BẢNG SO SÁNH VĂN HÓA CÁC TỘC NGƯỜI THIỂU SỐ QUA TỪNG VÙNG CỦA NƯỚC TA

BẢNG SO SÁNH VĂN HÓA CÁC TỘC NGƯỜI THIỂU SỐQUA TỪNG VÙNG CỦA NƯỚC TA Mở đầu Văn hóa các dân tộc thiểu số là di sản quý giá, góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng và thống nhất của nền v

BẢNG SO SÁNH VĂN HÓA CÁC TỘC NGƯỜI THIỂU SỐ

QUA TỪNG VÙNG CỦA NƯỚC TA

Mở đầu

Văn hóa các dân tộc thiểu số là di sản quý giá, góp phần làm nên sự phong phú,

đa dạng và thống nhất của nền văn hóa Việt Nam Việc giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc nói chung là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững đất nước Không riêng gì những vùng lớn mới có những đặc trưng văn hóa đẹp và đặc sắc, mà tất cả các cùng đều có những văn hóa mang nét riêng được thể hiện qua nhiều dân tộc thiểu số sống ở vùng đó Vậy những văn hóa các dân tộc thiểu số này, giống nhau và khác nhau ở chổ nào, sau đây là bảng so sánh qua từng vùng.

DuyênhảiTrung vàNamTrungBộ

TrườngSơn TâyNguyên Nam Bộ

lẽ phải

kể đếnmónChẳmChéocủangườiThái ờTây Bắc

ChẳmChéotrongtiếngThái cónghĩa là

“thức

NgườiMườngthích ăncácmón đồnhư xôi

đồ, cơm

tẻ đồ,rau, cáđồ

Cơm,rau đồchínđược dỡ

ra rátrải đềuchokhỏi náttrướckhi ăn

Rượu

NgườiDao córấtnhiềumón ănnổitiếngnhư:

+Xôi:

Giốngnhưmột sốtộcngườianhem,ngườiDaocũngthườngxuyên

NgườiChăm cótập quán

ăn uốngtheomùa, cónghĩa là

“mùanào thứcấy” Họbiết tậndụngnguồnthức ănxungquanhkhu vựcmình cưtrú, cùngvới trithức

Sử dụngnhiều đồnướng,gia vịchủ yếu

là muối

và ớt Về

đồ uốngthì chủyếu sửdụngrượucần

Ví dụ:

Các mónxôi hông(adeepihoat),xôi thuiống, cơmống/lam

Cơ cấubữa ăncủa ngườiNam Bộcũng làcơm, rau,

cá nhưng

có sựthay đổi

đó là họ

sử dụngnhiềunguồnđạm thủysản hơn ởnhữngvùngkhác Cácmón ănđược chếbiến từ

vị đậm

đà củamenđượcđem ramờikháchquý vàuốngtrongcáccuộcvui tậpthể

Phụ nữcũngnhưnamgiớithíchhútthuốclàobằngloại ốngđiếu to

Ðặcbiệt,phụ nữcòn cóphongtụcnhiềungườicùngchuyềnnhauhút

đồ xôi

để ăntrongnhữngngàyTết và

lễ như:

lễ vàonhàmới, lễcướihoặctrongnhữngngàygiađìnhnhờanh emgiúpcâyruộng,gieotrồngngôlúa,làmchuồngtrại giasúc

Đặcbiệt,trongTếtThanhminhnhiềunhàcòn đồxôinhiềumàu

Ngoàicơm vàxôi, đôikhingườiDao

phongphú vềcách chếbiến vàthưởngthức nó

Điều đócho thấythái độứng xửhài hòa

và sựthíchnghigiữa conngườivới môitrường

tự nhiên,

mà sâu

xa hơn,

đó còn làtriết lí

âm –dương:

sự hàihòa âm –dươngcủa thức

ăn với sựquânbình âm– dươngtrong cơthể và sựcân bằng

âm –dươnggiữa conngườivới môitrường

tự nhiên

Ví dụ, củgừng(riya)đứngđầu vị

(adeepihoor)…

phổ biếntrong các

lễ hộicủangười Tà

ôi, Katu,

là mónđồng bàothườnglàm đểcúngthần vàđãikhách

Cơm lamKatu (avịhâr/avíhor/koođép)được làm

từ gạonếp và

“nướng”

