Thiết kế bài giảng điện tử sử dụng trong dạy học phần quang hình lớp 11 (2018)

Ngay từ hi mới ra đời, E-Learning đã xâm nhập vào hầu hết các hoạt động huấn luyện và đào tạo của các nước tr n thế giới, được chứng minh qua sự thành công của hệ thống giáo dục hiện đại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA VẬT

MAI THỊ THẮM

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hà Nội, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA VẬT

MAI THỊ THẮM

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

Th.S Ngô Trọng Tuệ

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy ThS Ngô Trọng Tuệ - người đã trực tiếp tạo điều kiện hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Vật Lý trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, đặc biệt là thầy cô giáo trong tổ Phương pháp dạy học Vật Lý và các bạn sinh viên trong nhóm khóa luận đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

MAI THỊ THẮM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng:

Khóa luận này là kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của riêng tôi

Những tư liệu được sử dụng trích dẫn, trong khóa luận là trung thực Kết quả nghiên cứu này không hề trùng với bất kỳ công trình nghiên cứu của tác giả nào đã được công bố trước đó

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chụ trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

MAI THỊ THẮM

MỤC ỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đ ch nghi n cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghi n cứu 3

7 Đóng góp của đề tài 3

8 Cấu trúc hóa luận 3

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG E-LEARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH 5

1.1.Lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học 5

1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử 5

1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử 5

1.1.3 Các hình thức sử dụng bài giảng điện tử 7

1.1.4 Quy trình thiết kế bài giảng điện tử và tổ chức dạy học có sử dụng bài giảng điện tử 7

1.2 Công cụ thiết kế bài giảng điện tử 9

1.3 Điều tra thực tế về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học phần Quang hình18 1.3.1 Mục đ ch điều tra 18

1.3.2 Phương pháp điều tra 19

1.3.3 Những thuận lợi và hó hăn 19

1.3.4 Kết quả điều tra 19

Kết luận chương 1 24

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ 25

2.1 Mục tiêu dạy học phần Quang hình 25

2.1.1 Kiến thức: 25

2.1.2 Kĩ năng 26

2.1.3 Thái độ 26

2.2 Kiến thức vật lý trong phần Quang hình 26

2.2.1 Khúc xạ ánh sáng 26

2.2.2 Phản xạ toàn phần 28

2.2.3 Lăng kính 29

2.3 Xây dựng bài giảng hỗ trợ dạy học phần Quang hình 31

2.3.1 Bài giảng điện tử dạy học bài Khúc xạ ánh sáng 31

2.3.2 Bài giảng điện tử dậy học bài Phản xạ toàn phần 35

2.3.3 Bài giảng điện tử dạy học bài lăng nh 38

2.4 Tiến trình tổ chức dạy học phần Quang hình 42

2.4.1 Tiến trình tổ chức dạy học bài Khúc xạ ánh sáng 42

2.4.2 Tiến trình tổ chức dạy học bài Phản xạ toàn phần 44

2.4.3 Tiến trình tổ chức dạy học bài Lăng kính 45

Kết luận chương 2 47

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 48

3.1 Mục đ ch, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 48

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 48

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 48

3.1.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 48

3.1.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 48

3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm 49

3.2.1 Thời gian triển khai thực nghiệm sư phạm 49

3.2.2 Các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 50

Kết luận chương 3 54

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Giao diện phần mềm iSpring 9

