Kỹ năng: - Vẽ được các đường sức từ biểu diễn và nêu các đặc điểm của đường sức từ của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều.. GV: Giới thiệu nam ch
Trang 1CHƯƠNG IV TỪ TRƯỜNG Bài 19 TỪ TRƯỜNG
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Nêu được từ trường tồn tại ở đâu và có tính chất gì?
- Nêu được các đặc điểm của đường sức từ của thanh nam châm thẳng, của nam châm chữ U
2 Kỹ năng:
- Vẽ được các đường sức từ biểu diễn và nêu các đặc điểm của đường sức từ của dòng điện thẳng dài, của ống dây có dòng điện chạy qua và của từ trường đều
II CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên: Chuẩn bị các thí nghiệm chứng minh về: tương tác từ, từ phổ.
2 Học sinh: Ôn lại phần từ trường ở Vật lí lớp 9.
III TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:
1 Ổn định lớp, kiểm tra bài cũ:
- Nhắc lại định nghĩa và tính chất của điện trường
- Nhắc lại về đường sức điện
2 Vào bài: Môi trừơng xung quanh điện tích đứng yên gọi là điện trường Vây môi
trường bao quanh điện tích chuyển động gọi là gì?
3 Tổ chức hoạt động:
GV: Giới thiệu nam châm.
HS: Ghi nhận khái niệm.
GV: Yêu cầu học sinh thực hiện C1.
HS: Thực hiện C1.
GV: Cho học sinh nêu đặc điểm của
nam châm (nói về các cực của nó)
HS: Nêu đặc điểm của nam châm.
GV: Giới thiệu lực từ, từ tính.
HS: Ghi nhận khái niệm.
GV: Yêu cầu học sinh thực hiện C2.
HS: Thực hiện C2.
I Nam châm
+ Loại vật liệu có thể hút được sắt vụn gọi là nam châm
+ Mỗi nam châm có hai cực: bắc và nam
+ Các cực cùng tên của nam châm đẩy nhau, các cực khác tên hút nhau Lực tương tác giữa các nam châm gọi là lực
từ và các nam châm có từ tính
GV: Giới thiệu qua các thí nghiệm về
sự tương tác giữa dòng điện với nam
châm và dòng điện với dòng điện.
HS: Kết luận về từ tính của dòng điện.
II Từ tính của dây dẫn có dòng điện
Giữa nam châm với nam châm, giữa nam châm với dòng điện, giữa dòng điện với dòng điện có sự tương tác từ
Dòng điện và nam châm có từ tính
GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái
niệm điện trường Tương tự như vậy
nêu ra khái niệm từ trường.
HS: Nhắc lại khái niệm điện trường và
III Từ trường
1 Định nghĩa
Từ trường là một dạng vật chất tồn tại trong không gian mà biểu hiện cụ thể là
Trang 2nêu khái niệm từ trường
GV: Giới thiệu nam châm nhỏ và sự
định hướng của từ trường đối với nam
châm thử.
HS: Ghi nhận sự định hướng của từ
trường đối với nam châm nhỏ
GV: Giới thiệu qui ước hướng của từ
trường.
HS: Ghi nhận qui ước.
sự xuất hiện của của lực từ tác dụng lên một dịng điện hay một nam châm đặt trong nĩ
2 Hướng của từ trường
Từ trường định hướng cho cho các nam châm nhỏ
Qui ước: Hướng của từ trường tại một điểm là hướng Nam – Bắc của kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đĩ
GV: Cho học sinh nhắc lại khái niệm
đường sức điện trường.
HS: Nhắùc lại khái niệm đường sức
điện trường
GV: Giới thiệu khái niệm.
HS: Ghi nhận khái niệm.
GV: Giới thiệu qui ước.
HS: Ghi nhận qui ước.
GV: Giới thiệu dạng đường sức từ của
dịng điện thẳng dài.
HS: Ghi nhận dạng đường sức từ.
GV: Giới thiệu qui tắc xác định chiều
đưịng sức từ của dịng điện thẳng dài.
HS: Ghi nhận qui tắc nắm tay phải.
GV: Đưa ra ví dụ cụ thể để học sinh áp
dụng qui tắc.
HS: Aùp dụng qui tắc để xác định chiều
đường sức từ
GV: Giới thiệu mặt Nam, mặt Bắc của
dịng điện trịn.
HS: Nắm cách xác định mặt Nam, mặt
Bắc của dịng điện trịn
GV: Giới thiệu cách xác định chiều của
đường sức từ của dịng điện chạy trong
dây dẫn trịn.
HS: Ghi nhận cách xác định chiều của
đường sức từ
GV: Yêu cầu học sinh thực hiện C3.
HS: Thực hiện C3.
GV: Giới thiệu các tính chất của đường
sức từ.
HS: Ghi nhận các tính chất của đường
sức từ
IV Đường sức từ
1 Định nghĩa
Đường sức từ là những đường vẽ ở trong khơng gian cĩ từ trường, sao cho tiếp tuyến tại mỗi điểm cĩ hướng trùng với hướng của từ trường tại điểm đĩ Qui ước chiều của đường sức từ tại mỗi điểm là chiều của từ trường tại điểm đĩ
2 Các ví dụ về đường sức từ
+ Dịng điện thẳng rất dài
- Cĩ đường sức từ là những đường trịn nằm trong những mặt phẵng vuơng gĩc với dịng điện và cĩ tâm nằm trên dịng điện
- Chiều đường sức từ được xác định theo qui tắc nắm tay phải: Để bàn tay phải sao cho ngĩn cái nằm dọc theo dây dẫn và chỉ theo chiều dịng điện, khi đĩ các ngĩn tay kia khum lại chỉ chiều của đường sức từ
+ Dịng điện trịn
- Qui ước: Mặt nam của dịng điện trịn
là mặt khi nhìn vào đĩ ta thấy dịng điện chạy theo chiều kim đồng hồ, cịn mặt bắc thì ngược lại
- Các đường sức từ của dịng điện trịn
cĩ chiều đi vào mặt Nam và đi ra mặt Bắc của dịng điện trịn ấy
3 Các tính chất của đường sức từ
+ Qua mỗi điểm trong khơng gian chỉ
vẽ được một đường sức
+ Các đường sức từ là những đường
Trang 3cong khép kín hoặc vô hạn ở hai đầu + Chiều của đường sức từ tuân theo những qui tắc xác định
+ Qui ước vẽ các đường sức mau (dày)
ở chỗ có từ trường mạnh, thưa ở chỗå
có từ trường yếu
IV CỦNG CỐ, DẶN DÒ:
1 Củng cố:
- Nêu định nghĩa và tính chất của từ trường.
- Nêu định nghĩa và tính chất của đường sức từ
2 Dặn dò:
- Học bài, trả lời các câu hỏi trong SGK
- Xem tiếp bài mới