trongống nứatươi,trước khimang rađãikhánh,các ốngcơm lamđược chẻ

bỏ phầncật cháyđen bênngoài tạocảm giácsạch sẽ

Khôngriêng gìmón cơmlam, rấtnhiềumón ăncủa

thủy sảncũng cónhiều về

số lượng,phongphú vềchấtlượng và

sử dụngnguồn hảisản cũngnhiều hơn

so vớiBắc Bộ.Thiênhướngtrong cơcấu bữa

ăn củangườiNam Bộlà

nghiêng

về chọncác món

có tácdụng giảinhiệt.Cách chếbiến món

ăn cũngrất đơngiản chứkhôngcầu kỳphức tạpnhư ởmiềnTrung vàmiềnBắc Về

đồ uốngthì họ đặcbiệt thích

sử dụngdừa và đồuống từquả Đặc

-NgườiBru-VânKiều ăncơm tẻ,canhrau nấulẫn vớigạothườngngày,thíchcácmónnướng;

quen ănbốc,uốngnước lã,rượucần, hútthuốc lábằngtẩu

cũngăncháo,

ăn cácloại củ

tự gieotrồnghoặctìmkiếm từtrongrừng

+Quàbánh:

CácloạiquàbánhcủangườiDaocũngkhá đadạngnhư:

bánhchưng,bánhdầy,bánhrán,bánhgiò,bánhtrôi,bánhchay,bánhđúc,bánhsừngbò

-Thức

ăn chủyếu làcácloại raurừng và

nhiệtmangtínhdương,

có tácdụnglàmthanhhàn, giảicảm, chonên đượcdùnglàm gia

vị đikèm vớicác thựcphẩm cótính hànmangtính âm

Trái ớt(abaohmraih)cũngthuộcloạinhiệt(tínhdương),cho nênđượcdùngnhiềutrong cácloại thức

ăn thủysản như

cá, tôm,cua,mắm,gỏi… lànhữngthứ vừahàn, bìnhlại cómùitanh

Còn lá

người Tà

ôi đượcnướngnhư cácloạibánh,phản ánhtập quán

ăn uốngcủa tộcngười

Thịtnướnghoặc thui

là món

ăn thôngdụng và

ưa thíchcủa đồngbào, từcác convật nhỏtới lớn,bởi sựlinhđộngtrongmôitrường đirừng,cũng nhưtập quánkhôngdùngxoongnồi Từnhiềucách chếbiến,đồng bào

đã làm ranhiềumón thịtnướngkhácnhau nhưnướng

biệt trà ởNam Bộthì dùng

để giảikhát chứkhông đểthưởngthức như

ở Bắc Bộ

là gạo,baogồm cảgạo tẻ

và gạonếp

Saugạo,nguồnlươngthựcquantrọngthứ hai

là ngô

Ngôthườngđượcxaythànhbột đểnấucháođặc

Ngoài

ra, khithiếuđói họcòn tìmcácloại củnhư củmài, củbấuhoặccácloại bộtnhưbộtđao,bộtbáng

để chế

lốt thuộcloại hàn(tính âm)

để dùngkèm theovới cácthựcphẩm có

vị nhiệt(tínhdương)

…-NgườiChămquanniệmbệnh tậtphát sinh

do sựmất quânbình âmdươngcho nên

họ còn

sử dụngnhữngthức ănnhưnhững vịthuốc đểtrị bệnh

Ví dụ,đau bụngnhiệt(tínhdương)thì cầnănnhữngthứ hàn(tính âm)như chè

đậu đen(aburatakjuk)mangtính âm;

tươi,nướngkhô,nướngtrực tiếp,nướngbằng ốngtre, Điều này

đã manglại sựkhác biệt

từ cùngmộtnguyênliệu làthịt(pr’hâr)

và cá(koogdhoong), haythú rừngsăn đượcnhư nai,nhím,lợn rừng,khỉ và cảcác loàinhư Ađút (connhái),Xoongđồng(conchuột), Achim(chim) Ngoàicáchnướngthôngthường,còn có

kỹ thuậtnướngxiên, màđặc sản

-CuộcsốngcủangườiTàythườnggắn bóvớithiênnhiên,

do đó,nguồnlươngthực,thựcphẩmchínhcủangườiTày lànhữngsảnphẩmthuđược

từ hoạtđộngsảnxuất ởvùngcórừng,sông,suối,đồi núibaoquanh

Một sốmón ănnổitiếnglà: Xôitrứngkiến,xôi ngũsắc,

đau bụnghàn (tínhâm) thìdùng cácthứ nhiệt(tínhdương)nhưgừng(riya)

