Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là một hiện tượng đa dạng và phức tạp. Nó tồn tại ở mọi nơi, trong tất cả các giai đoạn phát triển của xã hội loài người. Đặc biệt, ở giai đoạn diễn ra những biến đổi xã hội sâu sắc thì hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội lại càng phát triển. Nó phong phú hơn về biểu hiện, phức tạp hơn về nguyên nhân, gây ra những tổn thất nặng nề hơn cho xã hội, khó khăn hơn về phương thức khắc phục.
Trang 1Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội (Tạp chí tâm lí học, số 7/2004, trang 44)
Lưu Song Hà
Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là một hiện tượng đa dạng và phức tạp
Nó tồn tại ở mọi nơi, trong tất cả các giai đoạn phát triển của xã hội loài người Đặc biệt, ở giai đoạn diễn ra những biến đổi xã hội sâu sắc thì hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội lại càng phát triển Nó phong phú hơn về biểu hiện, phức tạp hơn về nguyên nhân, gây ra những tổn thất nặng nề hơn cho xã hội, khó khăn hơn về phương thức khắc phục
Trong giai đoạn hiện nay, khi nước ta đang thực hiện chính sách đổi mới trên mọi lĩnh vực của cuộc sống, cùng với việc đạt được những tiến bộ xã hội đáng kể cũng nảy sinh khá nhiều hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, mà biểu hiện rõ rệt nhất là các tệ nạn xã hội như tham nhũng, buôn lậu, mại dâm, nghiện hút, cướp của, giết người…Đản và Nhà nước đã đưa ra nhiều biện pháp để ngăn chặn và phòng ngừa tình hình này Nhưng thực tế, các tệ nạn xã hội vẫn diễn ra trên phạm vi rộng hơn và ngày càng tinh vi hơn Những nghiên cứu xã hội để
đề ra những phương hướng mang tính quản lí, những giải pháp mang tính hiệu quả cao dường như vẫn còn ít ỏi Đặc biệt là cách thức tiếp cận về mặt lý thuyết cho những nghiên cứu thực tiễn chưa thật toàn diện khiến cho việc xử lí những vấn đề này trong cuộc sống vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập Để có thể có được những biện pháp thiết thực nhằm hạn chế và ngăn chặn các hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, trước tiên chúng ta phải hiểu đựơc khái niệm này
Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội đựơc nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu như tộ phạm học, tâm lí học, giáo dục học, đạo đức học… Mỗi ngành khoa học khác nhau xem xét hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là hai khoa học có mối quan liên hệ chặt chẽ với nhau và các nhà nghiên cứu thuộc hai lĩnh vực khoa học này đã có sự thống nhất tương đối khi đưa ra định nghĩa về hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội Theo họ, hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội chính là những hành vi, là hành vi lệch chuẩn, hành vi không đựơc xã hội chấp nhận Như vậy, có thể hiểu hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là bất kỳ hành vi nào không phù hợp với sự mong đợi của một nhóm hoặc của xã hội Nói cách khác, hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội hay còn gọi là hành vi lệch chuẩn là hành vi chệch khỏi các quy tắc, chuẩn mực của nhóm hay của xã hội
Ngoài hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, trong tâm lý học còn đưa ra thuật ngữ liên quan đến hành vi lệch chuẩn là rối loạn hành vi Rối loạn hành vi
là một thuật ngữ có liên quan nhiều đến lĩnh vực y học, bệnh lý hay tâm lý học lâm sàng Sự rối loạn hành vi được hiểu là hội chứng hành vi hay trải nghiệm đi kèm theo những khó chịu, đau đớn, những trở ngại hay hạn chế ở một hay nhiều
