Một số vấn đề cơ bản về nền kinh tế chuyển đổi

Trong chương này, chúng ta tìm hiểu về những hệ thống kinh tế khác nhau, nguồn gốc ra đời, quá trình phát triển cũng như các nguyên nhân dẫn tới sự suy thoái của chúng. Ba hệ thống kinh tế đặc trưng sẽ được phân tích là hệ thống kinh tế kế hoạch tập trung, hệ thống kinh tế hỗn hợp và hệ thống kinh tế thị trường. Mỗi hệ thống kinh tế đều có những đặc trưng riêng và có ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động kinh doanh quốc tế. Chúng ta cũng tìm hiểu mối liên hệ giữa văn hoá và kinh tế đồng thời phân tích những tác động tổng hợp của mối liên hệ này tới kinh doanh quốc tế. Phần tiếp theo của chương này đề cập tới những vấn đề của nền kinh tế chuyển đổi. Mục tiêu nghiên cứu: Sau khi học, bạn có thể nắm vững: 1. Ba loại hệ thống kinh tế chính. 2. Quá trình phát triển kinh tế của các quốc gia và các tiêu thức đo lường mức độ phát triển kinh tế. 3. Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. 4. Xác định những trở ngại khi kinh doanh trong các nền kinh tế chuyển đổi. 5. Những kinh nghiệm của các quốc gia tiêu biểu thực hiện chuyển đổi nền kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu:

Sau khi học, bạn có thể nắm vững:

1 Ba loại hệ thống kinh tế chính

2 Quá trình phát triển kinh tế của các quốc gia và các tiêu thức đolường mức độ phát triển kinh tế

3 Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường

4 Xác định những trở ngại khi kinh doanh trong các nền kinh tếchuyển đổi

5 Những kinh nghiệm của các quốc gia tiêu biểu thực hiện chuyển đổinền kinh tế

I CÁC HỆ THỐNG KINH TẾ:

1 Khái niệm hệ thống kinh tế

Hệ thống kinh tế của một quốc gia bao gồm cơ cấu và quá trình mà

quốc gia đó phân bổ các nguồn lực và thực hiện các hoạt động thương mại

của mình Có thể hiểu hệ thống kinh tế là toàn bộ những thành phần có trật

tự, mang tính tổ chức, tương đối biệt lập, và có khả năng thực hiện một loạt các chức năng mà những thành phần riêng biệt của hệ thống không thể thực hiện được Để xác định đặc điểm của một hệ thống kinh tế bất kỳ người ta dựa trên sự phân biệt các thành phần đặc trưng, tính tổ chức, cơ cấu và các chức năng.

Trong định hướng văn hoá của mình không một quốc gia nào theo "chủnghĩa cá nhân" hoàn toàn cũng như không quốc gia nào theo "chủ nghĩa tậpthể" hoàn toàn Chính vì thế, không một nền kinh tế nào phản ánh một địnhhướng cá nhân hay tập thể tuyệt đối Các nền kinh tế của các quốc gia trên thếgiới đều là sự pha trộn giữa hai thái cực đó

Mỗi quốc gia có các cách phân loại hệ thống kinh tế khác nhau, và tùy thuộc vào mỗi tiêu chí mà có sự phân loại hệ thống kinh tế khác nhau Ta có thể thấy rằng có mối liên hệ giữa ý thức hệ chính trị và hệ thống kinh tế Thông thường xét theo ý thức hệ chính trị, ta có thể chỉ ra 4 dạng tổng hợp của hệ thống kinh tế: kinh tế thị trường, kinh tế chỉ huy, kinh tế hỗn hợp và kinh tế theo định hướng của nhà nước Thực tế không có một quốc gia nào

thuần tuý theo hai thái cực: hoặc là kế hoạch hóa tập trung hoặc là kinh tế thịtrường mà đều có sự pha trộn nhất định Tuy nhiên, mỗi quốc gia sẽ có thiênhướng về một trong hai loại hệ thống kinh tế trên

Ngoài ra, có thể phân loại hệ thống kinh tế theo hai tiêu chí khác:

 Cách thức sở hữu: Công cộng hay tư nhân

 Cách thức phân bổ và kiểm soát các nguồn lực: Kinh tế thị trườnghay kinh tế mệnh lệnh (ở đó các nguồn lực được phân bổ và quản lý bởiChính phủ)

Hai tiêu chí trên có thể mở rộng ra gồm cả sở hữu hỗn hợp

Bảng dưới đây sẽ cho thấy cách phân loại các nền kinh tế dựa trên haitiêu chí đã nêu trên

Bảng 4.1: Phân loại hệ thống kinh tế

Quyền sở

hữu Quyền

Có thể lấy một vài ví dụ minh hoạ như sau Hồng Kông nằm ở ô A, Mỹ nằm ở

phía trên của ô D Mỹ được coi là một ví dụ điển hình của hệ thống kinh kế tưnhân,tuy nhiên Chính phủ vẫn nắm giữ một vài lĩnh vực của nền kinh tế nhưgiáo dục, hệ thống công viên quốc gia, dịch vụ bưu chính, những khu vực gầnnhư thuộc công cộng hay một số vấn đề phúc lợi khác

Việc phân chia các hệ thống kinh tế một phần cũng dựa trên mức độ tự

do kinh tế của các quốc gia Sự tự do ở đây được hiểu là mức độ can thiệp của chính phủ vào các hoạt động kinh tế Sự can thiệp chính phủ được cho là theo hai cách: Sở hữu chính phủ về các công cụ sản xuất và ảnh hưởng của chính phủ trong việc ra quyết định kinh tế Để so sánh mức độ tự do kinh tế giữa các quốc gia, có thể sử dụng chỉ số tự do kinh tế IEF.

Chỉ số tự do kinh tế (IEF)

Chỉ số này do Quỹ hỗ trợ di sản và Tạp chí phố Wall Mỹ tính toán và công bố từ năm 1995 đến nay Năm 2008 chỉ số này được tính cho 157 nước trên thế giới Các nước được xem là có mức độ tự do kinh tế cao là Hồng công, Singapore, Australia, Airơlen, Mỹ, New Zealand, , Canada, Chilê Việt Nam xếp thứ 135/157 nước và được xem là nước có mức độ tự do kinh tế thấp.