Đặc biệt

ở tộcngườiChămcòn cómóncháochua(abulitham)rất đặctrưng,mangtính âm

có tácdụnggiảinhiệt cho

cơ thể vàđượcnhiềungười ưachuộng,nhất làngườigià, bởi

vì nó rấttốt chođườngruột,-Thôngqua cácmón ăn,cáchthức chếbiếnmón ăn,chúng ta

là mónLap (thịttrâunướngxiên).Đặc biệt,mónnướngtrongống cóhương vịhấp dẫn,nhất là

bộ lòngtrâu, bò,heo, dêlàm sạchcho vàoống nấu,thịt cứngsăn lại,khô,thơmngàongạt.Thịtxôngkhói làmón ănbắtnguồn từkinhnghiệm

và sựứng phócủa đồngbàotrongcách dựtrữ

nguồnthựcphẩm lâudài, chomùađông haylúc đóikém

còn biếtđượccách ănuống củangườiChămmangtính tổnghợp cao.

Bắt đầu

từ khâuchế biếncác món

ăn cũng

đã có sựpha chếtổng hợpnhư họbiết kếthợp cácloại raukhácnhau, rauxanh vớicác gia

vị, rauquả đivới cácloại cá,tôm, thịt,

… Từcách chếbiếntổng hợpcácnguyênliệungườiChăm đãtạo nêncác món

ăn đủchất dinhdưỡngbao hàmcáclượngđạm, độ

Zờ rá làmón ănđược ưathíchnhất củađồngbào Đây

là món

ăn thậpcẩm, làmộtphươngpháp giảiquyếtthức ănkhá sángtạo trongđiều kiệnmỗi thứkiếmđượcmột ít,khôngthể đủnấuthànhmột món

ăn chomột giađìnhđôngngười

Zờ rá làtên gọicủa mộtmón ănđược làmhỗn hợpnhiềunguyênliệu khácnhau,gồmđộng vật(cá, thịt,lòng gà,vịt, ruộtcá), thực

Ngoàinhữnggiá trị vềdinhdưỡngcác món

ăn còntạo nênmộthương vịđộc đáongonmiệng,

nó làmcho conngười cómột cảmgiácngonmiệngkhi ăn,ngonmắt khinhìn,ngonmũi khingửi,ngon taikhi nghe

Qua vănhóa ẩmthực,thôngqua tínhtổng hợpcủa cácmón ăn,

nó cònthể hiệntính

vật (nấm,rau rừng,sắn, bắpchuối,mùng)

và cácloại gia

vị (ớt,tiêu, mùitàu, củkiệu)…

hệ cốkết, tạonên tìnhcảm thânthiếtgiữa cácthànhviêntrong giađình.Ngoài racòn cócác loại

đồ uống,húttruyềnthốngnhư làtrầu cau(halapanâng),thuốc lá(pakaw),rượu(alak),aia tapai(rượu

nếp),nước trà(aiacaiy)…

là sởthíchtrang trítrangphục,chănmàn, đồdùng vớicác sắc

độ củagam màunóng ;rất nhiềumàu đỏ,xen vàovới vàngtươi,vàng đất,vàngrơm, rồi

da cam,tím vànếu cóxanh thìphải làxanh datrời tươiPhảichănggiữamênhmôngxanh lácây,nhữngmàu ánhlên nhưnhững

-NgườimườngNammặc áocánh xẻngực,

cổ tròn,cúcsừngvai, haitúi dướihoặcthêm túitrênngựctrái

Đây làloại áocánhngắnphủ kínmông

Đầu cắttócngắnhoặcquấnkhăntrắng

Quần látọa ốngrộngdùngkhănthắtgiữabụngcòn gọi

là khănquần

Xưa cótục đểtóc dàibúi tóc

-VềtrangphụctruyềnthốngcủađànôngngườiDaoThanh

Y vàDaoThanhPhánkhôngkhácnhau làmấy

Họ cóhai loại

áo Áongắn

có thể

là áocánh,

áo 5thânđượcnhuộmmàunâuhoặcmàuchàm

Áongắnmặctrongsinhhoạtthườngnhật;

còn áo

-Ngườichămsống ởđây,+trangphụcnam:

trangphục của

họ là,Trangphục cổtruyền:

