Tiểu luận sự kiện vedan và một số vấn đề về công tác quản lý nhà nước về môi trường

Một trong những tâm điểm chú ý của dư luận xã hội trong thời gian vừa qua là những phát hiện chấn động về việc Công ty Vedan Việt Nam đã đổ nước thải độc hại chưa hề được xử lý ra sông Thị Vải trong suốt 14 năm ròng, đầu độc nghiêm trọng môi trường ở khu vực này

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU……… 2

I TÌNH HUỐNG………4

II PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ TÌNH HUỐNG………6

1 Mục tiêu xử lý tình huống………6

2 Cơ sở lý luận……… 6

3 Phân tích tình huống……… 7

4 Phương án giải quyết tình huống……… 11

III KIẾN NGHỊ ……….15

KẾT LUẬN ……… 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 19

LỜI NÓI ĐẦU

hế giới ngày nay đang đứng trước nhiều thách thức, trong đó những thách thức về môi trường đang trở nên ngày càng cấp bách, mang tính chất và quy mô toàn cầu Ô nhiễm môi trường diễn ra ở tất cả các mặt của đời sống kinh tế - xã hội, ở nhiều ngành kinh tế đặc biệt là công nghiệp và nông nghiệp, ở tất cả các lĩnh vực môi trường như: ô nhiễm khí khói bụi, nước mặt, nước ngầm, chất thải, v.v

T

Vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay đang là vấn đề cấp thiết Công tác quản lý Nhà nước về môi trường mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng khách quan mà nói vẫn còn nhiều yếu kém và bất cập

Vì vậy, có thể nói tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường ở nước ta ngày càng trầm trọng, thậm chí có nơi, có lúc, có lĩnh vực đã và đang báo động lớn,

là một trong những trở ngại cho sự phát triển bền vững của đất nước

Một trong những tâm điểm chú ý của dư luận xã hội trong thời gian vừa qua là những phát hiện chấn động về việc Công ty Vedan Việt Nam đã đổ nước thải độc hại chưa hề được xử lý ra sông Thị Vải trong suốt 14 năm ròng, đầu độc nghiêm trọng môi trường ở khu vực này Có thể nói, sự kiện Vedan

đã được coi là vụ điển hình trong chỉ đạo xử lý về môi trường và là lời cảnh báo cho tất cả các doanh nghiệp về tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường của Việt Nam Tuy nhiên, trong quá trình xem xét, xử lý vụ việc này của các cơ quan chức năng, cũng có thể rút ra nhiều vấn đề về công tác quản lý, xử lý sai phạm về bảo vệ môi trường, đặc biệt là việc ban hành và vận dụng các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan một cách thống nhất, đồng bộ, hiệu lực

và hiệu quả

Trên cơ sở lý luận về quản lý nhà nước, học viên chọn đề tài “Sự kiện Vedan và một số vấn đề về công tác quản lý Nhà nước về môi trường” làm

tiểu luận tình huống của khóa học với mục đích làm rõ hơn một số vấn đề

trong công tác quản lý, xử lý sai phạm về bảo vệ môi trường của các cơ quan chức năng

Tiểu luận sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp trên cơ sở lý luận

về quản lý hành chính Nhà nước qua bài giảng của các giảng viên

……… , trên sự tham khảo các văn bản quản lý Nhà nước về môi trường và thông tin về sự kiện trên các báo, tạp chí

Trong phạm vi của một bài tiểu luận và khả năng hạn chế của học viên

đề tài chắc sẽ còn nhiều thiếu sót Học viên rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy, cô giáo, các bạn đồng nghiệp để đề tài hoàn chỉnh hơn

Học viên xin chân thành cám ơn Ban Giám hiệu, Khoa đào tạo bồi dưỡng công chức và tại chức, thầy giáo ……… đã tận tình giúp đỡ, bổ sung kiến thức quý báu cho em trong suốt khóa học

I TÌNH HUỐNG

ăm 1991, Công ty Vedan Việt Nam được thành lập và bắt đầu đi vào hoạt động chính thức từ năm 1993 với 100% vốn của Đài Loan, hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất bột ngọt, tinh bột biến tính, nước đường, xút, thức ăn chăn nuôi,… với tổng diện tích 120 ha trên địa bàn xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai

N

Năm 1994, nghĩa là chỉ sau 1 năm Công ty Vedan Việt Nam chính thức

đi vào hoạt động, đã có nhiều người dân phản ánh về dấu hiệu vi phạm của Công ty này đối với môi trường Những ô nhiễm môi trường do Vedan gây ra khi đó đã gây nên tình trạng đột tử hàng loạt của các loại thủy sản và làm cho môi trường sông Thị Vải ngày càng xuống cấp trầm trọng

Từ thời gian đó, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai mỗi năm tiến hành từ 2 đến 3 cuộc thanh tra các công ty có nguồn nước xả thải ra sông Thị Vải, trong đó có Vedan Việt Nam Bộ Khoa học-Công nghệ và Môi trường khi đó cũng mỗi năm triển khai một lần thanh tra

Năm 2005, Công ty Vedan Việt Nam đã phải đền bù 15 tỷ đồng cho nông dân nuôi trồng thủy sản thuộc các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và

TP Hồ Chí Minh Cũng trong năm 2005, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã thanh tra công tác bảo vệ môi trường đối với Vedan Việt Nam và đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai xử phạt hành chính 9 triệu đồng Trước đó, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai đã xử phạt cảnh cáo đối với hành vi vi phạm xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép của Vedan Việt Nam

Như vậy có thể nói, việc vi phạm của Vedan Việt Nam đã diễn ra trong một khoảng thời gian rất dài Và những hệ lụy của việc vi phạm đó đã là nhãn tiền trước bàn dân thiên hạ với một hiện thực nhức nhối là dòng sông Thị Vải

đang chết dần chết mòn vì các nguồn nước thải công nghiệp Tuy nhiên, vẫn chỉ là những cuộc thanh tra, xử phạt hành chính và Vedan Việt Nam vẫn ngang nhiên hoạt động và vô tư xả hàng ngàn m3 nước thải vô cùng độc hại ra dòng sông Thị Vải Thậm chí, năm 2004, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai còn có văn bản gửi Hội đồng thi đua tỉnh đề nghị khen thưởng Công ty Vedan Việt Nam trong khi vẫn tồn tại hàng loạt ý kiến, khiếu nại của người dân về những vi phạm môi trường của công ty này (?!)

Chỉ đến ngày 08/9/2008, sau nhiều tháng mật phục, Cục Cảnh sát môi trường (Bộ Công an) và đoàn kiểm tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường mới bắt quả tang Công ty Vedan xả nước thải chưa xử lý ra sông Thị Vải qua việc phát hiện một hệ thống đường ống ngầm được xây dựng hết sức tinh vi và hiện đại

Điều đáng nói ở đây là, việc phá hoại môi trường của Công ty Vedan Việt Nam không phải là một việc làm mang tính sơ suất, nhất thời mà là một chủ trương nhất quán và tinh vi, được “bài binh bố trận” kỹ lưỡng và đã gây nên những hậu quả cực kỳ tai hại đối với môi trường sinh thái ở địa phương Tuy nhiên, trong quá trình xử lý vụ việc này, các cơ quan chức năng còn nhiều lúng túng trong việc vận dụng quy định pháp luật để xử lý vi phạm của Công ty cũng như việc giải quyết, xử lý vụ việc ngay từ ban đầu chưa được kiên quyết và triệt để

II PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

1 MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG:

Những vi phạm về môi trường của Công ty Vedan Việt Nam đã quá rõ ràng Vấn đề ở chỗ các cơ quan chức năng phải vận dụng các văn bản pháp luật hiện có để xử lý thật kiên quyết, triệt để và nghiêm minh bởi đây là trường hợp điển hình trong vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, hoạt động có tổ chức, cố ý, kéo dài, tái phạm nhiều lần, có những hành vi được che đậy tinh vi, gây ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, đời sống của nhân dân trong khu vực Việc xử lý những vi phạm của Công ty Vedan Việt Nam phải có bước đi thích hợp nhằm bảo đảm đạt mục tiêu là Công ty này sẽ chấm dứt xả chất thải không đạt tiêu chuẩn quy định vào nguồn nước, đồng thời tiến hành xử lý, khắc phục hậu quả ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do Công ty gây ra và duy trì được sản xuất, kinh doanh, giải quyết việc làm, bảo đảm quyền lợi cho người lao động

