xuất bản năm 2014 của Tiến sỹ Nguyễn Khắc Thái có đều cập sơ lược đến vấn đề lịch sử hoặc văn hóa của làng Kiêm Long Một số bài viết đăng trên Tuổi trẻ online, Báo Mới.com, báo Nhân dân, báo Quảng Bình, tạp chí Văn hóa Quảng Bình, tạp chí Thông tin Khoa học - Công nghệ Quảng Bình, có các chuyên khảo về một số thành tựu văn hóa của làng Kiêm Long như Hát Kiều, ca trù, Văn hóa ẩm thực của các tác giả như Trần Hữu Danh, Lê Trọng Đại, Mỹ Hiền
Các tài liệu nghiên cứu sâu về lịch sử và văn hóa làng Kiêm Long trước Cách mạng tháng Tám 1945, không nhiều trước hết là tập tài liệu chép tay về lịch sử Đảng
bộ xã Quảng Kim từ khi 1930 đến 1973 dưới dạng sơ thảo Tập tài liệu này đã tái hiên được những nét cơ bản về lịch sử và văn hóa của Kiêm Long Tuy nhiên, có nhiều thông tin về làng Kiêm Long chưa thật chính xác, chưa được kiểm chứng hoặc còn trình bày sơ lược như một số sự kiện lịch sử, truyền thống, các phong tục, lễ hội, di tích, các nhân vật lịch sử văn hóa của làng Công trình đầu tiên nghiên cứu quy mô và khoa học nhất về địa lý tự nhiên, lịch sử và văn hóa vùng đất có chứa làng Kiêm Long
tính từ trước tới nay là cuốn Địa chí xã Quảng Kim của nhóm tác giả Lê Trọng Đại -
Trần Hữu Danh - Bùi Thị Nhàn được nhà xuất bản Thuận Hóa ấn hành tháng 2 năm
2018 Địa chí xã Quảng Kim đã trình bày tương đối cụ thể về lịch sử 3 ngôi làng hợp thành xã Quảng Kim; trong đó có làng Kiêm Long Trong Địa chí xã Quảng Kim các
Trang 83
tác giả đã luận giải về các tên làng làm rõ quá trình hình thành và phát triển của 3 ngôi
làng nói trên Địa chí Quảng Kim đã tái hiện lại bức tranh văn hóa phong phú của 3 làng gồm: Kim Long, Hùng Sơn và Xuân Hòa từ khi thành lập đến năm 2017; Địa chí Quảng Kim đã giới thiệu một hệ thống giá trị văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần và
văn hóa xã hội rất phong phú, đặc sắc từ khi lập làng đến năm 2017 Trên cơ sở kế thừa các thành tựu của những người đi trước khóa luận của chúng tôi chỉ giới hạn tập trung việc nghiên cứu văn hóa của làng Kiêm Long là một trong ba làng thuộc xã Quảng Kim từ khi làng thành lập đến năm 1945
Mặc dù Địa chí xã Quảng Kim đã đề cập khá toàn diện phong phú về văn hóa Quảng Kim trong đó có văn hóa của làng Kiêm Long, nhưng cho đến nay chưa có một công trình nào chú ý tới việc đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị của văn hóa của vùng đất này Đây chính là lĩnh vực mà các công trình nói trên còn
để trống Trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hiện nay, các giá trị văn hóa truyền thống đã và đang đứng trước nguy cơ bị mai một Dó đó công tác sưu tầm, khôi phục, bảo tồn và phát triển đã và đang trở nên cấp bách Vì vậy, trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của những người đi trước, chúng tôi tập hợp, phân loại và lựa chọn những thành tựu nổi bật đồng thời kết hợp với điền dã dân tộc học để sưu tầm tư liệu bổ sung và tiến hành phân tích tài liệu làm rõ các đặc điểm đặc trưng văn hóa của làng Kiêm Long, đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy
các giá trị văn hóa của vùng đất này làm nội dung cơ bản của khóa luận tốt nghiệp
3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
3.1 Mục đích
Thực hiện đề tài này, trên cơ sở khảo cứu nhiều nguồn tài liệu, khóa luận nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển văn hóa của làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm 1945 Trong đó khóa luận tập trung giới thiệu về các giá trị nổi bật về văn hóa vật chất; văn hóa tinh thần của làng Kiêm Long Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, rút ra những đặc điểm, đặc trưng trong văn hóa truyền thống của làng Kiêm Long
3.2 Nhiệm vụ
Đề tài giải quyết các nhiệm vụ khoa học sau đây:
- Khái lược lịch sử lập làng, định cư, quá trình phát triển của làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm 1945
Trang 94