Đàn ônglớn tuổithường

để tócdài, quấnkhăn Đó

là loạikhănmàutrắng códệt thêuhoa vănmàu nhạt(vànghoặcbạc), ởhai đầukhăn cócác tuavải

Khăn độitheo lốichữnhân

Những

vị cóchức sắc(tôngiáo),hai đầukhăn có

Ngườidân vùngTrườngSơn –TâyNguyênvẫn còngiữ đượctrangphục cổ

sơ củangườidânĐôngNam Á

cổ đại

mà ngàynaykhôngtìm thấy

ở nhữngvùng vănhóakhác Đó

là loạihìnhtrangphụckiểuchoàngquấn

Nam :đóngkhố, mặc

áo, quấnkhăn cógài lôngchim quýnhiềumàu Nữ:

mặc váy

có nhiềuhoa văn

Ví dụ:

Do đặcđiểm vềthời tiết,địa hìnhvà

phươngthức canhtác nôngnghiệp

mà ngườidân nơiđây đãchọn chomìnhnhững bộtrangphục phùhợp,mangtính đặctrưng Vềgam màucũng nhưmiên Bắc

họ chọnnhữnggam màutối nhưđen, nâusậm, ítkhi mặcmàu sángtrừ khi có

lễ hội,đám tiệc.Trangphục phổbiến nơiđây làchiếc áo

bà ba vàchiếckhăn rằn,dường

-Bộ yphục nữ

đa dạnghơnnamgiới vàcòn giữđượcnét độcđáo

Khănđội đầu

là mộtmảnhvảitrắnghìnhchữnhậtkhôngthêuthùa,yếm, áocánh(phổbiến làmàutrắng)thân rất

dài(thườngkhôngkhácmấy sovới áodài đànôngngườiKinh)

là đểmặckhi đichợphiên,

lễ hộiv.v

RiêngáongắncủađànôngngườiDaoQuảngNinhthì maytheo lốicủangườiHoa,với cổ

áo cao,nẹpngực

to, đínhnhiềukhuyđượctếtbằngvảihoặckhuyđồng

Đàn

hoa vănmàuvàng, tuavải màu

đỏ, quấnthả ra haimang tai

Nammặc áo

có cánhxếp chéo

và càidây phíabên hông(thắtlưng),thường

là áomàutrắng,trong làquầnsoọc,ngoàiquấn váyxếp

+ Trangphục nữ:

Về cơbản, phụ

nữ cácnhómChămthườngđội khăn

Cáchhoặc làphủ trênmái tóchoặcquấn gọntrên đầu,hoặcquấntheo lốichữnhân,hoặc với

Trangphục củangười

Xơ Đăngchủ đạo

là màuđenchàm,trang tríbằng cáchoa vănmàu,trắng,đỏ

Trangphục củađồng bào

Ba Na làmàuchàmxanh,trang trínhiềuvăn hoađẹp

Trangphục củangườiGiẻ -Triêng làmàu đen,xanhtrang tríbằng cácchỉ màuvàng,trắng,đỏ

Trangphục củađồng bàoGia Raichủ đạo

là màutrắnghoặcmàuchàm

như nó đãtrở thànhnét đặctrưng cơbảnkhông thểlẫn đượcvới cácvùngmiềnkhác Vàmỗi vàngmiền, dântộc lạichọn chomìnhnhữngmàu sắckhácnhau saocho phùhợp vớitôn giáo,tín

ngưỡngcủa họ.Như là:NgườiKhơme:Chiếc sàrông củangườiKhơmengàychàng ítthấy trừtrongngày cưới

vì đó làtrangphục bắtbuộc củachú rể.Thườngngày namcũng như

nữ đềumặc bà

xẻ ởngực vàváy dàiđến mắt

cá chângồm haiphầnchính làthânváy vàcạp váy

Cạp váynổitiếngbởi cáchoa vănđượcdệt kỳcông

Trangsứcgồmvòngtay,chuỗihạt và

bộ xàtích 2hoặc 4giâybạc cótreo hộpquả đàovàmóngvuốt hổ,gấu bịtbạc

-Áomặcthườngngày cótên là

áo pắn(áongắn)