Trang 2phạm vi chức năng (như tri giác, tư duy, tình cảm, ghi nhớ, nói, vận động…) gắn liền với nguy cơ phải cam chịu nhiều hậu quả khác nhau Sự rối loạn này là rối loạn tâm lý được thể hiện ra trong hành vi Nó thường diễn ra khi cá nhân không thể đáp ứng được các chuẩn mực, ví dụ như đái dầm, mất ngủ, mút tay, rối loạn chú ý, tic… Thông thường, những rối lạon hành vi loại này cần được phát hiện
và chữa trị kịp thời để có thể ngăn chặn và hạn chế chúng
Nếu như rối loạn hành vi liên quan đến khía cạnh bệnh lý thì hành vi sai lệch chuẩn mực thông thường liên quan đến các quan hệ xã hội Nhiều nhà tâm
lý học Liên Xô (cũ) cho rằng, hành vi vi phạm các chuẩn mực xã hội chính là những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội Vì vậy, có thể hiểu rằng hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là hành vi không được xã hội chấp nhận Trong mọi xã hội, hầu hết các hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội đều bị phê phán vì nó phá vỡ trật tự xã hội của toàn dân, nó không được cộng đồng chấp nhận Tuy nhiên, trong những xã hội có giai cấp đối kháng, chuẩn mực xã hội là chuẩn mực của giai cấp thống trị và phục vụ lợi ích của giai cấp này Vì thế, có không ít hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội của xã hội đó không được giai cấp thống trị chấp nhận, nhưng lại đựơc cộng đồng xã hội coi trọng, ví dụ như hoạt động cách mạng
Để xác định một hành vi có phải là lệch chuẩn hay không, trước hết phải xác định đựơc các quy tắc văn hoá của xã hội (nhóm) mà chủ thể hành vi đang sống Trên cơ sở đó xác định mức độ phù hợp giữa hành vi của cá nhân (nhóm) với quy tắc đó Một hành vi cá nhân (nhóm) bao giờ cũng là một hành vi xã hội
Nó có thể là bình thường hay lệch chuẩn tuỳ thuộc vào giá trị của nó đối với xã hội
Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính tương đối về văn hoá và lịch sử
Có những hành vi có thể được thừa nhận là đúng đắn trong nền văn hoá của xã hội này, nhưng lại bị coi là lệch chuẩn nếu so với nền văn hoá khác Chẳng hạn, hành vi đa thê đựơc coi là là hành vi bình thường, hợp quy tắc trong một số xã hội Hồi giáo ở Ấn Độ, Malaixia, nhưng lại là hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội trong xã hội Việt Nam, phương Tây Mặt khác, trong cùng xã hội cụ thể, quan niệm về chuẩn mực xã hội cũng biến đổi theo thời gian, những cái được coi là bình thường, thậm chí là phù hợp ở lúc này lại có thể bị coi là lệch lạc vào lúc khác, do đó việc xem xét hành vi có lệch chuẩn hay không cũng thay đổi theo
Ví dụ, hành vi đốt pháo trong ngày cưới, ngày Tết hiện nay bị lên án và được coi
là phạm luật ở nước ta, nhưng trước đây lại được xem là bình thường
Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội không thể quy vào một hành động mà
là “ một hệ thống những hành động: hoạt động, cách ứng xử của con người, lối sống” Khái niệm chuẩn mực xã hội bao trùm lên mọi hoạt động của con người trong đời sống xã hội nên khái niệm hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội cũng rất
Trang 3rộng Nó lớn hơn khái niệm vi phạm pháp vì pháp luật chỉ là một loại chuẩn mực
xã hội phù hợp mà thôi
Có nhiều cách phân chia các loạii hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội dựa vào các tiêu chí khác nhau Dựa trên mục đích của hành vi, R K Merton đã phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội thành hành vi lầm lạc chỉ sự sai lệch khỏi cái đã được coi là bình thường và đúng đắn Những người thực hiện hành vi này không có ý thay đổi giá trị của chuẩn mục mà đơn giản chỉ là sự vi phạm chuẩn mực vì những mục đích cá nhân mà thôi Hành vi phạm tội là ví dụ loại này Trái lại, hành vi không theo khuôn phéo được thực hiện với mục đích thay đổi những chuẩn mực mà cá nhân phủ định trên thực tế Anh ta muốn thay thế chuẩn mực cũ bằng chuẩn mực mới mà anh ta tin là đúng đắn hơn Vì thế, nếu như những người có hành vi lầm lạc thường cố ý che giấu hành vi của mình thì những ngưòi thực hiện hành vi không theo khuôn phép lại công khai thể hiện giá trị của chuẩn mực mới
