Như vậy giáo dục nước ta luôn coi việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho họcsinh phải đặt lên hàng đầu trước khi học kiến thức, trong đó giáo dục về truyềnthống văn hóa, lịch sử quê hương
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NGUYỄN HOÀNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA, LỊCH SỬ XỨ THANH CHO HỌC SINH THPT NGUYỄN HOÀNG KHI DẠY
TIẾT 1- BÀI 14 - GDCD LỚP 10”
Người thực hiện : Bùi Thị Mai
Chức vụ : Giáo viên
SKKN môn : Giáo Dục Công Dân
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 2MỤC LỤC TRANG
1 MỞ ĐẦU 2
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
2 NỘI DUNG 4
2.1 Cơ sở lí luận 4
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm và giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 5
2.3.1 Những sáng kiến kinh nghiệm đã có liên quan đến giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử 5
2.3.2 Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề của đề tài 6
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động
giáo dục và bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 19
2.4.1.Đối với hoạt động giáo dục 19
2.4.2.Đối với bản thân 19
2.4.3 Đối với đồng nghiệp 20
2.4.4 Đối với nhà trường 20
3 KẾT LUẬN 20
3.1 KẾT LUẬN 20
3.2 KIẾN NGHỊ 20
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chính sách giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước ta đã chỉ rõ
mục tiêu đầu tiên của giáo dục và đào tạo đó là: “Tiên học lễ, hậu học văn”.
Như vậy giáo dục nước ta luôn coi việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho họcsinh phải đặt lên hàng đầu trước khi học kiến thức, trong đó giáo dục về truyềnthống văn hóa, lịch sử quê hương cũng chính là giáo dục đạo đức cho học sinh
về tình yêu quê hương đất nước
Đúng vậy “ Văn hóa” là cội nguồn của dân tộc Vì thế nước ta trong
những năm dưới thời Bắc thuộc hay bị đô hộ của thực dân Pháp và xâm lượccủa đế quốc Mĩ, lĩnh vực đầu tiên mà giặc ngoại xâm muốn đồng hóa nhân ta đó
chính là “ văn hóa” Khi “ văn hóa” dân tộc không còn, truyền thống lịch sử đã mất, tức là “ gốc rễ”, “ cội nguồn” dân tộc cũng mất, giống như một cái cây đã
bị nhổ tận gốc rễ lên thì không thể sống được nữa và có nghĩa là dân tộc ViệtNam ta cũng sẽ không còn tồn tại
Chính vì thế Đảng ta luôn xác định “ văn hóa” là nền tảng tinh thần của
xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển “Văn
hóa” khơi dậy tiềm năng, phát huy sức sang tạo của con người, tạo ra sự phát
triển hài hòa giữa đời sống vật chất và tinh thần Hơn nữa Đảng ta cũng nhấn
mạnh rằng: “Dựng nước là một việc khó, nhưng giữ nước lại càng khó hơn”,
trong tình hình hiện nay nước ta đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
hội nhập kinh tế quốc tế, nếu chúng ta không cẩn thận rất dễ “ hòa nhập” rồi sẽ
“ hòa tan” đặc biệt là về mặt “ văn hóa”.
