Vận dụng phương pháp dự án vào dạy học bài “tiểu sử tóm tắt” (ngữ văn 11) (2018

DHDA là một trong những mô hình hiện đại, có thể được sử dụng khi dạy học một số nội dung kiến thức mới, kiến thức có tính ứng dụng vào thực tiễn đời sống, thậm chí là trong từng bài học

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn

HÀ NỘI, 2018

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn

Người hướng dẫn khoa học

TS PHẠM KIỀU ANH

HÀ NỘI, 2018

Vì điều kiện thời gian có hạn nên khóa luận không tránh khỏi những hạn chế nhất định Tôi mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp của các thầy cô và các bạn

để khóa luận này đƣợc hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày 24 tháng 4 năm 2018

Sinh viên

Lê Hằng Nga

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo – TS Phạm Kiều Anh Tôi xin cam đoan rằng:

- Đề tài này là kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của riêng tôi

- Những tư liệu được sử dụng, trích dẫn trong đề tài này là trung thực

- Kết quả nghiên cứu này không hề trùng với bất cứ công trình nghiên cứ của tác giả nào trước đó đã được công bố

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 24 tháng 4 năm 2018

Sinh viên

Lê Hằng Nga

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề .2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Bố cục của khóa luận 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 7

1.1 Dạy học dự án 7

1.1.1 Khái niệm “dạy học dự án” 7

1.1.2 Những đặc điểm cơ bản của dạy học dự án 8

1.1.3 Ưu điểm của dạy học dự án 10

1.1.4 Quy trình tổ chức dạy học dự án 11

1.2 Cơ sở lí luận về “Tiểu sử tóm tắt” 12

1.2.1 Giới thiệu chung về tiểu sử tóm tắt 12

1.2.2 Yêu cầu cơ bản của việc tạo lập văn bản tiểu sử tóm tắt 13

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” 14

1.3.1 Thực trạng dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT 14

1.3.2 Thực trạng học bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT 15

1.3.3 Nhận xét chung 16

CHƯƠNG 2 DẠY HỌC BÀI “TIỂU SỬ TÓM TẮT” CÓ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN 17

2.1 Mục đích của việc dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” cho học sinh THPT 17

2.2 Xác định nội dung dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” sử dụng phương pháp dự án 17

2.2.1 Nội dung dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” 17

2.2.2 Xác định những nội dung dạy học có sử dụng phương pháp dự án 19

2.2.3 Xác định cách thức triển khai cho học sinh thực hiện dự án 20

2.3 Thiết kế ý tưởng dự án sử dụng khi dạy bài “Tiểu sử tóm tắt” 22

2.3.1 Thiết kế đơn vị kiến thức chuẩn 22

2.3.2 Thiết kế ý tưởng dự án 22

2.3.3 Thiết kế mục tiêu dự án 22

2.3.4 Thiết kế bộ câu hỏi định hướng 23

2.3.5 Thiết kế các bài tập dự án cho học sinh 23

2.3.6 Thiết kế tài liệu tham khảo cho học sinh 24

2.3.7 Thiết kế giáo án bài “Tiểu sử tóm tắt” 24

2.3.8 Tổ chức hoạt động dạy học theo dự án “Tiểu sử tóm tắt” 25

2.4 Xác định các phương pháp sử dụng kết hợp với phương pháp dự án khi dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” 28

2.5 Định hướng tổ chức dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” sử dụng phương pháp dự án 29

2.6 Đề xuất phương pháp kiểm tra, đánh giá đối với dự án học tập của học sinh 32

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 33

3.1 Mục đích thực nghiệm 33

3.2 Đối tượng thực nghiệm 33

3.3 Địa bàn thực nghiệm 34

3.4 Thời gian thực nghiệm 34

3.5 Nội dung thực nghiệm 34

3.6 Kết quả thực nghiệm 50

KẾT LUẬN 51

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

dự án (dạy học dự án - DHDA) là một trong những mô hình giáo dục hiện nay đang được nhiều nhà khoa học, nhiều cơ sở trường học vận dụng vào quá trình đào tạo con người nhằm phát huy tính tích cực người học DHDA là một trong những mô hình hiện đại, có thể được sử dụng khi dạy học một số nội dung kiến thức mới, kiến thức có tính ứng dụng vào thực tiễn đời sống, thậm chí là trong từng bài học cụ thể nhằm giúp học sinh (HS) giải quyết vấn đề của cuộc sống Cho đến nay, mô hình dạy học này đang từng bước được vận dụng trong một số môn học, trong đó có môn Ngữ văn Khi sử dụng mô hình dạy học này, nhiều người đã nhận thấy tính khả thi

và hiệu quả giáo dục nhất định Cùng với yêu cầu đổi mới giáo dục ở Việt Nam, hiện nay, việc dạy và học trong nhà trường THPT được triển khai theo quan điểm phát triển năng lực người học, chú trọng tới yêu cầu là giúp cho HS biết vận dụng những kiến thức khoa học vào thực tế cuộc sống Dạy học theo dự án là một trong những mô hình dạy học có thể giúp giáo viên (GV) thực hiện tốt yêu cầu này

Trong chương trình dạy học ở trường phổ thông, Ngữ văn được xem là một môn học cơ bản, có ý nghĩa giáo dục một cách toàn diện con người HS (từ tri thức, kỹ năng, giáo dục nhân cách ) Ngữ văn là môn học được cấu thành bởi ba bộ phận là Đọc hiểu văn bản, Tiếng Việt và Làm văn Nếu Đọc hiểu văn bản là phân môn có nhiệm vụ cung cấp cho HS những tri thức về văn học và một số văn bản nhật dụng, qua đó giáo dục nhận thức và tình cảm thẩm mỹ cho các em, Tiếng Việt là phân môn có vai trò trang bị cho người học có những hiểu biết về ngôn ngữ, về tiếng mẹ

đẻ để các em có thể sử dụng bộ công cụ này vào hoạt động học tập và giao tiếp của

và HS vẫn có thái độ ái ngại với phân môn này Nguyên nhân chính là bởi tri thức của phân môn này trừu tượng, khái quát; khối lượng kiến thức khá lớn dẫn tới dễ gây nhàm chán và khô khan với chủ thể học tập Để người học có hứng thú học tập với phân môn này, GV cần tổ chức những hình thức dạy học phù hợp là việc làm cần thiết DHDA là một trong những phương pháp có thể thể hiện điều này Đây là một phương pháp hiện đại, mang tính tích cực, phù hợp với nhiều nội dung kiến thức, kĩ năng của môn Ngữ văn nói chung và phân môn Làm văn nói riêng

