XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI HỌCBÀI 23. HƯỚNG ĐỘNG SINH HỌC 11Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học bài Hướng động (Sinh học 11) ban cơ bản.Bài của nhóm GB Hải Dương tại Hội nghị tập huấn tổ trưởng chuyên môn do Bộ GD tổ chức.
Trang 1XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI HỌC BÀI 23 HƯỚNG ĐỘNG - SINH HỌC 11
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Nêu được khái niệm hướng động
- Trình bày được các kiểu hướng động và ý nghĩa của hướng động
2 Kĩ năng: phát triển kĩ năng quan sát, phân tích và tổng hợp, phát hiện vấn đề ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh đến hoạt động sinh trưởng của thực vật
3 Thái độ:
- Thông qua chủ đề học sinh biết cách trồng và chăm sóc, tạo dáng, thế cây cảnh
- Yêu thích tìm hiểu kiến thức sinh học, yêu thiên nhiên
4 Năng lực:
- Rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết vấn đề
- Hình thành và rèn luyện năng lực tự học, sáng tạo
- Hình thành và phát triển năng lực hợp tác
II Tài liệu và thiết bị
- Hình ảnh về mèo xù lông khi gặp rét, chậu cây đặt gần cửa sổ, cây trinh nữ cụp lá khi có va chạm
- Các clip ngắn về hướng sáng, hướng tiếp xúc
- Hệ thống ảnh về hướng động và ảnh khác để HS phân biệt
- Phiếu học tập:
Đọc thông tin trong SGK mục II (bài 23 – Sinh học 11) kết hợp với các hiểu biết thực tế để hoàn thành phiếu học tập sau (10 phút):
Kiểu hướng
động
Tác
Ý nghĩa với đời sống
thực vật
Hướng sáng
Trang 2Hướng hóa
Hướng nước
Hướng tiếp xúc
III Tổ chức hoạt động học
Hoạt động 1: Hoạt động khởi động
Khi tiếp nhận kích thích của môi trường, sinh vật sẽ phản ứng lại các kích thích như thế nào?
1 Mục đích:
- Tạo tâm thế vui vẻ, thoải mái cho học sinh
- Làm bộc lộ những hiểu biết, quan niệm sẵn có của học sinh, tạo mối liên hệ
giữa kiến thức đã có (Các bộ phận của cơ thể: rễ, thân, lá, ) với kiến thức mới sẽ hình thành trong bài học mới (Phản ứng của các cơ quan, bộ phận như thế nào với
các tác nhân kích thích?)
- Giúp học sinh huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân có liên quan đến bài học mới, kích thích sự tò mò, mong muốn tìm hiểu bài học mới
2 Nội dung:
- Học sinh quan sát hình ảnh một con mèo xù lông khi trời rét, hình ảnh một chậu cây đặt gần cửa sổ và một cây trinh nữ cụp lá khi chạm tay vào
- GV đặt vấn đề vào bài: Em hãy đặt tên chung cho các hiện tượng em quan sát
được.
3 Dự kiến sản phẩm học tập của học sinh:
- Học sinh nêu được tên của hiện tượng là “cảm ứng” (hoặc cụ thể hơn như
Trang 34 Kỹ thuật tổ chức:
- GV yêu cầu học sinh quan sát 3 hình ảnh nói trên và giáo viên đặt câu hỏi: Em
hãy đặt tên cho các hiện tượng quan sát được Hình ảnh nào thể hiện hiện tượng hướng động?
- HS trả lời câu hỏi: hiện tượng đó là “cảm ứng”, trong đó hình ảnh chậu cây đặt gần cửa sổ là hiện tượng hướng động
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Khái niệm, cơ chế và các kiểu hướng động ở thực vật.
1 Mục đích:
- HS trình bày được khái niệm của hướng động
- Nêu được cơ chế chung của hướng động
- Phân biệt được các kiểu hướng động dựa vào các tác nhân kích thích từ ngoại cảnh Nêu một số ứng dụng và vai trò của hướng động trong thực tiễn
2 Nội dung:
I Khái niệm hướng động
1 Khái niệm
2 Cơ chế
II Các kiểu hướng động
III Vai trò của hướng động trong đời sống thực vật
3 Dự kiến sản phẩm học tập của học sinh:
3.1 Nội dung I Khái niệm hướng động
Học sinh hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm theo dõi hình ảnh minh họa, nghe gợi ý của giáo viên, vận dụng các kiến thức đã học để trả lời câu hỏi Có những ý
kiến chưa chính xác (cách phân loại hướng động, hoạt động sinh trưởng và cơ chế
của nó) sẽ được các bạn khác và giáo viên chỉnh sửa, hoàn chỉnh.