Dựa trên chủ thể hành vi, có thể chia hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội thành hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội tập thể và hành vi sai lệch chuẩn mực
xã hội cá nhân Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội ở cấp độ tập thể là hành vi của cả tập thể đi lệch khỏi chuẩn mực xã hội, ví dụ như cả tập thể cùng tham ô, cùng buôn lậu…Còn hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội ở cấp độ cá nhan là những hành vi của cá nhân nhất định Hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực
xã hội do tập thể thực hiện bao giờ cũng nghiêm trọng bởi nó đã góp phần vào việc giảm bớt đi đáng kể cảm giác tội lỗi của mỗi cá nhân thực hiện hành vi và phá vỡ trật tự xã hội ở phạm vi rộng hơn
Căn cứ vào loại chuẩn mực mà hành vi của các nhân vi phạm, có thể chua thành các loại hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội sau: Các hành vi sai lệch về luật pháp và các quy tắc sinh hoạt công cộng ( nội quy, quy chế, ), các hành vi sai lệch chuẩn mực đạo đức, các hành vi sai lệch chuẩn mực thẩm mỹ, các hành vi sai lệch chuẩn mực chính trị
Dựa vào mức độ nhận thức và chấp nhận các chuẩn mực đạo đức, có thể chia ra hai loại hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội Đó là hành vi sai lệch thụ động và hành vi sai lệch chủ động.Hành vi sai lệch thụ động là những hành vi sai lệch do không nhận thức đầy đủ hoặc nhận thức sai các chuẩn mực đạo đức nên
có những hành vi không bình thường so với chuẩn chung của cộng đồng Còn hành vi sai lệch chuẩn chủ động là những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội do
cá nhân cố ý thực hiện dù họ có thể nhận thức được yêu cầu của chuẩn mực xã hội
Căn cứ vào tình chất và mức độ của những sai lệch trong hành vi cá nhân
và hành vi xã hội của trẻ em, một số nhà nghiên cứu ( Võ Quang Phúc, Lê Như Hoa, Nguyễn Đức Mạnh ) đã đưa ra những khái niệm: trẻ chưa ngoan, trẻ hư và trẻ phạm pháp ( trẻ làm trái pháp luật) Trẻ chưa ngoan là trẻ phát triển bình
Trang 4thường, đôi khi biểu hiện hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội ở mức dộ nhẹ, còn
có nhược điểm trong tiếp thu giáo dưỡng của gia đình và xã hội, dễ tiếp thu sự giáo dục, uốn nắn của người lớn trong gia đình và ngoài xã hội Trong trường phổ thông, trẻ chưa ngoan còn phạm sai lầm thuộc về thái độ đối với trường học
và đối với việc học tập của chính các em như lười học, ngại học, trốn học, bỏ học, nói dối thầy cô giáo và cha mẹ…Trẻ chưa ngoan ở trường phổ thông được gọi là “ học sinh cá biệt về mặt đạo đức”…Trẻ hư là trẻ có các hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính hệ thống, ổn định, thành thói quen xấu, khó tiếp thu sự uốn nắn, giáo dục của gia đình và xã hội, có nhiều hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội từ không nghiêm trọng đến nghiêm trọng nhưng chưa đến mức độ phạm tội,
vi phạm nghiêm trọng luật pháp có thể phải truy tố trước các cơ quan pháp luật nhà nước
Dựa vào phạm vi ảnh hưởng đến xã hội, một số nhà nghiên cứu thuộc các lĩnh vực tâm lí học, xã hội học, xã hội học truyền thống đã chỉ ra một số dạng tiêu biểu của hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội Đó là những sai lệch trong việc dùng ma tuý, dùng rượu, sai lệch trong hành vi tình dục, hành vi phạm pháp, tự
tử Với phạm vi ảnh hưởng sâu rộng hơn, một số dạng hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội được xác định là tệ nạn xã hội,cần có phương hướng ngăn ngừa và khắc phục Trong Sổ tay công tác phòng ngừa tệ nạn xã hội thì tệ nạn xã hội được coi là “ những hiện tượng xã hội bao gồm những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội (chuẩn mực về truyền thống văn hoá, lối sống đạo đức của dân tộc…
