I. Tính cấp thiết của đề tài. Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của mỗi quốc gia và nền kinh tế thế giới. Tham nhũng đã và đang phá hoại sự phát triển bền vững của các Nhà nước, làm xói mòn các giá trị văn hóa, gia đình, đạo đức, xã hội. Tham nhũng không những làm tha hóa bộ máy nhà nước mà còn làm giảm hiệu lực của pháp luật, cản trở tăng trưởng kinh tế và nỗ lực giảm đói nghèo, làm biến dạng những điều kiện cạnh tranh trong giao dịch thương mại, gây ra những thất thoát vô cùng lớn. Ở Việt Nam, tham nhũng đang là mối đe dọa đối với các tầng lớp xã hội, xâm hại an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nạn tham nhũng xảy ra ở hầu hết các lĩnh vực, nhiều ngành nhiều cấp và ngày càng có những diễn biến phức tạp, gây tác hại nặng nề về nhiều mặt: kinh tế, chính trị, đạo đức, xã hội…..Trong cuộc điều tra năm 2005, Ban Nội chính Trung ương công bố danh sách liệt kê 10 cơ quan tham nhũng phổ biến nhất Việt Nam, trong đó ba cơ quan dẫn đầu là: Địa chính nhà đất, Hải quanquản lí xuất nhập khẩu và Cảnh sát giao thông. Ngoài ra trong số 10 cơ quan trên có nhiều tham nhũng là cơ quan tài chính, thuế; cơ quan quản lý và các đơn vị trong ngành xây dựng; cơ quan cấp phép xây dựng; y tế; cơ quan kế hoạch đầu tư; cơ quan quản lý và các đơn vị trong ngành giao thông; cảnh sát kinh tế. Bảng xếp hạng “Nhận thức về Tham nhũng 2010” của Tổ chức Minh bạch Quốc tế công bố, Việt Nam được 2.7 trên 10 điểm (những nước có điểm số dưới 5 bị coi là có tình trạng tham nhũng cao). Các ý kiến phát biểu tại phiên thảo luận về tham nhũng trong Hội nghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ giữa kỳ (CG) ngày 962006 đều nhận định: Tham nhũng ở Việt Nam đến mức báo động. Trước tình hình đó, trong hơn 7 thập kỉ qua, Đảng luôn chú trọng đến đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Đã có nhiều nghị quyết, nhiều cuộc vận động đấu tranh chống tham nhũng. Nghị quyết số 14BCT ngày 1551996 của Bộ Chính trị đã gắn đấu tranh chống tham nhũng với chống buôn lậu, lãng phí và xác định đấu tranh chống tham nhũng tập trung vào 2 loại hành vi: tham ô, chiếm đoạt, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, nhận hối lộ và đòi hối lộ. Các Nghị quyết Hội nghị Đại biểu giữa nhiệm kì khóa VII, Đại hội VIII, Đại hội IX của Đảng đều xác định tham nhũng là 1 trong 4 nguy cơ đối với cách mạng nước ta và đề ra những giải pháp chống loại tệ nạn này. Đại hội IX của Đảng khẳng định: “Phải tăng cường về tổ chức và cơ chế để tiếp tục đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị ở các cấp các ngành, từ trung ương đến cơ sở. Gắn chống tham nhũng với chống lãng phí, quan liêu, buôn lậu, đặc biệt chống các hành vi lạm dụng chức quyền để làm giàu bất chính. Các biện pháp chống tham nhũng phải được thực hiện đồng bộ”. Như vậy, Đảng đã coi đấu tranh chống tham nhũng là một bộ phận cấu thành của sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân; đấu tranh chống tham nhũng phải sử dụng đồng bộ các biện pháp. Đấu tranh chống tham nhũng có hiệu quả là góp phần vào sự nghiệp đổi mới, vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam. Cùng với quyết tâm của Đảng, sự vào cuộc của hệ thống chính trị và cả xã hội, báo chí Việt Nam thời gian qua là một trong những lực lượng xung kích, tiên phong trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Đánh giá vai trò của báo chí trong công tác phòng chống tham nhũng, đại diện Tổ chức Minh bạch quốc tế khẳng định không thể có chuyện đấu tranh chống tham nhũng nếu không có các phương tiện thông tin đại chúng. Tổ chức này đánh giá cao vai trò của báo chí trong công tác tuyên truyền pháp luật và đấu tranh phòng chống tham nhũng. Báo chí là kênh thông tin quan trọng trong nhiệm vụ quản lý, điều hành của Chính phủ; góp phần thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Báo chí là phương tiện phổ biến, thông tin kịp thời, chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước về phòng, chống tham nhũng; mức độ, tính chất thực trạng tham nhũng đang diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở nước ta đến đông đảo các tầng lớp nhân dân. Báo chí tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, hiểu biết về pháp luật của mọi tầng lớp nhân dân để họ có đủ trình độ và bản lĩnh chủ động, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng tại các địa phương, đơn vị sinh sống. Vì những lí do trên, chúng em đã lựa chọn đề tài: “Vấn đề tham nhũng được phản ánh trên báo in Tuổi Trẻ từ 112005 đến 3082014.
Trang 1PHẦN I MỞ ĐÂU
I Tính cấp thiết của đề tài.
Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực có ảnh hưởng nghiêm trọngđến sự phát triển của mỗi quốc gia và nền kinh tế thế giới Tham nhũng đã vàđang phá hoại sự phát triển bền vững của các Nhà nước, làm xói mòn các giátrị văn hóa, gia đình, đạo đức, xã hội Tham nhũng không những làm tha hóa
bộ máy nhà nước mà còn làm giảm hiệu lực của pháp luật, cản trở tăng trưởngkinh tế và nỗ lực giảm đói nghèo, làm biến dạng những điều kiện cạnh tranhtrong giao dịch thương mại, gây ra những thất thoát vô cùng lớn
Ở Việt Nam, tham nhũng đang là mối đe dọa đối với các tầng lớp xãhội, xâm hại an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong thời kì đẩy mạnhcông nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa Nạn tham nhũng xảy ra ở hầu hết các lĩnh vực,nhiều ngành nhiều cấp và ngày càng có những diễn biến phức tạp, gây tác hạinặng nề về nhiều mặt: kinh tế, chính trị, đạo đức, xã hội… Trong cuộc điềutra năm 2005, Ban Nội chính Trung ương công bố danh sách liệt kê 10 cơquan tham nhũng phổ biến nhất Việt Nam, trong đó ba cơ quan dẫn đầu là:Địa chính nhà đất, Hải quan/quản lí xuất nhập khẩu và Cảnh sát giao thông.Ngoài ra trong số 10 cơ quan trên có nhiều tham nhũng là cơ quan tài chính,thuế; cơ quan quản lý và các đơn vị trong ngành xây dựng; cơ quan cấp phépxây dựng; y tế; cơ quan kế hoạch đầu tư; cơ quan quản lý và các đơn vị trong
ngành giao thông; cảnh sát kinh tế Bảng xếp hạng “Nhận thức về Tham nhũng 2010” của Tổ chức Minh bạch Quốc tế công bố, Việt Nam được 2.7
trên 10 điểm (những nước có điểm số dưới 5 bị coi là có tình trạng thamnhũng cao) Các ý kiến phát biểu tại phiên thảo luận về tham nhũng trong Hộinghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ giữa kỳ (CG) ngày 9/6/2006 đều nhận định:
"Tham nhũng ở Việt Nam đến mức báo động".
