Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên (LV thạc sĩ)
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
TRẦN THỊ MỸ LINH
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY CÀ PHÊ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN MƯỜNG ẢNG - TỈNH ĐIỆN BIÊN
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 60-62-01-15
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Người hướng dẫn khoa học: TS Hà Quang Trung
THÁI NGUYÊN - 2018
Trang 3i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực va chưa từng được dùng để bảo vệ một học vị nào
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc
Thái Nguyên, tháng 02 năm 2018
Tác giả luận văn
Trần Thị Mỹ Linh
Trang 4ii
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi đã nhận được giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô, đặc biệt là thầy giáo Tiến sĩ Hà Quang Trung đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của lãnh đạo, cán bộ Huyện ủy - Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên và bà con nhân dân các xã: Ảng Nưa, Mường Đăng, Búng Lao huyện Mường Ảng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong việc thu thập tài liệu để thực hiện luận văn này
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các đồng chí, đồng nghiệp, bè bạn và gia đình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ, động viên khích lệ tôi, đồng thời có những ý kiến đóng góp quý báu trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên,tháng 02 năm 2018
Tác giả luận văn
Trần Thị Mỹ Linh
Trang 5
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
DANH MỤC CÁC HÌNH viii
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2
Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
1.1 Cơ sở lý luận 4
1.1.1 Cây cà phê và đặc điểm kinh tế kỹ thuật của cây cà phê 4
1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của phát triển cây cà phê 8
1.1.3 Các quan điểm và ý nghĩa hiệu quả kinh tế 8
1.1.4 Nội dung, bản chất hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh 12
1.1.5 Đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh 14
1.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây cà phê 15
1.2 Cơ sở thực tiễn 16
1.2.1 Tình hình sản xuất và thị trường tiêu thụ cà phê trên thế giới 16
1.2.2 Tình hình sản xuất và thị trường tiêu thụ cà phê ở trong nước 21
1.2.3 Tình hình phát triển cà phê tại Điện Biên 25
1.2.4 Bài học kinh nghiệm cho việc nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng 28
Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31
2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 31
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 31
2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 31
2.2 Nội dung nghiên cứu 31
Trang 6iv
2.3 Phương pháp nghiên cứu 31
2.3.1 Phương pháp thu thập tài liệu nghiên cứu 31
2.3.2 Phương pháp xử lý số liệu 35
2.3.3 Phương pháp phân tích 35
2.3.4 Một số phương pháp khác 36
2.4 Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 36
2.4.1 Nhóm chỉ tiêu phản ánh mức độ của hiện tượng 36
2.4.2 Nhóm các chỉ tiêu kết quả sản xuất và chi phí sản xuất 36
2.4.3 Nhóm các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất 37
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 40
3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên 40
3.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên 40
3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 51
3.2 Thực trạng sản xuất và tiêu thụ cà phê ở huyện Mường Ảng 57
3.2.1 Lịch sử phát triển cây cà phê ở Mường Ảng 57
3.2.3 Các hình thức tổ chức sản xuất cây cà phê ở huyện Mường Ảng 58
3.2.4 Tình hình chế biến, bảo quản cà phê ở Mường Ảng 59
3.2.5 Tình hình tiêu thụ cà phê ở Mường Ảng 60
3.3 Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ cà phê tại các hộ nông dân 61
3.3.1 Điều kiện sản xuất cà phê của các hộ nông dân 61