Bên cạnh đó do tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường đến thế hệtrẻ, các em là những người tiếp thu nhanh nhất những cái xấu, không tốt củanước ngoài du nhập vào nước ta, từ đó một số học sinh hiện nay có thái độ cũngnhư hành vi phản văn hóa như: Vô lễ với thầy cô giáo, không nghe lời bố mẹ,thờ ơ trước nỗi đau của người khác, đua đòi, tham gia vào các tệ nạn xã hội, cólối sống ảo… Chính vì thế mà một số em không biết gì về truyền thống văn hóa,lịch sử của quê hương của mình nói riêng cũng như của đất nước nói chung
Thực hiện lời dạy của Bác Hồ: “Dân ta phải biết sử ta- Cho tường gốc
tích nước nhà Việt Nam” và đứng trước tình hình trên , bản thân tôi là một giáo
Trang 4viên giảng dạy môn giáo dục công dân (GDCD) luôn tâm nguyện làm sao giảng
dạy cho các học trò của mình vừa có “ đức” lại vừa có “ tài” nhất là “đức” để có
một thế hệ công dân trẻ biết yêu Tổ Quốc, yêu truyền thống văn hóa, lịch sử củaquê hương mình, từ đó sống có trách nhiệm với bản thân, không ngừng học tập
và lao động để xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam cũng như quê hương xứThanh yêu dấu của chúng ta
Với những lí do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài cho sáng kiến kinh
nghiệm của mình năm nay là: “ Giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử xứ
Thanh cho học sinh THPT Nguyễn Hoàng khi dạy tiết 1, bài 14, GDCD lớp 10”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm cung cấp cho học sinh nhữnghiểu biết về truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh từ đó giáo dục cho các emTHPT Nguyễn Hoàng về lòng yêu nước cũng như yêu quê hương Thanh Hóaanh hùng và tự hào mình đã được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất bên bờ sông
Mã này
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đó là làm rõ những biểu hiện về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt
Nam ở mục b trong phần 1: “ Lòng yêu nước” Với những hình ảnh và thông tin
về các địa danh lịch sử, phong tục tập quán cũng như những anh hùng của quêhương Thanh Hóa, tôi hi vọng sẽ truyền lửa cho các em niềm tự hào dân tộc,niềm hạnh phúc khi mình là người con Thanh Hóa, từ đó thêm yêu quê hươngmình hơn
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tôi đã sử dụng những phương pháp đặc trưng của bộ môn GDCD như: Sosánh, phân tích, tổng hợp,liên hệ thực tế … kết hợp với sự hỗ trợ của công nghệthông tin để tìm ra được những ví dụ đắt nhất thể hiện bằng những hình ảnhminh hoạ sinh động có chú thích tiêu biểu cho văn hóa, lịch sử xứ Thanh để gópphần làm sáng tỏ vấn đề và đặc biệt là giúp bài dạy trở nên hấp dẫn, phát huy tối
đa khả năng tích cực, chủ động của học sinh để bài học thực sự trở thành một cơ
sở quan trọng giáo dục cho các em lòng yêu nước đơn giản chỉ là xuất phát từnhững tình cảm bình dị nhất là yêu nơi mình sinh ra và lớn lên Đó là yêu mảnhđất Thanh Hóa anh hùng
Trang 52 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận:
Đảng ta đã xác định nhiệm vụ của văn hóa nước ta là: “Xây dựng nền vănhóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và xây dựng con người Việt Nam pháttriển toàn diện về: Chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sángthần yêu nước tiến bộ, đó là lí tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xãhội theo chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm mục tiêu tất cả vìcon người Nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc là nền văn hóa chứa đựngnhững yếu tố bản lĩnh dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoacủa dân tộc được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, đó
là ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết, long nhân ái khoan dung, đức tính cần cù,sáng tạo trong lao động, giản dị trong lối sống”
Trong khi đó mục tiêu giáo dục của nước ta quy định tại điều 23 luật
giáo dục năm 2005 đã khẳng định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp
học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…”