và những chuẩn mực đã trở thành qui định của pháp luật) mang tính phổ biến, có
xu hướng phát triển trong xã hội, gây ảnh hưởng xấu về đạo đức và những hậu quả nghiêm trọng trong đời sống kinh tế - văn hoá xã hội của nhân dân” Có thể
kể ở đây một số hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội nhu mại dâm, ma tuý, cờ bạc, buôn lậu, tham nhũng, hối lộ…
Từ góc độ lợi ích và sự phát triển xã hội, những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội được chia thành hai loại: tiêu cực và tích cực Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội tiêu cực gây ra những hậu quả xấy, kìm hãm sự phát triển xã hội Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội tích cực có tác động đến sự phát triển xã hội khi nó báo hiệu cho nền văn hoá chung phải suy nghĩ về tính lạc hậu của các chuẩn mực xã hội trước hoàn cảnh lịch sử cụ thể, tính không hoạt động, không điều tiết được các quan hệ xã hội và tính không có hiệu quả của chuẩn mực xã hội khi áp dụng vào thực tế,… Nó phản ánh sự cần thiết và cấp bách của việc thay đổi chuẩn mực xã hội cũ, hình thành những chuẩn mực xã hội mới phù hợp vơi nhu cầu của sự phát triển xã hội Việc chậm thay đổi các chuẩn mực xã hội
đã lỗi thời thường làm cho xã hội theo xu hướng bảo thủ và cấp tiến
Tóm lại, hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là hành vi chệch khỏi các quy tắc, chuẩn mực của nhóm hay của xã hội Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính chất tương đối về văn hoá và lịch sử Chúng rất phong phú và đa dạng Tuỳ
Trang 5vào các tiêu chí khác nhau mà mỗi tác giả có sự phân chia hành vi này thành các loại khác nhau
Trong đời sống xã hội, do nhu cầu điều chỉnh các loại quan hệ xã hội khác nhau nên đã xuất hiện và tồn tại nhiều loại chuẩn mực xã hội khác nhau như chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực chính trị, chuẩn mực phong tục tập quán… Nếu mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức xã hội đều nghiêm chỉnh tuân thủ theo các quy tắc, yêu cầu của các loại chguẩn mực xã hội thì đó là nền tảng của một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Tuy nhiên, trong thực tế
xã hội không phải tất cả các chuẩn mực xã hội luôn luôn được tôn trọng, tuân thủ
ở mọi lúc mọi nơi; mà thường xảy ra các hành vi của cá nhân, nhóm xã hội vi phạm, phá vỡ hiệu lực, tính ổn định, sự tác động của các loại chuẩn mực xã hội
Đó chính là những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, trong đó các hành vi sai lệch có tác động rất lớn đến việc thực hiện các chuẩn mực xã hội
Chuẩn mực pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành
và đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng cho hành
vi ứng xử của các cá nhân và các nhóm xã hội Đặc biệt hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có ảnh hưởng rất quan trọng đến việc thực hiện các chuẩn mực pháp luật Từ việc phân tích nội dung các cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật chúng ta có thể nhận ra ý nghĩa của các cơ chế đó trong công tác phòng chống vi phạm pháp luật ở nước ta hiện nay
1 Khái quát chung về sai lệch chuẩn mực pháp luật
1.1 Khái niệm về hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật
Hành vi bao gồm một chuỗi hành động nối tiếp nhâu một cách tương đối nhằm đạt được mục đích để thỏa mãn nhu cầu của con người
Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật là hành vi của một cá nhân hay một
nhóm xã hội vi phạm các nguyên tắc các quy định của chuẩn mực pháp luật.