“Tiểu sử tóm tắt” là một trong những bài dạy về Làm văn Trọng tâm của việc

dạy bài này là giúp HS hiểu được khái niệm tiểu sử tóm tắt, nắm được mục đích, yêu cầu và cách viết tiểu sử tóm tắt cho một người, một nhân vật nào đó Trên thực

tế, tiểu sử tóm tắt là một kiểu văn bản có tính nhật dụng cao, được sử dụng rộng rãi

và quen thuộc trong đời sống Chính vì thế, dạy học bài này hướng đến việc hình thành và rèn luyện cho HS có kĩ năng tạo lập một văn bản quen thuộc, hay bắt gặp trong cuộc sống Việc sử dụng PPDA vào hướng dẫn HS học tập sẽ giúp các em hứng thú hơn với nội dung kiến thức này

Từ những lí do trên chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Vận dụng phương pháp dự án vào dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” (Ngữ văn 11)”

2 Lịch sử vấn đề

Thuật ngữ DHDA bắt nguồn từ châu Âu nhưng phương pháp dạy học dự án (PPDHDA) lại là một sản phẩm của phong trào giáo dục tiến bộ Mĩ Việc nghiên cứu, học tập thông qua các dự án đã được bắt đầu từ 300 năm trước và có những

3

biến động, thay đổi từ định nghĩa, cách thức tiến hành, phương pháp áp dụng, mức

độ phổ biến… từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, từ quốc gia, châu lục này sang quốc gia, châu lục khác Các nhà nghiên và công trình tiêu biểu của họ đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lí luận của DHDA là: Dewey, Rechard, C.R, Kilpatrick, W.H, Collings, E, Alberty, H.B, Bleeke, M.H, Churh, R.L, Holmes, L.E…

Ở nước ta hiện nay, chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục của Đảng và Nhà nước đang được chú trọng Theo đó, các cấp học, bậc học đều đã và đang chú ý đổi mới cả phương pháp và nội dung dạy học Vì thế, việc áp dụng PPDHDA ngày càng được vận dụng rộng rãi hơn Phương pháp này có thể áp dụng trong hầu hết tất cả các môn học ở các bậc học, đặc biệt là trung học phổ thông Năm 2004, nhiều GV đã được bồi dưỡng chính thức về DHDA và tiến hành thí điểm bằng việc đưa công nghệ thông tin vào dạy học thông qua chương trình “Dạy học hướng đến tương lai” Từ đó ngày càng xuất hiện nhiều hơn các công trình, đề tài, nghiên cứu khoa học nghiên cứu về phương pháp dạy học này Có thể kể đến

các công trình như: “Dạy học dự án – Một phương pháp dạy học mới ở Việt Nam” (Thạc sĩ Đinh Thị Tình, 2012, tạp chí “Lao động và xã hội online”), “Phương pháp dạy học dự án” (Tiến sĩ Lưu Thị Thủy, trang điện tử “TaiLieu.vn”), “Dạy học dự án – từ lí luận đến thực tiễn” (PGS TS Trịnh Văn Biều, trang điện tử “Dạy học dự án”)… Các công trình này đều đã thể hiện rất rõ tác dụng và tính ứng dụng cao của

phương pháp này trong hoạt động dạy học Ngoài việc phát huy tính tích cực, chủ động, lấy người học làm trung tâm, tạo ra hứng thú, say mê cho người học, phương pháp này còn có tác dụng tạo ra mối liên hệ giữa tri thức, lý thuyết trong sách vở với những vấn đề, tình huống xảy ra trong thực tiễn Đây là một ưu điểm lớn của PPDHDA, nâng cao tính ứng dụng của kiến thức SGK, đây là một trong những phương tiện giúp GV dẫn dắt, định hướng cho HS từ những tri thức khoa học đi thẳng đến thực tiễn Cũng bởi tính ưu việt, tính ứng dụng cao mà PPDHDA đã và đang được tiến hành áp dụng trên rất nhiều các môn học ở chương trình phổ thông

4

Việc áp dụng PPDH này vào môn Ngữ văn cũng đã và đang được triển khai ở các cấp độ khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện của từng địa phương Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học tìm hiểu về vấn đề vận dụng PPDHDA vào bộ môn

Ngữ văn có thể kể đến như “Áp dụng phương pháp “Dạy học dự án” trong dạy học các bài học Nhật dụng – chương trình Ngữ văn Trung học Phổ thông” (tác giả Trần Thị Thanh Hương, THPT Ngô Quyền), “Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học Ngữ văn 9” (Trần Thị Thùy Dung, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục), “Ứng dụng phương pháp dạy học dự án vào Văn học dân gian” (GV trường

THPT Phú Nhuận và GV thành phố Hồ Chí Minh) Tuy các công trình nêu trên đều thể hiện khá rõ cách vận dụng phương pháp này vào hoạt động dạy và học bộ môn Ngữ văn nhưng hầu hết lại tập trung vào phân môn Đọc hiểu văn bản Cho đến nay, các công trình nghiên cứu về việc sử dụng PPDHDA vào phân môn Làm văn vẫn chưa nhiều Chính vì thế, kế thừa những thành tựu đã đạt được trong việc nghiên cứu về PPDHDA, chúng tôi tập trung nghiên cứu khả năng vận dụng nó vào hoạt động dạy học phân môn Làm văn – một phân môn mà nhiều GV ở trường THPT còn gặp khó khăn khi áp dụng PPDHDA Trên thực tế, vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu về cách áp dụng DHDA vào phân môn Làm văn ở chương

trình Ngữ văn THPT nên đề tài “Vận dụng phương pháp dự án vào dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” (Ngữ văn 11)” sẽ gợi mở những điểm mới về cách dạy học Làm văn nhằm tạo

hứng thú cho HS, đồng thời giúp HS chủ động làm việc, có cơ hội tiếp cận và thực hiện các

dự án không chỉ trong mà còn vượt ra ngoài phạm vi lớp học nhằm giúp các em có thể đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống sau này

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

5

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để nghiên cứu về đề tài “Sử dụng phương pháp dự án vào dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” (Ngữ văn 11)”, chúng tôi xác định các nhiệm vụ cơ bản sau:

+ Tìm hiểu về dạy học dự án

+ Tổng hợp hệ thống cơ sở khoa học về PPDHDA vào dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt”

+ Nghiên cứu việc vận dụng và tính hiệu quả của PPDHDA vào dạy học bài

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Từ những nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra ở trên, khóa luận tập trung vào việc tìm hiểu về phương pháp dự án nhằm phát hiện ra những cách tổ chức hoạt động dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Bám sát nội dung mà đề tài nghiên cứu, chúng tôi lựa chọn bài “Tiểu sử tóm tắt” (Ngữ văn 11) làm phạm vi nghiên cứu nhằm tạo ra hiệu quả cho những giờ học

Làm văn

5 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu

sau:

5.1 Phương pháp tổng hợp lí luận và thực tiễn

Đây là phương pháp cơ bản trong nghiên cứu khoa học, bản chất của phương pháp này là dựa trên các thông tin đã có bằng các thao tác tư duy logic để rút ra kết luận khoa học Phương pháp này được sử dụng để thu thập nguồn tư liệu nghiên cứu lịch sử vấn đề, cơ sở lí thuyết của đề tài