Năm 2008, chỉ số cho điểm dựa trên 10 yếu tố tổng quát sau đây về tự

do kinh tế từ thống kê của các tổ chức như Ngân hàng thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), và Đơn vị Tình báo Economist: Tự do buôn bán;

Tự do thương mại; Tự do tiền tệ; Độ lớn của Nhà nước; Tự do công khố; Quyền tư hữu; Tự do đầu tư; Tự do tài chính; Tự do không bị tham nhũng;

Dân số (triệu người)

GDP (nghìn tỷ USD)

Kinh tế thị

797 (13%)

22.5 (43%)

7.4 (14%)

Tương đối

754 (12%)

6.1 (12%)

Hầu như

3386 (54%)

12.8 (25%)

Nguồn: Index of Economic Freedom 2008 by The Heritage Foundation and

Dow Jones & Company, Inc Mức độ tự do của Trung Quốc và Ấn Độ tăng lên làm tổng dân số và GDP của những nước có nền kinh tế “hầu như không tự do” tăng lên đáng

kể Bảng trên cho thấy chỉ có khoảng 13% dân số trên thế giới sống trong nền kinh tế "tự do" nhưng chiếm tới khoảng 43% tổng GDP toàn cầu Trong khi

đó, 12% dân số thế giới sống trong nền kinh tế "không tự do" chỉ chiếm 6% GDP toàn thế giới.

2 Các hệ thống kinh tế và tác động của nó tới kinh doanh quốc tế.

2.1 Hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung

Một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung là một hệ thống kinh tế trong

đó đất đai, nhà xưởng và những nguồn lực kinh tế khác của quốc gia là thuộc

sở hữu Nhà nước Chính phủ thực hiện tất cả các quyết định liên quan tới kinh

tế bao gồm: sản xuất như thế nào, sản xuất cái gì, sản xuất cho ai, giá cả của

sản phẩm, của lao động và của vốn là như thế nào Các cơ quan Nhà nước lập

kế hoạch một cách tập trung nhằm xác định chỉ tiêu sản xuất cho các đơn vị.Chẳng hạn ở Liên Xô cũ, Chính phủ đã thiết lập và ấn định mức giá chonhững mặt hàng thiết yếu như sữa, bánh mỳ và các hàng hoá khác

Trong một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung Chính phủ được coi làngười ra quyết định cao nhất và tốt hơn bất kỳ một nhà kinh doanh hay ngườitiêu dùng nào trong việc phân bổ các nguồn lực

a Nguồn gốc của nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung:

Từ đầu thế kỷ 19, nhà triết học Đức K Marx đã tuyên truyền rộng rãi ýtưởng kinh tế kế hoạch hoá tập trung Ý tưởng này xuất phát từ sự chứng kiếnnhững khó khăn và bất công mà người lao động phải gánh chịu ở Châu Âusau cách mạng công nghiệp Nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bắt nguồn từquan niệm cho rằng: phúc lợi của tập thể quan trọng hơn lợi ích của cá nhân

và hướng tới công bằng trên toàn xã hội Marx lập luận rằng nền kinh tế hiệntại sẽ không được cải tổ trừ khi nó bị lật đổ và thay thế bằng một chế độ cộngsản công bằng hơn Trong thế kỷ 20, các cuộc cánh mạng đã khai sinh ra hệthống chính trị và kinh tế chuyên quyền ở Nga vào năm 1917, Trung Quốc vàBắc Triều Tiên vào cuối thập kỷ 40 và ở Cu Ba vào năm 1959 Vào nhữngnăm của thập kỷ 70, kinh tế kế hoạch hoá tập trung đã trở nên phổ biến khắpBắc và Trung Âu (Cộng hoà Séc và Slovakia, Hungary, Phần Lan, Nam Tư,

Ru ma ni, Bungary, Albani, Đông Đức), Châu Á (Trung Quốc, Việt Nam, BắcTriều Tiên và Campuchia), Châu Phi (Ăng go la và Modămbich), và MỹLatinh (Cu ba và Nicaragua)

b Sự suy thoái của hệ thống kinh tế kế hoạch hoá tập trung

Vào cuối thập kỷ 80 của thế kỷ XX sự suy thoái của hệ thống kinh tế kếhoạch hoá tập trung bắt đầu xuất hiện Các quốc gia bắt đầu thay thế nền kinh

tế kế hoạch hoá tập trung bằng nền kinh tế dựa vào thị trường Các nhà khoahọc cho rằng sự suy thoái của hệ thống kinh tế kế hoạch hoá tập trung là bởi

sự kết hợp của bốn nguyên nhân chính sau đây:

- Không tạo lập được giá trị kinh tế

Các nhà lập kế hoạch trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung đã ítquan tâm tới việc sản xuất những hàng hoá và dịch vụ có chất lượng ở mứcchi phí tối thiểu Nói cách khác, họ không nhận thấy rằng việc tạo ra giá trịkinh tế cho khách hàng và thoả mãn nhu cầu người tiêu dùng là cở sở của sựthành công trong các hoạt động kinh tế và kinh doanh Chính vì vậy mà trongnền kinh tế kế hoạch hoá tập trung các nguồn lực quốc gia đã không được sửdụng và phân bổ một cách hợp lý đồng thời còn bị lãng phí khi cố gắng theođuổi những hoạt động không thể duy trì

- Không tạo ra động lực để thúc đẩy sự phát triển

Khi chính phủ sở hữu hầu hết các nguồn lực kinh tế sẽ làm suy giảmnhững động lực cho việc tối đa hoá lợi ích thu được Có rất ít động lực để tạo

ra công nghệ mới, sản phẩm mới, phương thức sản xuất mới…Kết quả là rất íthoặc không có tăng trưởng kinh tế và mức sống người lao động luôn bị duy trìtrong tình trạng thấp

Chẳng hạn, thậm chí ngày nay, Bắc Triều Tiên vẫn duy trì một nền kinh tế khép kín nhất trên thế giới Trong hầu hết các lĩnh vực, chính sách tự chủ đang gây ra sự khó khăn tột cùng cho nhân dân nước này Sau trận lụt năm 1995 và 1996 đã quét sạch hoặc làm thiệt hại nặng nề khoảng 20% cây trồng của quốc gia Sự thiếu hụt lương thực đã vô cùng trầm trọng bởi vì

chính sách của chính phủ đã loại trừ một cách có hệ thống những động lực tạo ra của cải và phát triển những kỹ thuật có hiệu quả.