3.2 Nội dung II Các kiểu hướng động
- HS làm việc theo nhóm (6 người) hoàn thiện phiếu học tập so sánh các kiểu hướng động
- HS các nhóm làm việc, nghiên cứu SGK và hoàn thiện các nội dung trong phiếu học tập, với nội dung “ứng dụng” của các kiểu hướng động, HS cần thảo luận kĩ,
Trang 4đưa ra 1 – 2 kiến thức thực tiễn về mỗi kiểu hướng động và hoàn thiện vào phiếu học tập
- Sau khi các nhóm hoàn thành PHT trong thời gian quy định, giáo viên yêu cầu các nhóm chấm chéo cho nhau: HS dễ dàng hoàn thiện các ô trong cột thứ hai và ba thông qua khai thác kênh chữ trong SGK, tuy nhiên với mỗi ô trong cột thứ tư, HS cần phải hoàn thành mà không phụ thuộc vào SGK mà phải dựa trên các hiểu biết
thực tế (chưa định lượng được, chưa tìm được các ý tương tự đáp án) GV hỗ trợ
cách tư duy để tìm nội dung đúng và khuyến khích hoạt động tranh luận của mỗi nhóm nhưng không đưa ra đáp án.
- HS làm việc cá nhân hoặc thảo luận trong nhóm, trong cặp để trả lời câu hỏi chứa đựng tình huống thực tiễn có vấn đề Tại sao cần phải bắc giàn cho cây bầu, bí, nho? Tại sao khi trồng rau người ta phải đánh luống?
Nhiều HS trả lời nhưng chưa đầy đủ: HS nêu: Cần bắc giàn cho cây cây như
bầu, bí, nho vì giàn cây tạo ra giá thể cho cây bám, đồng thời giàn cũng giúp đỡ quả tránh đứt thân leo (HS khác đứng lên phản biện lại ý kiến) Trồng rau phải đanh luống vì đánh luống giúp cho đất xốp tạo điều kiện cho rễ cây đâm sâu và lan rộng hướng tới nguồn nước và phân bón thuận lợi.
4 Kỹ thuật tổ chức:
4.1 Nội dung I Khái niệm hướng động
- Hoạt động cá nhân
- GV hỏi: Trong 3 hình ảnh kể trên, hình ảnh nào thể hiện hướng động (vận động
định hướng)?
HS trả lời: HS (chưa hiểu biết về hướng động nhưng có thể dựa vào kiến thức SGK tìm ra) chỉ ra hình ảnh 2 (chậu cây đặt gần cửa sổ hướng ngọn cây ra phía ngoài sáng)
- GV cho HS quan sát một số hình ảnh hướng động Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi:
(?) Hướng động là gì?
(?) Các cơ quan thực vật phản ứng với các tác nhân kích thích như thế nào?
GV gọi HS trả lời các câu hỏi, với cơ quan thực hiện hướng động phản ứng với kích thích, GV chiếu hình ảnh ngọn cây và rễ cây phản ứng với ánh sáng để HS phân biệt 2 loại hướng động: hướng động dương (sinh trưởng hướng tới nguồn kích thích)
và hướng động âm (sinh trưởng tránh xa nguồn kích thích)
Trang 5- GV tiếp tục cho HS nghiên cứu và trả lời câu hỏi: Hãy nêu cơ chế của hướng
động âm và hướng động dương.
- GV mở rộng câu hỏi để làm rõ cơ chế của hướng động: Với hướng động dương,
tế bào phía không được kích thích lại sinh trưởng nhanh hơn tế bào phía được kích thích?
- GV chiếu video về sự phân bố lại hàm lượng auxin trong cơ quan thực hiện hướng động và yêu cầu HS giải thích mở rộng kiến thức thông qua thảo luận nhóm/cặp để trả lời
- Nhiều HS xung phong trả lời, giải thích về cơ chế
GV chốt: cơ chế chung của hướng động là sự phân bố lại hàm lượng auxin ở hai phía của cơ quan thực vật dẫn đến sự sinh trưởng không đồng đều ở hai phía của cơ quan
4.2 Nội dung phần II Các kiểu hướng động
- GV chiếu hình ảnh và clip về các kiểu hướng động và dẫn: Căn cứ vào tác nhân kích thích, người ta chia thành 5 kiểu hướng động chủ yếu
GV chia lớp thành các nhóm 6 HS, phát PHT khổ A0 cho từng nhóm, các nhóm thảo luận và điền nội dung vào phiếu Trong thời gian các nhóm làm việc, GV đi tới các nhóm, hỗ trợ HS, trả lời những câu hỏi liên quan đến cách làm mà học sinh còn vướng mắc nhưng không đưa ra thông tin của đáp án
Sau khi kết thúc 10 phút làm việc, GV cho các nhóm đổi phiếu theo chiều kim đồng hồ, phát bút đỏ cho HS để các nhóm chấm điểm (Yêu cầu các nhóm ghi tên nhóm chấm vào phiếu) GV chiếu đáp án, có điểm chi tiết cho từng mục, hướng dẫn
HS chấm: Cứ 1 đáp án đúng được 5 điểm;, điểm tối đa cho nội dung trình bày PHT
là 75 Sau đó GV đi đến các nhóm để hỗ trợ việc chấm điểm
- GV yêu cầu các nhóm lên treo sản phẩm tại các vị trí dễ quan sát nhưng ngầm lựa chọn 1 nhóm chưa hoàn chỉnh và có nội dung cần nhấn mạnh cho bài học được treo ở giữa bảng GV yêu cầu 1 HS trong nhóm chấm lên trình bày việc chấm bài
GV vấn đáp HS chấm: Tại sao lại trừ điểm của nhóm bạn? Tại sao phải làm giàn
cho cây leo? Tại sao phải trồng cây với mật độ thích hợp ? Tại sao phải lên luống trước khi trồng rau? Giữa GV và HS có sự tranh luận để hiểu rõ nội dung đồng thời
tạo tình huống để HS ở dưới lớp chú ý và lắng nghe Sau đó hỏi nhóm được chấm
có ý kiến gì không?