Hình 1.2 Cửa sổ thu âm lời giảng 9

Hình 1.3 Cửa sổ chỉnh sửa đoạn ghi âm 10

Hình 1.4 Cửa sổ tiến hành ghi hình 11

Hình 1.5 Cửa sổ Manage Narration 12

Hình 1.6 Cửa sổ chỉnh sửa ghi âm 13

Hình 1.7 Cửa sổ chèn video 14

Hình 1.8 Cửa sổ chèn web vào trang bài giảng 14

Hình 1.9 Cửa sổ tạo bài tập trắc nghiệm 15

Hình 1.10 Cửa sổ chọn các dạng câu hỏi khảo sát 16

Hình 1.11 Cửa sổ đóng gói bài giảng 16

Hình 1.12 Cửa sổ mở video cần cắt 17

Hình 1.13 Cửa sổ chọn Video cần cắt 17

Hình 1.14 Cửa sổ cắt video 18

Hình 1.15 Cưa sổ lựa chọn định dạng 18

Hình 1.16 Cửa sổ lưu video 18

Hình 2.1 Hình ảnh cắt từ video thí nghiệm đầu bài 31

Hình 2.2 Hình ảnh đặt vấn đề đầu bài 31

Hình 2.3 Hình ảnh cắt từ video khúc xạ ánh sáng 31

Hình 2.4 Đường đi của tia sáng qua mặt phân cách giữa hai môi trường 32

Hình 2.5 Định luật khúc xạ ánh sáng 32

Hình 2.6 Chiết suất tỉ đối 32

Hình 2.7 Chiết xuất tuyệt đối 33

Hình 2.8 Mối liên hệ của chiết xuất và vận tốc 33

Hình 2.9 Tính thuận nghịch của ánh sáng 33

Hình 2.10 Tổng kết bài học 34

Hình 2.11 Mô phỏng khúc xạ ánh sáng 34

Hình 2.12 Bài tập vận dụng 34

Hình 2.13 Hình ảnh thí nghiệm đường đi của tia sáng 35

Hình 2.14 Mô hình thí nghiệm Phản xạ toàn phần 35

Hình 2.15 Hình ảnh thí nghiệm Phản xạ toàn phần 35

Hình 2.16 Biểu thức góc giới hạn phản xạ toàn phần 36

Hình 2.17 Định nghĩa Phản xạ toàn phần 36

Hình 2.18 Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần 36

Hình 2.19 Bảng so sánh hai loại phản xạ 37

Hình 2.20 Hình ảnh thực của cáp quang 37

Hình 2.21 Tổng kết bài học 37

Hình 2.22 Bài tập vận dụng 38

Hình 2.23 Một số hiện tượng dựa tr n định luật Phản xạ toàn phần 38

Hình 2.24 Cấu tạo lăng nh 38

Hình 2.25 Hình ảnh biểu diễn hình học và đặc trưng của lăng nh 39

Hình 2.26 Hình ảnh tán sắc ánh sáng 39

Hình 2.27 Hình ảnh định nghĩa tán sắc ánh sáng 39

Hình 2.28 Hình ảnh cắt ra từ mô phỏng 40

Hình 2.29 Hình ảnh mô tả đường truyền của tia sáng 40

Hình 2.30 Hình ảnh nhận xét về tia ló và góc lệch D 40

Hình 2.31 Hình ảnh các công thức của lăng nh 41

Hình 2.32 Ghi chú trong trường hợp đặc biệt 41

Hình 2.33 Hình ảnh máy quang phổ ứng dụng của lăng nh 41

Hình 2.34 Tổng kết bài học 42

Hình 2.35 Bài tập vận dụng 42

MỞ ĐẦU

1 ý do chọn đề tài

Hiện nay, nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mới

nền giáo dục là một trong những trọng tâm của sự phát triển đó Để đáp ứng

nhu cầu của xã hội, ngành Giáo dục đã có sự thay đổi về mọi mặt, đặc biệt là

về phương pháp và phương thức giảng dạy

thông tin và truyền thông (CNTT&TT) Với E-Learning, việc học là linh hoạt

mở Người học có thể học bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, với bất cứ ai, học những vấn đề bản thân quan tâm, phù hợp với năng lực và sở th ch, phù hợp với y u cầu công việc… mà chỉ cần có phương tiện là máy t nh và mạng Internet Phương thức học tập này mang t nh tương tác cao, sẽ hỗ trợ bổ sung cho các phương thức đào tạo truyền thống góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy

Việc nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục đào tạo là một trong những nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của đất nước và cá nhân E-Learning sẽ là một phương thức dạy và học rất phù hợp trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng y u cầu xã hội Mô hình này đã tạo

ra những yếu tố thay đổi sâu sắc trong giáo dục, yếu tố thời gian và hông gian sẽ hông còn bị ràng buộc chặt chẽ, người học có thể tham gia học tập

mà hông cần đến trường Sự chuyển giao tri thức hông còn chiếm vị tr hàng đầu của giáo dục, người học phải học cách truy tìm thông tin bản thân cần, đánh giá và xử l thông tin để biến thành tri thức qua giao tiếp

Thuật ngữ E-Learning đã trở n n quen thuộc tr n thế giới trong một vài thập ỉ gần đây Cùng với sự phát triển của tin học và truyền thông, các phương thức giáo dục ngày càng được cải tiến nâng cao chất lượng, tiết iệm

thời gian và tiền bạc cho người học Ngay từ hi mới ra đời, E-Learning đã xâm nhập vào hầu hết các hoạt động huấn luyện và đào tạo của các nước tr n thế giới, được chứng minh qua sự thành công của hệ thống giáo dục hiện đại

có sử dụng phương pháp E-Learning của nhiều quốc gia như Mĩ, Anh, Nhật…

ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH LỚP 11”

M c đ ch nghi n c

Thiết kế bài giảng điện tử để sử dụng trong hình thức E-learning tổ chức dạy học phần Quang hình (Vật lý lớp 11) nhằm nâng cao kết quả dạy học

3 Đối tượng và phạm vi nghi n c

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình chiếm lĩnh iến thức của HS khi học phần Quang hình (Vật lý 11)

- Phạm vi nghiên cứu: Tổ chức cho HS tự học nhờ sự hỗ trợ của bài giảng E-learning khi học phần Quang hình (Vật lý 11)

4 Giả th yết khoa học

Nếu xây dựng bài giảng điện tử phần Quang hình (Vật lý 11) đáp ứng tiêu chí cho bài giảng điện tử sẽ trợ giúp được quá trình dạy học, qua đó nâng cao kết qủa dạy học

5 Nhiệm v nghi n c

- Nghiên cứu về lí luận và cách sử dụng bài giảng điện tử

- Nghiên cứu một số công cụ thiết kế bài giảng điện tử

- Điều tra thực trạng về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học phần Quang hình và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này

Phương pháp nghi n c

6.1 Nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Nghiên cứu thực tiễn về sử dụng bài giảng điện tử trong phần Quang hình

- Điều tra cơ bản bằng quan sát và trao đổi ý kiến với GV, HS về tính khả thi của việc học tập phần Quang hình thông qua bài giảng điện tử

- Nghiên cứu thực trạng việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học phần Quang hình và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này

6.3 Dự kiến thực nghiệm sư phạm

Dự kiến thực nghiệm sư phạm để đánh giá t nh hả thi, kiểm chứng hiệu quả của việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc tổ chức dạy học phần Quang hình

E-1.1 Lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học

1.2 Công cụ thiết kế bài giảng điện tử

1.3 Điều tra thực tế về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học phần Quang hình

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ

2.1 Mục tiêu dạy học phần Quang hình

2.2 Kiến thức vật lí trong phần Quang hình

2.3 Kết quả xây dựng bài giảng hỗ trợ dạy học phần Quang hình

2.4 Tiến trình tổ chức dạy học phần Quang hình

CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đ ch, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ Í UẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG

E- EARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH

1.1 ận về sử d ng bài giảng điện tử t ong dạy học

1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử

Bài giảng điện tử: là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ

kế hoạch hoạt động dạy học đều được chương trình hoá do GV điều khiển thông qua môi trường multimedia do máy vi tính tạo ra Cũng có thể hiểu bài giảng điện tử là những tệp tin có chức năng chuyển tải nội dung giáo dục đến

