Xây dựng và tuyển chọn hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tư duy và rèn luyện kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông (tt)

Điều tra thực trạng việc phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài tập cho học sinh ở trường THPT hiện nay .... Hệ thống câu hỏi và bài tập nhằm phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài

Trang 1

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

**********

VÕ THỊ XANH

XÂY DỰNG VÀ TUYỂN CHỌN HỆ THỐNG BÀI TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY VÀ RÈN LUYỆN

KỸ NĂNG GIẢI BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG: ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

Th a Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng

và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì một công trình nào khác

Họ tên tác giả

Võ Thị Xanh

Trang 3

iii

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn, tác giâ đã nhận được rçt nhiều sự giúp đỡ từ quý thæy cô giáo, từ các bän bè cũng như từ những người thån trong gia đình

Đæu tiên, tác giâ xin gửi lời câ n såu s c đ n T Nguy n uån Trường, thæy đã hông quân ngäi thời gian và công sức, hư ng d n tận tình giu p tác giâ hoàn thành tốt luận văn

Tác giâ xin chân thành gởi lời câ n đ n Ban Giám hiệu trường ĐH

Hu , ĐH Đồng Nai và phòng sau đäi học, các quý thæy cô giâng viên đã tận tình giâng däy và truyền thụ, chia sẻ v i học viên rçt nhiều ki n thức và kinh nghiệm vô cùng quí báu

Tác giâ cũng xin gửi lời câ n đ n các thæy cô giáo ở trường Trường THCS & THPT Bàu Hàm, huyện Trâng Bom, tỉnh Đồng Nai; Trường THPT Lộc Thanh, huyện Bâo Lộc, tỉnh Lå Đồng đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ rçt nhiều trong quá trình thực nghiệ sư phäm

Cuối cùng, xin câ n gia đình, bän bè đã luôn täo điều kiện, giúp đỡ, động viên tinh thæn giúp tác giâ có thể thực hiện tốt luận văn này

Tác giâ

Võ Thị anh

Trang 4

1

MỤC LỤC

Trang

Mục lục 1

Danh mục các chữ viết tắt 4

Danh mục các bảng 5

Danh mục các sơ đồ, hình vẽ, đồ thị 6

PHẦN MỞ ĐẦU 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN CỦA ĐỀ TÀI 10

1.1 Hoạt động nhận thức 10

1.2 Tư duy và phát triển tư duy trong giảng dạy bộ môn hóa học ở trường phổ thông 10

1.2.1 Tư duy và tư duy hóa học 11

1.2.2 Tầm quan trọng của phát triển tư duy 11

1.2.3 Những đặc điểm của tư duy 11

1.2.4 Những phẩm chất của tư duy 12

1.2.5 Các thao tác tư duy và phương pháp logic 13

1.2.6 Các hình thức cơ bản của tư duy 14

1.2.7 Quá trình tư duy 16

1.2.8 Đánh giá khả năng phát triển tư duy hoá học của học sinh 17

1.3 Bài tập hoá học và việc phát triển tư duy của học sinh 18

1.3.1 Phân loại BTHH 18

1.3.1.1 Bài tập định lượng 18

1.3.1.2 Bài tập định tính 18

1.3.1.3 Bài tập thực nghiệm 19

1.3.1.4 Bài tập tổng hợp 19

1.3.1.5 Bài tập trắc nghiệm 19

1.3.2 Vai trò của bài tập trong giảng dạy hoá học 19

1.3.2.1 Tác dụng trí dục 20

1.3.2.2 Tác dụng giáo dục 21

1.3.3 Bài tập hoá học và việc phát triển tư duy của hóa học 22

1.4 Kỹ năng và rèn kỹ năng giải bài tập hóa học 25

1.4.1 Kỹ năng là gì? 25

1.4.2 Các biện pháp rèn luyện kĩ năng giải bài tập hóa học 25

Trang 5

2

1.5 Điều tra thực trạng việc phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài tập cho học sinh