Yêu cầu các nhóm còn lại theo dõi lại bài của mình để xem chỗ nào mình đã hoàn
Trang 64.3 Nội dung phần III Vai trò của hướng động trong đời sống thực vật
- GV yêu cầu HS đọc và trả lời các lệnh trang 100/SGK HS thảo luận theo cặp và đưa ra kết luận GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời cho mỗi lệnh, các HS khác lắng nghe, phản biện và bổ sung ý kiến
- GV đưa ra câu hỏi: Em hãy nêu vai trò chung của hướng động trong đời sống thực vật
- HS dễ dàng trả lời câu hỏi dựa vào phần tóm tắt bài của SGK: Hướng động có
vai trò giúp thực vật thích nghi với sự biến đổi của môi trường để tồn tại và phát triển.
Hoạt động 3: Luyện tập
Nhận biết các kiểu hướng động qua hình ảnh.
1 Mục đích:
Học sinh dựa trên các kiến thức học được về hướng động để giải quyết các tình huống tương tự thông qua các hình ảnh sưu tầm được
2 Nội dung:
Vấn đề luyện tập:
GV chọn 15 ảnh khác nhau liên quan đến các kiểu hướng động và một số ảnh không liên quan, đặt ngẫu nhiên và yêu cầu HS phân loại cụ thể
3 Dự kiến sản phẩm học tập của học sinh:
- HS thảo luận nhanh theo cặp và sắp xếp, phân loại GV gọi một số HS nêu và đánh giá
- HS có thể sắp xếp một hình ảnh liên quan đến nhiều kiểu hướng động
4 Kỹ thuật tổ chức:
- GV chiếu các hình ảnh chuẩn bị sẵn gồm 12 ảnh thuộc 5 kiểu hướng động và 3 ảnh không liên quan đến hướng động, đưa ra yêu cầu: Em hãy chọn trong số các ảnh và sắp xếp chúng vào các kiểu hướng động
- HS làm việc cá nhân hoặc thảo luận theo cặp, GV gọi một số HS trả lời
- GV phân tích: Trong thực tế, có rất nhiều hiện tượng tương tự có thể gặp trong đời sống, điều quan trọng là chúng ta cần linh hoạt để xác định chúng thuộc kiểu hướng động nào
Hoạt động 4: Vận dụng, mở rộng
Trang 7Điều khiển hoạt động sống của cây nhằm tăng năng suất cây trồng, tạo dáng, thế cây cảnh.
1 Mục đích:
Nhằm khuyến khích học sinh hình thành ý thức và năng lực thường xuyên vận dụng những điều đã học về hướng động để giải quyết các vấn đề trong thực tế
2 Nội dung:
- Dựa vào các kiến thức đã học về hướng động, em hãy đề xuất các biện pháp tác động đến cây trồng nhằm nâng cao năng suất của cây trồng
- Với một chậu cây đặt gần cửa sổ mà ngộn cây đã thể hiện tính hướng sáng, nếu
ta đem chậu cây ra ngoài sân thoáng Em hãy dự đoán hiện tượng xảy ra sau một thời gian Trong việc trồng cây cảnh và tạo dáng, thế cho cây, ta có thể tác động như thế nào để tạo các cây cảnh đẹp mà hạn chế thấp nhất các tác động bằng dụng cụ cơ học
3 Dự kiến sản phẩm học tập của học sinh:
- HS đưa ra được một số biện pháp cụ thể liên quan đến các vấn đề giáo viên đề cập liên quan đến vận dụng hướng động trong thực tế sản xuất nông nghiệp
- Giải thích được sự thay đổi hình thái của ngọn cây (đã chịu ảnh hưởng bởi ánh sáng) trong điều kiện chiếu sáng thay đổi cũng như đề xuất được cách tạo dáng, thế cây cảnh
4 Kỹ thuật tổ chức:
- GV đưa câu hỏi, bài tập vận dụng, mở rộng kiến thức vào cuối giờ học
- HS làm việc cá nhân, ở nhà và trình bày vào vở bài tập
- GV sẽ kiểm tra vở bài tập và bài làm của HS vào buổi học tiếp theo