6

5.2 Phương pháp điều tra khảo sát

Phương pháp điều tra thu thập tư liệu là phương pháp cơ bản để thu thập những thông tin khoa học cần thiết cho đề tài Chúng tôi sử dụng phương pháp này

để khảo sát, điều tra GV và HS khi tìm hiểu thực trạng dạy học Làm văn ở trường

THPT

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này bao gồm các phương pháp cụ thể như: trắc nghiệm, điều tra, thăm dò, thu thập thông tin Nó được sử dụng trong giai đoạn điều tra để đánh giá cơ sở thực tiễn và thử nghiệm sư phạm nhằm hướng tới xem xét tính khả thi cho những đề xuất được nêu trong công trình

5.4 Phương pháp so sánh, đối chiếu

Sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu để thấy được sự giống nhau, khác nhau, đối chiểu để thấy được ưu nhược điểm của nó Tác dụng của phương pháp này là tăng sức thuyết phục và độ tin cậy cho nội dung

6 Bố cục của khóa luận

Khóa luận được triển khai thành ba phần: Mở đầu, nội dung và kết luận Phần nội dung của khóa luận được cấu trúc với 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

Chương 2: Dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt”có sử dụng phương pháp dự án

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

7

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Dạy học dự án

1.1.1 Khái niệm “dạy học dự án”

Dự án (trong tiếng Anh là “project”) có nghĩa là phác thảo, dự thảo, thiết kế Khái niệm này được sử dụng nhiều trong thực tế sản xuất, kinh tế, xã hội Cho đến nay, nó được hiểu là một dự định, một kế hoạch, trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện, tài chính, vật chất, nhân lực và cần được thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đề ra ban đầu Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định

và có tình phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố Từ việc nhận ra mối liên hệ giữa hình thức, mục đích thực hiện dự án với bản chất của hoạt động giáo dục, các nhà khoa học trên thế giới đã xác lập và tạo ra một mô hình giáo dục mới nhằm đáp ứng những yêu cầu của xã hội hiện đại Dạy học theo dự án hay dạy học dự án (DHDA)

ra đời

Về bản chất, DHDA là một mô hình dạy học tiên tiến của thế giới Khi bàn

về mô hình dạy học này, cho đến nay đã có nhiều quan niệm khác nhau về dạy học

dự án, song hiểu một cách đơn giản thì: Dạy học theo dự án là mô hình dạy học lấy hoạt động của HS làm trung tâm Mô hình dạy học này chú trọng phát triển kiến thức và kỹ năng của HS thông qua quá trình người học giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng những kiến thức theo nội dung môn học theo hình thức thiết kế thành các dự án Trong mô hình này, dự án học tập thực chất là những nhiệm vụ học tập cụ thể được GV tạo ra nhằm mục đích là đặt HS vào vai trò tích cực như: Người giải quyết vấn đề, người ra quyết định, điều tra viên hay người viết báo cáo Thường thì HS sẽ làm việc theo nhóm và hợp tác với các chuyên gia bên ngoài

và cộng đồng để trả lời các câu hỏi và hiểu sâu hơn nội dung, ý nghĩa của bài học Học theo

dự án đòi hỏi HS phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản

phẩm lẫn cách thức thực hiện

Như vậy, bản chất của DHDA là cách GV biến những nội dung học tập thành các dự án và yêu cầu HS thực hiện để tạo ra các sản phẩm cụ thể có thể giới thiệu

8

(sản phẩm học tập) DHDA là một mô hình dạy học được đề ra từ những hoạt động trong thực tế cuộc sống và công việc của con người của xã hội hiện đại Nó không chỉ giúp GV cung cấp tri thức cho HS mà còn hướng tới mục đích là từng bước giúp cho các em biết cách làm việc và hòa nhập cộng đồng Mặc dù là một mô hình dạy học tiên tiến song khi áp dụng vào thực tế, nhiều nhà giáo dục đã từng bước vận dụng hình thức này vào trong những nội dung học tập cụ thể, và theo đó, DHDA dần được coi như một phương pháp dạy học hiện đại Nhờ có phương pháp này, GV phát huy triệt để tinh thần lấy người học làm trung tâm bởi khi thực hiện những dự

án học tập được giao, HS phải thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, tạo ra sản phẩm Cũng vì thế, hợp tác, tương tác và làm việc nhóm là những hình thức cơ bản của DHDA

1.1.2 Những đặc điểm cơ bản của dạy học dự án

Mỗi PPDH đều có những đặc điểm riêng và DHDA cũng vậy Khi nghiên cứu phương pháp này, các nhà khoa học đã xác định một cách ngắn gọn những đặc điểm của nó như sau:

DHDA là phương pháp mà ở đó GV tổ chức cho HS thực hiện các nhiệm vụ học tập nhằm thiết lập mối liên hệ giữa nội dung dạy học với cuộc sống ngoài học đường, hướng tới các vấn đề của đời sống sinh động đang diễn ra trên thế giới Phương pháp dạy học này được sử dụng nhằm tăng tính chủ động của HS trong quá trình học tập, gắn nội dung học tập với yêu cầu thực tiễn cuộc sống từ đó các em tự chủ chú

ý, hứng thú với giờ học, tăng tính hiệu quả cho giờ học Khi thực hiện phương pháp này, HS đóng vai trò chủ thể, trực tiếp tham gia hoạt động trong một lĩnh vực cụ thể, qua đó các em

có cơ hội tham gia vào thực tế

DHDA quan tâm đến khả năng đề xuất ý tưởng dự án, kéo theo đó là chú trọng đến khả năng tích hợp công nghệ thông tin vào quá trình thực hiện các sản phẩm học tập do con người tạo ra Vì thế, mô hình dạy học này không đặt nặng mục tiêu dạy kiến thức, mà xuất phát từ nội dung dạy học cụ thể, GV khéo léo đưa ra những hình thức dự án nhằm kích thích người học tham gia thực hiện Trong quá trình giải quyết các nhiệm vụ được giao, HS tất nhiên phải tự tìm hiểu những nội

9

dung cần học thông qua các nguồn tài liệu và thông qua trao đổi một cách có định hướng theo các yêu cầu: Nhiệm vụ cần triển khai, đánh giá kết quả thực hiện, sản phẩm thu được Như vậy, khi sử dụng phương pháp dạy học này, HS thực sự độc lập tiếp cận và tìm hiểu, khám phá và tìm ra những nội dung tri thức khoa học mới

