Ảnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên (Luận án tiến sĩ)

Ảnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái NguyênẢnh hưởng của chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo dân tộc thiểu số ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN LỆ THỊ BÍCH HỒNG

ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TỚI SINH KẾ CỦA HỘ NGHÈO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở

HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN LỆ THỊ BÍCH HỒNG

ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TỚI SINH KẾ CỦA HỘ NGHÈO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở

HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện, số liệu

và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chƣa đƣợc dùng để bảo vệ một học vị nào Mọi nguồn số liệu và các thông tin trích dẫn trong luận án đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận án

Trần Lệ Thị Bích Hồng

ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các cơ quan, các cấp lãnh đạo và cá nhân Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Hiệu trường Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh, Phòng Đào tạo, các thầy, cô giáo khoa Kinh tế thuộc trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Đỗ Anh Tài; PGS.TS Nguyễn Xuân Trường - Người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá

trình nghiên cứu và hoàn thành luận án

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Cục thống kê tỉnh Thái Nguyên, Sở Lao động Thương binh và xã hội tỉnh Thái Nguyên, Ban dân tộc tỉnh Thái Nguyên,

Ủy ban nhân dân huyện Võ Nhai và các hộ nông dân, cán bộ, công tác tại các xã tôi

đã tiến hành trực tiếp điều tra

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ phòng Đào tạo, các giảng viên khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn trường Đại học Nông Lâm - nơi tôi đang công tác đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp

đỡ tôi hoàn thành luận án

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận án

Trần Lệ Thị Bích Hồng

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ix

DANH MỤC BẢNG x

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, HỘP xi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Những đóng góp mới và ý nghĩa của luận án 4

5 Bố cục của luận án 5

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 6

1.1 Nghiên cứu các chính sách XĐGN và sinh kế người nghèo ở nước ngoài 6

1.1.1 Nhóm tài liệu nghiên cứu về nghèo đói và các chính sách XĐGN 6

1.1.2 Nhóm tài liệu về sinh kế và ảnh hưởng của các chính sách XĐGN 7

1.2 Nghiên cứu chính sách xóa đói giảm nghèo và sinh kế với đồng bào DTTS ở Việt Nam 10

1.2.1 Nhóm tài liệu nghiên cứu về nghèo đói và các chính sách XĐGN 10

1.2.2 Nhóm tài liệu nghiên cứu về ảnh hưởng của các chính sách XĐGN đến đời sống người dân 16

1.3 Đánh giá chung về tổng quan các tài liệu nghiên cứu 19

iv

1.3.1 Kết quả đạt được 19

1.3.2 Hạn chế còn tồn tại và “khoảng trống” nghiên cứu 20

Chương 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC CHÍNH SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TỚI SINH KẾ HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ 21

2.1 Cơ sở lý luận 21

2.1.1 Một số lý luận về đói nghèo 21

2.1.2 Chính sách xóa đói giảm nghèo 26

2.1.3 Hộ dân tộc thiểu số 28

2.1.4 Sinh kế của hộ dân tộc thiểu số 32

2.1.5 Hoạt động, kết quả và nguồn lực sinh kế của hộ dân tộc thiểu số 36

2.1.6 Nội dung nghiên cứu ảnh hưởng của các chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của hộ nghèo DTTS 45

2.1.7 Các yếu tố ảnh hưởng của chính sách XĐGN tới sinh kế hộ nghèo DTTS 47

2.2 Cơ sở thực tiễn 50

2.2.1 Kinh nghiệm thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở một số nước trên thế giới và Việt Nam 50

2.2.2 Kinh nghiệm đánh giá ảnh hưởng của các chính sách XĐGN đến đời sống người dân trên thế giới và ở Việt Nam 56

2.2.3 Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Võ Nhai nói riêng trong thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo 61

Chương 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 62

3.1 Câu hỏi nghiên cứu 62

3.2 Khung phân tích của luận án 62

v

3.3 Phương pháp nghiên cứu 65

3.3.1 Phương pháp tiếp cận 65

3.3.2 Phương pháp thu thập thông tin 66

3.3.3 Phương pháp xử lý, tổng hợp và phân tích thông tin 72

3.4 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 73

3.4.1 Hệ thống chỉ tiêu về đặc điểm tự nhiên, KTXH 73

3.4.2 Hệ thống chỉ tiêu về nhóm hộ khảo sát 74

3.4.3 Hệ thống chỉ tiêu về thực hiện chính sách và ảnh hưởng của các chính sách XĐGN tới sinh kế các hộ DTTS 74

Chương 4 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC CHÍNH SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TỚI SINH KẾ CỦA HỘ NGHÈO DÂN TỘC THIỂU SỐ HUYỆN VÕ NHAI 76