3.3.2 Diện tích, năng suất và sản lượng cà phê ở điểm điều tra 63
3.3.3 Chi phí thời kỳ kiến thiết cơ bản 64
3.3.4 Chi phí sản xuất cà phê ở thời kỳ kinh doanh 65
3.3.5 Thuận lợi và khó khăn đối với hộ trồng cà phê 69
3.4 Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê ở điểm điều tra năm 2017 71
3.4.1 Hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê ở điểm điều tra năm 2017 71
3.4.2 Hiệu quả xã hội sản xuất cà phê ở điểm điều tra năm 2017 73
3.4.3 Hiệu quả về môi trường sản xuất cà phê ở điểm điều tra năm 2017 73
3.4.4 So sánh hiệu quả kinh tế giữa cây cà phê và một số cây trồng khác ở huyện Mường Ảng năm 2017 73
Trang 7v
3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất cây cà phê huyện Mường
Ảng năm 2017 74
3.5.1 Tập quán canh tác 74
3.5.2 Mức độ đầu tư vốn 75
3.5.3 Chất lượng lao động 75
3.5.4 Hình thức tổ chức sản xuất 75
3.5.5 Lợi thế cạnh tranh và thị trường 76
3.6 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên 77
3.6.1 Định hướng phát triển cây cà phê của huyện Mường Ảng đến năm 2020 77
3.6.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên 79
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 85
1 Kết luận 85
2 Kiến nghị 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC
Trang 9vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Sản lượng cà phê theo niên vụ 22
Bảng 1.2: Dự báo diện tích gieo trồng cà phê theo tỉnh tại Việt Nam 23
Bảng 1.3: Diện tích, năng suất và sản lượng cà phê tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011 - 2015 26
Bảng 2.1: Hộ điều tra phân theo bản và xã 34
Bảng 2.2: Hộ điều tra phân theo xã và kinh tế hộ 35
Bảng 3.1: Diện tích các dạng địa hình huyện Mường Ảng 42
Bảng 3.2: Thống kê các loại đất đai trên địa bàn huyện Mường Ảng 45
Bảng 3.3: Tình hình sử dụng đất đai của huyện Mường Ảng 51
Bảng 3.4: Tình hình dân số và lao động huyện Mường Ảng 52
Bảng 3.5: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Mường Ảng 53
Bảng 3.6: Hiện trạng giáo dục huyện Mường Ảng năm 2016 54
Bảng 3.7: Hiện trạng đầu tư ngành Y tế huyện Mường Ảng năm 2016 55
Bảng 3.8: Cơ cấu đội ngũ cán bộ ngành Y tế của huyện Mường Ảng 55
Bảng 3.9: Diện tích, sản lượng cây cà phê ở huyện Mường Ảng 58
Bảng 3.10: Tình hình cơ bản của các hộ điều tra tại 3 xã đại diệnhuyện Mường Ảng 61
Bảng 3.11: Tuổi của chủ hộ 62
Bảng 3.12: Trình độ học vấn của các hộ điều tra 62
Bảng 3.13: Tình hình nhân khẩu lao động và ngành nghề của hộ điều tra 63
Bảng 3.14: Diện tích, năng suất và sản lượng cà phê ở điểm điều tra 64
Bảng 3.15: Chi phí đầu tư kiến thiết cơ bản trồng 1ha cà phê 64
Bảng 3.16: Chi phí sản xuất bình quân 1 ha cà phê kinh doanh của hộ nông dân 68
Bảng 3.17: Kết quả và hiệu quả kinh tế của các hộ nông dân trồng cà phê 71
Bảng 3.18: So sánh hiệu quả kinh tế cây cà phê với cây ăn quả ở huyện Mường Ảng (tính BQ/1 ha mỗi loài cây trong 1 năm canh tác) 74
Bảng 3.19: Quy hoạch phát triển cà phê huyện Mường ảng đến năm 2020 78
Trang 10viii
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Thân cây cà phê vối, khi cưa đốn thường được dùng chạm
trổ các đồ thủ công mỹ nghệ 4
Hình 1.2: Hoa cà phê 5
Hình 1.3: Quả cà phê chè 6
Hình 1.4: Brazil là nước sản xuất cà phê lớn nhất thế giới 17
Hình 1.5: 10 nước xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới 19
Hình 1.6: Các nước nhập khẩu cà phê nhiều nhất thế giới 20
Hình 1.7: Diện tích, năng suất và sản lượng cà phê tỉnh Điện Biên giai đoạn 2011-2015 27
Hình 3.1: Bản đồ hành chính huyện Mường Ảng 41
Hình 3.2: Bản đồ thổ nhưỡng huyện Mường Ảng 50
Hình 3.3: Các kênh tiêu thụ chính của sản phẩm cà phê Mường Ảng 60
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cà phê lần đầu tiên được đưa vào Việt Nam năm 1875, giống Arabica được người Pháp mang từ đảo Bourton sang trồng ở phía Bắc sau đó lan ra các tỉnh miền Trung như Quảng Trị, Bố Trạch, v.v Đồn điền cà phê đầu tiên được lập ở Việt Nam là do người Pháp khởi sự ở gần Kẻ Sở, Bắc Kỳ vào năm 1888 Giống cà phê arabica (tức cà phê chè) được trồng ở ven sông Sau việc canh tác