- Không đạt được mức độ phát triển như mong muốn

Sự phát triển kinh tế với tốc độ cao đáng kinh ngạc của bốn "con rồng"Châu Á (Hồng Kông, Singapo, Hàn Quốc và Đài Loan) đã thức tỉnh các quốcgia chậm phát triển với nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung Họ nhận ra rằng,một hệ thống kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân có khả năng thúc đẩy sự tăngtrưởng tốt hơn là dựa vào nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung

- Không thoả mãn nhu cầu người tiêu dùng

Thực tế cho thấy: Tại nhiều nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, mứcsống của người tiêu dùng, của các "khách hàng" đã bị trượt xuống thấp hơnnhiều so với các quốc gia trong nền kinh tế thị trường Mặc dù, về mặtnguyên lý, kinh tế kế hoạch hoá tập trung với mục tiêu là tạo ra một hệ thốngcông bằng hơn đối với quá trình phân chia của cải nhưng hệ thống kinh tế này

đã không cung cấp đủ ngay cả những sản phẩm thiết yếu như thực phẩm, cácdịch vụ công cộng, nhà ở hoặc những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu cuộcsống hàng ngày Trong hệ thống kinh tế này, sự bất hợp lý trong việc phân bổcác nguồn lực cũng như cơ chế quản lý và điều tiết đã tạo điêù kiện cho nềnkinh tế ngầm của đủ loại hàng hoá và dịch vụ phát triển, mặt khác trong mộtvài trường hợp nền kinh tế này còn phát triển tràn lan vượt trội so với nềnkinh tế chính thức Thị trường đen dường như đáp ứng tốt hơn nhiều nhu cầucủa người tiêu dùng, tuy nhiên mức giá trên thị trường đen thường cao hơnnhiều so với giá cả chính thức của Chính phủ

Nguyên tắc hoạt động kế hoạch hóa mệnh lệnh cứng nhắc và sự can thiệp sâu của nhà nước vào kinh tế làm suy giảm năng lực cạnh tranh của

doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nước ngoài so với doanh nghiệp nhà nước Bên cạnh khó khăn trong việc thâm nhập và phát triển thị trường, tìm kiếm nguồn cung ứng đầu vào cũng là một trở ngại đáng kể đối với doanh nghiệp Ngoài ra, doanh nghiệp còn gặp phải trở ngại về luật pháp,các quy định về phương thức kinh doanh cũng như tiêu dùng ở các nước duy trì cơ chế kinh tế mệnh lệnh Cụ thể, thủ tục hành chính quan liêu, cứng nhắc, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi làm thủ tục và triển khai các hoạt động kinh doanh tại địa phương Thêm vào đó, người tiêu dùng đã quen với việc phân phối và sử dụng theo kế hoạch, nên việc thay đổi văn hóa tiêu dùng không dễ dàng Do đó trong kinh doanh, doanh nghiệp phải có những điều chỉnh về chính sách sản phẩm, quản lý, sản xuất, phân phối để phù hợp với thị trường người tiêu dùng và các quy định của nhà nước Như trường hợp của McDonald’s khi xâm nhập và hoạt động ở thị trường của Liên Xô cũ trước đây,khi đạo luật quy định việc đặt tên cửa hàng bằng tiếng Nga hoặc dạng chữ Kirin được thông qua, McDonald’s đã phải đổi tên sang chữ Kirin để phù hợp với quy định và vẫn giữ được âm thanh của tên công ty

2.2 Hệ thống kinh tế hỗn hợp

Nền kinh tế hỗn hợp là một hệ thống kinh tế trong đó đất đai nhà xưởng

và những nguồn lực kinh tế khác được phân chia ngang bằng hơn giữa quyền

sở hữu Chính phủ và tư nhân Các nền kinh tế hỗn hợp được đặc trưng bởi kếthợp khác nhau giữa thị trường và quản lý kế hoạch tập trung, giữa sở hữu tưnhân hay công cộng các nguồn lực của quốc gia

Trên thực tế, không có nền kinh tế thuần nhất thị trường hoặc hoàn toàn

kế hoạch tập trung Trong nền kinh tế hỗn hợp, chính phủ sở hữu các nguồnlực kinh tế ít hơn là trong nền kinh tế kế hoạch tập trung và có xu hướng kiểmsoát những lĩnh vực kinh tế được coi là quan trọng đối với sự phát triển bền

vững và an ninh quốc gia Rất nhiều nền kinh tế hỗn hợp duy trì hệ thốngphúc lợi để hỗ trợ cho những người thất nghiệp hay cung cấp dịch vụ y tế chotoàn cộng đồng

Những nền kinh tế hỗn hợp trên thế giới được biết tới đó là: ở Tây Âu

có Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Na Uy, Đan Mạch, và Thuỵ Điển, ở Mỹ latinh

có Braxin, ở Châu Á có Ấn Độ, Indonexia, Malaysia, Pakistan và Srilanka.Mặc dù các Chính phủ ở những quốc gia này không quản lý kinh tế bằng kếhoạch tập trung nhưng chính phủ đều can thiệp vào những hoạt động kinh tếthông qua những công cụ khuyến khích đặc biệt là việc trợ cấp cho nhữngngành mũi nhọn phát triển

a Nguồn gốc của nền kinh tế hỗn hợp:

Những thành phần của nền kinh tế hỗn hợp cho thấy rằng một hệ thốngkinh tế thành công không những chỉ quan tâm tới tính hiệu quả và sự cải tổ

mà còn phải tránh cho không rơi vào tình trạng chủ nghĩa cá nhân thái quákhông có kiểm soát Mục tiêu của nền kinh tế hỗn hợp là nhằm đạt được mứcthất nghiệp thấp, ít nghèo đói, tăng trưởng kinh tế vững chắc và phân phốicông bằng thông qua những công cụ và chính sách hiệu quả nhất

Những người ủng hộ nền kinh tế hỗn hợp đã chỉ ra rằng trong suốtnhững năm 90 tốc độ tăng năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế của Châu

