Gần đây, trong cách ra đề Ngữ văn để tạo nhiều hứng thú cho học sinh,kích thích được sự say mê, sáng tạo của các em ở câu nghị luận văn học 5 điểm, đề thường ra kiểu bài so sánh văn học.
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Ai đó đã ví quá trình dạy học của người Thầy giống như công việc của mộtngười thợ xây dựng nên một ngôi nhà, cần lắm sự cần mẫn, nhiệt tâm và khaokhát về một công trình hoàn thiện Công trình mà mỗi người kĩ sư tâm hồn dàycông xây đắp đó chính là trí tuệ, là nhân cách, là năng lực của mỗi học sinh.Trong bối cảnh yêu cầu của xã hội ngày càng cao về năng lực của nguồn laođộng, trước đơn đặt hàng ngày càng mới của xã hội, buộc mỗi người Thầy phảiluôn trăn trở, luôn đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá đểphát triển tối đa năng lực học sinh
Trong mỗi giai đoạn đổi mới của Giáo dục, môn Ngữ văn luôn là một mônhọc có ý nghĩa xã hội rất quan trọng Ở mỗi giai đoạn lịch sử, môn Văn có vai trò
và sứ mệnh riêng nhưng đều nhằm mục đích phục vụ cho sự phát triển của xã hội
Vị trí của môn Văn trong nhà trường là giúp cho thế hệ trẻ thấy rằng: môn Văn làmột nghệ thuật của cuộc sống, là quà tặng tinh thần, là kim chỉ nam của nhữngtâm hồn đang lớn Vì thế, môn Ngữ văn có vai trò, vị trí rất quan trọng trong nhàtrường nói chung và nhà trường trung học phổ thông nói riêng
Gần đây, trong cách ra đề Ngữ văn để tạo nhiều hứng thú cho học sinh,kích thích được sự say mê, sáng tạo của các em ở câu nghị luận văn học 5 điểm,
đề thường ra kiểu bài so sánh văn học Dạng đề này khi mới xuất hiện trong đề thiĐại học năm học 2008-2009 đã được báo chí và dư luận đánh giá cao là bởi họcsinh không chỉ đơn thuần tái hiện lại kiến thức đã học, mà học sinh phải tư duysáng tạo dựa trên suy nghĩ cá nhân mới có thể làm tốt được bài Dạng đề này rấtphù hợp với học sinh khá, giỏi và cần thiết khi muốn phân hóa đối tượng ngườihọc Đặc biệt kiểu bài so sánh, liên hệ văn học 12 và 11 là một kiểu bài khá mới
mẻ vừa được đưa vào đề minh họa thi THPT Quốc gia của Bộ giáo dục và Đàotạo trong năm học 2017 - 2018 Các em phải huy động cả kiến thức 11 và 12trong việc làm một bài văn nghị luận văn học Để hướng dẫn học sinh làm bàinghị luận văn học dạng đề so sánh liên hệ kiến thức văn 12 và 11 thì sách giáokhoa chương trình Ngữ văn bậc THPT chưa có phần lí thuyết hướng dẫn riêng,cũng không có nhiều tài liệu để tham khảo Đây là một kiểu bài mới, chưa được
cụ thể hóa thành một bài học riêng trong chương trình Ngữ văn bậc THPT, do đó
đã ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng làm bài của học sinh cũng như quá trìnhđịnh hướng ôn tập cho học sinh từ phía giáo viên
Qua khảo sát hoạt động làm bài nghị luận văn học dạng đề so sánh liên hệkiến thức văn 12 và 11 của học sinh lớp 12 trường THPT Hàm Rồng - Thành phốThanh Hóa, tôi nhận thấy còn nhiều hạn chế cần khắc phục, bản thân các em họcsinh cũng còn nhiều lúng túng khi làm kiểu bài này Việc rèn luyện kĩ năng làmbài nghị luận văn học dạng đề so sánh liên hệ kiến thức văn 12 và 11 cho học sinhlớp 12 là điều rất cần thiết đối với giáo viên đang trực tiếp giảng dạy để các emlàm bài thi đạt kết quả cao nhất