Trang 6Chuẩn mực pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành
và đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế nhằm điều chỉnh các quan
hệ xã hội, định hướng cho hành vi ứng xử của các cá nhân và các nhóm xã hội Việc một cá nhân hay nhóm xã hội nào đó thực hiện một hành vi xâm hại tới các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật được xã hội học pháp luật gọi là sai lệch chuẩn mực pháp luật
Dưới góc độ luật học, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật chính là hành vi
vi phạm pháp luật Hành vi này có các dấu hiệu cơ bản: là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật, có lỗi của chủ thể và chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý
1.2 Phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật
Có nhiều loại hành vi sai lệch chuẩn mực tuy nhiên nhiều hành vi sai lệch chuẩn mực có nét tương đồng nên được phân vào một loại Tuy nhiên hành vi sai lệch chuẩn mực thường được phân loại theo các tiêu chí sau:
Thứ nhất : căn cứ và nội dung, tính chất của các chuẩn mực pháp luật bị
xâm hại, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật được chia thành hành vi sai lệch tích cực và hành vi sai lệch tiêu cực
Hành vi sai lệch tích cực là những hành vi (có thể là cố ý hoặc vô ý) vi
phạm phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật đã lỗi thời, không còn phù hợp với thực tế xã hội hoặc không còn được nhà nước và xã hội thừa nhận
Hành vi sai lệch tiêu cực là những hành vi (có thể cố ý hoặc vô ý) vi phạm
phá vỡ hiệu lực, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật hiện hành, có nội dung, tính chất phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước và các cộng đồng người thừa nhận rộng rãi trong xã hội
Thứ hai :căn cứ vào thái độ tâm lý chủ quan (lỗi) của người thực hiện hành
vi sai lệch, gồm hành vi sai lệch chủ động và hành vi sai lệch thụ động
Trang 7Hành vi sai lệch chủ động là hành vi có ý thức, có tính toán, cố ý (trực tiếp
hoặc gián tiếp) vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật, dù chuẩn mực pháp luật đó đã lỗi thời lạc hậu hay còn đang tiến bộ phù hợp
Hành vi sai lệch thụ động là hành vi vô ý, không mong muốn vi phạm, phá
vỡ tính ổn định, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật
Thứ ba: nếu căn cứ và xem xét đồng thời cả hai tiêu chí phân loại nêu trên
trong một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật thì chúng sẽ có thêm các loại hành vi sau:
- Hành vi sai lệch chủ động – tích cực là hành vi cố ý vi phạm phá vỡ sự tác
động của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội hiện tại
- Hành vi sai lệch chủ động - tiêu cực là hành vi cố ý vi phạm phá vỡ hiệu
lực của các chuẩn mực pháp luật hiện hành mang tính chất tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, xã hội thừa nhận rộng rãi
- Hành vi sai lệch thụ động – tích cực là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ sự
tác động của chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội
- Hành vi sai lệch thụ động – tiêu cực là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu
lực của các chuẩn mực pháp luật tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội
1.3 Hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật
Do là hành vi vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật nên hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật gây nên những hậu quả nhất định Để đánh giá hậu quả của các hành vi sai lệch có tác động như thế nào ta cần dựa vào các căn cứ nhất định như: căn cứ vào tính chất , khuynh hướng và sự phổ biến tương đối của các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đó; căn cứ vào các điều kiện lịch sử - địa lí, hoàn cảnh xã hội cụ thể; căn cứ vào địa điểm và thời gian
Trang 8xảy ra hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đó Dựa vào các căn cứ đó cho phép chúng ta nhận thức và đánh giá đúng đắn hậu quả của một hành vi sa lệch chuẩn mực pháp luật Hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể được nhìn nhận trên hai phương diện:
Thứ nhất, hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể mang nội dung, tính chất tích cực, tiến bộ, cách tân nếu như nó có vi phạm, phá vỡ hiệu lực, sự chi phối của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, đang kìm hãm sự phát triển của các cá nhân và xã hội Khi đó, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể góp phần làm thay đổi nhận thức chung của một cộng đồng xã hội và thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ xã hội trong xã hội