Âu và Hoa Kỳ là gần như ngang nhau Mặc dù Mỹ đã tạo ra nhiều công ănviệc làm hơn nhưng bất công bằng trong xã hội cũng tăng thêm Họ đã chorằng những nền kinh tế hỗn hợp không nên xoá bỏ những trung tâm phúc lợi

xã hội mà nên hiện đại hoá chúng sao cho chúng cũng góp phần làm tăng sứccạnh tranh của nền kinh tế hỗn hợp Áo, Hà Lan và Thuỵ Sỹ và một số quốcgia châu Âu đang đi theo lộ trình này

b Sự suy thoái của nền kinh tế hỗn hợp

Nhiều nền kinh tế hỗn hợp đang chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường.Nguyên nhân suy thoái của nền kinh tế hỗn hợp cũng tương tự như đối vớinền kinh tế kế hoạch tập trung Việc Chính phủ sở hữu tài sản dường như là

có ít động lực để khuyến khích việc cải tiến và giảm lãng phí Chế độ cônghữu sâu rộng có khuynh hướng dẫn tới sự thiếu trách nhiệm trong công việc,giảm năng suất lao động, gia tăng chi phí và giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.Trong nền kinh tế hỗn hợp, Nhà nước phải bỏ ra những khoản chi phí lớn để

hỗ trợ cho các doanh nghiệp Nhà nước mà rất nhiều trong số đó hoạt độngkhông hiệu quả Những tồn tại của nền kinh tế này là mức giá cả và thuế cao,nhưng mức sống lại thấp cũng là những nguyên nhân của sự suy thoái

- Xu thế tư nhân hoá

Tư nhân hoá là quá trình chuyển quyền sở hữu từ nhà nước sang khu vực tư nhân Mục tiêu chính của tư nhân hoá là nhằm tăng hiệu quả kinh tế

Tư nhân hoá được xem là cách thức giải phóng hiệu quả kinh tế bị kìm kẹp bằng cách tạo ra động cơ lớn hơn cho nhà đầu tư tư nhân – phần thưởng lợi nhuận lớn hơn - để tìm kiếm năng suất cao, thâm nhập thị trường mới và chấm dứt hoạt động của các doanh nghiệp thua lỗ.

Những lợi ích từ tư nhân hóa:

+ Nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

+ Phát triển ngành công nghiệp có tính cạnh tranh để có thể phục vụ người tiêu dùng tốt

+ Đánh giá vốn, bí quyết kỹ thuật và các thị trường mà tạo điều kiện cho sự phát triển

+ Đạt được sự điều hành công ty hiệu quả

+ Phát triển cả về bề rộng và chiều sâu các thị trường vốn

+ Đảm bảo mức giá bán tốt nhất có thể

Quá trình này cũng loại bỏ những khoản trợ cấp trước đây được dành cho những công ty thuộc sở hữu nhà nước và loại trừ thực tế của việc lựa chọn nhà quản lý vì những lý do chính trị chứ không phải vì những lý do thuộc về trình độ quản lý. Các công ty được tư nhân hoá phải cạnh tranh tự dotrên thị trường để tìm kiến nguyên vật liệu, lao động và vốn nên nếu họ khôngsản xuất và bán sản phẩm ở mức giá có thể cạnh tranh trên thị trường có nghĩa

là họ sẽ chịu thất bại Điều này là rất hiếm với các công ty thuộc sở hữu Nhànước

Năm 2007, tư nhân hoá đã lan rộng ra tất cả các nước châu Âu Đức

đã đem bán một số tài sản nhà nước, chẳng hạn như đã bán nhiều đợt tài sản của Công ty Viễn thông Deutsche Telecom trên thị trường chứng khoán năm

1997 Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng đã tiến hành tư nhân hoá một cách tích cực, cụ thể là Tây Ban Nha đã bán toàn bộ một công ty nhà nước hàng đầu là Công ty Iberia trong năm 2001 Tư nhân hoá đã lan rộng đến mức nó không chỉ là hiện tượng ở châu Âu, mà trở thành một hiện tượng của toàn thế giới.

Tham gia kinh doanh ở các nước có nền kinh tế hỗn hợp có nhiều thuận lợi hơn so ở các nước mô hình kinh tế tập trung, đó là do mức độ tự do trong kinh doanh ở các nước này đã được nâng cao Mặc dù vậy doanh nghiệp vẫn còn gặp nhiều khó khăn Nhà nước vẫn còn tham gia kiểm soát giá cả nền kinh tế, đặc biệt là giá cả của những mặt hàng thiết yếu như điện, nước, viễn thông Nhà nước thường quy định tỷ lệ sở hữu nhất định khi doanh nghiệp đầu tư vào các nước này Ngoài ra những tiếp cận của người nước ngoài với ngoại tệ trong các giao dịch vãng lai và trên tài khoản vốn

vẫn còn phải được sự đồng ý của Chính phủ Thêm vào đó là các phiền phức

và rắc rối trong thủ tục hành chính và sự không đồng bộ trong luật pháp là một trở ngại cho doanh nghiệp Doanh nghiệp tham gia kinh doanh cần thiết lập mối quan hệ với chính phủ và các doanh nghiệp trong nước.Vận động hậu trường đã trở thành phổ biến trong mọi khía cạnh của nền kinh tế Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải có những phương sách đối phó với hoạt động của thị trường không chính thức hiện diện trên mọi loại thị trường hàng hóa dịch vụ và thị trường tiền tệ.

2.3 Hệ thống kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường thuần túy các nguồn lực của quốc gia như

đất đai, nhà xưởng là thuộc sở hữu tư nhân, đó là các cá nhân hay doanh

nghiệp Các nhân tố quan trọng làm cho nền kinh tế vận hành được là quyền

tự chủ của người tiêu dùng - đó là quyền của người tiêu dùng quyết định mua

gì - và sự tự do của doanh nghiệp hoạt động trên thị trường

Các quyết định của nền kinh tế bao gồm sản xuất cái gì, sản xuất nhưthế nào, cho ai, giá cả ra sao được quyết định bởi sự kết hợp của hai thế lực

cung và cầu Bởi vì cá nhân và doanh nghiệp được tự do ra quyết định kinh

tế, nên sự tương tác giữa cung và cầu sẽ đảm bảo sự phân bổ thích hợp các nguồn lực.