cà phê lan xuống vùng Phủ Lý, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Kon Tum và Djiring Năm 1937-1938 tổng cộng trên lãnh thổ Việt Nam có 13.000ha cà phê, cung ứng 1.500 tấn Cho đến nay sản lượng cà phê cả nước chiếm 8% sản lượng nông nghiệp, chiếm 25% giá trị xuất khẩu và là nước xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới với hai tỉnh có diện tích canh tác lớn nhất là ĐăkLăc và Gia Lai, mang lại việc làm ổn định, thu nhập cao cho hàng triệu người Góp phần ổn định kinh tế xã hội ở những vùng xa xôi hẻo lánh, dân tộc ít người, v.v
(https://vi.wikipedia.org/wiki, 2017)
Huyện Mường Ảng thuộc phía Đông Nam của tỉnh Điện Biên, có tổng diện tích đất tự nhiên là 44.352,2 ha Nằm cách thành phố Điện Biên Phủ khoảng 40 km về phía Tây, huyện Mường Ảng được thiên nhiên ưu đãi về đất đai, khí hậu, thích hợp cho việc phát triển cây công nghiệp, đặc biệt là cà phê Với độ cao địa hình trung bình từ 700 - 900 m so với mực nước biển, huyện Mường Ảng được Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam đánh giá là một trong những khu vực có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi để phát triển vùng
chuyên canh cà phê chất lượng cao (UBND huyện Mường Ảng, 2017) Xác định
rõ tiềm năng, thế mạnh cũng như những đóng góp của cây cà phê đối với công cuộc phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo của địa phương Tuy nhiên trong quá trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ đã có hàng loạt câu hỏi đặt ra như hiệu quả kinh tế của sản xuất cây cà phê hiện nay ở Mường Ảng như thế nào? Những thuận lợi, khó khăn, đối với việc phát triển sản xuất cây cà phê ở Mường Ảng ra sao? Những giải pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây
cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng?
Trang 122
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: "Thực
trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng tỉnh Điện Biên" để nghiên cứu với mong muốn góp phần công sức
nhỏ bé giúp huyện Mường Ảng nói riêng và tỉnh Điên Biên nói chung phát triển bền vững loại cây trồng tiềm năng này
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế sản xuất cây cà phê
- Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất và hiệu quả kinh tế sản xuất cây cà phê ở huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên
- Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế sản xuất cây
cà phê ở huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên
- Đề xuất một số giải pháp kinh tế - kỹ thuật chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên
3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1 Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học
Mường Ảng, tỉnh Điên Biên
Trên cơ sở tổng kết các công trình nghiên cứu về hiệu quả kinh tế nói chung và hiệu quả kinh tế sản xuất cây cà phê nói riêng, nghiên cứu các bài học kinh nghiệm về việc nâng cao hiệu quả kinh tế nông sản hàng hóa, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho việc nâng cao hiệu quả kinh tế cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên
Luận văn nghiên cứu thành công có thể là công trình khoa học dùng để tham khảo cho lãnh đạo tỉnh Điện Biên, các sở, ban ngành thuộc tỉnh Điện Biên trong công tác phát triển cây cà phê nhằm xóa đói giảm nghèo tại địa phương
3.2 Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn phân tích khách quan về hiệu quả kinh tế cây cà phê trên địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điên Biên, chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế cây cà phê, phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố
Trang 13Luận văn đủ ở file: Luận văn full