Bên cạnh đó chúng ta biết rằng Thanh Hóa được biết đến là một mảnhđất “ địa linh nhân kiệt” ( đất thiêng có người tài), nơi đây đã để lại những dấuthiêng về địa danh như: Núi Đọ, Đông Sơn, thành nhà Hồ, Lam Kinh, cầu HàmRồng…Với những nhân vật tiêu biểu gắn với lịch sử dân tộc như: Bà Triệu, LêHoàn, Lê Lợi, Lê Thánh Tông, Ngô Thị Tuyển…Đây là niềm tự hào từ bao đờinay của người dân xứ Thanh chúng ta mà không phải mảnh đất nào cũng cóđược
Từ những quan điểm về giáo dục của Đảng và Nhà nước ta như vậy cóthể cho thấy việc trang bị cho học sinh những cơ sở lí luận cần thiết hay nói cáchkhác đó là những kiến thức hiểu biết về truyền thống lịch sử dân tộc, quê hương
là một điều cấp bách hiện nay để giáo dục đạo đức cũng như hình thành lối sống
có trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước của các em nhất là đối với họcsinh THPT – những công dân Việt Nam tương lai
Từ những cơ sở lí luận trên tôi thấy đề tài của tôi có tính khách quan,khoa học, tính thực tiễn và hiệu quả cao
Trang 62.2 Thực trạng của vấn trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
a Đối với học sinh
Hiện nay do đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng cao nêncác em đều được gia đình chăm lo cho học tập và cuộc sống một cách chu đáo
Vì vậy các em có nhiều điều kiện để phát triển, tuy nhiên hiện nay các em pháttriển theo hai xu hướng: Nếu em nào chăm chỉ học tập thì chỉ chú trọng vào cáckiến thức để thi đại học mà hiểu biết xã hội cũng như lịch sử, văn hóa quê hươngthì rất hạn chế, còn những em chưa có ý thức học tập thì lại ham chơi, đua đòi,
dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội không lành mạnh đặc biệt là các trò chơi điện
tử hay lãng phí thời gian để lên các trang mạng xã hội “tự sướng” , những đối
tượng này về mặt kiến thức văn hóa, lịch sử quê hương lại càng thiếu trầm trọng.Như vậy dù phát triển theo xu hướng nào thì việc giáo dục cho các em niềm tựhào về văn hóa, lịch sử của quê hương, đất nước là điều rất cần thiết và cấp báchhiện nay để có một thế hệ học sinh yêu Tổ Quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, phát
triển toàn diện về cả “ tài” và “ đức” như Bác Hồ từng mong muốn.
b Đối với giáo viên
Mặc dù bắt đầu từ năm học 2016-1017 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã quyếtđịnh đưa môn GDCD trở thành một môn thi trong kì thi THPT quốc gia nhưngmột số giáo viên vẫn chưa nhìn thấy được vai trò cũng như trách nhiệm lớn laocủa mình trong việc dạy học môn GDCD Chính vì chưa tâm huyết với nghề chonên chưa đầu tư để tìm tòi, bồi dưỡng chuyên môn, vẫn xem môn GDCD là môn
học phụ nên dạy theo tư tưởng “ xong bài, hết tiết” với phương pháp nhàm chán
là “ đọc- chép” , bài giảng không sinh động, không hấp dẫn từ đó học sinh cũng
không có hứng thú để tiếp thu và ngày càng nhàm chán Trong khi đó mônGDCD là một môn học có thể tích hợp được nhiều vấn đề trong cuộc sống để làcho bài giảng trở nên sinh động thu hút học sinh như tôi lựa chọn giáo dục vềtruyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh khi dạy về lòng yêu nước, tôi thấy họcsinh rất hứng thú học và tiếp thu bài nhanh
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm và giải pháp sử dụng để giải quyết vấn
đề.
2.3.1 Những sáng kiến kinh nghiệm đã có liên quan đến giáo dục truyền
thống văn hóa, lịch sử.
Trang 7Những sáng kiến kinh nghiệm có liên quan đến giáo dục truyền thốngvăn hóa, lịch sử hay nói chung là giáo dục đạo đức như:
- Sáng kiến kinh nghiệm lồng ghép tư tưởng đạo đức Hò Chí Minhvào giảng dạy một số bài học GDCD lớp 11( trong đó có nói đếnlòng yêu nước, yêu văn hóa, lịch sử dân tộc)
- Lồng ghép tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh qua môn GDCD bậcTHPT ( trong đó nổi bật là nói về lòng yêu nước)
- Sáng kiến kinh nghiệm dạy học tích hợp theo chủ đề: “ Công dânvới sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” môn GDCD 10
- ………
Tuy nhiên theo sự tìm hiểu của tôi về nội dung các sáng kiến kinh nghiệm
đã có thì chủ đề về “ lòng yêu nước”, “ yêu truyền thống văn hóa, lịch sử dân
tộc” Việt Nam nói chung đã được các sáng kiến kinh nghiệm trước bàn tới.