Trước tình hình đó, trong hơn 7 thập kỉ qua, Đảng luôn chú trọng đếnđấu tranh phòng, chống tham nhũng Đã có nhiều nghị quyết, nhiều cuộc vận
Trang 2động đấu tranh chống tham nhũng Nghị quyết số 14-BCT ngày 15/5/1996của Bộ Chính trị đã gắn đấu tranh chống tham nhũng với chống buôn lậu,lãng phí và xác định đấu tranh chống tham nhũng tập trung vào 2 loại hành vi:tham ô, chiếm đoạt, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, nhận hối lộ và đòihối lộ Các Nghị quyết Hội nghị Đại biểu giữa nhiệm kì khóa VII, Đại hộiVIII, Đại hội IX của Đảng đều xác định tham nhũng là 1 trong 4 nguy cơ đốivới cách mạng nước ta và đề ra những giải pháp chống loại tệ nạn này Đại
hội IX của Đảng khẳng định: “Phải tăng cường về tổ chức và cơ chế để tiếp tục đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị ở các cấp các ngành, từ trung ương đến cơ sở Gắn chống tham nhũng với chống lãng phí, quan liêu, buôn lậu, đặc biệt chống các hành vi lạm dụng chức quyền để làm giàu bất chính Các biện pháp chống tham nhũng phải được thực hiện đồng bộ” Như vậy, Đảng đã coi đấu
tranh chống tham nhũng là một bộ phận cấu thành của sự nghiệp cách mạngcủa toàn Đảng, toàn dân; đấu tranh chống tham nhũng phải sử dụng đồng bộcác biện pháp Đấu tranh chống tham nhũng có hiệu quả là góp phần vào sựnghiệp đổi mới, vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc Việt Nam
Cùng với quyết tâm của Đảng, sự vào cuộc của hệ thống chính trị và cả
xã hội, báo chí Việt Nam thời gian qua là một trong những lực lượng xungkích, tiên phong trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng Đánh giá vaitrò của báo chí trong công tác phòng chống tham nhũng, đại diện Tổ chứcMinh bạch quốc tế khẳng định không thể có chuyện đấu tranh chống thamnhũng nếu không có các phương tiện thông tin đại chúng Tổ chức này đánhgiá cao vai trò của báo chí trong công tác tuyên truyền pháp luật và đấu tranhphòng chống tham nhũng. Báo chí là kênh thông tin quan trọng trong nhiệm
vụ quản lý, điều hành của Chính phủ; góp phần thiết thực vào sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Báo chí là phương tiện phổ biến, thông tin kịp thời,chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhànước về phòng, chống tham nhũng; mức độ, tính chất thực trạng tham nhũngđang diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở nước ta đến đông đảo
Trang 3các tầng lớp nhân dân Báo chí tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức,hiểu biết về pháp luật của mọi tầng lớp nhân dân để họ có đủ trình độ và bảnlĩnh chủ động, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh phòng, chống thamnhũng tại các địa phương, đơn vị sinh sống
Vì những lí do trên, chúng em đã lựa chọn đề tài: “Vấn đề tham nhũng
được phản ánh trên báo in Tuổi Trẻ từ 1/1/2005 đến 30/8/2014.
II Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1 Nghiên cứu về tham nhũng trên thế giới
Tham nhũng là một vấn đề gắn bó chặt chẽ và hữu cơ với sự tồn tại vàphát triển của bộ máy nhà nước Quan liêu và tham nhũng diễn ra ở tất cả cácquốc gia, không phân biệt chế độ chính trị-xã hội, không kể quốc gia đó giàuhay nghèo Tuy nhiên, tính chất và hình thức, mức độ biểu hiện quan liêutham nhũng không mang tính cố định mà thay đổi tùy thuộc vào bối cảnh kinh
tế, chính trị-xã hội, trình độ dân trí và khả năng quản lý nhà nước Ở Pháp, khinói đến tham nhũng là nói đến 2 khái niệm quyền lực và tiền bạc, tham nhũng
là hành vi lạm dụng quyền hạn để thu vén lợi ích vật chất Ở Nhật, thamnhũng là trường hợp công chức, viên chức nhà nước lạm dụng chức vụ quyềnhạn để cản trở việc thực hiện quyền lợi của con người hoặc những hành vilàm hư hại thanh danh chức vụ Ở Áo, tham nhũng là hiện tượng lừa đảo, hối
lộ, bóc lột Ở Đức, tham nhũng là hiện tượng mất phẩm chất, hối lộ, đút lótthường xảy ra với công chức có quyền hành
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội phức tạp, có nhiều quan điểmkhác nhau, nhìn nhận tham nhũng từ nhiều khía cạnh khác nhau Nhìn từ khíacạnh đạo đức, tham nhũng là hành động phi đạo đức, bất nghĩa, trái với luânthường đạo lý, trái với nguyên tắc đạo đức con người và xã hội Nếu xét vềkhía cạnh kinh tế, tham nhũng là hành vi quan chức sử dụng quyền lực củamình để hoạt động kinh doanh vào lĩnh vực mà việc thu lời, nhận hối lộ, lấycủa cải được dễ dàng nhưng khó bị phát hiện Nếu xét tham nhũng dưới khíacạnh Nhà nước, Pháp luật thì tham nhũng và quan liêu là những tệ nạn gắnliền với quyền lực Nhà nước, không thể có tham nhũng ngoài Nhà nước, tách
Trang 4khỏi bộ máy quản lý cai trị Quan liêu là căn bệnh khó tránh khỏi của các Nhànước Tham nhũng gắn liền với quan liêu, chúng tạo tiền đề cho nhau pháttriển Quan liêu là cách thức làm việc, cách thức quản lý không sát thực tế,nặng về chủ quan, kinh nghiệm giấy tờ, không có kiểm tra, kiểm soát, còntham nhũng là hành vi lợi dụng chức quyền để tham ô của cải, hạch sáchnhũng nhiễu dân để vụ lợi cá nhân Quan liêu là tiền đề của tham nhũng, nếuquan liêu sẽ buông lỏng quản lý, tạo môi trường cho tham nhũng phát triển,ngược lại tham nhũng sẽ làm giảm hiệu lực bộ máy quản lý, làm cho bộ máyquản lý ngày càng quan liêu Mức độ phát triển của quan liêu tham nhũng tùythuộc vào sức đề kháng của nhà nước Nhà nước nào non kém, có nhiều tiêucực, quản lý xã hội yếu thì quan liêu, tham nhũng càng có dịp phát triển.