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy cũng như vai trò của một giáo viên tâmhuyết với nghề dạy văn, đồng thời góp phần tháo gỡ những khó khăn trên, với
Trang 2những gì bản thân đã làm trong năm học vừa qua, tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề:
“Hướng dẫn học sinh lớp 12 cách làm kiểu bài nghị luận văn học dạng đề so sánhliên hệ kiến thức văn 12 và 11 đạt hiệu quả”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Đưa ra đề tài này, thông qua việc hướng dẫn các em cách làm bài, chúng tôimuốn nâng cao chất lượng làm bài dạng so sánh liên hệ Văn 12 và 11 trong các kìthi của học sinh lớp 12 nói chung, học sinh trường THPT Hàm Rồng - Thành phốThanh Hóa nói riêng, nhất là các em học sinh chuẩn bị bước vào kì thi THPTQuốc gia năm học 2017- 2018 để các em tự tin hơn khi làm bài Theo chúng tôithiên chức của người giáo viên dạy văn không chỉ giúp các em “khơi nhữngnguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” mà còn dạy cho các emphương pháp, kĩ năng làm bài vì thế mục đích chính của đề tài này là:
- Giúp học sinh nắm được phương pháp, cách thức làm dạng đề này đạt kếtquả cao
- Góp phần nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn
- Đề tài này cũng có thể coi là tài liệu để các giáo viên tham khảo khi dạycác tiết ôn tập, ôn thi THPT Quốc gia cho học sinh lớp 12
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Với sáng kiến kinh nghiệm này, chúng tôi hướng tới kiểu bài Nghị luận vănhọc có nội dung so sánh kiến thức văn học lớp 12 và lớp 11 Đối tượng thựcnghiệm là học sinh lớp 12 ở trường THPT Hàm Rồng - TP Thanh Hóa, mục đíchbước đầu trang bị cho các em lí luận về kiểu bài, giúp các em làm tốt kiểu bài sosánh liên hệ
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng các phương pháp sau :
- Phương pháp rút kinh nghiệm: Là phương pháp đúc rút từ kinh nghiệmcủa bản thân trong việc chấm chữa bài làm văn cho học sinh để tìm ra biện pháp,cách thức tối ưu
- Phương pháp điều tra:Tìm hiểu thực tế trong việc chấm chữa bài làm văncủa học sinh của đội ngũ giáo viên trong tổ chuyên môn
- Phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp
- Tham khảo tài liệu, sách báo và các phương tiện thông tin mạng
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề
Như trên đã nói, môn Ngữ văn là môn học có vai trò rất quan trọng trongnhà trường Đây là một môn học cơ bản Vì thế môn Ngữ văn cũng là môn thi bắtbuộc trong kì thi Trung học phổ thông Quốc gia
Trong kết cấu đề thi môn Ngữ văn ở kì thi THPTQG năm 2017, bên cạnhphần đề Đọc hiểu văn bản chiếm một vị trí quan trọng với tỉ lệ 3/10 điểm, phần đềnghị luận xã hội 2/10 điểm, phần đề nghị luận văn học chiếm tới 5/10 điểm Theo