4.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 76

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 76

4.1.2 Đặc điểm về điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai 80

4.2 Tình hình triển khai, thực hiện chính sách XĐGN trên địa bàn huyện 88

4.2.1 Công tác tổ chức chỉ đạo và triển khai các chính sách XĐGN 88

4.2.2 Tổ chức thực hiện các chính sách XĐGN trên địa bàn huyện 92

4.2.3 Bố trí nguồn lực, giám sát, đánh giá việc thực hiện các chính sách XĐGN giai đoạn 2011 - 2015 93

4.3 Đánh giá kết quả của việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế các hộ dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai 95

4.3.1 Nhóm chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm 95

vi 4.3.2 Nhóm chính sách hỗ trợ tạo điều kiện cho người nghèo DTTS tiếp

cận với các dịch vụ cơ bản 97 4.3.3 Nhóm chính sách tín dụng ưu đãi 100 4.3.4 Nhóm chính sách hỗ trợ đặc thù 102 4.4 Đánh giá thực trạng nguồn lực sinh kế của các hộ điều tra tại

địa bàn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên 103 4.4.1 Thông tin cơ bản của các hộ nghèo DTTS được điều tra 103

4.4.2 Thông tin cơ bản về các nguồn lực của hộ nghèo DTTS được điều

tra 105 4.5 Kết quả phân tích ảnh hưởng, tính tích cực và hạn chế của

chính sách XĐGN tới nguồn lực sinh kế các hộ nghèo DTTS điều tra 109

4.5.1 Đánh giá ảnh hưởng của chính sách XĐGN đến nguồn lực con

4.5.5 Đánh giá ảnh hưởng của chính sách XĐGN đến nguồn lực tài

chính 123

4.5.6 Đánh giá chung về ảnh hưởng của các chính sách XĐGN đến sự

thay đổi các nguồn lực sinh kế của các hộ nghèo DTTS huyện Võ Nhai 126 4.6 Kết quả về phát triển sinh kế và giảm nghèo do ảnh hưởng có

tính tổng thể của các chính sách xóa đói giảm nghèo tới sinh kế của

các hộ nghèo DTTS ở huyện Võ Nhai 128

vii 4.6.1 Thay đổi nguồn thu của các hoạt động sinh kế khi các chính sách

XĐGN ảnh hưởng 128

4.6.2 Ảnh hưởng của chính sách XĐGN dẫn đến thay đổi cơ cấu thu

nhập trong hoạt động Nông lâm nghiệp 130 4.7 Các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả của chính sách xóa đói giảm

nghèo tới hộ nghèo dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai 132 4.7.1 Ảnh hưởng của công tác hoạch định chính sách XĐGN 132

4.7.2 Năng lực tổ chức triển khai, giám sát và đánh giá các chính sách

XĐGN trên địa bàn huyện 136 4.7.3 Vai trò của cán bộ cấp Huyện, cấp xã trong giảm nghèo 137 4.7.4 Vai trò của tổ chức đoàn thể trong giảm nghèo 138 Chương 5 GIẢI PHÁP THỰC HIỆN HIỆU QUẢ CÁC CHÍNH

SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO NHẰM CẢI THIỆN SINH KẾ

CHO CÁC HỘ NGHÈO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở HUYỆN VÕ

NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN 141 5.1 Quan điểm và định hướng cải thiện sinh kế khi thực hiện các

chính sách XĐGN cho các hộ nghèo DTTS ở huyện Võ Nhai 141 5.1.1 Quan điểm 141

5.1.2 Định hướng cải thiện sinh kế khi thực hiện các chính sách XĐGN

cho các hộ nghèo DTTS ở huyện Võ Nhai 142 5.2 Một số giải pháp thực hiện hiệu quả các chính sách XĐGN cho

các hộ nghèo DTTS ở huyện Võ Nhai 143 5.2.1 Giải pháp chung 143

5.2.2 Giải pháp cụ thể đối với từng nhóm chính sách XĐGN được triển

khai trên địa bàn huyện Võ Nhai 147

viii 5.2.3 Nhóm giải pháp về phát triển kinh tế và nhân rộng các mô hình

sinh kế có hiệu quả góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo đối với

huyện Võ Nhai- Thái Nguyên 152

5.3 Kiến nghị 154

5.3.1 Đối với nhà nước 154

5.3.2 Đối với cấp tỉnh và địa phương huyện Võ Nhai 155

5.3.3 Đối với các hộ nghèo 156

KẾT LUẬN 156

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 158

TÀI LIỆU THAM KHẢO 159

PHỤ LỤC 168

ix

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

cho đồng bào dân tộc thiểu số nghèo theo quyết định số 134/2004/QĐ-TTg

vùng dân tộc thiểu số và miền núi theo quyết định 135/1998/QĐ-TTg

x

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Chuẩn nghèo của Việt Nam được xác địnhqua các thời kỳ