Với tính ứng dụng vào thực tiễn đời sống cao, DHDA mang các vấn đề từ chính cuộc sống hàng ngày vào môi trường lớp học Muốn giải quyết dự án học tập để tạo ra các sản phẩm cụ thể, HS không chỉ đơn thuần chỉ sử dụng các tri thức khoa học độc lập mà phải kết hợp một hệ thống các nội dung kiến thức theo hoạt động được kết nối tới các lĩnh vực khác nhau của việc học Các hoạt động này liên kết một cách có tính quá trình Bởi vậy, kết quả của các dự án mà HS thực hiện không chỉ là sự tiếp nhận tri thức trong ranh giới của từng môn học đơn lẻ mà nó còn là kết tinh của nhiều mảng tri thức khoa học của nhiều môn học kết hợp với nhau Khi thực hiện dự án, HS sẽ tự chọn cách thức thực hiện cho riêng mình, các em tự phân tích, khám phá các chủ đề dự án đó vì các vấn đề thường vô cùng thú

vị với sự tò mò của bản thân Kết quả thực hiện dự án phải là những sản phẩm có thể trưng bày, trình bày được, đó là kết quả của việc giải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống Sản phẩm đó có thể là một bài trình diễn đa phương tiện, một trang web, một trình chiếu, một ấn phẩm, một mô hình vật thật có chức năng vận hành như vật thật hoặc các thiết bị thí nghiệm

DHDA khuyến khích HS giải quyết những vấn đề phức tạp mang tính thực tế Chủ thể học tập phải khám phá, đánh giá, giải thích và tổng hợp thông tin một cách có khoa học, qua đó phát triển các kỹ năng nhận thức, tư duy, khả năng làm việc độc lập và làm việc với nhóm Hoạt động trong học theo dự án gồm các hành động, việc xây dựng các công việc, sự sáng tạo, tham gia thảo luận, thái độ cởi mở, trao đổi thông tin… Trong một dự án học tập, HS có thể thực hiện rất nhiều công đoạn để hoàn thành công việc và áp dụng kiến thức vào thực tế

Khi thực hiện PPDH này, GV phải triển khai nhiệm vụ học tập tới tất cả HS Trong quá trình thực hiện để tạo ra sản phẩm học tập, tất cả các cá nhân đều phải tham gia vào ít nhất một công đoạn, tức là mỗi HS sẽ, là một mắt xích trong dây

mà GV có thể lựa chọn các hình thức dự án nêu trên

1.1.3 Ưu điểm của dạy học dự án

PPDHDA kích thích HS tự đặt câu hỏi, thắc mắc, lập kế hoạch, tìm hiểu, quan sát và suy nghĩ những gì mình đã khám phá Khi bắt tay vào dự án, HS sẽ có

xu hướng khám phá để hoàn thành công việc Từ đó, HS sẽ huy động một cách linh hoạt các kĩ năng nhận thức như phân tích vấn đề mới, tìm kiếm và lựa chọn thông tin, tóm tắt, báo cáo, đi đến kết luận… Như vậy, DHDA tạo cơ hội cho HS tự tìm hiểu chính mình, tự khẳng định mình Đặc trưng của nó là phát huy tính tự lực, chủ động của HS nên chủ thể học tập sẽ có được những cơ hội tự khám phá mình trong

và sau quá trình thực hiện dự án Thông qua quá trình đó, HS tự nhận thấy ưu điểm và yếu điểm của mình rồi dần dần phát huy cũng như khắc phục Đồng thời, khả năng quan sát

ưu và nhược điểm của người cùng nhóm học tập cũng được nâng cao, HS sẽ củng cố kĩ năng làm việc nhóm tốt hơn DHDA phát triển những kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề cho chủ thể học tập Cuộc sống luôn luôn đặt ra những yêu cầu nên kĩ năng phát hiện và giải quyết những tình huống đó là thực sự cần thiết Vì thế, HS cần phải nắm bắt được các yêu cầu, vấn đề từ đó đưa ra những phương hướng giải quyết

cụ thể cho từng trường hợp Dần dần, quá trình này được lặp đi lặp lại khiến cho HS

tự làm chủ cuộc sống của mình Như vậy, PPDH này còn kích thích động cơ, thúc đẩy mong muốn học tập của HS, phát huy khả năng làm việc, tính trách nhiệm và mong muốn được nhìn nhận, đánh giá của người học

PPDHDA tạo điều kiện cho HS phát triển những kĩ năng sống cần thiết Làm việc nhóm sẽ giúp HS được giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều hành, nêu quan điểm cá

11

nhân Đây là những kĩ năng quan trọng, ảnh hưởng nhiều đến sự thành công trong cuộc sống sau này mà nhiều mô hình học tập tích cực đang hướng đến Đó là các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống và cũng là mục tiêu mà DHDA nói riêng, dạy học tích cực nói chung đều hướng tới Có thể nói PPDH này mở ra nhiều cơ hội cho HS được luyện tập và phát triển các kĩ năng này Ví dụ trong quá trình làm việc, các em phải tự mình tìm hiểu thông tin, xử lí thông tin và đưa ra kết quả chính là cơ hội HS được rèn kĩ năng quản lí cũng như điều hành và ra quyết định Hay làm việc nhóm cũng là lúc kĩ năng hợp tác, giao tiếp được củng cố và phát triển mà ở các hình thức học tập khác ít có cơ hội Đó là lí do vì sao DHDA là một phương pháp độc đáo, đa dạng và mang lại kết quả cao

1.1.4 Quy trình tổ chức dạy học dự án

Quy trình dạy học còn gọi là tiến trình dạy học hay các bước dạy học Theo tác giả Thái Duy Tuyên, cấu trúc một quy trình dạy học cơ bản gồm các giai đoạn: Kích thích hoạt động học tập, hình thành phẩm chất, năng lực ở người học, củng cố ứng dụng và kiểm tra Meyer H đưa ra tiến trình dạy học chỉ có ba giai đoạn là: Mở đầu, thực hiện, kết thúc Dựa vào cấu trúc của một quy trình dạy học người ta có thể chia quy trình của DHDA làm nhiều giai đoạn khác nhau Sau đây trình bày một cách phân chia các giai đoạn của DHDA theo 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

Trong giai đoạn này, GV tiến hành các thao tác cơ bản như:

Thứ nhất, GV đề xuất ý tưởng về đề tài của dự án học tập Đề tài dự án có thể nảy sinh từ sáng kiến của GV, HS hoặc của nhóm HS HS là người quyết định lựa chọn đề tài, nhưng phải đảm bảo nội dung phù hợp với mục đích học tập, phù hợp chương trình và điều kiện thực tế

Tiếp theo, GV chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm HS và những yếu tố khác liên quan đến dự án Trong công việc này, GV là người đề xướng nhưng cũng cần tạo điều kiện cho HS tự chọn nhóm làm việc

Cuối cùng, GV hướng dẫn các nhóm HS lập kế hoạch thực hiện dự án, trong

đó HS cần xác định chính xác chủ đề, mục tiêu, những công việc cần làm, kinh phí,

12

thời gian và phương pháp thực hiện Ở giai đoạn này, đòi hỏi ở HS tính tự lực và tính cộng tác để xây dựng kế hoạch của nhóm Sản phẩm tạo ra ở giai đoạn này là bản kế hoạch dự án

Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

Ở giai đoạn này, với sự giúp đỡ của GV, HS tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ được giao với các hoạt động như đề xuất các phương án giải quyết và kiểm tra, nghiên cứu tài liệu, tiến hành các thí nghiệm, trao đổi và hợp tác với các thành viên trong nhóm