HS

E-Learning (viết tắt của Electronic Learning) là thuật ngữ mới

nhiều cách hiểu về E-Learning

học tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông, đặc biệt là công nghệ thông tin

Theo quan điểm hiện đại, E-Learning là sự phân phát các nội dung học

sử dụng các công cụ điện tử hiện đại như máy t nh, mạng vệ tinh, mạng Internet, Intranet,… trong đó nội dung học có thể thu được từ các website, đĩa

CD, băng video, audio… thông qua một máy t nh hay tivi; người dạy và người học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dưới các hình thức như: thư điện tử (e-mail), thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum), hội thảo, video…

1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử

1.1.2.1 Ưu điểm

- Không bị giới hạn bởi không gian và thời gian: Hiện nay mạng thông tin Internet không còn quá xa lạ với chúng ta Một khoá học E-learning được

chuyển tải qua mạng tới máy tính của người học, điều này cho phép các học viên có thể học bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu

- T nh hấp dẫn: Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, những bài giảng E- learning với những hình ảnh minh hoạ, âm thanh sống động đã tăng th m

t nh hấp dẫn của bài học Người học giờ đây hông chỉ còn nghe giảng một cách khô khan mà còn được xem những v dụ minh hoạ trực quan, thậm ch còn có thể tiến hành tương tác với bài học n n hả năng nắm bắt iến thức cũng tăng l n

- T nh linh hoạt: Người học bằng bài giảng điện tử có thể học bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu, tùy thuộc vào nhu cầu của người học mà chỉ cần có thiết bị ết nối được Internet

- Dễ tiếp cận và dễ truy cập: Người học có thể truy cập vào bài giảng một cách dễ dàng chỉ cần có thiết bị ết nối với Internet Ch nh bởi vậy bài học điện tử đã dần trở thành phương thức dạy học mới và tiện ch

- T nh cập nhật: Nội dung hoá học thường xuy n được cập nhật và đổi mới nhằm đáp ứng và phù hợp cho học vi n

- Tăng số lượng học vi n: Với bài giảng điện tử thì số lượng học vi n hông có giới hạn và hông hề phân biệt về tuổi tác, nhận thức

- Về ph a nội dung học tập

+ Không n n đưa ra các nội dung quá trừu tượng, quá phức tạp vào bài giảng vì như vậy học viên sẽ khó hình dung kiến thức và lĩnh hội kiến thức

- Hệ thống E-learning cũng hông thay thế được việc dạy học tr n lớp

- Đòi hỏi người học phải có hiểu biết nhất định về công nghệ Internet

- Người dạy mất há nhiều thời gian để chuẩn bị

1.1.3 Các hình thức sử dụng bài giảng điện tử

Có 2 hình thức sử dụng bài giảng điện tử:

+ Sử dụng bài giảng điện tử để dạy HS tr n lớp, với cách sử dụng này

số lượng HS tiếp xúc với bài giảng sẽ bị giới hạn là chỉ có học HS trong lớp

và thời gian học với bài giảng điện tử cũng bị giới hạn

+ Sử dụng bài giảng điện tử ết hợp với mạng Internet để đưa bài giảng l n mạng, với cách sử dụng này số lượng người học sẽ nhiều hơn, người học sẽ phong phú hơn và có thể học mọi lúc mọi nơi chỉ cần có thiết bị được ết nối Internet

1.1.4 Quy trình thiết kế bài giảng điện tử và tổ chức dạy học có sử dụng bài giảng điện tử

Các bước xây dựng và sử dụng bài giảng E-learning:

Bước 1: Xác định m c tiêu và kiến th c cơ bản của bài học

Người thực hiện là giảng viên và tổ bộ môn Phải bám sát nội dung chương trình chuẩn của Bộ giáo dục; nghiên cứu giáo trình và tài liệu tham khảo; xác định nội dung trọng tâm Tr n cơ sở đó xác định đ ch cần đạt tới của cả bài về kiến thức, ĩ năng, thái độ Đó ch nh là mục tiêu của bài Trong dạy học, mục tiêu phải chỉ rõ trong bài, khi học xong HS đạt được cái gì