Cung: Là lượng hàng hoá hay dịch vụ mà người sản xuất sẵn sàng

cung cấp tại một mức giá nhất định

Cầu: Là lượng hàng hoá hay dịch vụ mà người mua sẵn sàng mua tại

một mức giá nhất định.

Khi cung và cầu thay đổi sẽ kéo theo sự thay đổi về giá của hàng hoáhay dịch vụ Giá cả và nhu cầu tương tác với nhau theo mối quan hệ tỷ lệ

nghịch có nghĩa là khi giá giảm thì nhu cầu sẽ có xu hướng tăng và ngượclại.Theo cách này, cung và cầu được điều tiết bởi cơ chế xác định giá

a Nguồn gốc của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường được bắt nguồn từ quan niệm cho rằng nhữngmối quan tâm của cá nhân được đặt lên trên những mối quan tâm của tập thể.Theo quan điểm này, tập thể sẽ thu được lợi ích khi cá nhân được khuyếnkhích và thưởng để hành động theo những cách khác nhau Chẳng hạn nếumọi người được phép sở hữu nhà cửa thì họ sẽ quan tâm nhiều hơn tới tài sản

đó của họ Ngược lại, dưới một hệ thống sở hữu công cộng, các cá nhân sẽ ít

có động lực trong việc chăm lo cho tài sản mà họ không được sở hữu

Kinh tế học Laissez-Fair: Trong nhiều thế kỷ, các nhà chính trị học lớn

trên thế giới đã ủng hộ việc Chính phủ dành quyền kiểm soát hầu hết các

nguồn lực xã hội và can thiệp vào các hoạt động thương mại Vào giữa thế kỷXVIII đã xuất hiện một trường phái mới đó là xu hướng giảm sự can thiệpcủa Chính phủ vào các hoạt động kinh tế và tự do kinh tế cá nhân nhiều hơn

Cách tiếp cận này đã dần được biết tới như một hệ thống kinh tế Laiser-fair

mà theo từ gốc tiếng Pháp có nghĩa là "Cho phép làm mà không can thiệp"

Canada và Hoa Kỳ là những ví dụ điển hình của kinh tế thị trườngđương đại Không phải ngẫu nhiên mà những quốc gia này có nền văn hoámang định hướng cá nhân Khi chủ nghĩa cá nhân càng được chú trọng thìcàng thúc đẩy hình thức dân chủ của chính phủ và đương nhiên cũng hỗ trợkinh tế thị trường phát triển

b Đặc điểm của hệ thống kinh tế thị trường:

Để hoạt động một cách trơn tru và hoàn hảo, một nền kinh tế thị trường

đòi hỏi ba điều: tự do lựa chọn, tự do kinh doanh và giá cả linh hoạt.

- Tự do lựa chọn cho phép các cá nhân tiếp cận với những lựa chọn

mua tuỳ ý Trong một nền kinh tế thị trường, Chính phủ rất ít hạn chế và ápđặt lên khả năng tự quyết định mua của người tiêu dùng và họ được tự do

chọn lựa Nếu như trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hay hỗn hợp,việc

có một chiếc xe ô tô như ý muốn còn gặp nhiều khó khăn do thủ tục và kiểm soát của nhà nước thì trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng có thể yêu cầu thiết kế cũng như chọn lựa từ các chi tiết sản phẩm, giao hàng, phương thức thanh toán theo ý muốn của mình.

- Tự do kinh doanh cho phép các công ty tự quyết định sẽ sản xuất loại

hàng hoá và dịch vụ nào, cạnh tranh trên thị trường nào Họ được tự do gianhập vào những ngành nghề kinh doanh khác nhau, lựa chọn những đoạn thịtrường và khách hàng mục tiêu, thuê nhân công và quảng cáo sản phẩm của

họ Chính vì thế họ được đảm bảo quyền theo đuổi và mưu cầu những nguồn

có khả năng sinh lời với họ

- Giá cả linh hoạt: Trong nền kinh tế thị trường sự thay đổi của giá cả

đều phản ánh sự thay đổi trong tương quan giữa hai thế lực cung và cầu.Trong khi đó ở những nền kinh tế phi thị trường Chính phủ thường áp đặt mộtmức giá nhất định (chẳng hạn việc Trung Quốc qui định giá sản phẩm thuốc

lá do doanh nghiệp Nhà nước sản xuất) Can thiệp vào cơ chế định giá là viphạm vào nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế thị trường

c Vai trò của Chính phủ trong một nền kinh tế thị trường.

Trong một nền kinh tế thị trường, Chính phủ có rất ít sự can thiệp trựctiếp tới các hoạt động kinh doanh Mặc dù vậy, Chính phủ vẫn đóng một vaitrò quan trọng về bốn vấn đề sau:

- Thực hiện luật chống độc quyền

Khi một công ty có khả năng thống trị về cung một sản phẩm nào đó vàchi phối giá sản phẩm đó trên thị trường thì được coi là độc quyền Mục tiêucủa chống độc quyền là khuyến khích sự phát triển của các ngành với nhiềudoanh nghiệp cạnh tranh nhất tới mức mà thị trường có thể duy trì Do tácđộng của cạnh tranh, giá sản phẩm sẽ được giữ ở mức thấp Thông qua cácđiều luật chống độc quyền Chính phủ ngăn chặn việc các doanh nghiệp gây

áp lực đối với người tiêu dùng thông qua định giá sản phẩm cao đồng thời tạomôi trường cạnh tranh tự do cho các doanh nghiệp

Xem xét trường hợp của công ty Microsoft Năm 1997, những công ty đối thủ đã than phiền về kế hoạch của Microsoft phát hành một phiên bản miễn phí phần mềm Windows bao gồm trình duyệt Web internet explorer Các đối thủ cạnh tranh tranh luận rằng kế hoạch của Microsoft sẽ ngăn cản cạnh tranh Theo luật, chính quyền liên bang cho phép toà án công bố những nguyên tắc nhất định trong việc ra những quyết định tự do kinh doanh Nó quy định rằng Microsoft được tự do xác định những đặc tính và chức năng sản phẩm của mình tới chừng nào nó còn đưa ra những thuận lợi cho người tiêu dùng mà không thể đạt được bằng việc kết hợp những sản phẩm được mua riêng lẻ Nhưng trong năm 1999, vấn đề Microsoft vẫn tiếp diễn vì nó phải đối đầu với bộ luật chống độc quyền mà chính phủ Mỹ đưa ra.