Hầu hết các quốc gia trên thế giới, từ các nước phát triển đến các nướcđang phát triển, kém phát triển đều đang phải đối mặt với tình trạng tội phạm
về tham nhũng phát triển trên qui mô lớn, với mức độ trầm trọng Vì vậy, việcphòng, chống tội phạm về tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng của mọi quốcgia và hiện tại vấn đề này đã mang tính toàn cầu
Tham nhũng tác động trực tiếp vào nguồn vốn FDI khi nhiều nhà đầu
tư phàn nàn vì không ít công chức luôn nhũng nhiễu, phiền hà, hủy hoại cơhội kinh doanh của nhà đầu tư, đồng thời cũng làm mất cơ hội đầu tư của đấtnước
Tháng 12-2003, đại diện hơn 120 nước trên thế giới đã họp ở Mexico
để thông qua Công ước chống tham nhũng của LHQ Công ước này đượcđánh giá là bước tiến lớn của cộng đồng quốc tế trong hợp tác chống thamnhũng Hiện nay, đã có hơn 110 nước, trong đó có Việt Nam, ký Công ướcchống tham nhũng Công ước có hiệu lực từ ngày 13-1-2005
Ðại hội đồng LHQ đã lấy ngày 9-12 hằng năm làm ngày quốc tế chốngtham nhũng để bày tỏ sự quan ngại về vấn đề tham nhũng trên toàn cầu
Trong báo cáo điều tra cuối năm 2005, Tổ chức minh bạch thế giới (TI)tập trung phân tích tình hình tham nhũng ở 159 nước và vùng lãnh thổ chobiết, tình trạng tham nhũng trên thế giới đang ở mức báo động khi số nước có
Trang 5nạn tham nhũng nghiêm trọng đã tăng lên con số 70, so với 60 của năm 2004.Ngoài ra, năm 2005, đã có thêm 13 nước lọt vào danh sách của TI cùng với
146 nước của năm 2004
Tình trạng tham nhũng đặc biệt nghiêm trọng ở những nước giàu tàinguyên thiên nhiên TI cho biết, những nước châu Phi giàu tài nguyên nhấtcũng là những quốc gia có nạn tham nhũng trầm trọng nhất Hằng năm, tạichâu Phi có khoảng 148 tỷ USD (chiếm 25% tổng sản phẩm quốc dân củatoàn châu lục) bị mất hay thất thoát do tệ tham nhũng gây ra (theo số liệu của
Tổ chức tiền tệ quốc tế-IMF, châu Phi nợ nước ngoài khoảng 248 tỷ USD)
Tại Trung Quốc, một nước có nền kinh tế đứng hàng thứ tư trên thếgiới, tham nhũng cũng là vấn đề hết sức nóng bỏng, trở thành vấn đề xã hộinhức nhối ở Trung Quốc khi không ít cán bộ tìm cách làm giàu cho bản thânbằng những biện pháp bất chính trong quá trình cải cách mở cửa gần 30 nămqua Các nhà kiểm toán Trung Quốc năm ngoái đã phát giác 4,36 tỷ USDtrong các quỹ bất hợp pháp lưu hành trong Ðảng và các cán bộ lãnh đạo
Trong những năm gần đây, Liên bang Nga đã vươn lên mạnh mẽ vềkinh tế Tuy nhiên, kèm theo đó là sự biến tướng của tội phạm kinh tế và tìnhtrạng suy thoái đạo đức của nhiều cán bộ, công chức
Theo Viện Công tố LB Nga, lượng tiền tham nhũng trong phạm vinước Nga lên tới 240 tỷ USD/năm, tức là hơn 15% GDP của Nga Số tiềnđưa, nhận hối lộ giữa khối doanh nghiệp và cảnh sát; giữa người dân và các
cơ quan cấp phép; giữa các tổ chức, doanh nghiệp và các thanh tra viên trongnăm 2005 tăng gấp 10 lần so với năm 2001
Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) ngày 25/09/2007 đã công bố bảng xếphạng mới về tình hình tham nhũng trên thế giới, bao gồm 180 quốc gia vàvùng lãnh thổ Mức độ tham nhũng của các nước được đánh giá theo thangđiểm từ 0 đến 10 Theo bảng xếp hạng, Đan Mạch, Phần Lan và New Zealand
là những nước "sạch" nhất, cùng được 9,4 điểm Singapore và Thụy Điển xếp
tiếp theo với 9,3 điểm.
Trang 6Các nước khác trong nhóm 10 nước dẫn đầu là Iceland (9,2 điểm), HàLan (9), Thụy Sĩ (9), Canada (8,7) và Na Uy (8,7) Thứ hạng một số quốc gia
và vùng lãnh thổ đáng chú ý khác như sau: Úc xếp thứ 11, Anh thứ 12, HồngKông thứ 15, Đức thứ 16, Nhật Bản thứ 17, Pháp thứ 19, xếp kế tiếp là Mỹ.Tại khu vực Đông Nam Á, ngoài Singapore nằm trong nhóm đầu, các nướccòn lại có thứ hạng khá thấp: Malaysia xếp thứ 43, Thái Lan thứ 84, ViệtNam thứ 123, ngang với Đông Timore, Philippines xếp thứ 131, Indonesiathứ 143, Campuchia xếp thứ 162, Lào thứ 168
Myanmar và Somalia chiếm hai vị trí cuối cùng của bảng xếp hạng,ngay phía trên là Iraq.Bảng xếp hạng của TI dựa trên đánh giá về tham nhũngtrong nhiều lĩnh vực khác nhau và được nhiều chính phủ, tổ chức, cá nhântham khảo