Trong dự án, GV cần tôn trọng kế hoạch đã xây dựng của các nhóm, cần tạo điều kiện cho HS trao đổi, thu thập tài liệu, tìm kiếm thông tin Các nhóm thường xuyên cùng nhau đánh giá công việc, chỉnh sửa để đi tới đích GV cũng cần tạo điều kiện cho việc làm chủ hoạt động học tập của HS và nhóm HS, quan tâm đến phương pháp học của HS,… và khuyến khích HS tạo ra một sản phẩm cụ thể, có chất lượng

Giai đoạn 3: Đánh giá dự án HS thu thập kết quả, công bố sản phẩm trước lớp

Sau đó GV và HS tiến hành đánh giá, bao gồm:

GV tổ chức cho HS tự đánh giá: HS tự nhận xét quá trình thực hiện DA và tự đánh giá sản phẩm

Sau đó, GV đánh giá: GV đánh giá toàn bộ quá trình thực hiện DA của HS, đánh giá SP và rút kinh nghiệm để thực hiện những DA tiếp theo

Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính tương đối Trong thực tế giảng dạy chúng có thể xảy ra đan xen nhau

1.2 Cơ sở lí luận về “Tiểu sử tóm tắt”

1.2.1 Giới thiệu chung về “Tiểu sử tóm tắt”

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta rất dễ dàng có thể thấy được những bản tiểu sử ngắn gọn về các danh nhân trong một cuốn sách, bản tiểu sử tóm tắt của những ứng cử viên trong một đại hội hay những bản giới thiệu sơ lược về các vị vua qua các triều đại phong kiến hay các vị anh hùng lịch sử nước nhà trong các cuốn sách lịch sử Gần đây, tên đường ở các thành phố lớn cũng có những tấm bảng chú

13

thích về tên tuổi của những người được đặt tên Đây có thể coi là những dạng khác nhau của tiểu sử tóm tắt Dưới những góc độ, cách nhìn khác nhau, người ta có thể đưa ra các khái niệm khác nhau về tiểu sử tóm tắt

Theo Từ điển tiếng Việt, “Tiểu sử là bản thuật lại chi thân thế và sự nghiệp của một người.”

Cũng theo Từ điển tiếng Việt, “Tóm tắt là rút ngắn, thu gọn, chỉ nêu những điểm chính.”

Từ đó có thể hiểu tiểu sử tóm tắt là văn bản thông tin một cách khách quan, trung thực những nét cơ bản về cuộc đời, sự nghiệp của một cá nhân Văn bản tiểu

sử tóm tắt giới thiệu đến người đọc, người nghe hiểu về cuộc đời, sự nghiệp, cống hiến của người được tóm tắt tiểu sử, giúp những người có trách nhiệm làm công tác

tổ chức, giúp chúng ta trong việc lựa chọn bạn bè, đề cử cán bộ có năng lực Đặc biệt trong môn Ngữ văn, việc nắm được tiểu sử của các nhà văn, nhà thơ giúp người đọc, người nghe hiểu hơn về thân thế, sự nghiệp, những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời của họ từ đó có cái nhìn đúng đắn, sâu sắc hơn về các sáng tác của họ

Dưới đây là một văn bản tiểu sử tóm tắt về tác giả Nguyễn Khuyến

“Nguyễn Khuyến (1835- 1909) hiệu là Quế Sơn, lúc nhỏ tên là Nguyễn Thắng, sinh tại quê tỉnh Nam Định, lớn lên sống chủ yếu ở huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo Do đỗ đầu cả 3 kì thi (Hương, Hội, Đình) nên ông được gọi là Tam nguyên Yên Đổ Ông làm quan chỉ hơn 10 năm rồi cáo quan về ở ẩn

Nguyễn Khuyến là người có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân Các sáng tác của ông thể hiện tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bạn bè, phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực, thuần hậu, chất phác, châm biếm đã kích khi thực dân Pháp xâm lược, bộc lộ tấm lòng ưu ái với dân, với nước

Tác phẩm tiêu biểu: Thu vịnh, Thu điếu, Thu ẩm ….”

1.2.2 Yêu cầu cơ bản của việc tạo lập văn bản tiểu sử tóm tắt

14

Để có một văn bản tiểu sử tóm tắt đầy đủ thông tin, phù hợp với mục đích sử dụng và đáp ứng yêu cầu của người đọc, người nghe thì người tạo lập văn bản cần chú ý đến một số yêu cầu cơ bản khi viết một văn bản tiểu sử tóm tắt sau:

Về nội dung thông tin: Thông tin phải đảm bảo tính khách quan, trung thực

và đúng trọng tâm về người được nói tới Thông tin về các số liệu, các mốc thời gian, thành tích, đóng góp nổi bật cần được thể hiện chính xác Nội dung và độ dài văn bản cần phù hợp với mục đích viết tiểu sử tóm tắt

Về văn phong: Văn phong phải cô đọng, trong sáng, không gây ra các cách

hiểu sai lệch, không sử dụng các biện pháp tu từ Câu văn cần ngắn gọn, đầy đủ thông tin Ngôn ngữ chính xác, súc tích, không thể hiện quá nhiều sắc thái biểu cảm

Về cấu trúc của văn bản: Khi tóm tắt văn bản tiểu sử tóm tắt, người tạo lập

cũng cần chú ý trình bày nội dung tóm tắt theo đúng cấu trúc, bố cục của một văn bản, nhằm thể hiện rõ những đặc trưng cơ bản của văn bản

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt”

1.3.1 Thực trạng dạy bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT

“Tiểu sử tóm tắt” là một nội dung kiến thức không còn quá mới lạ đối với

HS và GV HS đã được làm quen với các văn bản tiểu sử tóm tắt rất sớm thông qua phân môn Đọc hiểu Bởi lẽ, trong đa số các tiết học đọc hiểu, trước khi đi vào đọc hiểu văn bản, HS sẽ được tìm hiểu phần Tiểu dẫn – bao gồm các nội dung thông tin khái quát về cuộc đời, sự nghiệp của tác giả đó Tuy nhiên, để nắm bắt thực tế dạy

học bài “Tiểu sử tóm tắt” chúng tôi đã tiến hành điều tra tại trường THPT Xuân

Hòa – Vĩnh Phúc ở các lớp 11a3, 11a5 Qua quá trình điều tra thực tế, chúng tôi nhận thấy việc dạy học bài này vẫn được tiến hành theo PPDH truyền thống (truyền tải kiến thức cho HS theo lối cũ, GV dạy chủ yếu bằng cách truyền đạt kiến thức lý thuyết cho cả lớp về những kiến thức cần đạt của bài bằng cách diễn giảng, HS lắng nghe – ghi chép), GV vẫn còn đóng vai trò trung tâm trong quá trình dạy học Nó được thể hiện rất rõ trong cách GV chủ động cung cấp kiến thức, đôi khi áp đặt lên các em những kinh nghiệm, hiểu biết, cảm nhận của bản thân Nhiều GV chưa chú trọng tới khả năng tiếp