ôngngườiDaoxưacũngdùngđồtrangsứcbằngbạchoặcđồng

để đeotay,đeo cổ

Một sốngười

để tócbúi tóquấnlênbằngmiếngvảimàuchàm

-Đốivới phụnữ,trangphụcphongphú,sặc sỡvànhiềuhoavănhơn

Phụ nữDaoThanh

Y đểtóc dài

rẽ ngôi,quấnsau gáy

loại khăn

to quấnlên đầu,khăn độiđầu chủyếu làmàutrắng, cóloạiđượctrang tríhoa văntheo lốiviền cácmépkhăn(khănto),nhómChămHroi thìđội khănmàuchàm Lễphụcthường

có chiếckhăn vắtvai ngoàichiếc áodài màutrắng

Đó làchiếckhăn dàitới 23 mvắt quavai chéoxuốnghông,được dệtthêu hoavăn cẩnthận vớicác màuđỏ,trắng,vàng của

Trangphục củangườiRơMăm,hầu nhưkhôngnhuộmmàu…

Theo tậpquán, cảnam giới

và phụ

nữ cácdân tộcđều thíchdùng đồtrangsức Phụ

nữ thíchđeo cácđôi bôngtai lớnbằng ngàvoi,đồng,nhôm,nứa

Nhữngchuỗi hạtcườm ởcổ,

nhữngvòngxoắn dàibằngđồng

Nam giớithích đeonhữngchuỗi hạtnhiềuvòng,nhữngvòng tay

có gailớn bằngđồng…

ba đen vàquấnkhăn rằn.Trong dịp

lễ tết họmặc áo

bà batrắng ,quần đen(hoặc áođen,quàngkhănquàngtrắngchéo,nganghông vắtlên vaitrái.Trongđám cướichú rểthườngmặc bộ “

xà rông “(hôl) và

áo ngắn

bỏ ngoàimàu đỏ .Đây là áongắn sẻngực cổđứngngoàicúc,quàngkhăntrắng vắtqua vaitrái vàđeo thêm

“con daodưới”( kầmpách) với

ý nghĩabảo vệ cô

có thêmcác màukháckhôngphảiloại vảicổtruyền).

Bêntrong làloại áobáng,cùngvới đầuváy nổilên giữahai vạtáongắn

Đầuthườngđộikhăntrắng,xanhvớiphongcách

vàquanhđầu,vuốtngượclênthànhbúi

Cácbúi lạicộtchặtvớinhaubằngdâygai

Hằngngày

họ độimột cái

mũ làmbằngxơmướp,quấnchỉđen, cógắnngôisao vànhữnghàngkhuybằngbạc

Họmặc áomàuchàm,

áo dài,ống tayrộng

Cổ áothấp cóthêuchữVạn

các môtip trong

bố cụccủa dảibăng

Nữ mặc

áo cổtròn càinút phíatrướcngựcxuốngđếnbụng,quấn váyxếp (khilàm lễ)hoặcmặc váyống(thôngthường),đầu quấnkhănkhôngràngbuộc vềmàu sắc

Phụ nữChăm ởChâuĐốc dệtvải theophươngpháptruyềnthốngNhómKhánhHòa vàmột sốnơi, phụ

nữ mặcquần bêntrong áodài

NhómChăm

dâuThanhniên hiệnnay khi ởnhàkhôngmặc áo

và quấnchiếc “xàrông” kẻsọc TrangphụcChăm, vì

có nhóm

cơ bản làtheo đạoHồi nên

cả nam

và nữ lễphụcthiên vềmàutrắng Cóthể thấyđặc điểmtrangphục làlối tạohình áo(khá điểnhình) làlối khoét

cổ và canthân vànách từmộtmiếng vảikhổ hẹp(hoặc canvới áodài)thẳng ởgiữa làmtrung tâm

áo cho cả

áo ngắn

và áo dài

số tộcngườikhác.