- Giới thiệu các thành tựu nổi bật về văn hóa vật thể và phi vật thể của làng Kiêm Long; Rút ra các đặc điểm, đặc trưng văn hóa làng Kiêm Long; Đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của làng Kiêm Long
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu khái lược về tự nhiên, lịch sử làm cơ sở đi sâu nghiên cứu văn hóa của làng Kiêm Long, xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình từ khi thành lập đến năm 1945
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi thời gian: Văn hóa làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm 1945
trên 2 phương diện gồm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần
- Phạm vi không gian: Không gian nghiên cứu chính của luận văn được xác định
trong phạm vi không gian của làng Kiêm Long, (nay thuộc xã Quảng Kim, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình)
- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu khái lược về tự nhiên, lịch sử, kinh tế của làng
Kiêm Long và tập trung nghiên cứu văn hóa của làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm 1945, cụ thể trên các phương diện: quá trình hình thành, phát triển và cơ cấu tổ chức; những thành tựu văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần nổi bật của làng Kiêm Long Mặt khác luận văn mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm kế thừa, bảo tồn và phát huy chúng trong thời gian tới
Những vấn đề nằm ngoài giới hạn về thời gian, không gian và nội dung nêu trên không thuộc phạm vi và đối tượng nghiên cứu của đề tài
5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
5.1 Nguồn tài liệu
* Tài liệu gốc: bao gồm các bộ sử của các triều đại phong kiến như Đại Việt sử
ký toàn thư của Ngô Sỹ Liên và các sử thần triều Lê; Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú; Ô châu cận lục của Dương Văn An; Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn; Đại Nam nhất thống chí Ngoài ra, chúng tôi còn khai thác các tài liệu như: gia
phả, thúc ước, văn bia của làng Kiêm Long và các dòng họ ở ngôi làng này
Trang 105
* Tài liệu nghiên cứu:
Chúng tôi tham khảo những tài liệu nghiên cứu lịch sử - văn hóa Đặc biệt là
cuốn Địa chí Quảng Kim do nhóm tác giả Lê Trọng Đại và Trần Hữu Danh biên
soạn
Ngoài ra, chúng tôi còn tham khảo một số tài liệu giới thiệu thành tựu văn hóa về phong tục, tập quán, tín ngưỡng như: Tạp chí Thông tin văn hóa huyện Quảng Trạch, Tạp chí văn hóa Quảng Bình
* Tài liệu điền dã: Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi đã trực tiếp tiến
hành nhiều cuộc điền dã, gặp gỡ trao đổi với các cụ già trong làng Đây là nguồn tư liệu bổ trợ quan trọng giúp chúng tôi làm rõ hơn về quá trình hình thành, tên gọi cũng như giá trị văn hóa làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm 1945
5.2 Phương pháp nghiên cứu
* Sưu tầm tài liệu: Để có nguồn tư liệu phục vụ cho khóa luận, chúng tôi tiến
hành sưu tầm, tích lũy, sao chép tư liệu ở văn phòng Huyện ủy huyện Quảng Trạch, Sở văn hóa thông tin, bảo tàng Quảng Bình, sử dựng phương pháp phỏng vấn, nghiên cứu, sao chép, chụp ảnh làm tư liệu các đền miếu của làng Kiêm Long
* Xử lý tài liệu: Để hoàn thành khóa luận chúng tôi sử dụng phương pháp lịch sử
và phương pháp lôgic là hai phương pháp chủ yếu Với phương pháp lịch sử chúng tôi
cố gắng dựng lại những nét khái lược về lịch sử và đặc biệt đi sâu khôi phục lại bức tranh văn hóa truyền thống của làng Kiêm Long xưa Với phương pháp logic chúng tôi
đi sâu phân tích tài liệu làm rõ đặc điểm, đặc trưng, bản chất các giá trị văn hóa lịch
sử
Ngoài ra, để hoàn thành khóa luận chúng tôi còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu liên ngành như: phương pháp thống kê, so sánh, đối chiếu để xử lý tư liệu và trình bày các nội dung của luận văn một cách khoa học, có hệ thống
6 Dự kiến đóng góp của khóa luận
- Thứ nhất: Khóa luận phục dựng lại bức tranh có hệ thống về quá trình hình
thành, phát triển và cơ cấu tổ chức của làng Kiêm Long từ khi thành lập đến năm
1945
Trang 11Khóa luận đủ ở file: Khóa luận full