2.2 Nghiên cứu tham nhũng tại Việt Nam.
Trong những năm gần đây, tham nhũng ở Việt Nam diễn ra trên hầukhắp các lĩnh vực với nhiều hình thức ngày càng phức tạp hơn Theo hãng tinReuters-một trong những hãng thông tấn lớn nhất thế giới, tình trạng thamnhũng tại Việt Nam hiện diện ở mọi cấp chính quyền và trở thành rào cản chủyếu đối với giới đầu tư nước ngoài
Dưới đây là một số nghiên cứu về tham nhũng tại Việt Nam:
“Nghiên cứu về tham nhũng ở Việt Nam” – PGS.TS Nguyễn Đình
Cử (2005) Đây là một cuộc điều tra XHH lớn được thực hiện tại 7 tỉnh: Sơn
La, Hải Dương, Hà Nội, Nghệ An, Huế, Tp.HCM và Đồng Tháp, với tổng sốmẫu là 5407.Kết quả cuộc điều tra cho thấy:
10 cơ quan có hiện tượng tham nhũng phổ biến nhất là:
1) Cơ quan địa chính nhà đất
2) Hải quan/quản lý xuất, nhập khẩu
3) Công an giao thông
4) Cơ quan, cán bộ tài chính, cán bộ thuế
5) Cơ quan quản lý, các đơn vị trong ngành xây dựng
6) Cơ quan cấp phép xây dựng
Trang 77) Y tế
8) Cơ quan kế hoạch và đầu tư
9) Cơ quan quản lý/các đơn vị trong ngành giao thông
10) Công an kinh tế
Phương tiện truyền thông đại chúng như đài, báo, Tivi và Internet cóvai trò chủ yếu trong việc thông tin về tham nhũng, hầu hết các nhóm xã hộiđều dựa vào những phương tiện này: 80,2% người dân; 87,49% cán bộ doanhnghiệp và 88,9% cán bộ công chức
Kênh thông tin quan trọng thứ 2 là kênh thông tin không chính thức– Dư luận xã hội: 59,8% người dân; 72,05% cán bộ doanh nghiệp; 74,3% cán
bộ công chức Bởi vậy, vai trò của truyền thông đại chúng trong việc tạo ra,hướng dẫn, điều chỉnh để dư luận xã hội đúng đắn là rất lớn và quan trọng.Đẩy mạnh việc tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông đại chúng vềhành vi tham nhũng được 69,4% cán bộ doanh nghiệp; 79,6% người dân và84% cán bộ công chức coi là một biện pháp rất cần thiết
Khảo sát “Đánh giá việc thực thi công ước chống tham nhũng của Liên hợp quốc tại Việt Nam” – Tổ chức Minh bạch quốc tế TI (2011):
Theo kết quả của cuộc khảo sát, thông tin về các vụ án tham nhũng tạiViệt Nam đều được đăng tải trên báo chí, cập nhật tiến trình tố tụng thườngxuyên, công khai cho công chúng biết
Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy thông tin về các vụ án tham nhũngđược công khai chỉ mang tính chất khái quát Theo một số chuyên gia, hồ sơđầy đủ về các vụ việc vẫn chỉ được lưu hành nội bộ trong một số cơ quan nhànước có thẩm quyền Việc tiếp cận thông tin chi tiết về tham nhũng vẫn cònkhó khăn Trên thực tế, chỉ có một số đối tương như luật sư, phóng viên,người làm công tác nghiên cứu mới có thể tiếp cận được hồ sơ vụ việc, nhưngkhông phải thông tin nào họ có được cũng được phép công bố, mặc dù vềnguyên tắc hầu hết các tài liệu này không bị coi là bí mật nhà nước
Những hạn chế trong việc tiếp cận thông tin như đã nêu trên là mộttrong những nguyên nhân khiến lòng tin của người dân vào cuộc chiến chống
Trang 8tham nhũng còn thấp Hầu hết các chuyên gia cho rằng, để khắc phục hạn chế
đó, cần sớm thông qua Luật tiếp cận thông tin với những quy định toàn diện
và cụ thể
Nghiên cứu “Đấu tranh chống tham nhũng” – Ban Nội chính Trung ương Đây là cuộc điều tra về nhận thức, hiểu biết, thái độ, đánh giá của
người dân và cán bộ về tham nhũng
Kết quả cuộc nghiên cứu cho thấy có một so sánh rất thú vị về tỷ lệ cán
bộ, công chức đánh giá tình trạng tham nhũng ở mức “rất phổ biến hoặctương đối phổ biến” đối với cơ quan báo đài và Địa chính-nhà đất ở Hà Nội,
là 8,6% cho báo đài (có tỷ lệ đánh giá thấp nhất) và 66,5% cho Địa chính-nhàđất (có tỷ lệ đánh giá cao nhất)
Từ những quy định trong Pháp lệnh Chống tham nhũng năm 1998,nhóm nghiên cứu đã cụ thể hoá thành 17 hành vi tham nhũng Ở 7 tỉnh mànhóm nghiên cứu tiến hành điều tra đã có một tỷ lệ đáng kể cán bộ công chứcthừa nhận đã gặp cả 17 hành vi trong một năm qua
Còn ở 3 Bộ, các cán bộ công chức tuy chưa chứng kiến xảy ra tất cả 17hành vi tham nhũng nhưng cũng đã gặp trên 10 loại hành vi tham nhũng trongnăm
Đặc biệt phổ biến là: “Sử dụng phương tiện của cơ quan phục vụ nhucầu riêng của cá nhân hoặc gia đình”
Ở cả 3 Bộ đều có trên 40% số công chức được hỏi cho biết họ đã chứngkiến hành vi “Người có chức vụ, quyền hạn cố tình gây khó khăn khi giảiquyết công việc để buộc người cần giải quyết phải chi tiền hoặc quà biếu”
Trong các hành vi tham nhũng, thì hành vi: “Gọi điện, viết thư tay canthiệp nhằm mưu lợi cho người thân quen khá phổ biến Tỷ lệ công chứcchứng kiến hành vi này, tính chung trong 7 tỉnh là 24,6% (tức khoảng 1/4 sốngười được hỏi và gần 30% số người trả lời)
Gọi điện, viết thư tay, nếu dẫn đến hành vi tham nhũng bị phát hiện thìtác giả của những cú điện thoại, những bức thư này là “vô can” vì về mặt hìnhthức, gọi điện, viết thư tay không phải là văn bản pháp lý (về mặt nội dung,
Trang 9họ đủ trình độ để viết sao cho đạt được mục đích nhưng tránh né được phápluật).