- Bảo vệ quyền sở hữu tài sản

Một nền kinh tế thị trường hoạt động trơn tru đều phải dựa trên một hệthống pháp luật nhằm đảm bảo quyền tài sản cá nhân Bằng cách này Chínhphủ có thể khuyến khích các cá nhân và công ty chấp nhận rủi ro chẳng hạnnhư đầu tư vào công nghệ, sáng tạo sản phẩm mới, và khởi xướng các lĩnhvực kinh doanh mới Một khi quyền sở hữu tài sản được bảo đảm chắc chắn,

các chủ doanh nghiệp tin tưởng rằng những tài sản và lợi nhuận tiềm năng của

họ sẽ được pháp luật bảo hộ

- Thực thi một chính sách tài khoá và tiền tệ ổn định

Những nền kinh tế không ổn định thường có đặc trưng là tỷ lệ lạm phát

và thất nghiệp cao Những yếu tố này gây nên sự bất ổn chung cho sự pháttriển bền vững của quốc gia cũng như cho các hoạt động kinh doanh nóiriêng Chính phủ có thể điều tiết lạm phát thông qua các chính sách tài khoá(các chính sách tác động tới thuế và chi tiêu của Chính phủ) hay các chínhsách tiền tệ (kiểm soát lượng cung tiền và lãi suất) Một môi trường kinh tế ổnđịnh có thể giúp các công ty dự đoán trước chi phí, doanh thu và tương lai củahoạt động kinh doanh nói chung Nó cũng làm giảm những rủi ro liên quan tớicác khoản đầu tư trong tương lai , chẳng hạn như phát triển sản phẩm hay mởrộng kinh doanh

- Bảo đảm sự ổn định về chính trị

Một Chính phủ ổn định trong một nền kinh tế thị trường là điều kiện đểcác hoạt động trong nó diễn ra suôn sẻ và hơn thế nữa là sự tồn tại lâu dài.Chính trị ổn định đã đảm bảo cho các doanh nghiệp không còn phải lo ngạitrước những nạn khủng bố, bắt cóc và đe doạ chính trị khác đối với các hoạtđộng kinh doanh của họ Vấn đề này đã được đề cập ở chương ba

Một câu hỏi đặt ra cho các doanh nghiệp có dự định tham gia kinh doanh trong nền kinh tế thị trường là làm thế nào để xâm nhập và tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường Thị trường người tiêu dùng mở rộng, không

bị hạn định bởi kiểm soát nhà nước là một thuận lợi cho doanh nghiệp Khi

EU kết nạp thêm 10 nước ở Trung và Đông Âu đã đem lại cơ hội kinh doanh lớn hơn cho doanh nghiệp với thị trường 500 triệu người tiêu dùng.Tuy nhiên

điều đó không đồng nghĩa với việc kinh doanh vào thị trường này sẽ trở nên

dễ dàng hơn Trong nền kinh tế thị trường, do không có sự bảo trợ của nhà nước nên sự cạnh tranh sẽ công bằng hơn Khi tham gia kinh doanh quốc tế ở những nước thuộc hệ thống kinh tế thị trường, doanh nghiệp sẽ có nhiều cơ hội kinh doanh hơn, nhưng đồng thời cũng gặp phải sự cạnh tranh khốc liệt hơn Một vấn đề mà doanh nghiệp cần chú trọng hơn đó là bảo vệ thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ Do mức độ tự do kinh tế cao, người tiêu dùng có quyền lực lớn hơn rất nhiều, doanh nghiệp cần chú trọng vào sản phẩm và dịch vụ sau bán hàng nhiều hơn để thu hút và giữ chân khách hàng

II SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUỐC GIA

1 Các chỉ tiêu đo lường trình độ phát triển kinh tế của các quốc gia

Mức độ phát triển kinh tế của các quốc gia được xác định trên cơ sở sosánh phúc lợi kinh tế mà người dân được hưởng thụ giữa các quốc gia Mức

độ phát triển kinh tế của các quốc gia được thể hiện qua các chỉ số liên quantới phát triển kinh tế và con người chẳng hạn như: Sản lượng kinh tế của quốcgia (sản lượng nông nghiệp và công nghiệp), cơ sở hạ tầng (năng lượng vàphương tiện giao thông vận tải), tình trạng sức khoẻ và trình độ giáo dục củadân cư Sự khác biệt về văn hoá, chính trị pháp luật và kinh tế có thể gây ra sựkhác biệt lớn về phát triển kinh tế giữa các quốc gia Sự phát triển kinh tế làmột chủ đề ngày càng thu hút nhiều sự quan tâm của các doanh gia quốc tế.Ngày nay các công ty quốc tế có xu hướng mở rộng hoạt động sang thị trường

có chi phí thấp Đây là những quốc gia nghèo nhưng thường có những chươngtrình phát triển đầy tham vọng Việc hiểu một cách đầy đủ hơn về phát triểnkinh tế sẽ giúp các nhà quản lý tiến tới mục tiêu của họ một cách hiệu quảhơn

Các doanh nhân sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giámức độ phát triển kinh tế của một quốc gia Trên thực tế, một công ty chuyênnghiên cứu đầu tư đóng tại Hồng Kông - Jardine Fleming Securities- đã theodõi mô hình sản xuất của Nike để thấy được sự phát triển kinh tế và phát triểnngành ở các quốc gia Châu á Công ty này đã đưa ra lý thuyết của mình mộtcách thận trọng và tranh luận rằng khi các công ty theo mô hình của Nike đểthâm nhập vào một thị trường thì sẽ nâng cao thu nhập và kỹ năng của nhâncông, đồng tiền của quốc gia sẽ tăng giá và do đó sẽ khuyến khích đầu tư vàphát triển nhiều hơn Tuy nhiên có những phương pháp chính thức khác để đolường mức độ phát triển của một quốc gia Sau đây chúng ta sẽ xem xétnhững chỉ số cơ bản.

