Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9 (LV thạc sĩ)
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN THANH HẢI
BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
TRONG DẠY HỌC HÌNH HỌC 9
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Thái Nguyên, năm 2018
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN THANH HẢI
BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG DẠY HỌC HÌNH HỌC 9
Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán học
Mã số: 8 14 01 11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Cán bộ hướng dẫn khoa học : TS Trần Luận
Thái Nguyên, năm 2018
Trang 3i
Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan luận văn "Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
trung học cơ sở trong dạy học hình học 9" là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các
số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018
Trang 4Em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Tổ Toán, trường THCS Thống Nhất – Huyện Hưng Hà – Tỉnh Thái Bình cùng các đồng nghiệp, các em học sinh đã giúp
đỡ, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình tìm hiểu thực tế và tổ chức thực nghiệm Luận văn
Dù đã rất cố gắng, xong luận văn cũng không tránh khỏi những khiếm khuyết, tác giả mong nhận được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo và các bạn
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018
Học viên
Nguyễn Thanh Hải
Trang 5iii
MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
MỞ ĐẦU 7
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Mục đích nghiên cứu 8
3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8
6 Phương pháp nghiên cứu 9
7 Đóng góp của luận văn 9
8 Cấu trúc của luận văn 10
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 11
1.1 Về năng lực giải quyết vấn đề 11
1.1.1 Dạy học giải quyết vấn đề 11
1.1.2 Quá trình giải quyết vấn đề 14
1.1.3 Năng lực giải quyết vấn đề 16
1.2 Phân tích nội dung, chương trình Hình học 9 20
1.2.1 Vị trí và mục tiêu dạy học Toán 9 21
1.2.2 Yêu cầu về kiến thức kỹ năng của chương trình Toá n 9 21
1.3 Cơ hội hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ trong dạy học hình học 9 26
1.4 Thực trạng bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Hình học ở trường THCS hiện nay 31
1.4.1 Đối với GV 31
Trang 6iv
1.4.2 Đối với HS 32
1.5 Kết luận chương 1 35
Chương 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG DẠY HỌC HÌNH HỌC 9 36
2.1 Định hướng xây dựng các biện pháp sư phạm 36
2.1.1 Định hướng 1 36
2.1.2 Định hướng 2 36
2.1.3 Định hướng 3 37
2.1.4 Định hướng 4 37
2.2 Các biện pháp bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS THCS trong dạy học Hình học 9 38
2.2.1 Biện pháp 1: Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu và vẽ hình 38
2.2.2 Biện pháp 2: Tăng cường dạy học phân hóa 44
2.2.3 Biện pháp 3: Rèn luyện kỹ năng dự đoán, quan sát 51
2.2.4 Biện pháp 4: Rèn luyện một số hoạt động trí tuệ chung 56
2.2.5 Biện pháp 5: Hình thành tri thức phương pháp 65
2.2.6 Biện pháp 6: Rèn luyện kỹ năng khai thác, nghiên cứu sâu lời giải 71
2.3 Kết luận chương 2 82
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 83
3.1 Mục đích và nội dung thực nghiệm 83
3.2 Nội dung thực nghiệm 83
3.3 Tổ chức thực nghiệm 84
3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 84
3.3.2 Phương pháp thực nghiệm 84
3.4 Kết quả thực nghiệm 87
3.4.1 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 87
3.4.2 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm 88
Trang 7v
3.4.3 Kết luận chung về thực nghiệm 90
3.5 Kết luận chương 3 90
KẾT LUẬN 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
PHỤ LỤC 95
Trang 9v
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Mức độ thích học môn Toán 32
Bảng 1.2 Phân môn thích học nhất trong môn Toán 33
Bảng 1.3 Hoạt động của HS trong giờ Hình học 33
Bảng 1.4 Cảm nhận của HS trong giờ Hình học 34
Bảng 1.5 Khó khăn đối với bài toán chứng minh Hình học 34
Bảng 3.1 Điểm bài kiểm tra số 1- lớp thử nghiệm 83
Bảng 3.2 Điểm bài kiểm tra số 1- lớp đối chứng 84
Bảng 3.4 Điểm bài kiểm tra số 2 - lớp thực nghiệm 88
Bảng 3.5 Điểm bài kiểm tra số 2 - lớp đối chứng 88
Trang 10vi
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1 Các thành tố của năng lực GQVĐ 20
Sơ đồ 2.1 Sơ đồ câu hỏi dẫn dắt tìm lời giải 46
Sơ đồ 2.2 Sơ đồ khái quát hóa 62
Sơ đồ 2.3 Sơ đồ đặc biệt hóa 64
Biểu đồ 3.1 Đa giác đồ điểm kiểm tra sau thực nghiệm 89
Biểu đồ 3.2 Biểu đồ hình cột biểu thị điểm kiểm tra sau thực nghiệm 89
Trang 11“Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức kĩ năng sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của người học Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ một chiều ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực” [7]
Ở nhiều nước trên thế giới, các nhà giáo dục toán học đã nhấn mạnh rằng giáo dục toán học phải lấy việc nâng cao năng lực GQVĐ làm trọng tâm và được thể hiện
rõ trong quan điểm trình bày kiến thức và phương pháp dạy học thông qua chương trình
và SGK
Nghiên cứu về mối quan hệ giữa nội dung môn toán ở trường phổ thông Việt Nam và các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho HS, Trần Kiều [10] xác định năng lực GQVĐ là một trong 6 năng lực đặc thù môn toán cần hình thành và phát triển cho HS
Như vậy, GQVĐ có ý nghĩa quan trọng trong giảng dạy toán và được đưa vào chương trình giảng dạy toán của nhiều nước trên thế giới Năng lực GQVĐ là một năng lực quan trọng cần hình thành và phát triển cho HS trong dạy học toán Do đó, bồi dưỡng năng lực GQVĐ là một nhiệm vụ quan trọng trong dạy học toán ở nhà trường phổ thông nước ta hiện nay
Đối với chương trình toán THCS, HS được học về số học, đại số và hình học Riêng hình học là một phân môn rất khó với lứa tuổi HS THCS vì tính trừu tượng của hình học khá cao Ở cấp học này, hình học suy diễn đã thay thế hình học quy nạp – thực nghiệm Phần lớn HS hiện nay gặp rất nhiều khó khăn trong việc học tập hình học,
Trang 12chắc trước khi vào trung học phổ thông nên tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Bồi
dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học cơ sở trong dạy học hình học 9”
2 Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học Hình học 9
3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học môn Hình học 9 ở trường THCS 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Cấu trúc năng lực GQVĐ của HS và các biện
pháp sư phạm bồi dưỡng những yếu tố này cho HS trong dạy học Hình học 9
3.3 Phạm vi nghiên cứu: Nội dung chương trình Hình học 9
4 Giả thuyết khoa học
Nếu xác định được yếu tố năng lực GQVĐ cần trang bị cho HS và xây dựng được các biện pháp sư phạm phù hợp thì có thể tăng cường bồi dưỡng yếu tố năng lực GQVĐ cho HS THCS thông qua dạy học hình học 9
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về năng lực GQVĐ, đặc điểm tư duy của HS
THCS và các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của HS
5.2 Phân tích đặc điểm nội dung, chương trình môn Toán nói chung và Hình
học 9 nói riêng ở trường THCS Khảo sát thực tiễn bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho
HS THCS trong dạy học Hình học 9
5.3 Đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm bồi dưỡng một số yếu tố năng lực
Trang 13Luận văn đủ ở file: Luận văn full