Váy làloại váykín màuđen

Toàn bộphậnđượctrang trí

là đầuváy vàcạp váy,khi mặcmảnghoa vănnổi lêngiữatrungtâm cơthể

-NgườiBru vânkiều:

NamgiớiBru-VânKiều đểtóc dài,búi tóc,

ở trần,đóngkhố

Trướcđây, họthườnglấy vỏcây suilàmkhố, áo

Phụ nữBru-Vân

bằngtiếngHán

Haithântrướcmay solenhau

Phụ nữDaoThanh

Y mặcquầncộc,chỉ dàitớingangđùi,ống hơihẹp,dướigấukhôngthêu

-NgườiTàymặccác bộtrangphục

có màuchàm

TrangphụccổtruyềncủangườiTàyđượclàm từvải sợibông

tự dệt,đượcnhuộmchàm

Hroimặc váyquấn(hở) cómiếngđáp sauváy

NhómQuảngNgãimặc áocánh xẻngực, cổđeo vòng

và cácchuỗi hạtcườm

TrangphụcChăm, vì

có nhóm

cơ bản làtheo đạoHồi nên

cả nam

và nữ lễphụcthiên vềmàutrắng Cóthể thấyđặc điểmtrangphục làlối tạohình áo(kháđiểnhình) làlối khoét

cổ vàcan thân

và nách

từ mộtmiếngvải khổhẹp

Mặt khác

có thểthấy ởđây duynhất làdân tộccòn thấynam giớimặc váy

ở ViệtNam vớilối mangtrangphục vàphongcáchthẩm mỹriêng TrangphụcNgườiXtieng(XaĐiêng) :Trangphục : Nữmặc váy,nam đóngkhố Mùađôngchoàngthêm tấmvải Họ

để tóc dàibúi saugáy, taixâu lỗ,xăm mặt,xămmình.Ðeonhiều loạitrang sứclàm bằng

gỗ hoặcngà voi.NgườiChơ Ro

áo dài)thẳng ởgiữa làmtrungtâm áocho cả

áo ngắn

và áodài Mặtkhác cóthể thấy

ở đâyduy nhất

là tộccòn thấynam giớimặc váy

ở nước

ta với lốimangtrangphục vàphongcáchthẩm mỹriêng

(Châu

Ro, ĐơRo) mặcnhưngườiKinhtrongvùng Nữthích đeocác vòngđồng,bạc, dâycườm

Bru-Kiều ởtrần,

cổ đeohạt

cườm,

mặc áocánh xẻngực,

dài taymàu

chàm

cổ vàhai nẹptrước áo

có đínhcác

"đồngtiền"

bạc nhỏmàusáng,nổi bậttrên nềnchàmđen tạonên một

cá tínhvềphongcáchthẩmmỹriêngtrongdiệnmạotrangphụccác dântộc ViệtNam

VớingườiHmông,Dao lại ởnhà trệt,mái thấp,tường

NgườiMườngsốngtrongnhữngngôinhà sàntruyềnthống,kiểunhà bốnmái

Phầntrên sànngười

ở, dướigầm đặtchuồnggia súc,giacầm, để

Nhàsàn làkiểuđặctrưngvùngrừngnúi đểchốngthú dữ,rắn rết

Mát vềmùa hè

và ấm

về mùađông

và nhànửa sànnửa đất

-Nhà ởcủangườiChăm làmộtquần thểnhàtrongmộtkhuônviên(bây giờ

do việcquyhoạchphân lôđất theokiểu nhàliên kếhẹp nênviệc phát

Cũnggiốngnhư cácvùng vănhóa khácngườidân nơiđây cũngsinhsống tậptrungtrong cácbuôn,plây

Kiến trúcnhà ởchủ yếu

là nhàsàn, nhàdài… vậtliệu làm

Nhà ởcủa ngườiViệt Nam

Bộ có 3loại chính

đó là: nhàđất cấtdọc theoven lộ,nhà sàncất dọctheo venkênh rạch

và nhànổi trênsôngnước.Khác biệthẳn vớinhà củavùng Bắc

- TheoquanniệmcủangườiMường,làm nhàkhôngđượcngượchướngvới đồinúi,chính vìvậy, bềngoài,nhà củangườiMường

có vẻkhôngtheomột quyluậtnào

Nhàdựng ởđồi gòthì lưngdựa vàođồi gò,cửahướngrakhoảngkhôngthunglũng,cánhđồngtrướcmặt