15

thu và vận dụng kiến thức, kỹ năng TLVB của HS Do đó, trong quá trình dạy học, đôi khi

GV biến giờ dạy giống như một buổi diễn thuyết mà ở đó GV là người nói và làm việc nhiều nhất Một số GV khi dạy học còn có thái độ ngại vận dụng những PPDH mới với lí do sợ khó và mất nhiều thời gian Nếu có sử dụng phương pháp mới thì cũng chỉ dừng lại mức độ cung cấp tri thức cho người học mà chưa chú trọng tới kỹ năng hay rèn thái độ nghiêm túc cho người học khi vận dụng những tri thức, kỹ năng mà các em được học vào hoạt động TLVB Nhiều GV chưa hiểu đúng bản chất và cách tổ chức, điều khiển một hoạt động để

HS học tập tích cực là như thế nào

Khi tổ chức dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt”, đa số GV tại trường THPT Xuân Hòa dạy

trong thời gian một tiết học (45 phút) Trong thời gian này, GV vừa thực hiện hoạt động giảng dạy cung cấp kiến thức cơ bản cần đạt cho HS (Khái niệm tiểu sử tóm tắt, mục đích và yêu cầu của tiểu sử tóm tắt; cách viết tiểu sử tóm tắt) đồng thời cho các em tìm hiểu, phân tích các ngữ liệu và thực hành viết tiểu sử tóm tắt Thực tế, nếu chỉ trong thời gian ngắn ngủi của một tiết học như vậy, chúng tôi nhận thấy việc truyền tải kiến thức và thực hành áp dụng chưa thực sự sâu sắc cả kiến thức lý thuyết lẫn thực hành HS phải liên tục hoạt động và làm việc mà không có nhiều khoảng trống thời gian để suy nghĩ, tư duy, tìm hiểu, thu thập tài liệu tham khảo liên quan đến bài học Chính vì vậy, sản phẩm học tập các em trình bày chưa đạt kết quả như mong muốn, thậm chí nhiều em có tinh thần hoàn thành sản phẩm để chống đối

Từ đó dẫn đến tình trạng giờ học chưa thực sự đạt được hiệu quả cao, chưa đáp ứng được những mục tiêu cần đạt của bài dạy

1.3.2 Thực trạng học bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT

Qua thời gian khảo sát thực trạng học bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT

Xuân Hòa – Vĩnh Phúc (khối 11), chúng tôi nhận thấy đa số HS chỉ thực hiện hoạt động lắng nghe, trả lời các câu hỏi GV đặt ra và ghi chép lại những gì GV truyền tải Mức độ mà HS đạt được hầu như chỉ dừng lại ở mức độ là nhận biết những kiến thức,

kỹ năng trong sách Các em ít có cơ hội được luyện tập thực hành những gì được học vào việc làm cụ thể để tạo ra những sản phẩm học tập của riêng mình Qua thực tế này, có thể khẳng định trong giờ học, HS hầu hết bị động về kiến thức, chưa chủ động, tích cực tham gia hợp tác với GV về bài học Trong hoạt động dạy và học chỉ một số ít HS

16

tích cực, hăng hái tham gia thảo luận xây dựng bài Cá biệt còn có nhiều HS tỏ ra uể oải, mệt mỏi, không hứng thú, hăng say học tập, làm việc với tinh thần chống đối cho xong việc và mong ngóng hết tiết Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có cả nguyên nhân chủ quan và khách quan Do đó, kết quả học tập và thực hành viết tiểu sử tóm tắt của nhiều HS chưa đạt hiệu quả như mong muốn

1.3.3 Nhận xét chung

Nhìn chung, việc dạy và học bài "Tiểu sử tóm tắt" ở trường THPT Xuân Hòa

– Vĩnh Phúc chưa thực sự đạt được hiệu quả cao Các hoạt động dạy và học chưa hướng tới việc phát triển năng lực cho HS Dạy học theo lối truyền thống như vậy chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hóa người học, lấy người học làm trung tâm Một số bài giảng, cụ thể hơn

là một số đơn vị nội dung kiến thức vẫn thiên về lý luận thuần túy, chưa chú trọng liên hệ thực tế cuộc sống, đây là nguyên nhân dẫn đến tính thực tiễn chưa cao HS

sẽ cảm thấy khó hiểu, khó tiếp thu kiến thức mới và khó khăn khi vận dụng những

gì được học vào giải quyết các tình huống trong cuộc sống Mặc dù được làm việc nhóm, một số HS vẫn làm việc trong tư thế bị động, chưa phát huy khả năng sáng tạo, việc hợp tác với GV và các bạn khác chưa diễn ra thực sự hiệu quả

Việc dạy học Làm văn hiện nay của GV cũng chưa hướng tới phát triển các năng lực cần thiết cho HS Cho đến nay, cùng với quan điểm chỉ đạo dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học, việc dạy học Làm văn ở trường phổ thông cần thiết phải có những thay đổi Theo đó, tìm ra những phương pháp dạy học mới là một trong những việc làm thiết yếu Đây cũng chính là gợi dẫn để chúng tôi nghiên cứu đề tài này Sử dụng

PPDHDA vào quá trình dạy học bài "Tiểu sử tóm tắt" sẽ khắc phục những tồn tại trên đồng

thời tạo ra sự mới lạ, hấp dẫn, tạo ra hứng thú học tập cho chủ thể HS

17

CHƯƠNG 2 DẠY HỌC BÀI “TIỂU SỬ TÓM TẮT” CÓ SỬ DỤNG

PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN

2.1 Mục đích của việc dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” cho học sinh THPT

Đối với việc dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” ở trường THPT, chúng ta hướng

đến các mục đích sau:

Về mặt kiến thức, giúp HS nhận biết, ghi nhớ được mục đích, yêu cầu và

cách viết văn bản tiểu sử tóm tắt HS hiểu và lí giải ý nghĩa của việc viết tiểu sử tóm tắt

Về mặt kĩ năng, việc học bài "Tiểu sử tóm tắt" giúp HS có kĩ năng tạo lập

văn bản tiểu sử tóm tắt

Về thái độ, HS sẽ hình thành thói quen đọc hiểu văn bản tiểu sử tóm tắt, giúp

các em tự tin, sáng tạo khi tìm hiểu văn bản tiểu sử tóm tắt Đồng thời các em có cơ hội tự xây dựng kế hoạch học tập cho bản thân và tìm ra phương pháp học tập hiệu quả cho riêng mình, có thêm hứng thú, sự đam mê khi học Làm văn

2.2 Xác định nội dung dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt” sử dụng phương pháp dự

án

2.2.1 Nội dung dạy học bài “Tiểu sử tóm tắt”

Để giúp HS vừa hiểu về một kiểu văn bản thường sử dụng trong cuộc sống của con

người, vừa biết cách tạo lập nó, SGK Ngữ văn 11 triển khai bài “Tiểu sử tóm tắt” với các

nội dung sau:

I Mục đích, yêu cầu của tiểu sử tóm tắt

1 Mục đích

1.1 Khái niệm tiểu sử tóm tắt

Là văn bản thông tin một cách khách quan, trung thực những nét cơ bản về cuộc đời và sự nghiệp của một cá nhân

1.2 Mục đích của tiểu sử tóm tắt

Giới thiệu cho người đọc, người nghe về cuộc đời, sự nghiệp, cống hiến của người được nói tới Những hiểu biết đó giúp các nhà quản lí tìm hiểu, theo dõi và sắp xếp, phân công công việc hợp lí, hiệu quả và cũng giúp chúng ta trong việc lựa

18

chọn bạn bè, giới thiệu cán bộ lãnh đạo Ngoài ra, nắm được tiểu sử các nhà văn, nhà thơ, chúng ta sẽ có thêm cơ sở để hiểu đúng, hiểu sâu sắc hơn các sáng tác của

họ

1.3 Yêu cầu của tiểu sử tóm tắt

Bản tiểu sử tóm tắt cần đáp ứng một số yêu cầu cơ bản sau:

- Thông tin một cách khách quan, chính xác về người được nói tới

- Nội dung và độ dài của văn bản cần phù hợp với mục đích viết tiểu sử tóm tắt

- Văn phong tiểu sử tóm tắt cần cô đọng, trong sáng, không sử dụng các biện pháp tu từ

II Cách viết tiểu sử tóm tắt

2.1 Chọn tài liệu để viết tiểu sử tóm tắt

Tìm hiểu ngữ liệu văn bản tiểu sử tóm tắt “Lương Thế Vinh”

- Kể lại vắn tắt cuộc đời và sự nghiệp nhà bác học Lương Thế Vinh

- Phân tích các tài liệu được lựa chọn

- Yêu cầu đối với các tài liệu lựa chọn để viết tiểu sử tóm tắt

Để chuẩn bị cho bài viết tiểu sử tóm tắt cần:

- Sưu tầm những tài liệu tiêu biểu có liên quan đến đối tượng cần giới thiệu

- Các tài liệu đó phải mang tính cụ thể, chính xác và toàn diện

+ Nghiên cứu kĩ nội dung cần viết

+ Sắp xếp tư liệu theo trình tự hợp lý (không gian, thời gian, sự việc )

+ Sử dụng ngôn ngữ phù hợp

19

2.2.2 Xác định những nội dung dạy học sử dụng phương pháp dự án

Trong chương trình giáo dục phổ thông bậc THPT, Ngữ văn là môn học có tính ứng dụng trong đời sống hàng ngày khá cao Thông qua những tình huống, những sự việc được thể hiện trong các ngữ liệu học tập, các em có thể hình dung đến sự thật cuộc sống Theo đó, việc dạy học theo phương châm “học đi đôi với hành” là điều kiện thuận lợi đề hiện thực hóa điều này Tiểu sử tóm tắt là một nội dung dạy học như vậy

Khi dạy học bài "Tiểu sử tóm tắt", nếu GV sử dụng PPDHDA sẽ làm rõ hơn

mối liên hệ gần gũi giữa tri thức của Làm văn với hiện thực cuộc sống Bởi lẽ, cuộc sống thường nhật thường xuyên cần đến những kĩ năng viết tiểu sử tóm tắt Cụ thể hóa được mối liên hệ này sẽ tăng thêm hứng thú cho HS khi học tập phân môn này

Ví dụ, khi HS muốn đề cử ai đó vào một vị trí cán bộ lớp sẽ cần viết một bản tiểu sử tóm tắt về bạn đó Để có một bản tiểu sử tóm tắt đầy đủ thông tin, HS nhất định cần

có kiến thức về khái niệm tiểu sử tóm tắt, mục đích, yêu cầu của tiểu sử tóm tắt và cách viết tiểu sử tóm tắt

Khi dạy phần I, GV có thể sử dụng PPDHDA để HS tự tư duy, chủ động trong việc trả lời và lĩnh hội tri thức

Khi dạy phần II, GV sử dụng phương pháp này với mục đích giúp HS biết và

có thể áp dụng những kiến thức cơ bản để viết một bản tiểu sử tóm tắt về một nhân vật cụ thể gần gũi trong cuộc sống của các em GV sử dụng PPDHDA khi dạy phần này để HS nhận ra rằng khi TLVB tiểu sử tóm tắt là cần thiết trong cuộc sống, các

em cần nắm được cách viết tiểu sử tóm tắt để giải quyết những vấn đề, tình huống

cụ thể trong cuộc sống Điều này làm cho HS nhận thấy tính ứng dụng, tính thực tiễn cao của nội dung học này Muốn thực hiện nhiệm vụ học tập này HS cần chuẩn

bị kĩ càng ở nhà, tìm hiểu thông tin liên quan đến nhân vật cần viết tiểu sử tóm tắt

và đầu tư công sức để viết ra một bản tiểu sử tóm tắt phục vụ cho mục tiêu đặt ra Ở phần II, các em sẽ trình bày sản phẩm học tập của nhóm mình trước tập thể lớp Khi

HS trình bày, GV và các bạn còn lại lắng nghe, ghi chép để rút ra những ưu điểm và

kiến thức đã học về bài "Tiểu sử tóm tắt" đồng thời tạo hứng thú, cảm hứng cho HS

tìm tòi, khám phá, thu thập tài liệu, xử lí thông tin và có ý thức trong việc tạo lập kiểu văn bản này

2.2.3 Xác định cách thức triển khai cho học sinh thực hiện dự án

2.2.3.1 Chia nhóm

Đây là một khâu rất quan trọng trong khi thực hiện dự án GV cần chia HS thành các nhóm nhỏ Tuy là người quyết định trong việc chia nhóm nhưng GV cũng phải tạo điều kiện để HS tự lựa chọn nhóm làm việc sao cho hiệu quả HS phải trong tâm thế chủ động lựa chọn và hình thành ý tưởng cũng như xác định mục tiêu cho dự án Việc suy nghĩ, lựa chọn và hình thành ý tưởng là giai đoạn quan trọng, tác động nhiều đến hứng thú cũng như sự sáng tạo của thành viên trong nhóm đối với dự án HS cần chú ý phát huy tính độc lập, tự lực khi làm việc nhóm để đạt được hiệu quả Để có định hướng rõ ràng và xuyên suốt trong quá trình thực hiện dự

án thì khâu xác định mục tiêu dự án hết sức quan trọng và cần thiết Điều này giúp

HS làm việc bám sát mục tiêu và không bị sa đà vào những thông tin không phục vụ cho dự án

Vì nguyên nhân này, GV cần chia lớp thành các nhóm nhỏ để thực hiện dự

án khi tổ chức dạy bài học này GV chia lớp học thành 3 nhóm: Nhóm 1, nhóm 2, nhóm 3 Mỗi nhóm gồm nhiều thành viên trong đó bắt buộc phải có nhóm trưởng, thư kí và báo cáo viên của nhóm