Trang 3định hướng của Bộ giáo dục và đào tạo, đề thi trong kì thi THPT Quốc gia năm
2018 sẽ có định dạng tương tự đề thi THPTQG năm 2017 Vì vậy phần nghị luậnvăn học là phần rất quan trọng trong kì thi THPT Quốc gia này Đề nghị luận vănhọc với xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá việc ghi nhớ kiến thức từ lớp 11 đếnlớp 12 buộc học sinh phải học hành bài bản, toàn diện, nhất là phải biết cách nhậnxét đánh giá sắc sảo khi so sánh liên hệ giữa các tác phẩm thuộc hai khối lớp 12
và 11 Vì thế mà giáo viên cần hướng dẫn cẩn thận cho học sinh, nhất là các emhọc sinh lớp 12 cách làm kiểu bài nghị luận văn học dạng đề so sánh liên hệ kiếnthức 12 và 11 để các em làm bài đạt kết quả cao nhất
2.2 Thực trạng của vấn đề
Từ lâu học sinh lớp 12 nói chung và học sinh lớp 12 trường THPT HàmRồng - TP Thanh Hóa nói riêng đã quen với những bài thi chủ yếu là các dạngcâu hỏi nghị luận văn học như: Cảm nhận một đoạn thơ, bài thơ, cảm nhận về mộttác phẩm hoặc một đoạn trích văn xuôi, bàn luận về một ý kiến bàn về văn họctrong các chương trình Ngữ văn lớp 12 Khi Bộ giáo dục và đào tạo quyết địnhđổi mới cách ra đề đưa vào đề thi kiến thức của cả khối 11 và 12 đòi hỏi một dạng
đề bài mới là có sự liên hệ so sánh kiến thức của hai khối khiến các em còn nhiều
bỡ ngỡ, lúng túng khi làm bài
Mặt khác kiến thức trong phần nghị luận văn học tương đối rộng, đặc biệt
là những tác phẩm học từ lớp 11 các em không thể nhớ hết mà phải ôn lại Nếugiáo viên không hướng dẫn, giúp các em hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bảncủa cả hai khối ở mức không quá sơ sài thì các em sẽ khó có thể huy động cùngmột lúc tất cả các kiến thức cần thiết để làm kiểu bài này Qua kì thi thử THPTQuốc gia mà trường tổ chức tháng 12 năm 2017, phần nghị luận văn học dạng đềliên hệ kiến thức 12 và 11 học sinh rất ít em đạt điểm tối đa, thậm chí nhiều emđiểm rất thấp vì kĩ năng làm bài còn nhiều hạn chế
Từ thực trạng đó, chúng tôi đã tiến hành khảo sát Dưới đây là kết quả khảosát đối với các đơn vị lớp: 12C1, 12C2, 12C9, 12C12, trường THPT Hàm Rồng(người viết SKKN trực tiếp giảng dạy) làm kiểu bài nghị luận văn học dạng đề sosánh liên hệ kiến thức văn 12 và 11 vào tháng 12 năm 2017
Trang 4Từ kết quả khảo sát thể hiện qua bảng tổng hợp trên, với mong muốn ngàycàng nâng cao kĩ năng làm bài cho học sinh, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một sốgiải pháp sau.
2.3.1 Những kiến thức cơ bản mà học sinh cần ghi nhớ để làm tốt kiểu bài nghị luận văn học có so sánh liên hệ kiến thức Văn 12 và 11
a Khái niệm về kiểu bài so sánh văn học.
So sánh là phương pháp nhận thức trong đó đặt sự vật này bên cạnh mộthay nhiều sự vật khác để đối chiếu, xem xét một cách toàn diện, kĩ lưỡng, rõ nét
và sâu sắc hơn Với phân môn làm văn trong nhà trường phổ thông, khái niệm sosánh văn học cần được hiểu theo ba lớp nghĩa khác nhau:
- Thứ nhất, so sánh văn học là “một biện pháp tu từ để tạo hình ảnh cho câuvăn”