Nhà

Nhữngnhàtruyềnthốngthường

là nhàsàn,nhà đấtmái lợpcỏgianh

và mộtsốvùnggiápbiêngiới cóloạinhàphòngthủ

Trongnhàphânbiệtphòngnam ởngoài,

nữ ởtrongbuồng

Phổbiến làloạinhà đất

3 gian,

2 mái(khôngcóchái),tườngtrìnhđấthoặcthưngphênnứa, gỗxung

triển nhàtheoquần thểtrongmộtkhuônviên dầnkhôngcònnữa)

Mốiquan hệcủa cácnhàtrongquần thểnày đãthể hiệnquá trìnhtan vỡcủa hìnhthái giađình lớnmẫu hệ

để trởthànhcác giađìnhnhỏ Bộkhungnhà củangườiChăm ởBìnhThuậnkhá đơngiản Vìcột cơbản là vì

ba cột(kèođượcliên kếtvới cộthoặckhông có

vì kèothì dùng

nhà chủyếu làgỗ

Nhữngngôi nhànơi đâyngườidân rấtchú ý tớikiến trúc

và lốitrang trítrên máinhà Đặcbiệt lànhà gươl

có máihình mairùa Nổibật hơn

cả đó làkiến trúcnhà mồ,xungquanhnhà mồ

có một

hệ thốngtượng rấtphongphú chủyếu đượclàm bằnggỗ

Một số

ví dụ:

Các tộcngườiBâhnar,

Sê Đăng,Jrai,Triêng,

Ca Tu…

thườngđịnh cưmột chỗnên cónhà sinh

Bộ thìnơi đây

họ ít khixây dựngnhà kiên

cố vì họ

ít chútrọng tớiviệc xâynhà, vàviệc làmnhà cũngkhôngchú trọngtới vấn đềphongthủy, kiếntrúc như

ở miềnBắc Tùytheo từngđịa hìnhkhácnhau mà

họ xâydựng lênnhữngngôi nhàsao chophù hợp.Nhà củangườiKhơmehầu hết lànền đất,lợp lákhôngkhác gìnhà củangườiViệt Vànhiều nhàthànhmột

“phum”

“Sóc”gồmnhiều

Nếu là vìnăm cộtthì cóthêm xàngangđầu gáclên câyđòn taycái nơihai đầucột con.

Từ cáckiểu vìnày dầnxuất hiệncây kèo

và trởthành vìkèo

Mặttrướcnhà quayvề

hướngNamhoặchướngTây

Gian giữ

là trungtâm(ngườiChămgọi làsang-yơ), phíaphải làphòngngủ của

bố mẹ,bên trái

là kho,sau làphòngngủ của

hoạtcộngđồng, gọichung làRông

Ngôi nhàRôngcủa cáccộngđồnglàng đều

là nhàsàn, phổbiến cóhìnhdạng máicao vútdáng nhưlưỡi rìu,vượt hẳnlên trênmái cácngôi nhàtronglàng

Trên máinhà rông,cầuthang lênxuống,cá

c xàngang,cột cáitrongnhà trangtrí nhiều

mô típhoa văn

Nhà ởcủa SêĐăngcũngđược làm

từ nhữngnguyênliệutruyềnthống

“phum”tươngđươngnhư làng

xã củangườiViệt.NgườiChơ Ro(Châu

Ro, ĐơRo) trướcđây sống

ở nhàsàn, hiệnnay họ đã

ở nhàtrệt

ở giữanhà.

Nhà bếpđược xâydựngriêngbiệt vớinhàchính và

ở phíaTây nhàchính,trongnhà bếp

có khubếp, khuchứanướcuống vàkho chấtđốt (củi,than,v.v.)

vốn cósẵn ở núirừngnhư: Gỗ,tranh,tre, nứa,

lồ ô…Nhà sàn

có độ dàituỳ thuộcvào sốlượngthànhviêntrongtừng giađình, từmặt đấtđến gầmsànkhoảngdưới 1m.Nhà mồcũng chủyếu làmbằng vậtdụng gỗ,nứa,tranh tre

có sẵntrênrừng.Cột gỗ làchủ yếu,không cócác vìkèo, màchỉ lànhữngcộtchống vàphủ máilên.Nhà

mồ tạmthì mái

có thểlợptranh,

mả phảilàm máigỗ.Ởvùngngười Ca

Tu & Tà

Ôi, nhà

mồ đượclàm hoàntoànbằng gỗ