Những nội dung đưa vào chương trình và sách giáo hoa, giáo trình phải được chọn lọc, được sắp xếp một cách lôgíc, khoa học, đảm bảo t nh sư phạm và thực tiễn cao

Bởi vậy, cần bám sát vào chương trình dạy học và sách giáo khoa và giáo trình bộ môn Căn cứ vào đó để lựa chọn kiến thức cơ bản là nhằm đảm bảo tính thống nhất của nội dung dạy học

Bước 2: Xây dựng kho tư iệu ph c v bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Nguồn tư liệu này thường được lấy từ một phần mềm dạy học nào đó hoặc từ internet, hoặc được xây dựng mới bằng đồ hoạ, ảnh chụp, quay video, các phần mềm cắt ghép nhạc, chỉnh sửa video

Khi tiến hành, cần chọn lựa các phần mềm dạy học có sẵn cần dùng đến trong bài học để đặt liên kết Xử lý các tư liệu thu được để nâng cao chất lượng về hình ảnh, âm thanh Khi sử dụng các đoạn phim, hình ảnh, âm thanh cần phải đảm bảo các yêu cầu về mặt nội dung, phương pháp, thẩm mỹ và ý

đồ sư phạm

Sau hi có được đầy đủ tư liệu cần dùng cho bài giảng điện tử, phải tiến hành sắp xếp tổ chức lại thành thư viện tư liệu

Bước 3: Xây dựng kịch bản bài giảng

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Ở bước này, cần thực hiện chi tiết và cần phải tuân thủ các nguyên tắc sư phạm, nội dung cơ bản, đảm bảo mục tiêu bài học (cả về mặt kiến thức và kỹ năng)

Thực hiện các bước trong các nhiệm vụ dạy học: Xây dựng các bước dạy học, xây dựng sự tương tác người dạy và người học, xây dựng các câu hỏi tương tác, lắp ghép các bước lại thành quá trình dạy học

Bước 4: Lựa chọn công c và số hóa kịch bản

Người thực hiện là giảng viên và nhóm kỹ thuật Tiêu chí cần căn cứ vào nhu cầu của người sử dụng, căn cứ vào nguồn tài ch nh, căn cứ vào trình

độ của cán bộ kỹ thuật sử dụng công cụ như thế nào

Các công cụ: có nhiều công cụ, chẳng hạn Adobe Presenter, Lecture Marker, iSpring,… các phần mềm này có khả năng t ch hợp với Powerpoint nên dễ dàng sử dụng và học tập

Các bước để số hóa kịch bản: Xây dựng được bài giảng bằng MS Powerpoint Quá trình xây dựng phải đảm bảo các bước trong quá trình dạy học; Ghi âm, thu hình (quay video giảng viên giảng bài); Biên tập video, âm thanh; Sử dụng phần mềm để đồng bộ bài giảng

Bước 5: Chạy thử chương t ình, sửa chữa và đóng gói sản phẩm

Người thực hiện là nhóm kỹ thuật Công việc gồm: chạy thử chương trình, kiểm soát lỗi và chỉnh sửa bài giảng Sau đó, đóng gói bài giảng theo định dạng phù hợp với mục đ ch y u cầu Kết thúc bước này ta đã có sản phẩm bài giảng trực tuyến

Trong mỗi bước của quy trình tr n, người thực hiện có thể là giảng viên hoặc nhóm kỹ thuật hoặc cả hai hoặc cả hai cùng phối hợp

1.2 Công c thiết kế bài giảng điện tử

1.2.1 Phần mềm ISpring suite 8

Thanh công cụ của iSpring

PowerPoint

Thu âm lời giảng: Nên sử

dụng máy tính có chất lượng thu âm

tốt để có được bài giảng với chất

lượng âm thanh cao như hông có

tạp âm hoặc tiếng nhiễu

Bước 1: Vào Ispring Suite,

chọn Record Audio, xuất hiện cửa

sổ Record Audio Narration, như b n

dưới:

Hình 1.1 Giao diện phần mềm iSpring

Hình 1.2 Cửa sổ thu âm lời giảng

Bước 3: Sau hi đã hoàn tất

việc thu âm, muốn nghe lại hoặc

chỉnh sửa xóa đoạn âm thanh ta vào

nút Manage Narration trên thanh công

cụ, nhấn tam giác để nghe thử Muốn

làm câm âm thanh đã chèn ta nhấn

phải chuột vào phần Audio (sóng âm)

của trang rồi chọn Mute clip, để chèn

âm thanh khác ta có thể chọn nút

Record Audio ph a tr n để ghi âm lại

hoặc nhấn phải chuột vào đối tượng, chọn Change Audio Clip rồi tìm file 5 cần chèn nhấn Open Muốn xóa đoạn âm thanh, ta nhấn phải chuột vào slide

Hình 1.3 Cửa sổ chỉnh sửa đoạn ghi âm

chứa nó rồi chọn Delete Muốn thoát cửa sổ và lưu lại ta nhấn chọn nút Save

& Close phía trên bên trái

Lưu ý: Tại cửa sổ Ispring Narration Editor, ta cũng có thể thao tác thu

âm và ghi hình bằng webcam nhưng huyến cáo hông n n sử dụng - Ta cũng có thể chèn âm thanh từ b n ngoài vào thay thế file âm thanh đã có Ghi hình GV:

Bước 1: Vào Ispring Suite, chọn Record Video, xuất hiện cửa sổ Record Video Narration, như b n dưới Các chức năng tương tự như cửa sổ ghi âm lời giảng

Bước 2: Để tiến hành ghi

hình ta chỉnh tư thế ngay ngắn

trong webcam rồi nhấn vào nút

Start Record, chờ một chút rồi bắt

đầu giảng bài để ghi hình, để tạm

dừng nhất vào nút Pause, để kế

thúc nhấn vào nút Stop (nút vuông)

rồi nhấn vào nút tam giác để xem thử Nếu chất lượng âm thanh và hình ảnh không tốt ta nhấn lại vào nút đỏ Start Record để thu lại (nếu xuất hiện thông báo thu lại thì chọn nút Yes) rồi thực hiện lại các thao tác Để hoàn tất nhấn chọn OK

Bước 3: Để xem thử, xóa, chỉnh sửa, thay thế… ta thực hiện thao tác bước 3 của phần thu âm lời giảng ở trên

Quản lý lời giảng thông qua công c Manage Narration

Vào Ispring Suite, chọn Manage Narration, giao diện như b n dưới xuất hiện

Với công cụ Manage Narration ta có thể thực hiện các thao tác sau:

- Chèn âm thanh lời giảng vào từng slide: Import Audio

Hình 1.4 Cửa sổ tiến hành ghi hình

- Chèn video vào menu thông tin GV (lề giao diện bài giảng): Import Video

- Chèn âm thanh vào làm

nền cho tất cả các slide: Import

- Trình chiếu với hiệu ứng:

Preview with anmations

- Cắt ngắn, làm câm tiếng, xóa đoạn âm thanh…

Chèn âm thanh vào bài giảng:

Bước 1: Vào thẻ Ispring Suite, tại thẻ công cụ chọn Manage Narration, chọn slide cần chèn rồi nhấn vào nút Import Audio, tìm đến ổ đĩa chứa thư mục có file cần chèn vào, chọn file cần chèn

Lưu ý: T ch vào dòng thông báo One audio file to each slide để chèn

âm thanh vào slide đang chọn, còn nếu tích vào dòng Audio files across slides sẽ có các tùy chọn chèn vào tất cả slide cho đến khi hết đoạn âm thanh

… ( hông huy n dùng) Nhấn Open để hoàn tất, nhấn nút Play b n dưới slide hiển thị để xem kết quả