2 CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Theo thống kê của Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường trước đây (nay là Bộ Tài nguyên và Môi trường), tính đến nay, các cơ quan có thẩm quyền ở nước ta đã ban hành gần 600 văn bản có liên quan đến bảo vệ môi trường Bên cạnh Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực

từ ngày 01/7/2006, còn có nhiều bộ luật khác liên quan hỗ trợ cho việc bảo vệ môi trường như: Luật Bảo vệ và phát triển rừng, Luật Khoáng sản, Luật Đất đai, Luật Tài nguyên nước, Luật Khoa học và công nghệ, Luật Dân sự, Luật Hình sự, và một số văn bản pháp luật cơ bản sau:

- Nghị định số 81/2006/NĐ-CP ngày 9/8/2006 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

- Nghị định số 34/2005/NĐ-CP ngày 17/3/2005 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường

- Nghị định số 04/2007/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13/6/2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

- Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch xử lý triệt để các

cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

- Nghị quyết 41-NQ/TƯ ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị (khóa IX)

về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Thông tư số 07 ngày 3/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn phân loại và quyết định danh mục cơ sở gây ô nhiễm môi trường cần phải xử lý

3 PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG:

Xác định nguyên nhân:

Có thể khẳng định việc để xảy ra tình trạng Công ty Vedan Việt Nam

xả nước thải trong một thời gian dài như vậy là do trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước

Thứ nhất, mặc dù trong những năm qua, việc hoạch định các chương trình phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững, Nhà nước ta đã kịp thời xây dựng nhiều chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường Bên cạnh Luật Bảo vệ môi trường còn có nhiều bộ luật khác liên quan hỗ trợ cho việc bảo vệ môi trường Chính phủ và các bộ ngành, địa phương hàng năm đều có kế hoạch bảo vệ môi trường như: Đầu tư ngân sách, nhân lực cho các hoạt động bảo vệ môi trường, tiến hành thanh tra nhà nước về môi trường, mở rộng hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, không ngừng giáo dục, nâng cao nhận thức cho toàn dân về bảo vệ môi trường, phát động các phong trào, chương trình quốc gia về bảo vệ môi trường… Tuy nhiên, chức năng quản lý nhà nước về

môi trường vẫn chưa được phát huy đầy đủ Sự yếu kém trong quản lý Nhà nước về môi trường bộc lộ rõ ở các vấn đề sau:

- Khi hoạch định các chương trình, dự án phát triển chưa coi trọng yếu

tố bảo vệ môi trường ngang cấp quan hệ với phát triển kinh tế

- Quản lý pháp luật về môi trường còn chưa nghiêm Chưa coi trọng công cụ kinh tế trong quản lý môi trường, chưa huy động hết các lực lượng xã hội tham gia cùng Nhà nước vào các hoạt động quản lý môi trường, nhất là các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, các cộng đồng dân cư Hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về môi trường còn chưa đồng bộ, toàn diện…

Thứ hai, cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương không thường xuyên kiểm tra các nhà máy, doanh nghiệp vi phạm môi trường và khi phát hiện ra

đã không xử lý đến nơi đến chốn Bằng chứng là trong vụ việc Vedan, người dân đã kiến nghị, gửi đơn kêu cứu trong một thời gian rất dài nhưng tỉnh Đồng Nai đã không xử lý triệt để

Thứ ba, hệ thống cán bộ chuyên trách về bảo vệ môi trường còn thiếu

và chưa có nhiều kinh nghiệm, kiến thức trong quản lý môi trường, đó là chưa

kể đến có tình trạng cán bộ thiếu trách nhiệm trong công tác thanh, kiểm tra… Tất nhiên, việc Công ty Vedan Việt Nam qua mặt các cơ quan chức năng là

do đã áp dụng những công nghệ tinh vi như “trận đồ bát quái” Tuy nhiên cũng phải khẳng định hệ thống thanh tra, kiểm tra về môi trường còn vừa thiếu, vừa yếu về nhân lực và thiết bị

Sau sự việc ngày 08/9/2008, Cục Cảnh sát môi trường (Bộ Công an) và đoàn kiểm tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường phát hiện Công ty Vedan Việt Nam sử dụng các máy bơm và đường ống kỹ thuật được trang bị hết sức tinh vi và hiện đại nhằm xả trộm nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải, ngày 19/9/2008, đoàn kiểm tra liên ngành Bộ Tài nguyên và Môi trường đã lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và tài nguyên nước đối với Công ty Vedan Việt Nam và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để làm rõ