Các hành vi tham nhũng được che giấu bởi các hóa đơn, chứng từ, hợpđồng “thật 100%”, nhưng đằng sau là các thỏa thuận ngầm mà cơ quan bảo vệpháp luật rất khó kiểm tra, phát hiện
Mặc dù cho rằng tham nhũng về cơ bản là hành vi riêng lẻ của từng cánhân, nhưng nhóm nghiên cứu cũng đi đến nhận định một số trường hợp thamnhũng mang tính tập thể, liên kết thành mạng lưới Rất khó xác định hành vitham nhũng là của tập thể hay chỉ là một cá nhân
Tuy nhiên, ở những nơi nhũng nhiễu, lấy tiền của dân phổ biến hơn thì
tỷ lệ cho hành vi cá nhân thường cao nhất, còn ở những vụ lớn, dễ lộ như đấtđai (Vụ Đồ Sơn, vụ đảo Phú Quốc…) thì tham nhũng lại thường mang tínhtập thể
Ngay công chức cũng có tới 38% hoàn toàn đồng ý rằng “Do bè cánh,nếu ai không tham nhũng sẽ bị loại ra” Minh chứng cho tính liên kết, theo kếtquả điều tra có tới 21,8% công chức cho rằng trong năm qua đã chứng kiếnhiện tượng cấp trên bao che, bảo lãnh cho người vi phạm; Tương tự, 24,6%chứng kiến các quan chức gọi điện, viết thư tay can thiệp vào các vụ việcnhằm giảm nhẹ hoặc gỡ tội cho kẻ vi phạm
Đối với chủ thể của hành vi tham nhũng, nhóm nghiên cứu cho rằngnhững người nhận hối lộ đa số là nam giới; đa số là trung niên; những ngườitham nhũng không nhất thiết phải có chức vụ; tham nhũng xảy ra ở nhiều cấp;
và tuyệt đại bộ phận những người tham nhũng là do lòng tham chứ khôngphải do thu nhập thấp hoặc nghèo đói
Về hậu quả của tham nhũng, nhóm nghiên cứu đã có nhận định: “Mụcđích cuối cùng của những người tham nhũng là làm giàu và giàu hơn nữa, nêntham nhũng không có giới hạn cuối cùng Nó tăng lên cùng cơ hội
Chính vì vậy, tài sản của Nhà nước, của nhân dân bị chiếm đoạt tăngdần theo “cấp số nhân”, từ tiền tỷ ở cấp xã đến hàng trăm tỷ trong phạm vi cảnước
Trang 10Ngoài thất thoát ở các địa phương, tham nhũng ở các ngành mới là điềuđáng kể Nếu như khoản tiền mà doanh nghiệp bị mất do tệ tham nhũng đượccoi là chi phí “đen” trong tổng số chi phí của doanh nghiệp, thì theo
Nhóm nghiên cứu hầu hết cán bộ doanh nghiệp đều biết doanh nghiệpcủa mình hàng năm vẫn có khoản chi phí không chính thức, bất hợp pháp, chỉ
có điều là họ không thể biết được chính xác là bao nhiêu
Đáng chú ý là 8% cán bộ doanh nghiệp đánh giá những khoản chikhông chính thức chiếm từ 1% đến trên 10% tổng chi phí, riêng TP.HCM lênđến 13% Tham nhũng làm cho doanh nghiệp mất chữ tín, chữ tài (tài chính),chữ thời (thời cơ và giới hạn), nghĩa là làm giảm khả năng cạnh tranh củadoanh nghiệp
Trước những hậu quả nghiêm trọng mà nạn tham nhũng gây ra đòi hỏicác cơ quan nhà nước cần có nhiều biện pháp thiết thực nhằm nâng caohiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng cũng như xử lý nghiêm nhữnghành vi tham nhũng, đồng thời khuyến khích giới truyền thông báo chítham gia giám sát
2.3 Các nghiên cứu về truyền thông và tham nhũng.
Tham nhũng luôn là đề tài thu hút với truyền thông, tìm hiểu về vấn đềnày có rất nhiều nghiên cứu truyền thông đã và đang tìm hiểu, trong phạm vikiến thức nhóm nghiên cứu xin đề cập đến các nghiên cứu sau:
Nghiên cứu “Báo chí và tham nhũng” – UNDP (2007), là một
nghiên cứu nằm trong loạt bài nghiên cứu chính sách của UNDP trên 5 đầu
báo: Thanh niên, Tuổi trẻ, Lao động, Nhân dân, VnExpress trong hai năm
2006 và 2007 Nghiên cứu đã rút ra các phát hiện chính sau:
Về vai trò của báo chí đối với việc chống tham nhũng:
Phơi bày những vụ việc tham nhũng: Như báo cáo này đề cập, ở ViệtNam những tiêu chuẩn về việc đưa tin thường lỏng lẻo, môi trường pháp lýkhông rõ ràng và nhiều mâu thuẫn
Theo dõi và công bố những nỗ lực của chính phủ trong cuộc chiếnchống tham nhũng: Dữ liệu báo cáo này cho thấy báo chí Việt Nam đưa tin
Trang 11khá nhiều về những hành động của chính phủ, công an và các hành động kháccủa nhà nước liên quan đến tham nhũng, song còn chưa phân tích được nhữngthành công hay thất bại của các chính sách chống tham nhũng, hay phơi bàynhững vụ tham nhũng lớn chưa được đưa ra ánh sáng qua những thông tin donhà nước cung cấp.