Nhưng tôi chưa thấy sáng kiến kinh nghiệm nào đi sâu, nói rõ về “ giáo dục
truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh” Trong khi đó chúng ta biết rằng “ lòng yêu nước” được bắt nguồn từ những tình cảm bình dị nhất là yêu gia đình, yêu
nơi mình sinh ra và lớn lên và với các học sinh của tôi quê hương mà các emsinh ra và lớn lên đó chính là mảnh đất Thanh Hóa anh hùng, một tỉnh nằm ở
cửa ngõ miền trung đất nước, được Bác Hồ xem như là tỉnh “ kiểu mẫu” Cho nên việc giáo dục cho các em biết về lịch sử, văn hóa nơi “ chôn nhau, cắt rốn”
của mình là một điều rất cần thiết
2.3.2.Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề của đề tài:
Môn GDCD là một môn học xã hội có kiến thức tổng hợp trong đó đặcbiệt là các kiến thức về văn hóa, lịch sử Vì vậy tôi nhận thấy rằng có rất nhiều
bài có thể tích hợp “ giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh” cho các
em như: Bài 6- GDCD lớp 10, bài 7- GDCD lớp 10, bài 13- GDCD lớp 10, bài9- GDCD lớp 12 Tuy nhiên dựa vào nội dung của từng bài, tôi thấy tiết 1, bài
14- GDCD lớp 10: “ Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” là
phù hợp nhất Bởi lẽ những biểu hiện của truyền thống yêu nước trong tiết dạynày có thể giúp giáo viên mang đến cho học sinh một cái nhìn toàn diện nhất vềvăn hóa, lịch sử xứ Thanh, từ những danh lam thắng cảnh, địa danh lịch sử, đếnnhững phong tục tập quán và trên hết là những tấm gương về người Thanh Hóa
Trang 8anh hùng… đều có thể được nói đến Từ đó giúp các em thêm yêu và tự hào vềquê hương mình hơn
Giải pháp mà tôi sử dụng để tích hợp “ giáo dục truyền thống văn hóa,
lịch sử xứ Thanh” vào tiết học này đó là: Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề,
kết hợp với đàm thoại, liên hệ thực tế và sự trợ giúp của công nghệ thông tinbằng những hình ảnh sinh động về những danh lam thắng cảnh hay những tấmgương anh hùng bất khuất của quê hương để làm rõ lòng yêu nước nói chung
của con người Việt Nam ta và của người dân xứ Thanh nói riêng
Địa chỉ tích hợp “giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh” trong bài học.
Có hai hình thức tích hợp:
+ Tích hợp toàn bài
+ Tích hợp một phần nội dung của bài
Khi dạy tiết 1, bài 14- GDCD 10 tôi đã lựa chọn hình thức tích hợp một phần nội dung c a b i C th a ch tích h p b ng sau:ủa bài Cụ thể địa chỉ tích hợp ở bảng sau: ài Cụ thể địa chỉ tích hợp ở bảng sau: ụ thể địa chỉ tích hợp ở bảng sau: ể địa chỉ tích hợp ở bảng sau: địa chỉ tích hợp ở bảng sau: ỉ tích hợp ở bảng sau: ợp ở bảng sau: ở bảng sau: ảng sau:
Lớp Tên bài Địa chỉ tích
hợp
Nội dung “giáo dục
truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh”.
-Biểu hiện 2: Tình yêu
thương đối với đồng bàogiống nòi dân tộc
-Biểu hiện 3: Lòng tự hào
dân tộc chính đáng
-Biểu hiện 4: Đoàn kết
kiên cường bất khuấtchống giặc ngoại xâm
-Biểu hiện 5: Cần cù,
sáng tạo trong lao động
- Sử dung cáchình ảnh minhhọa cho cácbiểu hiện củatruyền thốngyêu nước
Giáo án tích hợp “ giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử xứ Thanh cho học sinh THPT Nguyễn Hoàng”
Trang 9Học xong bài này học sinh cần đạt được:
II Các năng lực hướng tới phát triển ở học sinh
-Năng lực tự học, tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề, liên hệ thực tiễn
III Phương pháp dạy học.
-Nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, động não
IV Phương tiện dạy học
- Máy chiếu, máy tính để dạy giáo án điện tử
-Tranh ảnh, những câu chuyện có liên quan đến nội dung tích hợp
-Rèn luyện năng lực tư duy,
tìm tòi, sáng tạo cho học
sinh
Cách tiến hành:
Trang 10- GV đưa ra hình ảnh Bác
Hồ với câu trích dẫn nổi
tiếng: “ Chúng ta thà hi
sinh tất cả, chứ nhất định
không chịu mất nước, nhất
định không chịu làm nô lệ”.