Việc phân loại các quốc gia là một vấn đề hết sức phức tạp và có rấtnhiều cách tiếp cận khác nhau Trong phần này chúng ta sẽ đề cập tới một sốcác chỉ số kinh tế được coi là cơ sở giúp cho chúng ta nhìn nhận được sự vậnhành kinh tế và sự phát triển của mỗi quốc gia

GNP: Tổng sản phẩm quốc dân

Đây là một chỉ số quan trọng và mang tính tổng thể Nó được coi như

là cách để đo lường "giá trị thị trường của hàng hoá và dịch vụ cuối cùngđược tạo ra bởi các yếu tố sản xuất trong nước" GNP bao gồm tổng sản phẩmquốc nội cộng với thu nhập ròng từ nước ngoài

Thông thường, GNP được hiểu là tổng giá trị hàng hoá và dịch vụ do một quốc gia tạo ra trong thời kỳ một năm

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội

GDP là giá trị hàng hoá và dịch vụ được sản xuất trong phạm vi lãnhthổ của một quốc gia trong thời kỳ một năm

Thu nhập bình quân đầu người: GNP/ người hoặc GDP/ người.

Đây là chỉ tiêu phản ánh thu nhập bình quân đầu người của một quốcgia Nó được tính bằng cách lấy GNP hay GDP chia cho tổng dân số củaquốc gia đó Những chuyên gia marketing thường dùng chỉ tiêu này để xácđịnh xem liệu người dân của quốc gia nào đó có khả năng mua sản phẩm củacông ty hay không Chẳng hạn một quốc gia như Myanmar với GDP/ người làkhoảng 120$/năm thì không thể đánh giá là thị trường cho tiêu thụ loại quầnJean đắt tiền hay các sản phẩm máy vi tính nhưng lại phù hợp cho những sảnphẩm vệ sinh cá nhân như kem đánh răng, dầu gội đầu, các chất tẩy rửa…

Mặc dù GNP và GDP là những chỉ số phổ biến nhất cho sự phát triểnkinh tế nhưng bản thân chúng cũng có những nhược điểm nhất định Đó là:

Không đo được một số giao dịch kinh tế

Nhiều giao dịch kinh tế của một quốc gia không được phản ánh trongchỉ số GNP hoặc GDP điển hình là:

 Những công việc tình nguyện

 Công việc nội trợ không được trả công

 Các hoạt động bất hợp pháp và các giao dịch trên thị trường ngầm

 Các giao dịch thực hiện bằng tiền mặt không được báo cáo

Bảng 4.3: Phân loại quốc gia theo thu nhập bình quân đầu người

Không phản ánh mức độ tăng trưởng

Chỉ số GNP hay GDP chỉ phản ánh giá trị hàng hoá và dịch vụ đượctạo ra trong vòng một năm, chúng không cho biết một quốc gia đang pháttriển hay suy thoái Để dự đoán sản lượng tiềm năng của một quốc gia người

ta thường dựa vào tốc độ tăng trưởng kỳ vọng Chính vì thế nên một quốc gia

có chỉ số GDP hoặc GNP/ người khiêm tốn vẫn có thể hấp dẫn các nhà đầu tưnước ngoài nếu đạt tốc độ tăng trưởng cao

Chỉ phán ánh mức trung bình

Chúng ta phải lưu ý rằng GNP hay GDP/người chỉ phản ánh một con sốtrung bình cho toàn quốc gia Đương nhiên con số này phản ánh một cáchtổng thể chất lượng cuộc sống cũng như sự phát triển kinh tế nhưng khôngphản ánh chi tiết Ở nhiều quốc gia có sự chênh lệch đáng kể giữa các vùng

Không thuận lợi trong việc so sánh

Vì sự chênh lệch của giá cả, cách tính toán, tỷ giá hối đoái và sức muacủa các loại đồng tiền nên sẽ là không thuận lợi và không chính xác khi sosánh các chỉ số GDP hay GDP/ người giữa các quốc gia khác nhau

Ngang giá sức mua – PPP: Sức mua là giá trị hàng hoá và dịch vụ có

thể mua được bằng một đơn vị đồng nội tệ.

Ngang giá sức mua phản ánh khả năng tương quan giữa các đồng tiềncủa hai quốc gia trong việc mua cùng một rổ hàng hoá tại chính hai nước này

Rổ hàng hoá ở đây là nói đến những loại hàng hoá tiêu dùng thông thườngnhư lương thực, thực phẩm, đồ dùng hàng ngày…

Việc ước lượng GDP/ người theo PPP cho phép chúng ta thấy được sứcmua thực tế của từng đồng tiền

Bảng: GDP/người theo PPP ở một số quốc gia (2007)

Nguồn: Theo “Human Development Report 2009 - UNDP”

Chỉ số phát triển con người – HDI

Ngang gía sức mua là chỉ số giúp phản ánh sự chênh lệch về mức độphát triển giữa các quốc gia tuy nhiên nó chỉ dừng lại ở việc cho thấy tổngphúc lợi dân cư của một quốc gia nào đó Liên Hợp Quốc đã đưa ra một chỉ

số phát triển con người viết tắt là HDI - Human Development Index Đây làmột chỉ tiêu tổng hợp dùng để xác định mức độ mà cá chính phủ đáp ứng chonhu cầu của dân chúng dựa trên ba khía cạnh chủ yếu:

chứng tỏ rằng: Chỉ tiêu thu nhập quốc dân cao không hoàn toàn nói lên mứccải thiện con người mặc dù GNP là một chỉ tiêu rất quan trọng Điều này cónghĩa là một quốc gia có thể có GNP/ người cao nhưng chưa chắc đã chiếmthứ hạng cao nếu xếp theo HDI.

Bảng 4.5: Thứ tự HDI của các quốc gia (2007)

HDI

Thứ tự theo GDP tính theo PPP

% dân số không sống qua tuổi 60

Nguồn: Theo “Human Development Report 2009 - UNDP”

Năm 2007, chỉ số HDI của Việt Nam là 0.725, xếp thứ 116/182 Tổng GDP tính theo PPP đạt 221.4 tỷ USD, xếp thứ 68; tỷ lệ dân số sống qua tuổi

40 là 5.8%.