Tạo ra cho công chúng một diễn đàn tranh luận, qua đó người dân cóthể trao đổi ý kiến với nhau cũng như với nhà nước: Dữ liệu phỏng vấn cũngcho thấy mặc dù nội dung của các chương trình được theo dõi và đôi khi bịkiểm duyệt, song tự do thể hiện ý kiến của công chúng thông qua những diễnđàn này đang ngày một tăng lên
Về cách thức báo chí phản ánh các vụ việc tham nhũng:
Phân theo lĩnh vực: Nông nghiệp và doanh nghiệp nông thôn, hàngkhông, ngân hàng và tài chính, xây dựng và hạ tầng, hải quan, giáo dục, điện,
y tế, công nghệ thông tin, lao động, đất đai và bất động sản, luật pháp và tòa
án, sản xuất và kinh doanh, khai khoáng, báo chí và xuất bản, dầu khí, công
an và thanh tra chính phủ, giảm nghèo và giảm nhẹ thiên tai, hành chính công,thể thao, thuế, viễn thông, thương mại, giao thông vận tải, du lịch, quy hoạch
và quản lý đô thị Tổng cộng có 27 nhóm lĩnh vực được phản ảnh từ quá trìnhphân tích, trong đó tin bài về tham nhũng liên quan đến đất đai vượt xa cáclĩnh vực khác, kể cả giao thông vận tải và thương mại Xây dựng và cơ sở hạtầng cũng chiếm một số lượng lớn bài báo, tương tự như hành chính công.Giáo dục và y tế, hai ngành được coi là có nhiều tham nhũng nhỏ hoành hành,được đưa tin rất ít
Phân theo đầu báo và theo tháng: Cả năm tờ báo đã đăng tổng cộng2.320 bài báo liên quan đến tham nhũng trong giai đoạn nghiên cứu – trungbình là 3 bài báo mỗi ngày
Phân theo giá trị: Cả năm tờ báo đều đăng tin nhiều hơn về những
vụ việc có số lượng tiền lớn (trên 1 tỉ VND) bị mất, đánh cắp, biển thủ…
so với với những vụ có giá trị bằng tiền mặt khá nhỏ (từ 10 triệu - 1 tỷ vàdưới 10 triệu)
Trang 12 Phân theo địa lý: Trong phân tích này, hoạt động đưa tin được chiatheo sáu vùng địa lý: Hà Nội, miền Bắc, miền Trung, TP Hồ Chí Minh vàmiền Nam Nhóm cuối cùng dành cho các tin bài đưa về các vụ ở phạm vitoàn quốc, được phát hiện ở cấp trung ương và không riêng cho một vùngmiền cụ thể nào Việc các bài báo phân bố đồng đều trên khắp các vùng còncho thấy tham nhũng diễn ra trên phạm vi toàn quốc, và có lẽ, nó cũng diễn rađồng đều giữa các tỉnh
Phân theo cấp đơn vị hành chính: Trung ương; Tỉnh, thành phố;Quận, huyện Phần lớn các bài báo viết về tham nhũng trong giai đoạn hainăm nói trên tập trung vào các vụ tham nhũng ở cấp tỉnh, thành phố (có liênquan đến các quan chức chính quyền hay nhà nước ở cấp đó, hoặc những vụkhởi tố hay được xác định thông qua tòa án và cơ quan công an tỉnh/thànhphố) Tin bài về các vụ tham nhũng cấp trung ương được đăng nhiều nhất trênbáo Thanh Niên và Nhân Dân
Phân theo thể loại: vụ việc tham nhũng bị phát hiện, vụ việc thamnhũng đang theo dõi Đại đa số các bài báo chống tham nhũng của tất cả cácbáo đều rơi vào phạm trù “theo dõi”, trong đó các cơ quan báo chí giám sátChính phủ, nhà nước, công an và các hoạt động chính thức khác liên quanđến tham nhũng 93% các bài báo rơi vào phạm trù này, chỉ có 6% là pháthiện các vụ việc mới (1% còn lại không thuộc về phạm trù theo dõi cũngkhông thuộc phạm trù phát hiện: đó là các bài xã luận, phỏng vấn và các nộidung khác khó phân loại)
Hiện nay, các nghiên cứu về truyền thông và tham nhũng được thựchiện bởi các nhà nghiên cứu Việt Nam vẫn còn hạn chế Tuy nhiên, đối vớicác nước phát triển khác, đề tài truyền thông và tham nhũng luôn là một đề tàithu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học
The role of media in the fight against corruption (Vai trò của truyền thông trong cuộc chiến chống tham nhũng) Những người tham gia sự kiện
“Vai trò của truyền thông trong cuộc chiến chống tham nhũng” được tổ chức
Trang 13tại Tổ chức đại sứ Cơ đốc nhân quốc tế (ICEJ) đặt tại Opatija, Croatia vàongày 17 và 18/11/2001 đã nhất trí sau khi thảo luận về các điểm sau đây:
- Quần chúng phải được cảnh báo cơ bản về thiệt hại của tham nhũng.Tham nhũng làm suy yếu các chuẩn mực đạo đức của xã hội, đe dọa nền dânchủ, tước đoạt các quyền lợi của công dân và gây trở ngại cho sự phát triển.Vai trò của truyền thông không chỉ là cung cấp cho cộng đồng các sự kiện vàcác bản báo cáo Vai trò tích cực trong giáo dục cộng đồng và ủng hộ cuộcchiến chống nạn tham nhũng là cần thiết
- Nghĩa vụ của những người đại diện cho chính phủ và cộng đồng làphải bày tỏ rõ ràng thái độ của họ đối với cuộc chiến chống tham nhũng trướckhi tham gia vào các cuộc bầu cử các cấp Họ nên làm gương qua việc côngkhai tài sản và thu nhập của họ và họ nên hiểu rằng quần chúng có quyềnđược cung cấp thông tin về công việc và đời tư của họ
- Chính phủ phải hành xử có trách nhiệm và công khai Sự công khaiđối với truyền thông và cộng đồng cũng như quá trình đưa ra một quyết địnhminh bạch là cấp thiết cho một chính phủ dân chủ có trách nhiệm
- Sự hợp tác của các tổ chức phi chính phủ có tầm quan trọng to lớntrong cuộc đấu tranh chống tham nhũng Tầm quan trọng đặc biệt phải dựavào việc thành lập một mạng lưới thông tin, kiến thức, sự thấu hiểu và hợp tácgiữa các tổ chức chuyên nghiệp và các cơ quan công cộng
- Cơ quan chống tham nhũng quốc tế sẽ phát triển một mạng lưới phânphối thông tin cho truyền thông Thông tin sẽ bao gồm: các hoạt động quốc
tế trong cuộc chiến chống tham nhũng, nghiên cứu khoa học, các nghiêncứu trường hợp, các bài báo và các hoạt động khác góp phần hạn chế nạntham nhũng
- Truyền thông phải nhận được sự ủng hộ hoàn toàn Cả cơ quan vàluật pháp phải hỗ trợ truyền thông trong vai trò phê phán công khai, bao gồmquyền tiếp cận thông tin
Trang 14- Sự bổ sung các đạo luật sẽ bảo đảm và cung cấp sự bảo vệ bằng đủmọi cách đối với công dân và truyền thông qua việc cho phép các phương tiệntruyền thông tiếp cận thông tin về các cơ quan công cộng
The role of the Media in combating corruption (Vai trò của truyền thông trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng) – Nghiên cứu của Tobias Dahlstrom, tiến sĩ ngành Kinh tế, Trường Cao đẳng thương mại quốc tế Jonkoping, Thụy Điển Nghiên cứu này đã chỉ ra sự tồn tại của tham nhũng
được cho là do nhiều nhân tố khác nhau Nghiên cứu này có cái nhìn đặc biệtvào mối quan hệ giữa truyền thông và tham nhũng, khẳng định tầm quantrọng của quyền tự do báo chí trong công cuộc chống tham nhũng Tuy nhiên,nghiên cứu không những nhấn mạnh tới việc tự do biểu đạt ý kiến mà còn nêubật cách thức hạn chế về mặt công nghệ trong việc lưu hành thông tin đóngmột vai trò quan trọng trong công cuộc chống tham nhũng Kết quả thựcnghiệm cho thấy rằng quyền tự do báo chí chỉ có tác động tích cực đối vớitham nhũng khi có cơ sở thông tin chính xác Truyền thông chỉ thực sự làmtốt vai trò của mình khi lưu truyền thông tin một cách dễ dàng Cơ sở thôngtin thiếu chính xác được biết đến như một vấn đề trọng đại ảnh hưởng tớinhững nỗ lực chống tham nhũng Vì vậy, có lý khi tin rằng có một ảnh hưởngmang tính tương tác giữa cơ sở thông tin và tự do báo chí trong việc phổ biến
về tham nhũng Nơi mà cả hai yếu tố đều cần cho báo chí để có thể đấu tranhchống tham nhũng một cách hiệu quả
Nghiên cứu cho thấy tầm quan trọng của chất lượng cơ sở thông tintrong công tác phòng chống tham nhũng Không có sự phân bổ rộng khắp,ảnh hưởng của thông tin sẽ bị giới hạn Do đó, một hệ thống cơ sở thông tinphát triển tốt là một điều kiện tiên quyết để tự do báo chí có những ảnh hưởngtích cực đến tham nhũng Luận điểm cho rằng tự do báo chí làm giảm thiểutham nhũng chỉ đúng khi còn tồn tại cách phân phối thông tin hiệu quả