Câu nói trên của Bác được
nói trong hoàn cảnh nào?
Câu nói này của Bác thể
hiện truyền thống tốt đẹp gì
của dân tộc Việt Nam?
-Học sinh trả lời, sau đó
-GV kể cho học sinh nghe về
tấm gương hi sinh của anh
Bế Văn Đàn “lấy thân mình
Trang 11-HS trả lời sau đó GV chốt
lại kiến thức :
-GV đọc cho HS nghe câu
thơ và ca dao như: “Ôi, Tổ
quốc ta yêu như máu
thịt-Như mẹ cha ta, như vợ, như
chồng…”, “ Anh đi anh nhớ
quê nhà, nhớ canh rau
muống, nhớ cà dầm
tương…”
-GV hỏi HS: Từ những câu
thơ và ca dao trên em hãy
cho biết “lòng yêu nước”
bắt nguồn từ đâu?
Hoạt động 2: Đàm thoại và
thảo luận về vai trò và biểu
hiện của lòng yêu nước.
Mục tiêu:
-HS hiểu được vị trí, vai trò
của truyền thống yêu nước
cũng như những biểu hiện
của lòng yêu nước.
-Rèn luyện khả năng tư duy
và liên hệ thực tế cho học
sinh.
Cách tiến hành:
-GV yêu cầu học sinh trả lời
các câu hỏi sau:
+Truyền thống yêu nước
của dân tộc Việt Nam được
hình thành từ đâu và có ý
nghĩa gì?
-HS trả lời sau đó GV chốt
“Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước
và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích Tổ quốc”.
-Lòng yêu nước bắt nguồn từ những tình cảm bình dị như: Yêu gia đình, yêu người thân, yêu nơi mình sinh ra và lớn lên.
b Truyền thống yêu nước của dân tộc Viêt Nam.
Bác Hồ nói về truyền thống yêu nước của dân tộc ta.
-Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Namđược hình thành từ trong cuộc đấu tranh liên tục,gian khổ, kiên cường chống giặc ngoại xâm và
Trang 12lại kiến thức.
-GV tiếp tục đưa ra phương
pháp thảo luận nhóm (2 bạn
với nhau) chia ra làm 5 dãy
tương đương với 5 nhóm
thảo luận Câu hỏi như sau:
+Nhóm 1: Tình cảm gắn bó
với quê hương, đất nước
được biểu hiện như thế nào?
Cho ví dụ?
+Nhóm 2: Tình thương yêu
đối với đồng bào, giống nòi
được biểu hiện như thế nào?
Cho ví dụ?
+Nhóm 3: Lòng tự hào dân
tộc được thể hiện trên
những phương diện nào?
Cho ví dụ?
+Nhóm 4: Tinh thần đoàn
kết, kiên cường bất khuất
chống giặc ngoại xâm được
thể hiện như thế nào? Cho
ví dụ?
+Nhóm 5: Tinh thần cần cù,
sáng tạo trong lao động
được thể hiện như thế nào?
Cho ví dụ?
-GV yêu cầu HS thảo luận
trong vòng 2 phút sau đó
gọi lên trình bày.
-Sau khi mỗi nhóm trình bày
xong GV yêu cầu các nhóm
khác bổ sung và nhận xét
lao động xây dựng đất nước
-Truyền thống yêu nước của dân tộc ta là sứcmạnh nội sinh giúp đất nước ta vượt qua bao khókhăn, thử thách để tồn tại và phát triển
-Những biểu hiện của lòng yêu nước
-Biểu hiện thứ nhất : Tình cảm gắn bó với quê
hương đất nước
+Biểu hiện: Người Việt Nam khi đi xa quê hươngluôn nhớ về quê hương, Tổ quốc, cội nguồn, tổtiên của mình
Người Thanh Hóa dù sống ngoài tỉnh hay thậm chí là ở nước ngoài vẫn luôn nhớ về quê hương của mình Vì vậy đã tổ chức các buổi gặp gỡ đồng hương để vơi đi nỗi nhớ quê hương và để kể cho nhau nghe về những đổi thay của Thanh Hóa hôm nay, qua đây họ đã gửi rất nhiều tình cảm
và vật chất về để xây dựng quê hương.