Ngày 19/9/2008, sau hơn 8 giờ làm việc, tranh cãi với đoàn kiểm tra liên ngành, Công ty Vedan Việt Nam đã phải ký biên bản vi phạm hành chính, thừa nhận 10 hành vi vi phạm như sau: Xả nước thải vượt quy chuẩn

kỹ thuật môi trường về nước thải; Nộp không đầy đủ các số liệu điều tra, khảo sát, quan trắc và các tài liệu liên quan khác cho cơ quan lưu trữ dữ liệu thông tin về môi trường; Không đăng ký cam kết bảo vệ môi trường; Không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường; Thải mùi hôi thối, khó chịu trực tiếp vào môi trường; Quản lý chất thải nguy hại không đúng quy định; Không tuân thủ giấy phép xả nước thải vào nguồn nước

Ngày 20/9/2008, Viện Khoa học hình sự (C21) và Cục Cảnh sát Môi trường đã tiến hành kiểm tra hệ thống đường ống và hệ thống xử lý nước thải của Công ty Vedan Việt Nam

Ngày 25/9/2008, sau 1 tuần thực hiện khám nghiệm hiện trường, Đoàn kiểm tra liên ngành có kết luận chính thức về những sai phạm của Công ty Vedan Việt Nam đối với các quy định về bảo vệ môi trường

Trong hai ngày 6 và 7/10/2008, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên đã ký các văn bản về việc xử lý những sai phạm

về bảo vệ môi trường, trong đó đề nghị UBND tỉnh Đồng Nai ra quyết định đình chỉ hoạt động đối với Công ty Vedan Việt Nam Tuy nhiên, chỉ riêng việc quy định đơn vị nào có thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ hoạt động của Vedan thì không xác định được Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, ông

Ao Văn Thinh cho rằng “Nếu chỉ căn cứ vào văn bản đề nghị của Bộ Tài nguyên và Môi trường mà ra quyết định tạm đóng cửa thì quả thực chúng tôi không đủ căn cứ” Theo ông Thinh, lẽ ra, Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường nên ra quyết định tạm đóng cửa Vedan luôn Trong khi đó, ông Phạm Khôi Nguyên, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường lại cho rằng Bộ chỉ có quyền xử phạt về vi phạm hành chính, còn việc dừng các khâu sản xuất của nhà máy là trách nhiệm của chính quyền địa phương

Ngày 06/10/2008, Chánh Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Quốc Trung đã ký ban hành Quyết định số 131/QĐ-XPHC xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường đối với Công ty Vedan Việt Nam với 12 mức phạt cho các hành vi vi phạm khác nhau, tổng số tiền phạt là 276,5 triệu đồng và khoản truy thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp hơn 127 tỷ đồng

Ngày 05/11/2008, tại buổi làm việc với Bộ Tài nguyên và Môi trường

và UBND tỉnh Đồng Nai, đại diện Công ty Vedan Việt Nam đề nghị được nộp 127 tỷ đồng truy thu phí bảo vệ môi trường trong 2 năm thay vì trong 1 tháng như quyết định xử phạt Phương án Vedan được đề nghị chia ra trong 2 năm 2008 và 2009 và các cơ quan chức năng đã chấp nhận đề nghị này Tại cuộc họp này, Bộ Tài nguyên và Môi trường và tỉnh Đồng Nai cũng thống nhất tạm hoãn quyết định đình chỉ hoạt động của Vedan Biện pháp này sẽ được áp dụng nếu Công ty Vedan Việt Nam không thực hiện quyết định xử phạt hành chính và đình chỉ xả thải

Hiện nay, công ty này đã nộp 267,5 triệu đồng tiền phạt về các hành vi

vi phạm hành chính, tháo dỡ 1.059 m đường ống sắt chôn ngầm dưới đất để

xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải Đối với hệ thống xử lý nước thải

và xả thải của Công ty Vedan Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã thành lập hội đồng thẩm định trong đó một số nhà khoa học, sẽ tiến hành thẩm tra, đánh giá hiệu quả của hệ thống xử lý nước thải Nếu đạt tiêu chuẩn môi trường, Công ty Vedan Việt Nam sẽ được tiếp tục hoạt động xử lý nước thải trước khi xả thải

Ngày 18/11/2008, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh Đồng Nai về kế hoạch giám sát việc khắc phục ô nhiễm môi trường và chuyển hồ sơ vi phạm của Công ty Vedan Việt Nam cho tỉnh Đồng Nai xử lý theo quy định của pháp luật Theo đó, trong thời gian tới sẽ củng cố thêm chứng cứ để ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một số cá nhân lãnh đạo Công ty Vedan Việt Nam liên quan đến việc vận hành hệ thống