2.4 Vai trò của báo chí trong công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam.
Báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng đóng một vai trò cực
kỳ quan trọng trong việc phát hiện và đấu tranh chống những hành vi vi phạmtrong hoạt động của bộ máy nhà nước, nhất là tệ nạn tham nhũng Báo chí vừa
Trang 15có tác dụng cảnh báo những nơi có nguy cơ tham nhũng, vừa tham gia pháthiện và đặc biệt là tạo dư luận mạnh mẽ đòi xử lý tham nhũng, không để chocác vụ việc tham những bị “chìm xuồng”, xử lý nội bộ Đây là kinh nghiệmchung của các nước trên thế giới.
Tại cuộc đối thoại lần thứ 3 giữa Thanh tra Chính phủ, Văn phòngBan chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng và các nhà tài trợ choViệt Nam với chủ đề "Phòng chống tham nhũng và cải cách hành chính" diễn
ra vào 3/6/2008 tại Hà Nội, Đại sứ Hà Lan nêu câu hỏi: "Việt Nam đánh giáthế nào về vai trò của báo chí trong chiến lược phòng chống tham nhũng?".Tổng thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền khẳng định: "Vai trò của báo chítrong việc phòng chống tham nhũng là rất quan trọng Có không ít việc saukhi báo chí nêu đã được điều tra, xử lý nghiêm Trong chiến lược phòngchống tham nhũng mà Chính phủ đang soạn thảo cũng có một phần rất quantrọng về vai trò của xã hội, trong đó có báo chí đối với việc phòng chốngtham nhũng"
Phát biểu của Chủ tịch nước tại lễ trao giải báo chí quốc gia lần thứ 3 (Hà Nội, ngày 21 tháng 6 năm 2009): “Đảng, Nhà nước và nhân dân
Việt Nam luôn luôn coi trọng, đánh giá cao sức mạnh to lớn, vai trò quantrọng của báo chí trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc cũng nhưtrong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong bối cảnh tình hình trong nước vàquốc tế hiện nay, thời cơ và thách thức, thuận lợi và khó khăn đan xen và diễnbiến mau lẹ, vai trò của báo chí đối với xã hội càng trở nên quan trọng hơn,trách nhiệm của báo chí đối với đất nước, với nhân dân ngày càng nặng nềhơn Báo chí không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân mà cònphải phản ánh kịp thời, phân tích, đánh giá đúng mức, góp phần nâng cao nhậnthức của nhân dân và định hướng dư luận xã hội về các sự kiện, vấn đề thời sựtrong nước và trên thế giới Báo chí có trách nhiệm phát hiện, phản ánh kịp thờicác nhân tố mới, các điển hinh tiên tiến, các mô hình tốt, đạt hiệu quả trongcông việc tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước;kịp thời đưa ra ánh sáng những vụ việc tiêu cực, tham nhũng, lãng phí; ”
Trang 16Trong cuốn “Nâng cao hiệu quả của báo chí trong đấu tranh
chống quan liêu tham nhũng ở nước ta hiện nay” đã đề cập đến vai trò của
báo chí như sau:
Báo chí góp phần phát hiện, đấu tranh với các hành động quan liêu,tham nhũng trong xã hội.Do có đội ngũ phóng viên đông đảo, năng động,sang tạo nên báo chí đã phát hiện được nhiều vụ tiêu cực tham nhũng từ trung
ương tới địa phương, từ quy mô nhỏ đến quy mô lớn.
Báo chí tham gia phát hiện những vấn đề chưa hoàn chỉnh trongchủ trương, chính sách cần chỉnh sửa cho đúng với pháp luật và phù hợpvới lòng dân
Có thể nói báo chí như là một diễn đàn toàn dân, kết nối giữa nhândân với nhà nước, báo chí là một kênh thông tin hữu hiệu để phát hiện củaquần chúng nhân dân về lối sống, hành vi tham nhũng của cán bộ phản ánhtới được các cơ quan chức năng
Báo chí không chỉ góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần,thái độ của nhân dân mà còn cung cấp cho họ những tri thức, cơ sở pháp lý,trình độ và năng lực đấu tranh chống tham nhũng
Hiện nay ở Việt Nam đã có hàng trăm đầu báo, cập nhật tin tức hàngngày, hàng giờ cho nhân dân, có những đầu báo có lượng người xem khá lớnnhư báo Nhân Dân, báo Tuổi Trẻ, báo Lao Động, báo Pháp Luật và ĐờiSống đã phản ánh chân thực và kịp thời các tội phạm về tham nhũng vànhững bức xúc, ý kiến, của nhân dân về thực trạng tham nhũng ở Việt Namhiện nay Tuy vẫn bộc lộ một số khuyết điểm nhưng nhìn chung báo chí đã cónhững đóng góp rất lớn trong khi phản ánh thực trạng tham nhũng ở ViệtNam trong từng giai đoạn, từng thời kì
III Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
- Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam được phản ánh trên báo in TuổiTrẻ từ 1/2005 đến 8/2014
Trang 17- Chính sách của nhà nước, sự quan tâm của các cơ quan, ban ngànhthể hiện trên báo chí.
- Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phản ánh tham nhũng trên báo chí
- Vai trò trò của báo chí trong việc phản ánh tham nhũng
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Để đạt được những mục đích trên, cần xây dựng bộ công cụ nghiên cứuphù hợp, nhằm tìm hiểu về:
Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam được phản ánh trên báo in
Các thông điệp về tham nhũng phản ánh trên báo in
Khó khăn, thuận lợi khi phản ánh tham nhũng trên báo in, bao gồmnhận định từ báo chí và từ những phóng viên viết về tham nhũng
Vai trò trò của báo chí trong việc phản ánh tham nhũng
IV Đối tượng, khách thể, thời gian nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam
được phản ánh trên báo in Tuổi Trẻ từ 1/2005 đến 8/2014
4.2 Phạm vi nghiên cứu: Báo Tuổi Trẻ
4.3 Khác thể nghiên cứu: Báo Tuổi trẻ, các số từ tháng 1/2005 đến
tháng 8/2014
4.4 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1/2005 đến tháng 8/2014.
