Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)

Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về điện từ học với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

ĐINH QUANG LONG

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THCS QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC VỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM DẠY HỌC VÀ BẢN ĐỒ TƯ DUY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

ĐINH QUANG LONG

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THCS QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC VỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” VỚI SỰ HỖ TRỢ

“CỦA PHẦN MỀM DẠY HỌC VÀ BẢN ĐỒ TƯ DUY”

Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lý

Mã số: 8.14.01.11

“LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC”

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN ĐỨC VƯỢNG

THÁI NGUYÊN - 2018

i

LỜI CAM ĐOAN Luận văn: Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh THCS qua tổ chức dạy học các kiến thức về “Điện từ học” với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy được thực hiện từ tháng 08 năm 2017 đến tháng 4

năm 2018

Tôi xin cam đoan:

Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, các thông tin

đã được chọn lọc, phân tích, tổng hợp, xử lý và đưa vào luận văn đúng quy định

Số liệu, kết quả nghiên cứu trong tài liệu này là trung thực và được công

ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu; Phòng đào tạo Sau đại học; Ban chủ nhiệm; quý Thày, Cô giáo khoa Vật lý trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên và quý Thày, Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý Thày, Cô giáo tổ Toán

- Lý, trường THCS Phong Phú Châu đã tạo điện kiện trong thời gian thực nghiệm

và hoàn thành luận văn

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo hướng dẫn: TS Trần Đức Vượng, người đã tận tâm giúp đỡ, hướng dẫn, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

đã giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành luận văn này

Luận văn này được hoàn thành tại Bộ môn Phương pháp, Khoa Vật lý, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên

Thái nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các từ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu: 3

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 5

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

7 Phạm vi nghiên cứu 5

8 Phương pháp nghiên cứu 5

9 Đóng góp của đề tài luận văn 6

10 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM DẠY HỌC VÀ BẢN ĐỒ TƯ DUY 7

1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 7

1.1.1 Tính tích cực nhận thức của học sinh 7

1.1.2 Tính tích cực nhận thức 9

1.1.4 Năng lực sáng tạo 14

1.1.5 Các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lý 16

1.2 Phương tiện dạy học 19

1.2.1 Phương tiện dạy học truyền thống 19

iv

1.2.2 Phương tiện dạy học hiện đại 20

1.2.3 Phân loại phương tiện dạy học hiện đại 20

1.3 Vai trò, chức năng của phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học 22

1.4 Phần mềm dạy học 23

1.4.1 Khái niệm 23

1.4.2 Phân loại 23

1.4.3 Những tác dụng của phần mềm dạy học trong dạy học vật lý 23

1.5 Bản đồ tư duy 24

1.5.1 Khái niệm và đặc điểm của bản đồ tư duy 24

1.5.2 Cách đọc bản đồ tư duy 25

1.5.3 Cách vẽ bản đồ tư duy 26

1.5.4 Ưu điểm cách ghi chép bằng bản đồ tư duy 27

1.5.5 Các ứng dụng của bản đồ tư duy trong dạy học 28

1.6 Thực trạng của việc sử dụng phần mềm dạy học và bản đồ tư duy trong dạy học vật lý ở trường THCS 30

1.6.1 Điều tra 30

1.6.2 Kết quả điều tra 30

1.6.3 Nguyên nhân và giải pháp 33

Chương 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” (VẬT LÝ 9) VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM DẠY HỌC VÀ BẢN ĐỒ TƯ DUY NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THCS 35

2.1 Đặc điểm phần “Điện từ học” trong chương trình vật lý THCS 35

2.1.1 Vị trí, nội dung phần “Điện từ học” trong chương trình vật lý THCS 35

2.1.2 Chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ mà học sinh cần đạt được sau khi học xong phần “Điện từ học” 36

2.1.3 Các thiết bị dạy học hiện có để dạy kiến thức về “Điện từ học” ở trường THCS 38

2.2 Một số định hướng trong việc tổ chức hoạt động nhận thức với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy nhằm phát huy tính tích cực nhận thức và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh 39

2.2.1 Định hướng sử dụng phần mềm dạy học 39

v

2.2.2 Định hướng sử dụng bản đồ tư duy 42

2.3 Thiết kế tiến trình dạy học một số bài cụ thể trong phần “Điện từ học” (hiện hành) theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh 46

2.3.1 Đề xuất quy trình soạn thảo tiến trình dạy học một số kiến thức về “Điện từ học” với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học và bản đồ tư duy 46

