SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC.A/ MỤC TIÊU : 1/ Kiến thức : HS biết : - Các nguyên tố trong bảng tuần hoàn được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên
Trang 1SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC.
A/ MỤC TIÊU :
1/ Kiến thức : HS biết :
- Các nguyên tố trong bảng tuần hoàn được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt
nhân nguyên tử Lấy VD minh họa
- Cấu tạo bảng tuần hoàn gồm : Ô nguyên tố, chu kì, nhóm Lấy VD minh họa
- Ô nguyên tố cho biết : Số hiệu nguyên tử, kí hiệu hóa học, tên nguyên tố, nguyên tử
khối
- Chu kì : Gồm các nguyên tố được xếp thành hàng ngang theo chiều tăng dần của điện
tích hạt nhân nguyên tử
- Nhóm: Gồm các nguyên tố được xếp thành 1 cột dọc theo chiều tăng dần của diện tích
hạt nhân nguyên tử
2/ Kĩ năng : Quan sát bảng tuần hoàn, nguyên tố cụ thể, nhóm I và VII, chu kì 2,3 và rút
ra nhận xét về nguyên tố, về chu kì và nhóm
B/ CHUẨN BỊ :
* GV :
- Bảng tuần hoàn (phóng to để treo trước lớp, gần bảng) - Ô nguyên tố phóng to
- Chu kì 2,3 phóng to - Nhóm I, VII phóng to
* HS : Ôn lại kiến thức về cấu tạo nguyên tử ở lớp 8
C/ TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG :
Hoạt động 1 :(5’)
* Kiểm tra :
- Nêu tính chất hóa học và viết PTHH
để chứng minh SiO2 là oxitaxit
- CN Silicat là gì ? Kể tên 1 số ngành
- HS1 trả lời và viết PTHH để minh họa
- HS2 trả lời
Trang 2I/Nguyên tắc sắp xếp các
nguyên tố trong bảng tuần
hoàn:
Bảng HTTH có hơn 100
nguyên tố được sắp xếp theo
chiều tăng dần của điện tích hạt
nhân nguyên tử
II/Cấu tạo bảng tuần hoàn :
1/ Ô nguyên tố: Cho biết
- Số hiệu nguyên tử (số thứ
tự) : Có số trị bằng số đơn vị
điện tích hạt nhân và bằng số
electron trong nguyên tử
- Kí hiệu hóa học
- Tên nguyên tố
- Nguyên tử khối
VD: Ô nguyên tử Mg :
- Số hiệu nguyên tử của Mg là
12 cho biết :
- Mg ở ô số 12
- Điện tích hạt nhân là 12+
- Có 12 e ở lớp vỏ
-KHHH của nguyên tố : Mg
-Tên nguyên tố : Magie
- Nguyên tử khối : 24
2/ Chu kì : Là dãy các nguyên
CN Silicat và nguyên liệu chính
Hoạt động 2 : (3’)
- Giới thiệu về bảng hệ thống tuần hoàn và nhà bác học Menđeleep
- Giới thiệu cơ sở sắp xếp của bảng hệ thống tuần hoàn
Hoạt động 3 : (25’)
- Giới thiệu khái quát bảng hệ thống tuần hoàn
- Ô nguyên tố
- Chu kì
- Nhóm Sau đó treo sơ đồ lên bảng : Ô 12 phóng to Yêu cầu HS quan sát và nhận xét
- Gọi 1 HS giải thích các kí hiệu, con
số trong ô nguyên tố Mg
- Yêu cầu HS quan sát các ô 13,15,17
và cho biết ý nghĩa của các con số, kí hiệu trong các ô đó
-Yêu cầu các nhóm HS quan sát bảng HTTH (nhỏ) trong SGK, đồng thời quan sát sơ đồ cấu tạo nguyên tử của các nguyên tố H,O,Na,Li,Cl,Mg,C,N
và thảo luận về các nội dung sau :
- Bảng HTTH có bao nhiêu chu kì, mỗi chu kì có bao nhiêu hàng ?
- Điện tích hạt nhân các nguyên tử trong 1 chu kì thay đổi như thế nào ?
- HS khác nhận xét
- Nghe giảng và ghi bài
- Quan sát và nhận xét
số hiệu nguyên tử của Magie là 12
HS các nhóm lần lượt cho biết ý nghĩa của các nguyên tố trong từng ô đó
- Quan sát bảng HTTH
Trang 3tố mà nguyên tử của chúng
được sắp xếp theo chiều điện
tích hạt nhân tăng dần
-Bảng HTTH có 7 chu kì trong
đó chu kì 1, 2, 3 là chu kì nhỏ
và chu kì 4,5,6,7 là chu kì lớn
3/ Nhóm :
- Bảng HTTH có 8 nhóm được
đánh số thứ tự từ I VIII
- Nhóm gồm các nguyên tố mà
nguyên tử của chúng có tính
chất tương tự nhau được xếp
thành cột theo chiều tăng của
điện tích hạt nhân nguyên tử
Vd : SGK
- Gọi đại diện các nhóm nêu ý kiến của mình (hoặc treo bảng nhóm lên bảng) và nhận xét
- Gọi đại diện nhóm nêu nhận xét trong SGK (về chu kì)
- Yêu cầu HS quan sát bảng HTTH đồng thời quan sát sơ đồ cấu tạo nguyên tử của các nguyên tố : Na, K,
H, Cl, F và thảo luận với các nội dung sau :
- Bảng hệ thống tuần hoàn có bao nhiêu nhóm ?