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích tài liệu đối với các văn bản về phòng chống
tham nhũng của Đảng và nhà nước, các kết qảu nghiên cứu đi trước
- Phương pháp phân tích nội dung báo chí: Nghiên cứu sử dụng phân
tích nội dung báo chí định lượng và định tính Dựa trên bảng mã thiết kếnhằm lượng hóa nội dung thông điệp về vấn đề tham nhũng được đề cập trênBáo tuổi trẻ Phương pháp này sử dụng kỹ thuật phân tích định lượng vớiphần mềm hỗ trợ là phần mềm SPSS 16.0 Bên cạnh đó, một vài việc thamnhũng lớn được sử dụng và phân tích chuyên sâu bằng phương pháp phân tíchnội dung định tính với kỹ thuât phân tích định tính dựa trên phần mềm hỗ trợ
là Nvivo 7.0
Trang 186 Câu hỏi nghiên cứu.
Thực trạng tham nhũng được phản ánh qua báo chí như thế nào?
Nguyên nhân tham nhũng được thể hiện như thế nào trên báo chí?
Hậu quả của tham nhũng được phản ánh qua báo chí như thế nào?
Báo chí phản ánh các giải pháp phòng chống tham nhũng như thếnào?
Dư luận xã hội có thái độ như thế nào đối với các bài báo phản ánhtham nhũng?
7 Ý nghĩa nghiên cứu.
Về mặt lý luận: Kết qủa nghiên cứu góp phần làm sáng rõ thêm lý
luận trong nghiên cứu xã hội học truyền thông đại chúng cũng như phươngpháp nghiên cứu xã hội học, cụ thể là phương pháp phân tích nội dung báo chínói riêng và phương pháp phân tích nội dung nói chung
Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu góp phần chỉ ra vài trò của báo chí
trong phòng chống tham nhũng cũng như chỉ ra thực trạng đưa tin, sự hìnhthành và thể hiện và định hướng dư luận về phòng chống tham nhũng trên báoTuổi trẻ hiện nay, chỉ ra điểm mạnh điểm yếu để khắc phục và góp phần vàocông cuộc phòng chống tham nhũng trên mặt trận tư tưởng
Trang 19Phần II Nội dung.
Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chúng ta có được rấtnhiều thuận lợi: sự đồng tình, ủng hộ và tin tưởng của quần chúng nhân dân;
sự chăm lo và định hướng phát triển đúng đắn của Đảng và Nhà nước; sự ủng
hộ, giúp đỡ của quốc tế, nhưng đồng thời chúng ta cũng gặp không ít nhữngthách thức, khó khăn Một trong những vấn đề gây khó khăn và ảnh hưởngnghiêm trọng đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam là tệ thamnhũng - quốc nạn của nước ta
Điều 1 trong Pháp lệnh chống tham nhũng ngày 26-2-1998 ghi rõ:
“Tham nhũng là hành vi của những người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ và quyền hạn để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động
cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức Tham nhũng là vật cản lớn nhất của tiến trình phát triển xã hội, là nguy cơ trực tiếp liên quan đến sự sống còn của Nhà nước” Luật Phòng chống tham nhũng ở Việt Nam năm
2005 nêu rõ: Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để vụ lợi Còn theo Tổ chức Minh bạch thế giới (Transparency International), tham nhũng hay tham ô là hành vi “của người lạm dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc cố ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi ích cá nhân” Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về tham nhũng nhưng có
thể hiểu là tham nhũng chủ yếu vẫn thông qua các hành vi tham ô, hối lộ, lộngquyền, lộng hành, sách nhiễu gây khó khăn cho người khác, dùng quyền lực
để mưu lợi cá nhân, bao che cho hành vi vi phạm pháp luật, dùng tiền thaotúng quyền lực, chiếm đoạt quyền lực,…
Tham nhũng là hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triểnbền vững của đất nước, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển làm chokinh tế chậm phát triển, thất thoát, lãng phí tài sản của dân, thiệt hại ngânsách, gây rối loạn nền kinh tế, gia tăng khoảng cách giàu nghèo, tình trạngnghèo đói ngày càng trầm trọng Hơn nữa, nó làm xói mòn lòng tin của nhân
Trang 20dân vào Đảng, vào Nhà nước, làm cho chế độ chính trị dần suy yếu từ bêntrong, tạo điều kiện cho các thế lực thù địch tấn công ta, dẫn đến sụp đổ nếukhông kịp thời chấn chỉnh.
Tham nhũng là hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triểnbền vững của đất nước, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển làm chokinh tế chậm phát triển, thất thoát, lãng phí tài sản của dân, thiệt hại ngânsách, gây rối loạn nền kinh tế, gia tăng khoảng cách giàu nghèo, tình trạngnghèo đói ngày càng trầm trọng Hơn nữa, nó làm xói mòn lòng tin của nhândân vào Đảng, vào Nhà nước, làm cho chế độ chính trị dần suy yếu từ bêntrong, tạo điều kiện cho các thế lực thù địch tấn công ta, dẫn đến sụp đổ nếukhông kịp thời chấn chỉnh
Thực trạng báo động ở nước ta hiện nay là tệ tham nhũng ngày càngtrầm trọng, trở nên phổ biến trong tất cả các lĩnh vực từ công an đến hải quan,
từ tài nguyên môi trường đến xây dựng, thuế, ngân hàng, y tế, giáo dục chođến cả thanh tra, kiểm sát, tòa án,… Từ lĩnh vực kinh tế cho đến cả chính trịvới quy mô các vụ án ngày càng lớn, tính chất ngày càng nghiêm trọng, diễnbiến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi Theo thống kê của Tổ chức Minhbạch Thế giới về chỉ số tham nhũng của các nước trên thế giới qua các năm,Việt Nam xếp hạng thứ 112/182 trong năm 2011
Chỉ số tham nhũng của Việt Nam qua các năm gần đâyNăm 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011Chỉ
Số liệu thống kê khoảng 10 năm trở lại đây (từ 2002 đến 2011) chothấy tình trạng tham nhũng ở nước ta ngày càng có xu hướng tăng lên Trong
xã hội ta hiện nay, việc “bôi trơn”, quà cáp, đã trở thành một thói quen có tính