(1993 - 2020) 25

Bảng 3.1 Thống kê số hộ nghèo thuộc nhóm đối tượng DTTS trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên 67

Bảng 3.2 Các xã nghiên cứu phân theo các tiểu vùng tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên 69

Bảng 3.3 Tổng hợp kết quả chọn mẫu nghiên cứu 69

Bảng 3.4 Thành phần cán bộ tham gia trả lời bảng hỏi 70

Bảng 3.5: Giá trị của thang đo Likert 5 mức độ 71

Bảng 3.6: Các mức đánh giá theo thang đo Likert 5 mức độ 72

Bảng 4.1 Tình hình phân bố sử dụng đất đai huyện Võ Nhai giai đoạn (2012 - 2016) 79

Bảng 4.2 Tình hình dân số và lao động huyện Võ Nhai giai đoạn (2012 - 2016) 81

Bảng 4.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên giai đoạn (2012 - 2016) 85

Bảng 4.4 Hiện trạng giáo dục huyện Võ Nhai năm 2016 86

Bảng 4.5a Hiện trạng ngành Y tế huyện Võ Nhai năm 2016 87

Bảng 4.5b Cơ cấu đội ngũ cán bộ ngành Y tế của huyện Võ Nhai năm 2016 87

Bảng 4.6 Tình hình đầu tư nguồn lực thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2015 của huyện Võ Nhai 94

Bảng 4.7: Kết quả thực hiện chính sách đào tạo nghề, giải quyết việc làm của huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên 96

Bảng 4.8 Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ giáo dục của huyện Võ Nhai giai đoạn 2011- 2015 97

xi Bảng 4.9 Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ chăm sóc sức khỏe của

huyện Võ Nhai giai đoạn 2011 - 2015 98Bảng 4.10: Tình hình hỗ trợ nhà ở cho các hộ nghèo DTTS ở huyện Võ

Nhai giai đoạn 2011 - 2015 99Bảng 4.11 Kết quả thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi của huyện Võ

Nhai giai đoạn 2011-2015 100Bảng 4.12: Thông tin cơ bản của chủ hộ DTTS được khảo sát 104Bảng 4.13: Thông tin cơ bản về các nguồn lực của hộ DTTS được

khảo sát 105Bảng 4.14 Tình trạng nhà ở của các hộ điều tra 106Bảng 4.15 Tỷ lệ hộ được sử dụng nước sinh hoạt và nhà vệ sinh hợp

vệ sinh 107Bảng 4.16 Sở hữu tài sản vật chất của hộ gia đình DTTS phục vụ sinh kế 108Bảng 4.17 Ảnh hưởng của chính sách XĐGN đến sự thay đổi nguồn

lực con người 109Bảng 4.18 Ảnh hưởng của các chính sách ảnh hưởng đến sự thay đổi

nguồn lực tự nhiên 115Bảng 4.19 Ảnh hưởng của các chính sách đến sự thay đổi nguồn lực

vật chất 118Bảng 4.20 Ảnh hưởng của các chính sách đến sự thay đổi nguồn lực

xã hội 121Bảng 4.21 Ảnh hưởng của các chính sách đến sự thay đổi nguồn lực

tài chính 124Bảng 4.22: Ảnh hưởng của các chính sách đến sự thay đổi nguồn lực

sinh kế của các hộ dân tộc thiểu số 127Bảng 4.23 Kết quả về hộ nghèo giai đoạn 2011-2015 132

xii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, HỘP

Hình 2.1: Ngũ giác nguồn lực sinh kế 38

Hình 3.1: Khung phân tích 64

Hình 4.1: Bản đồ hành chính huyện Võ Nhai 76

Hình 4.2: Cơ cấu dân tộc huyện Võ Nhai năm 2016 82

Hình 4.3: Sự thay đổi các nguồn lực sinh kế do ảnh hưởng từ các chính sách xóa đói giảm nghèo 127

Hình 4.4: Thay đổi nguồn thu từ các hoạt động sinh kế của các hộ điều tra khi có chính sách xóa đói giảm nghèo ảnh hưởng 129

Hình 4.5: Thay đổi cơ cấu thu nhập ở nhóm ngành Nông lâm nghiệp 130

Hình 4.6: Đánh giá của cán bộ trong ban chỉ đạo giảm nghèo về hệ thống tổ chức triển khai thực hiện các chính sách giảm nghèo tại địa phương 137

Hộp 4.1: Cán bộ luôn đi sâu, đi sát, nắm bắt tình hình và gương mẫu trong công tác giảm nghèo của huyện 138

Hộp 4.2: Vai trò của các tổ chức đoàn thể xã Phú Thượng trong xây dựng nông thôn mới 139

Luận án đủ ở file: Luận án full