- Thứ hai, nó được xem như một thao tác lập luận bên cạnh các thao tác lậpluận như: phân tích, bác bỏ, bình luận…
- Thứ ba, nó được xem như “một phương pháp, một cách thức trình bàykhi viết bài nghị luận”, tức là như một kiểu bài nghị luận cạnh các kiểu bài nghịluận về một đoạn trích, tác phẩm thơ; nghị luận về một đoạn trích, tác phẩm vănxuôi…
- Tuy nhiên, so sánh văn học như một kiểu bài nghị luận văn học lại chưađược cụ thể bằng một bài học độc lập Vì vậy, từ việc xác lập nội hàm khái niệmkiểu bài, mục đích, yêu cầu, đến việc trình bày cách thức làm bài cho kiểu bài này
là hết sức cần thiêt
b Những bình diện của kiểu bài so sánh văn học
Kiểu bài so sánh văn học yêu cầu thực hiện cách thức so sánh trên nhiềubình diện:
- So sánh cái tôi trữ tình giữa các bài thơ
- So sánh các chi tiết nghệ thuật
- So sánh nghệ thuật trần thuật…
Trang 5Quá trình so sánh có thể chỉ diễn ra ở các tác phẩm của cùng một tác giả,nhưng cũng có thể diễn ra ở những tác phẩm của các tác giả cùng hoặc khôngcùng một thời đại, giữa các tác phẩm của những trào lưu, trường phái khác nhaucủa một nền văn học
c Mục đích của kiểu bài so sánh văn học
- Mục đích cuối cùng của kiểu bài này là yêu cầu học sinh chỉ ra được chỗgiống và khác nhau giữa hai tác phẩm, hai tác giả, từ đó thấy được những mặt kếthừa, những điểm cách tân của từng tác giả, từng tác phẩm; thấy được vẻ đẹpriêng của từng tác phẩm; sự đa dạng muôn màu của phong cách nhà văn…
- Không dừng lại ở đó, kiểu bài này còn góp phần hình thành kĩ năng lí giảinguyên nhân của sự khác nhau giữa các hiện tượng văn học - một năng lực rất cầnthiết góp phần tránh đi khuynh hướng “bình tán”, khuôn sáo trong các bài văn củahọc sinh hiện nay Lẽ hiển nhiên, đối với đối tượng học sinh trung học phổ thông,các yêu cầu về năng lực lí giải cần phải hợp lí, vừa sức Nghĩa là các tiêu chí sosánh cần có mức độ khó vừa phải, khả năng lí giải sự giống và khác nhau cũngcần phải tính toán hợp lí với năng lực của các em Chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năngtrong từng bài, từng cấp học sẽ là căn cứ để kiểm định những vấn đề này
- Kiểu bài cảm thụ văn học trong thế đối sánh là “phép thử rất hiệu quả đểtìm ra những học sinh giỏi có chất văn, có tư chất trí tuệ trong “cuộc chơi” vớinghệ thuật ngôn từ
Mở bài:
– Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)
– Giới thiệu khái quát về các đối tượng so sánh
- Lý giải sự khác biệt: thực hiện thao tác này cần dựa vào các bình diện: bối cảnh
xã hội, văn hóa mà từng đối tượng tồn tại; phong cách nhà văn; đặc trưng thi phápcủa thời kì văn học( bước này vận nhiều thao tác lập luận nhưng chủ yếu là thaotác lập luận phân tích)
III Kết bài
Trang 6I.Mở bài: Nêu vấn đề
II Thân bài
Cảm nhận của anh/chị về hình tượng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân
ở Hồng Ngài (“Vợ chồng A Phủ” - Tô Hoài) Từ đó liên hệ với nhân vật Chí Phèotrong cảnh buổi sáng đầu tiên khi tỉnh rượu (“Chí Phèo” – Nam Cao), để nhận xét