- Trong cùng 1 nhóm điện tích hạt nhân nguyên tử của các nguyên tố thay đổi như thế nào ?
- Gọi đại diện các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình Các nhóm khác nhận xét
trong SGK đồng thời quan sát sơ đồ cấu tạo nguyên tử thảo luận và trả lời câu hỏi
- Thảo luận nhóm về các nội dung mà GV đưa ra và đại diện nhóm trình bày
- Thảo luận nhóm theo các nội dung mà GV
đã nêu
- Thảo luận nhóm nghiên cứu trong bảng trả lời
- Trả lời dựa vào bảng Điện tích hạt nhân tăng dần
- Nêu ý kiến nhận xét
Hoạt động 4 : Luyện tập - Củng cố : (10’)
- Yêu cầu HS nhắc lại nội dung cần nhớ trong bài
- Yêu cầu HS làm bài tập số 1 (trong phiếu học tập)
Bài tập 1 : Cho các nguyên tố có số thứ tự 14, 15, 19, 20 trong bảng HTTH
Em hãy cho biết :1/ Vị trí 2/ Đặc điểm cấu tạo
- Hướng dẫn HS bằng cách lập bảng và điền các số liệu vào bảng
Kí hiệu Tên nguyên KL n/tử Vị trí trên bảng HTTH Cấu tạo nguyên tử
Trang 4tố STT C.kì Nhóm Đ.T.hạtX SốP Số.e
14 15 19 20
Hoạt động 5 : (2’) Dặn dò
- Về nhà học bài và vận dụng làm bài 1, 7 trang 101 SGK
- Xem tiếp nội dung mục III: Nghiên cứu sự biến thiên tính chất của các nguyên tố trong chu kì và trong phân nhóm, mục IV: Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC (tt)
Trang 5A/ MỤC TIÊU :
1/ Kiến thức: HS biết :
- Qui luật biến đổi tính kim loại, phi kim trong chu kì và nhóm, lấy VD chu kì 2,3 nhóm
I, VII
- Ý nghĩa của bảng tuần hoàn : Sơ lược về mối liên hệ giữa cấu tạo nguyên tử, vị trí
nguyên tố trong bảng tuần hoàn và tính chất hóa học cơ bản của nguyên tố đó
2/ Kĩ năng :
- Từ cấu tạo nguyên tử của 1 số nguyên tố điển hình (thuộc 20 nguyên tố đầu tiên trong
bảng HTTH) suy ra vị trí và tính chất hóa học cơ bản của chúng và ngược lại
- So sánh tính kim loại hoặc tính phi kim của 1 nguyên tố cụ thể với các nguyên tố lân
cận
B/ CHUẨN BỊ :
GV: - Chu kì 2,3 phóng to
- Nhóm I, VII phóng to
- Sơ đồ cấu tạo nguyên tử (phóng to) của 1 số nguyên tố
HS : Nắm vững vị trí của các NTHH trong bảng tuần hoàn
C/ TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG :
Nội dung ghi bảng Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học
sinh
III/ Sự biến đổi tính
Hoạt động 1 : (10’)
* Kiểm tra :
- Em hãy nêu cấu tạo của bảng HTTH
- Chữa bài tập 7 trang 101 SGK
- Yêu cầu HS dưới lớp làm trên bảng phụ đồng thời nhận xét và bổ sung
Hoạt động 2 :(15’)
HS1 trả lời lí thuyết HS2 chữa bài tập 7tr.101
- Thảo luận nhóm theo
Trang 6chất của các nguyên
tố trong bảng HTTH:
1/ Trong một chu kì :
- Đi từ đầu tới cuối chu
kì theo chiều tăng dần
của điện tích hạt nhân,
tính kim loại của các
nguyên tố giảm dần
đồng thời tính phi kim
của nguyên tố tăng dần
- Đầu chu kì là kim
loại kiềm , cuối chu kì
là Halogen, kết thúc
chu kì là khí hiếm
VD : SGK chu kì 2,3
2/ Trong 1 nhóm :
Trong cùng 1 nhóm đi
từ trên xuống dưới
(theo chiều tăng của
điện tích hạt nhân)
- Tính kim loại của các
nguyên tố tăng dần
đồng thời tính phi kim
của các nguyên tố
giảm dần
VD: Quan sát nhóm I
và nhóm VII
Yêu cầu HS thảo luận nhóm theo nội dung sau: Các em hãy quan sát các nguyên tố thuộc chu kì 2,3 liên hệ với dãy HĐHH của kim loại, tính chất hóa học của kim loại và phi kim để nhận xét theo nội dung sau :
Đi từ đầu đến cuối chu kì -Tính kim loại, phi kim của các nguyên tố thay đổi thế nào ?