ở trường THPT hiện nay 38

1.5.1 Nội dung, phương pháp, đối tượng, địa bàn điều tra 38

1.5.2 Thuận lợi 38

1.5.3 Khó khăn 39

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 41

Chương 2: HỆ THỐNG BÀI TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY VÀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIẢI BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM CHO HỌC SINH LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT 42

2.1 Những yêu cầu kiến thức cần nắm vững của HS khi nghiên cứu các chương phi kim thuộc chương trình Hóa học 10 THPT 42

2.1.1 Chương halogen 42

2.1.1.1 Về kiến thức 42

2.1.1.2 Về kĩ năng 42

2.1.1.3 Về tư duy 42

2.1.2 Chương oxi – lưu huỳnh 43

2.1.1.1 Về kiến thức 43

2.1.1.2 Về kĩ năng 43

2.1.1.3 Về tư duy 43

2.2 Hệ thống câu hỏi và bài tập nhằm phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp 10 ở trường THPT 44

2.2.1 Hệ thống bài tập nhóm halogen 44

2.2.1.1 Bài tập giải thích, chứng minh, vận dụng kiến thức lý thuyết 44

2.2.1.2 Bài tập rèn luyện kỹ năng thiết lập phương trình phản ứng hóa học 45

2.2.1.3 Bài tập xác định công thức và cấu tạo phân tử các chất 46

2.2.1.4 Bài tập nhận biết chất 47

2.2.1.5 Bài tập tinh chế, tách các chất ra khỏi hỗn hợp 48

2.2.1.6 Bài tập điều chế các chất 48

2.2.2 Hệ thống bài tập nhóm oxi 54

2.2.2.1 Bài tập giải thích, chứng minh, vận dụng kiến thức lý thuyết 54

Trang 6

3

2.2.2.2 Bài tập rèn luyện kỹ năng thiết lập phương trình phản ứng hóa học 56

2.2.2.3 Bài tập xác định công thức và cấu tạo phân tử các chất 57

2.2.2.4 Bài tập nhận biết chất 58

2.2.2.5 Bài tập tinh chế, tách các chất ra khỏi hỗn hợp 59

2.2.2.6 Bài tập điều chế các chất 59

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 67

3.1 Mục đích, nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 67

3.2 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 67

3.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm 69

3.3.1 Kết quả trước thực nghiệm sư phạm 69

3.3.2 Kết quả sau thực nghiệm sư phạm 70

3.3.3 Xử lý thống kê kết quả thực nghiệm sư phạm 82

3.3.4 Đánh giá phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 86

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Kiến nghị 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

Trang 7

4

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

5 Điều kiện tiêu chuẩn đktc

15 Phương trình hóa học PTHH

18 Thực nghiệp sư phạm TNSP

19 Tính chất hóa học TCHH

20 Trung học phổ thông THPT

Trang 8

5

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Thống kê số HS tham gia thực nghiệm đề tài 68

Bảng 3.2 Phân phối tần suất số học sinh theo điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm 70

Bảng 3.3 Bảng kết quả HS đạt điểm xi của bài kiểm tra lần 1 70

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 70

Bảng 3.11 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THCS & THPT Bàu Hàm 75

Bảng 3.20 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THPT Lộc Thanh 81

Bảng 3.21 Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra lần 1, lần 2 85

Trang 9

6

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Trang

Sơ đồ 1.1 Các giai đoạn của tư duy 17

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 71

Hình 3.5 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trường THCS & THPT Bàu Hàm 76

Hình 3.10 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trường THPT Lộc Thanh 82

Trang 10

7

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đất nước ta đang thực sự vươn lên trong nhiều lĩnh vực, để xây dựng Việt Nam trở thành một quốc gia giàu mạnh sánh vai với các cường quốc năm châu, Đảng ta đã xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước

và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoặch phát triển kinh tế - xã hội

Định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được thể hiện trong Nghị quyết số 29/NQ-TW của hội nghị trung ương 8 khóa XI Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích tự học suốt đời

Ở trường phổ thông, đổi mới về phương pháp dạy học nghĩa là tạo mọi điều kiện để học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách tích cực, tự lực và biết vận dụng sáng tạo tri thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống

Trong dạy học hóa học, có thể nâng cao chất lượng dạy học và phát triển tư duy của học sinh bằng nhiều biện pháp và phương pháp khác nhau Trong đó, giải bài tập hóa học với tư cách là một phương pháp dạy học, có tác dụng rất tích cực đến việc giáo dục, rèn luyện và phát triển học sinh Mặt khác, cũng là thước đo thực chất sự nắm vững kiến thức và kĩ năng hóa học của học sinh

Trong hóa học, giải đáp các câu hỏi lý thuyết và giải bài tập hóa học là phương tiện cơ bản để giúp HS gợi nhớ kiến thức, rèn luyện tư duy một cách sâu sắc và vận dụng linh hoạt, có hiệu quả các kiến thức của mình

Trong chương trình hóa học phổ thông việc phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng giải bài tập hóa học cho học sinh là vấn đề cực kỳ quan trọng để giúp cho các em hoàn thiện hơn

Xuất phát từ những vấn đề trên, với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng

dạy học nên tôi chọn đề tài: “Xây dựng và tuyển chọn hệ thống bài tập nhằm phát

triển năng lực tư duy và rèn luyện kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông”

Trang 11

8

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và tuyển chọn hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học trong chương trình lớp 10 THPT nhằm mục đích phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho HS thông qua 3 mức độ của quá trình tư duy là biết, hiểu và vận dụng để tìm kiếm lời giải cho mỗi bài, mỗi dạng câu hỏi và bài tập hóa học

Ðề tài này cũng là cơ hội tốt giúp cho bản thân tôi bồi dưỡng thêm về kiến thức

và kinh nghiệm trong đổi mới phương pháp dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài

- Hoạt động nhận thức và các hình thức tư duy của HS trong quá trình trả lời các câu hỏi và giải các bài tập hóa học

- Bài tập hóa học với việc phát triển tư duy của học sinh, các biện pháp rèn kỹ năng giải bài tập hóa học cho học sinh

- Từ đó đề xuất cách phân loại các nhóm câu hỏi và bài tập thích hợp theo các mức độ của quá trình nhận thức và tư duy

3.2 Xây dựng và tuyển chọn hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học phù hợp với việc phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp

10 trung học phổ thông

Hệ thống câu hỏi và bài tập này khi sử dụng sẽ giúp cho HS lĩnh hội kiến thức vững chắc và vận dụng các kiến thức đó một cách chủ động, logic và linh hoạt

3.3 Thực nghiệm sư phạm để đánh giá chất lượng và hiệu quả của hệ thống câu hỏi và bài tập đã xây dựng trong thực tế giảng dạy ở một số trường phổ thông

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể

Quá trình dạy học phần phi kim lớp 10 THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề phát triển tư duy và rèn luyện kĩ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp10 THPT thông qua hệ thống câu hỏi và bài tập

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận

Trang 12

9

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại tài liệu để nghiên cứu

cơ sở lý luận của đề tài

5.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Quan sát sư phạm trực tiếp

- Điều tra

- Chuyên gia

- Thực nghiệm sư phạm

- Phân tích

5.3 Xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học

6 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình dạy học hoá học, NẾU:

GV xây dựng và tuyển chọn được hệ thống bài tập nhằm phát triển tư duy và rèn

kỹ năng giải bài tập hóa học phần phi kim cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông

THÌ sẽ giúp HS:

- Có phương pháp tự học tốt

- Có kỹ năng giải bài tập nhanh, gọn, chính xác

- Phát triển năng lực giải quyết vấn đề

- Phát triển năng lực tư duy hoá học

- Rèn luyện tính độc lập hành động và trí thông minh cho HS

- Nâng cao hứng thú và niềm say mê học tập bộ môn

7 Những đóng góp của đề tài

Xây dựng và tuyển chọn được một hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học phần phi kim với mục đích phát triển tư duy và rèn kỹ năng giải bài tập cho học sinh lớp 10 theo 3 mức độ: biết, hiểu, vận dụng

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	236,53 KB