về cách khám phá vẻ đẹp tâm hồn con người lao động của hai nhà văn
Đáp án đề nghị:
I Mở bài:
- Giới thiệu về tác giả Tô Hoài; Nhân vật Mị trong cảnh đêm tình mùa xuân
- Giới thiệu về tác giả Nam Cao; Nhân vật Chí Phèo trong cảnh buổi sáng đầu tiênkhi tỉnh rượu
=> Hai nhà văn đều đi sâu khám phá vẻ đẹp tâm hồn con người lao động
II Thân bài:
Trang 71 Hình tượng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài:
- Mị có phẩm chất tốt đẹp nhưng bị đày đọa cả về thể xác và tinh thần:
+ Mị là một thiếu nữ xinh đẹp, tài hoa, hồn nhiên, yêu đời; chăm chỉ làm ăn, yêu
tự do, ý thức được quyền sống của mình
+ Mị là giàu lòng vị tha, đức hi sinh
+ Là con dâu gạt nợ, Mị bị đối xử như một nô lệ Mị sống khổ nhục hơn cả súcvật, thường xuyên bị A Sử đánh đập tàn nhẫn Mị sống như một tù nhân trong cănbuồng chật hẹp, tối tăm
+ Sống trong đau khổ, Mị gần như vô cảm “ngày càng không nói, lùi lũi như conrùa nuôi trong xó cửa”
- Tâm trạng và hành động của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân:
+ Bên trong hình ảnh “con rùa nuôi trong xó cửa” vẫn đang còn một con ngườikhát khao tự do, hạnh phúc Gió rét dữ dội cũng không ngăn được sức xuân tươitrẻ trong thiên nhiên và con người, tất cả đánh thức tâm hồn Mị
+ Mị uống rượu để quên hiện tại đau khổ Mị nhớ về thời con gái, Mị sống lại vớiniềm say mê yêu đời của tuổi trẻ
+ Tiếng sáo (biểu tượng của tình yêu và khát vọng tự do) từ chỗ là hiện tượngngoại cảnh đã đi sâu vào tâm tư Mị
+ Mị thắp đèn như thắp lên ánh sáng chiếu rọi vào cuộc đời tăm tối Mị chuẩn bị
đi chơi nhưng bị A Sử trói lại; tuy bị trói nhưng Mị vẫn tưởng tượng và hànhđộng như một người tự do, Mị vùng bước đi…
- Khái quát nghệ thuật:
+ Bút pháp hiện thực sắc sảo, nghệ thuật phân tích tâm lí tinh tế, Tô Hoài đã xâydựng thành công nhân vật Mị
+ Có áp bức, có đấu tranh; Mị chính là điển hình sinh động cho sức sống tiềmtàng, sức vươn lên mạnh mẽ của con người từ trong hoàn cảnh tăm tối hướng tớiánh sáng của nhân phẩm và tự do
2 Liên hệ nhân vật Chí Phèo trong cảnh buổi sáng đầu tiên khi tỉnh rượu:
- Sau khi gặp thị Nở và được thị chăm sóc, yêu thương, Chí Phèo lần đầu tiên tỉnhrượu sau những cơn say triền miên và đã có sự chuyển biến sâu sắc trong tâmtrạng:
+ Từ tỉnh rượu đến tỉnh ngộ:
Tỉnh rượu: lần đầu tiên - từ khi ra tù, Chí hết say và cảm nhận được thờigian và âm thanh hằng ngày của cuộc sống Âm thanh cuộc sống đang từng tiếngmột gõ nhịp vận hành cùng với sự thức tỉnh của Chí Phèo Những âm thanh nàyngày nào mà chẳng có, nhưng đây lại là lần đầu tiên Chí mới nhận ra
Tỉnh ngộ: nhận thức và nhìn lại cuộc đời mình trong quá khứ, hiện tại và
cả tương lai
+ Khát khao hoàn lương và mong ước hạnh phúc Chí mong muốn trở lại làmngười lương thiện
Trang 8=> Nam Cao cho cho ta thấy được bản tính tốt của con người có ngay trong conngười bị tha hoá Bản tính ấy sẽ trỗi dậy khi có chất xúc tác.