Thứ hai, ngược lại hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể mang nội dung và tính chất tiêu cực, ảnh hưởng xấu hoặc nguy hiểm cho xã hội nếu như nó vi phạm, phá hoại tính ổn định, sự tác động của những chuẩn mực pháp luật tiến bộ, phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội Trong trường hợp này, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đó phải bị xã hội phê phán, lên án hoặc đòi hỏi phải áp dụng các biện pháp trừng phạt theo các nguyên tắc, quy định của pháp luật
2 Nội dung các cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật và ý nghĩa của nó trong công tác phòng chống vi phạm pháp luật ở nước ta hiện nay
2.1 Sự không hiểu biết, hiểu biết không đúng không chính xác các quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực pháp luật
a) Nội dung
Đây là cơ chế mà trong đó các hành vi sai lệch xảy ra chủ yếu là do các cá nhân, nhóm xã hội có thiếu thông tin, kiến thức, hiểu biết về chuẩn mực pháp luật, thiếu kinh nghiệm thực tế; do họ không hiểu hoặc hiểu không đúng nội dung tinh thần của các quy tắc, yêu cầu được nêu trong chuẩn mực pháp luật Từ
Trang 9chỗ thiếu hiểu biết pháp luật mà họ đã đi đến thực hiện những hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Những người thiếu kiến thức, hiểu biết về pháp luật thường ít hoặc không tham gia bàn luận về các sự kiện pháp lí, bởi vì họ không
có các chuẩn mực pháp luật làm cơ sở cho việc đưa ra các ý kiến, nhận xét của mình Những người dân thiếu hiểu biết về pháp luật thường thực hiện pháp luật một cách thụ động Thực tế chỉ ra rằng, khi người dân thiếu kiến thức, hiểu biết
về pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật kém thì dễ dẫn đến hành vi sai lệch, phạm pháp phạm tội
b) Ý nghĩa
Từ cơ chế này, vấn đề đặt ra là, trong trường hợp hành vi vi phạm xảy ra có nguyên nhân là do người vi phạm pháp luật xảy ra có nguyên nhân là do người vi phạm thiếu các thông tin kiến thức, hiểu biết về pháp luật thì các cơ quan tư pháp
và các cơ quan chức năng khác cần phối hợp với các phương tiện thông tin đại chúng tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật một cách sâu rộng tới các tầng lớp nhân dân về những nguyên tắc, quy định của các bộ luật, các văn bản quy phạm pháp luật, giúp cho người dân có được những kiến thức những hiểu biết nhất định về pháp luật Qua đó góp phần hạn chế những hành vi vi phạm pháp, phạm tội xảy ra có nguyên nhân là do thiếu kiến thức, hiểu biết về pháp luật Bên cạnh đó, đối với đội ngũ cán bộ, công chức chuyên trách làm công tác thực thi và bảo vệ pháp luật trong các cơ quan công quyền thì cần được đào tạo, trang bị kiến thức, hiểu biết pháp luật một cách bài bản tại cơ
sở đào tạo luật của nhà nước Tuy nhiên, không phải ai cũng có điều kiện đi học luật mà nhu cầu hiểu biết pháp luật ở họ thì vẫn có Theo tinh thần đó, phát huy vai trò của các phương tiên thông tin đại chúng đối với công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho các tầng lớp nhân dân là biện pháp không thể thiếu nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật
Trang 10Ví dụ : Khi tham gia giao thông, trên đường có biển cấm quay đầu xe
nhưng do thiếu kiến thức và hiểu biết về luật giao thông đường bộ nên người tham gia lại thực hiện hành vi rẽ phải Như vậy, người đó đã vi phạm pháp luật, thực hiện hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật dẫn đến vi phạm pháp luật Từ ví
dụ này các cơ quan chức năng biết được nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ vi phạm Luật giao thông đường bộ là do thiếu hiểu biết vì vậy cần phải tuyên truyền đưa luật giao thông đường bộ vào phổ biến hơn nữa trên các phương tiên thông tin đại chúng và đặc biệt tuyên truyền đến mọi người ở những vùng xa xôi khi phương tiện thông tin không phổ biến, đến những đối tượng ít được tiếp xúc với các quy định của pháp luật, để mỗi người dân đều biết đến các quy định pháp luật mà hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật
2.2 Tư duy diễn dịch không đúng, sự suy diễn các chuẩn mực pháp luật thiếu căn cứ logic và sử dụng các phán đoán phi logic
a) Nội dung
Tư duy diễn dịch không đúng, sự suy diễn các chuẩn mực pháp luật thiếu căn cứ logic và sử dụng các phán đoán phi logic là cơ chế của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Có nghĩa là khi tham gia vào các lĩnh vực cụ thể của đời sống xã hội, do đó thói quen suy diễn sai lầm, sử dụng các phán đoán thiếu căn
cứ logic nên một số cá nhân thường nhầm lẫn hoặc cố ý áp dụng các chuẩn mực
xã hội khác vào lĩnh vực pháp luật Do đó, hành vi này đã vi phạm một số chuẩn mực pháp luật nào đó, tức là đã thực hiện một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật
Ví dụ như: Nhà ông A bị mất trộm con gà, lại nghi ngờ rằng ông B là hàng
xóm lấy cắp, rồi xông và nhà ông B lục xét một cách bất hợp pháp, đây là hành
vi sai lệch vì đã vi phạm pháp luật
b) Ý nghĩa