2.2.3.2 Phân công nhiệm vụ học tập

GV sẽ là người trực tiếp đứng ra giao nhiệm vụ cụ thể cho từng (nhóm) HS

Cụ thể, GV định hướng các hoạt động cụ thể cho HS thực hiện GV có thể gợi ý, định hướng để HS thực hiện các hồ sơ nhằm thuận tiện trong việc theo dõi quá trình

thời gian cụ thể, chi tiết cho việc thực hiện dự án của bài "Tiểu sử tóm tắt": 2 tuần

cho dự án học tập

Các nhóm sau khi nhận nhiệm vụ học tập từ GV sẽ bắt đầu họp lại để triển khai

kế hoạch HS phải chủ động phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm Công việc cơ bản bao gồm thu thập thông tin, dữ liệu từ các nguồn tài liệu khác nhau (các loại sách tham khảo, internet…) sau đó phân tích, tổng hợp và triển khai thực hiện nhiệm vụ Các thành viên được phân công các nhiệm vụ khác nhau phù hợp với năng lực, các nhiệm vụ chính bao gồm:

Điều khiển nhóm (Nhóm trưởng) thực hiện chức tổ chức, giám sát và điều hành các thành viên tham gia vào công việc chung của nhóm, giải thích nhiệm vụ phải hoàn thành cho các thành viên, tóm tắt, kiểm tra lại xem các thành viên đã hiểu vấn

đề chưa Nhóm trưởng được xem là hạt nhân quan trọng của nhóm Bên cạnh đó, nhóm trưởng còn có nhiệm vụ báo cáo với GV tiến độ làm việc của nhóm và giải quyết vướng mắc giữa các thành viên nếu có Để đáp ứng tiêu chuẩn của một nhóm trưởng, HS cần có nhiều năng lực trong đó không thể thiếu năng lực điều hành và quản lí hoạt động

Thư kí thực hiện nhiệm vụ ghi chép ý kiến của các thành viên trong nhóm, biên tập và tóm tắt ý kiến

Người báo cáo là thành viên đại diện nhóm trình bày sản phẩm học tập

Cần có những biện pháp khác nhau đối với các đối tượng HS khác nhau Đối với

HS nhút nhát cần động viên, khuyến khích các em tích cực tham gia, những thành

22

viên quá “tích cực” cần nhắc nhở các em tiết chế Đảm bảo trong suốt quá trình làm việc, tất cả các thành viên đều có quyền và nghĩa vụ đóng góp vào bài học, không

để tình trạng một số em khá giỏi làm thay các thành viên khác

Người theo dõi sẽ đánh giá sự tham gia của mọi thành viên

2.3 Thiết kế ý tưởng dự án có thể sử dụng khi dạy bài “Tiểu sử tóm tắt”

2.3.1 Thiết kế đơn vị kiến thức chuẩn

Hiểu được mục đích, yêu cầu và cách viết tiểu sử tóm tắt về một nhân vật; biết cách tạo lập được văn bản tiểu sử tóm tắt hoàn chỉnh

2.3.2 Thiết kế ý tưởng dự án

Để HS có một văn bản tiểu sử tóm tắt đúng chuẩn, phù hợp với mục đích GV cần gợi mở, hướng dẫn hoặc định hướng cho các em một số thông tin GV có thể gợi ý một số nhân vật hiện đang gần gũi với HS: Các tác giả văn học đã học, những người nổi tiếng có ảnh hưởng tích cực đến các em, những người xung quanh cuộc sống… Trong dự án này, HS sẽ thực hiện nhiệm vụ đi tìm hiểu, thu thập tài liệu và chắt lọc những thông tin phù hợp, chính xác về người cần viết tiểu sử tóm tắt HS phải là trung tâm thực hiện các nhiệm vụ học tập

Khi dạy mục I, GV đưa ra ngữ liệu tiểu sử tóm tắt nhà văn Nam Cao, một tác

giả quen thuộc với HS vì các em đã được tìm hiểu qua tác phẩm Chí Phèo ở học

Kiến thức: HS nhận biết, ghi nhớ được mục đích, yêu cầu của tiểu sử tóm tắt HS

hiểu và lí giải ý nghĩa của việc viết tiểu sử tóm tắt Các em có thể viết đoạn văn tiểu

sử tóm tắt của các tác giả tiêu biểu trong và chương trình Ngữ văn THPT

Kĩ năng: HS biết làm bài tiểu sử tóm tắt các tác giả văn học Thông thạo các

bước làm bài tiểu sử tóm tắt Các em được rèn luyện và phát triển các kĩ năng trong quá trình thực hiện dự án: Thu thập, phân tích, tổng hợp thông tin; tìm kiếm và chắt

23

lọc tài liệu qua nhiều kênh phương tiện, ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập, làm việc nhóm, viết và trình bày sản phẩm học tập trước tập thể, liên hệ, vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế cuộc sống

Thái độ: Giúp HS có thái độ tự tin, sáng tạo khi tìm hiểu và tạo lập văn bản tiểu

sử tóm tắt Có ý thức tìm hiểu về tiểu sử, sự nghiệp sáng tác của các tác giả văn học tiêu biểu Đồng thời các em sẽ tìm thấy hứng thú khi thực hiện dự án, hình thành thói quen học bài với tâm thế chủ động, tích cực, sáng tạo và hiệu quả

2.3.4 Thiết kế bộ câu hỏi định hướng

Bộ câu hỏi định hướng bao gồm câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung hướng HS vào những câu hỏi có chủ đích hơn Từ đó, HS sẽ hứng thú hơn trong quá trình tìm tòi, suy nghĩ để trả lời những câu hỏi đó

Câu hỏi khái quát: Là cầu nối giúp HS liên hệ, kết nối kiến thức lí thuyết của bài học với hiện thực cuộc sống

Câu hỏi bài học: Những câu hỏi mang tính chất cụ thể và chi tiết hơn, mang tính thống nhất để trả lời câu hỏi khái quát

Câu hỏi nội dung: Hỗ trợ HS trả lời, giải đáp cho những câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học Với câu hỏi này, HS tập trung vào những thông tin xác thực cần phải tìm hiểu để áp dụng các mục tiêu mà dự án đề ra

Cụ thể đối với bài dạy "Tiểu sử tóm tắt" như sau:

Câu hỏi khái quát: Tiểu sử tóm tắt là gì?

Câu hỏi bài học: Làm sao để viết được một văn bản tiểu sử tóm tắt đầy đủ thông tin, đáp ứng được yêu cầu đặt ra?

Câu hỏi nội dung:

Như thế nào được gọi là một văn bản tiểu sử tóm tắt?

Nêu những trường hợp cần viết tiểu sử tóm tắt?

Yêu cầu và mục đích viết tiểu sử tóm tắt?

Bản tiểu sử tóm tắt thường gồm những phần nào?

Cách viết một văn bản tiểu sử tóm tắt?

2.3.5 Thiết kế các bài tập dự án cho học sinh