3 Nhận xét về cách khám phá vẻ đẹp tâm hồn con người lao động của hai nhà văn:
- Hai nhân vật Mị và Chí Phèo của nhà văn Tô Hoài, Nam Cao là những hìnhtượng điển hình cho số phận con người lao động vượt lên sự đè nén của cườngquyền và thần quyền để khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của con người
+ Mị: Tưởng chừng như đã trở thành vật vô tri, vô giác trong nhà thống lý,nhưng vẫn tiềm tàng sức sống mãnh liệt trong đêm tình mùa xuân
+ Chí Phèo: Dù bị hủy hoại cả về nhân hình lẫn nhân tính nhưng Chí vẫnkhao khát hướng đến cuộc sống lương thiện
=> Mỗi nhà văn có một cách sáng tạo riêng, nhưng khi viết về người nông dân thìcác tác giả đều hướng tới khám phá vẻ đẹp tâm hồn của họ Từ đó, đề cao, trântrọng những phẩm chất đáng quý của người nông dân
III Kết bài:
Đánh giá chung về vấn đề nghị luận:
- Nhân vật Mị chính là điển hình sinh động cho sức sống tiềm tàng, sứcvươn lên mạnh mẽ của con người từ trong hoàn cảnh tăm tối, hướng tới ánh sángcủa nhân phẩm và tự do
- Sự thức tỉnh của Chí Phèo đã thể hiện rõ vẻ đẹp trong tâm hồn người laođộng, dù bị vùi dập đến tận cùng vẫn không thể mất đi vẻ đẹp đó
=> Mị và Chí Phèo đã vượt qua mọi sự đè nén của cường quyền và thần quyền đểkhẳng định vẻ đẹp tiềm ẩn trong tâm hồn
Đề số 2:
Cảm nhận của anh/chị về khát vọng hạnh phúc của nhân vật Tràng (Vợ
nhặt - Kim Lân, Ngữ văn 12, Tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016) Từ đó liên
hệ với khát khao được sống lương thiện của nhân vật Chí Phèo (Chí Phèo - Nam Cao, Ngữ văn 11, Tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016) để nhận xét về điểm
tương đồng và khác biệt trong cách nhìn con người của hai nhà văn
- Tràng là người lao động đói khổ, nghèo hèn, trong tình cảnh đói khát, trên
bờ vực cái chết vẫn khao khát hạnh phúc, vẫn kiên cường nỗ lực vươn lên vớiniềm hi vọng sống mãnh liệt
- Khát khao hạnh phúc của Tràng:
Trang 9+ Dù nghèo khổ, bị coi thường, ế muộn nhưng trong Tràng vẫn âm thầm khaokhát về tổ ấm gia đình Lời nói bông đùa nhưng bộc lộ một mong muốn thực.+ Tuy có vợ một cách dễ dàng nhưng Tràng không rẻ rúng, coi thường mà rất trântrọng hạnh phúc của mình (mời vợ bữa ăn no trong cảnh đang sắp chết vì đói,mua dầu thắp sáng giữa cảnh đời tăm tối…)
+ Niềm hạnh phúc rạng ngời không thể giấu (sáng lên trong ánh mắt, trong dángđiệu phởn phơ, trong nụ cười tủm tỉm, toe toét, hềnh hệch, trong vẻ tự đắc kiêuhãnh, trong cảm giác mới lạ mơn man khắp da thịt…) khiến Tràng như quên đithực tại cay đắng trước mắt
+ Niềm hạnh phúc dâng trào thành cảm giác lửng lơ, êm ái như trong giấc mơ,thành sự phấn chấn đột ngột, thành niềm sung sướng và ý thức về trách nhiệm,bổn phận xây đắp hạnh phúc gia đình
- Khát khao hạnh phúc của nhân vật được thể hiện qua nghệ thuật tạo tìnhhuống truyện độc đáo, nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế, sâu sắc, ngôn ngữ trầnthuật giản dị, tự nhiên, giàu biểu cảm
*Liên hệ với khát khao được sống lương thiện của nhân vật Chí Phèo để nhận xét điểm tương đồng và khác biệt trong cách nhìn con người của hai nhà văn.
- Giới thiệu tác giả Nam Cao, tác phẩm Chí Phèo, nhân vật Chí Phèo.