- Giới thiệu chu kì 2, 3 phóng to để HS quan sát và nhận xét về sự biến đổi tính chất và sắp xếp các nguyên tố trong 1 chu kì
-Yêu cầu HS làm bài tập 1 trong phiếu học tập vào bảng nhóm
* Bài tập 1: Sắp xếp lại các nguyên tố sau đúng thứ tự theo chiều :
a/ Tính kim loại giảm dần : Mg, Al, Na b/ Tính phi kim giảm dần : C,O, N, F (giải thích ngắn gọn)
Yêu cầu các nhóm HS tiếp tục thảo luận với nội dung sau :Quan sát nhóm I và VII dựa vào tính chất hóa học của các ng/ tố hãy cho biết :
- Tính kim loại và tính phi kim của các nguyên tố trong cùng 1 nhóm thay đổi như thế nào ?
Yêu cầu HS nhóm khác nhận xét ý kiến của nhóm bạn , sau đó GV tổng kết và bổ sung
- Yêu cầu HS làm bài tập 2 trong phiếu học tập vào bảng nhóm
* Bài tập 2 : Sắp xếp lại các nguyên tố sau đúng thứ tự theo chiều :
các nội dung GV đã hướng dẫn
- Ghi lại ý kiến của nhóm mình vào bảng nhóm và gắn lên bảng lớn
- Đại diện nhóm nhận xét nội dung của nhóm bạn
- Quan sát chu kì 2,3 và nhận xét
- Theo dõi bài giảng của giáo viên
- Thảo luận nhóm và làm trên bảng nhóm a/Tính kim loại giảm dần theo thứ tự : Na,Mg,Al b/Tính phi kim giảm dần theo thứ tự :
F, O, N, C Giải thích : Các nguyên tố thuộc cùng 1 chu kì: Tính KL giảm, tính PK tăng
- Thảo luận nhóm theo các nội dung mà GV nêu
-Các nhóm lần lượt đưa
ra ý kiến của nhóm mình dựa vào cấu tạo
Trang 7IV/ Ý nghĩa của bảng
tuần hoàn cácNTHH:
1/ Biết vị trí của
nguyên tố ta có thể suy
đoán cấu tạo nguyên tử
và tính chất của
nguyên tố
2/ Biết cấu tạo nguyên
tử của nguyên tố ta có
thể suy đoán vị trí và
tính chất của nguyên tố
đó
a/Tính kim loại giảm dần :K, Mg, Na, Al b/Tính phi kim giảm dần : S, Cl, F, P (giải thích ngắn gọn)
Hoạt động : (12’)
-Giới thiệu : khi biết vị trí của các nguyên tố trong bảng HTTH ta có thể suy đoán được những điểm gì về nguyên tử đó ?
- Giới thiệu VD1 trên bảng phụ : Biết nguyên
tố A có số hiệu 17 , chu kì 3, nhóm VII Cho biết cấu tạo, tính chất của nguyên tố A
- Yêu cầu HS thảo luận và trả lời
- Gọi HS nêu nhận xét
- Đặt vấn đề ngược lại : Nếu biết cấu tạo nguyên tử của nguyên tố ta có thể biết vị trí của chúng trong bảng HTTH và dự đoán được tính chất của các nguyên tố => mục 2
- GV đưa ra VD2 trên bảng phụ : Nguyên tử của nguyên tố X có điện tích hạt nhân là 12+.Cho biết vị trí của X trong bảng tuần hoàn và tính chất cơ bản của nó
và tính chất của các ng/
tố trong cùng nhóm và nội dung trong bài học -Thảo luận nhóm làm bài tập 2 :
a/ K,Na,Mg,Al
b/ F,Cl,S,P
Giải thích :Trong 1chu
kì tính KL giảm từ trái sang phải, trong 1 nhóm tính PK giảm từ trên xuống
- Thảo luận nhóm trả lời yêu cầu của VD1 :
- Cấu tạo nguyên tử của nguyên tố A:ZA = 17
- Điện tích hạt nhân=17 Vậy có 17P và17e
- Vì A ở cuối chu kì 3, nhóm VII, nên A là PK mạnh
-Làm vd2 trên bảng phụ:
Nguyên tố X ở ô thứ
12, chu kì 3, nhóm II, X
là KL mạnh
Hoạt động 4 : (7’) Luyện tập - Củng cố
- Gọi HS nhắc lại sự biến thiên tính chất của các nguyên tố trong 1 chu kì và trong 1 phân
nhóm Sự biến thiên tính chất diễn ra như thế nào ?
- Hoàn thành nội dung còn thiếu trong bài tập 3:
Trang 8hiệu
Vị trí trong bảng HTTH Cấu tạo nguyên tử Tính chất hóa học cơ
bản
GV nhận xét và chấm điểm
Hoạt động 5 :(1’)
- Bài tập về nhà : 3,4,5,6 trang 101 SGK - Ôn tập chương III : Ghi vào vở nội dung phần
I : Kiến thức cần nhớ và viết PTPƯ minh họa cho từng sơ đồ