2 Phân loại các quốc gia theo cấp độ phát triển

Thông thường các quốc gia được phân thành ba loại: các nước pháttriển, các nước mới công nghiệp hoá và các nước đang phát triển Sự phânloại này dựa trên một số chỉ tiêu như GNP/ người, tỷ lệ dân cư làm nông

nghiệp, tỷ trọng sản phẩm công nghiệp xuất khẩu trong tổng sản phẩm xuấtkhẩu, cơ cấu kinh tế…Tuy nhiên, không có một ranh giới rõ ràng trong việcphân loại các quốc gia Sau đây chúng ta sẽ xem xét cụ thể hơn đối với từngnhóm.

2.1 Các quốc gia phát triển - Developed countries

Những quốc gia phát triển là những quốc gia đã công nghiệp hoá ở mức

độ cao và đạt hiệu quả cao đồng thời người dân có chất lượng cuộc sống cao.Những quốc gia này thường có hệ thống giáo dục và y tế tốt nhất trên thế giới.Hầu hết các quốc gia phát triển đều có những chương trình hỗ trợ cho cácnước nghèo hơn trong việc cải thiện nền kinh tế và nâng cao mức sống dân

cư Những quốc gia được xếp vào nhóm phát triển này bao gồm Úc, Canada,Niu Zi lân, Mỹ, tất cả các nước Tây Âu và Hy Lạp

2.2 Các quốc gia đang phát triển - Developing countries

Những quốc gia có cơ sở hạ tầng nghèo nàn nhất, có mức thu nhập dân

cư thấp nhất trên thế giới được liệt vào diện các quốc gia đang phát triển.Phần lớn các quốc gia thuộc nhóm này thường dựa vào một hoặc một vàingành nghề sản xuất chẳng hạn như nông nghiệp, khai khoáng hay khai thácdầu mỏ Những quốc gia thuộc nhóm này hầu hết là ở Châu Phi, Trung Đông

và những quốc gia cộng sản nghèo nhất ở Châu Âu và Châu Á

2.3 Những nước công nghiệp mới - Newly Industrialized Countries – NICs

Những quốc gia thuộc nhóm này là những quốc gia gần đây đã đạt tốc

độ tăng trưởng cao trong tỷ trọng của sản xuất và xuất khẩu các sản phẩmcông nghiệp Những quốc gia này chủ yếu nằm ở Châu Á và Mỹ Latinh.Trong vòng hai đến ba thập kỷ vừa qua các quốc gia này đã thu hút ngày càng

nhiều tổng đầu tư toàn cầu Các nghiên cứu cho thấy từ năm 1990 trở lại đây,tổng số vốn đầu tư chảy vào các quốc gia này là khoảng 210 tỷ USD.

Mặc dù khủng hoảng tài chính khu vực Châu Á đã làm giảm tốc độtăng trưởng của các quốc gia này tù năm 1997 nhưng danh sách các quốc giathuộc nhóm này vẫn bao gồm 4 "con hổ" Châu Á là Hồng Kông, Hàn Quốc,Singapo và Đài Loan Ngoài ra, một số nước khác bắt đầu được xếp trongdanh sách này là Nam Phi, Braxin, Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia, Mehico vàThái Lan Những quốc gia đang tiến tới để đạt được những chỉ tiêu cho nhómnày là Achentina, Chi lê, Indonexia, Philipin, Brunei, Cộng hoà Séc,Hungary, Phần Lan, Nga, Slovakia, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam

Sự kết hợp giữa các nước NICs và các quốc gia triển vọng trở thành

NICs thành khu vực thị trường đang nổi lên - emerging market

III CÁC NỀN KINH TẾ CHUYỂN ĐỔI

1 Khái niệm

Trong vòng hai thập kỷ gần đây, các quốc gia có nền kinh tế kế hoạchtập trung đã và đang cố gắng thay đổi thành một quốc gia vững mạnh hơn vớinền kinh tế thị trường Quá trình đó được gọi là quá trình chuyển đổi kinh tế.Quá trình này tạo ra sự biến chuyển cơ cấu cơ bản của nền kinh tế và tạo ra

những thể chế kinh tế thị trường hoàn toàn tự do Thực chất, chuyển đổi kinh

tế là bước chuyển hướng tới một hệ thống kinh tế dựa trên thị trường bao gồm: phi điều tiết hoá, tư nhân hoá và tạo ra một hệ thống pháp lý bảo vệ quyền sở hữu tài sản

Mỗi quốc gia có những đặc trưng nhất định trong quá trình chuyển đổi,

có những quốc gia thực hiện nhanh và xa hơn các quốc gia khác, song nhìn

chung đều trải qua năm phương thức cải cách cải tổ sau đây:

 Ổn định kinh tế vĩ mô để giảm thâm hụt ngân sách và mở rộng khảnăng tín dụng

 Tự do hoá các hoạt động kinh tế trên cơ sở giá cả phản ánh quan hệcung cầu

 Pháp chế hóa các doanh nghiệp tư nhân và tư nhân hoá các doanhnghiệp nhà nước đồng thời thực hiện chế độ tư hữu một cách hiệu quả

 Loại bỏ các rào cản trong quan hệ thương mại và đầu tư Xoá bỏ cáckiểm soát trong chuyển đổi tiền tệ

 Thiết lập hệ thống phúc lợi xã hội để tạo thuận lợi cho quá trìnhchuyển đổi

2 Những trở ngại khi kinh doanh trong nền kinh tế chuyển đổi

Việc chuyển đổi các nền kinh tế từ kế hoạch tập trung sang nền kinh tếthị trường đã tạo ra những cơ hội kinh doanh quốc tế to lớn Những nguyêntắc khô cứng của cơ chế cũ đã gây nên những khó khăn và ngăn cản sự tiến bộcủa các nền kinh tế này Sau đây là các phân tích khái quát về những tồn tạichính của các nền kinh tế chuyển đổi

- Thiếu kỹ năng quản lý

Một trong những thử thách lớn nhất đặt ra cho các công ty trong nền

kinh tế chuyển đổi là sự thiếu hụt những nhà quản lý các cấp được đào tạo để

có thể hoạt động trong nền kinh tế toàn cầu cạnh tranh gay gắt như hiện nay

Quản lý yếu chính là một trong những nguyên nhân làm nền kinh tế hoạt