- Liên hệ khao khát được sống lương thiện của nhân vật Chí Phèo
- Điểm tương đồng và khác biệt trong cách nhìn con người của hai nhà văn:
* Điểm tương đồng: Cả hai nhà văn phát hiện, trân trọng và đặt niềm tin mãnh liệtvào những phẩm chất tốt đẹp, khát khao nhân bản của con người trong hoàn cảnhkhắc nghiệt Đó là biểu hiện cho tư tưởng nhân đạo của hai cây bút lớn
+ Với Nam Cao: ngay cả khi bị hoàn cảnh đẩy vào sự tha hoá, con người vẫnkhông thôi khao khát được sống lương thiện
+ Với Kim Lân: ngay cả khi bị cái đói đẩy đến bờ vực của cái chết, con người vẫnkhát khao sống, khát khao hạnh phúc
* Điểm khác biệt:
+ Chỉ rõ sự khác biệt: Trong Chí Phèo, Nam Cao trân trọng và khẳng định tính
người của con người nhưng không tìm được con đường giải thoát cho bi kịch
cuộc đời họ Trong Vợ nhặt, Kim Lân tìm thấy niềm hi vọng trong khát vọng
sống, mở ra con đường giải thoát cho nhân vật
+ Lí giải điểm khác biệt:
(+) Do yếu tố hoàn cảnh thời đại: Nam Cao sáng tác Chí Phèo năm 1940,
trước khi Cách mạng tháng 8 thành công Sự bế tắc của nhà văn cũng là sự bế tắc
của con người và xã hội Việt Nam trước 1945 Kim Lân hoàn thiện Vợ nhặt sau
1954, khi dân tộc ta đã đi qua hai mốc lớn của lịch sử là Cách mạng tháng 8 vàcuộc kháng chiến chống Pháp Ánh sáng Cách mạng giúp nhà văn thấy đượchướng vận động của lịch sử và hướng giải thoát cho con người
(+) Do khuynh hướng văn học và phương pháp sáng tác: Là cây bút củakhuynh hướng văn học hiện thực, Nam Cao có cái nhìn chân thực, khách quan về
Trang 10hiện thực cuộc sống Khi hoàn thành Vợ nhặt, Kim Lân đã là một nhà văn Cách
mạng Thế giới quan ấy đã tác động đến cách nhìn hiện thực của nhà văn, luônnhìn cuộc sống và con người trong sự vận động và phát triển hướng tới sự sống vàánh sáng
XÁC HÀNG THỊT: (lắc đầu) Vô ích, cái linh hồn mờ nhạt của ông Trương
Ba khổn khổ kia ơi, ông không tách ra khỏi tôi được đâu, dù tôi chỉ là thân xác.HỒN TRƯƠNG BA: A, mày cũng biết nói kia à? Vô lý, mày không thể biếtnói! Mày không có tiếng nói, mà chỉ là xác thịt âm u, đui mù…
XÁC HÀNG THỊT: Có đấy! Xác thịt có tiếng nói đấy! Ông đã biết tiếng nóicủa tôi rồi, đã luôn luôn bị tiếng nói ấy sai khiến Chính vì âm u, đui mù mà tôi cósức mạnh ghê gớm, lắm khi át cả cái linh hồn cao khiết của ông đấy!
HỒN TRƯƠNG BA: Nói láo! Mày chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa
gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc !
cổ nghẹn lại Đêm hôm đó, suýt nữa thì…
HỒN TRƯƠNG BA: Im đi! Đấy là mày chứ, chân tay mày, hơi thở củamày…
XÁC HÀNG THỊT: Thì tôi có ghen đâu! Ai lại ghen với chính thân thể mìnhnhỉ! Tôi chỉ trách là sao đêm ấy ông lại tự dưng bỏ chạy, hoài của ! Này, nhưng
ta nên thành thật với nhau một chút: chẳng lẽ ông không xao xuyến chút gì? Hà
hà, cái món tiết canh, cổ hũ, khấu đuôi, và đủ các thứ thú vị khác không làm hồnông lâng lâng cảm xúc sao? Để thỏa mãn tôi, chẳng lẽ ông không tham dự vàochút đỉnh gì? Nào, hãy thành thật trả lời!
HỒN TRƯƠNG BA: Ta… ta… đã bảo mày im đi!
XÁC HÀNG THỊT: Rõ là ông không dám trả lời Giấu ai chứ không thể giấu
tớ được! Hai ta đã hòa với nhau làm một rồi!
HỒN TRƯƠNG BA: Không! Ta vẫn có một đời sống riêng : nguyên vẹn,trong sạch, thẳng thắn…
XÁC HÀNG THỊT: Nực cười thật! Khi ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theonhững đòi hỏi của tôi, mà còn nhận là nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn!
HỒN TRƯƠNG BA: (bịt tai lại) Ta không muốn nghe mày nữa!