2.3.2 Thiết kế tiến trình dạy học một số kiến thức về Điện từ học: 50

Kết luận chương 2 61

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 62

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 62

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 62

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 62

3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm 63

3.2.1 Đối tượng 63

3.2.2 Nội dung 63

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 63

3.3.1 Phân tích định tính dựa trên việc theo dõi hoạt động của học sinh trong giờ học 64

3.3.2 Phân tích kết quả định lượng dựa trên kết quả bài kiểm tra 65

3.4 Đánh giá thực nghiệm sư phạm 65

3.4.1 Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 65

3.4.2 Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm 65

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐỀ TÀI 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC

iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

v

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Bảng số liệu HS nhóm ĐC và nhóm TN 64

Bảng 3.2 Bảng phân bố tần suất điểm kiểm tra 68

Bảng 3.3 Xếp loại điểm kiểm tra 69

Bảng 3.4 Bảng phân bố tần suất 69

Bảng 3.5 Bảng tích lũy hội tụ 70

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp các tham số thống kế 71

vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Biểu đồ:

Biểu đồ 3.1 Xếp loại điểm kiểm tra 69

Biểu đồ 3.2 Đồ thị phân bố tần suất 70

Biểu đồ 3.3 Đồ thị tích lũy hội tụ 70

Sơ đồ: Sơ đồ 1.1 Cấu trúc tâm lý của hoạt động 8

Sơ đồ 1.2 Chu trình sáng tạo khoa học của V.G.Razumôpxki 15

Sơ đồ 1.3 Cấu trúc của BĐTD 24

Sơ đồ 1.4 Cách đọc bản đồ tư duy 25

Sơ đồ 1.5 Cách vẽ bản đồ tư duy 26

cả mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học

Thực hiện Nghị quyết số 29/NQ/TW [2] ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành trung ương khóa XI, về việc đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục - Đào tạo Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước Nghị quyết Hội nghị TƯ 8 khóa XI về

đổi với căn bản, toàn diện giáo dục vào đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đề người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, đảm bảo trung thực, khách quan”…

“Giáo dục cần đào tạo đội ngũ nhân lực có khả năng đáp ứng được những đòi hỏi của xã hội và thị trường lao động, đặc biệt là những năng lực hành động, tính năng động, sáng tạo, tính tự lực và trách nhiệm cũng như năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp”

Hiện tại, giáo dục đang có xu hướng chuyển biến “mạnh mẽ từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Nhằm đáp ứng những đòi hỏi mới của sự nghiệp phát triển kinh tế-xã

2

hội” cần thiết phải cải cách giáo dục nói chung cũng như cải cách cấp trung học

mà việc đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng Định hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực

và sáng tạo đặc biệt là những “năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học” Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông

Điều 28 Luật giáo dục [15] đã quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải biết phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kỹ thuật vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho mọi học sinh”

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng gắn với sử dụng các phương tiện dạy học học hiện đại, với các phần mềm dạy học là hướng đi mới vì qua đây giúp học sinh nâng cao hiệu quả học tập, hình thành các năng lực chuyên biệt, đặc biệt phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức và ứng dụng vào thực tiễn

Mặt khác, hiện nay cách học để đưa kiến thức, khái niệm vào trong trí óc nếu chỉ dùng ở chỗ cho học sinh học “thuộc lòng, học vẹt”; thuộc nhưng không

biết đâu là “kiến thức trọng tâm và nổi bật trong tài liệu, hoặc không biết cách liên kết các kiến thức có liên quan với nhau” thì học sinh sẽ không hứng thú việc

học và không thể vận dụng trong cuộc sống và đáp ứng yêu cầu xã hội

Dạy học vật lý cần gắn với một hình thức ghi chép “nhằm tìm tòi, đào sâu,

mở rộng một ý tưởng, hệ thống hoá một chủ đề hay một mạch kiến thức bằng cách

kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực, có thể vẽ trên giấy, bảng… hoặc có thể thiết kế trên powerpoint hoặc

phần mềm Imindmap” gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy (còn gọi là bản đồ tư duy) Kiểu ghi chép bảng bản đồ tư duy thể hiện bằng hình ảnh, đường nét, màu sắc được trải theo các hướng không có tính tuần tự và có độ thoáng, giúp dễ dàng phát triển ý tưởng nhanh hơn so với cách ghi chép thông thường theo kiểu xuống

Luận văn đủ ở file: Luận văn full