Để chèn vào trang khác ta chọn slide rồi lặp lại thao tác cho đến khi hoàn tất thì nhấn nút Save & Close để kết thúc

Bước 2: Muốn nghe âm thanh của slide nào ta nhấn chọn slide đó rồi nhấn vào nút Play ở dưới, để dừng xem ta nhận vào nút Stop

Hình 1.5 Cửa sổ Manage Narration

Bước 3: Muốn làm câm âm

thanh đã chèn vào slide ta nhấn

phải chuột vào phần sóng âm bên

dưới giao diện tại phần Audio,

chọn Mute Clip

Bước 4: Muốn thay thế

đoạn Audio khác ta có thể nhấn

phải chuột vào vùng sóng âm,

chọn Change Audio Clip, tìm đến ổ đĩa chứa file âm thanh cần chèn, chọn rồi nhấn Open Hoặc có thể nhấn phải chuột chọn Delete để xóa âm thanh rồi thực hiện lại thao tác chèn mới như tại “Bước 1”

Bước 5: Để cắt ngắn đoạn âm thanh ta đưa chuột đến cạnh đầu hoặc cuối của phần sóng âm ở mỗi slide b n dưới, nhấn phải chuột, chọn Edit Clip, cửa sổ bên cạnh xuất hiện nhấn chuột nhấn chuột vào sóng âm, giữ chuột trái

di chuột để chọn đoạn cần xử lý, rồi ta thực hiện các thao tác như Delete để cắt bỏ đoạn âm thanh; Silence làm câm đoạn âm thanh đã bôi đen; Trims:

giữ lại đoạn âm thanh đã chọn, bỏ các đoạn âm thanh hác đi; Adjust Volume

để chỉnh âm thanh to nhỏ; Muốn cho âm thanh to lên chọn Fade in hoặc bé dần đi chọn Fade Out

Bước 6: Để hoàn tất việc chèn âm thanh ta nhấn chọn Save & Close

Hình 1.6 Cửa sổ chỉnh sửa ghi âm

Chèn Video ra lề của giao

diện bài giảng:

Narration, chọn nút Import Video,

rồi tìm đến ổ đĩa và thư mục chứa

file Video cần chèn, chọn phim,

tích chọn trang hoặc vị trí cần chèn

(giống phần chèn âm thanh ở mục

5.1), nhấn Open để hoàn tất Nhấn chọn Save & Close để kết thúc

Lưu ý: Đoạn phim sẽ không nằm trong Slide mà nằm trên giao diện của phần mềm, khi xuất bản muốn xem được trong phần thiết lập giao diện, tại Presenter Video ta chọn chế độ hiển thị Video

Chèn trang web vào trang

bài giảng

Bước 1: Mở trình duyệt, nhập

địa chỉ trang web cần truy cập, tìm

đến nội dung cần liên kết trang bài

giảng, copy đường dẫn của trang

web cần chèn

Bước 2: Mở lại bài giảng,

chọn trang cần chèn chọn Ispring Suit 8, chọn Web Object cửa sổ như hình bên xuất hiện

Bước 3: Tại cửa sổ chèn trang web, nếu chọn chèn địa chỉ trang web vào ta để nguyên chế độ Web address (còn nếu muốn chèn mã nhúng từ các trang web vào thì ta chọn dòng Embed code rồi làm tương tự như với web) xóa giao thức đang có đi rồi nhấn chuột vào để dán địa 10 chỉ đã copy ở trên vào, nhấn nút Preview để xem kết quả Nếu muốn trang web hiện thị trong

Hình 1.7 Cửa sổ chèn video

Hình 1.8 Cửa sổ chèn web vào trang

bài giảng

slide ta tích chọn Display in slide, chọn Custom để xuất hiện mặc định, muốn đặt ch thước khác ta tích vào dòng Custom rồi chọn Full Slide, muốn thiết lập thời gian xuất hiện ta nhấn chọn Show after rồi nhấn OK để hoàn tất (muốn tự thiết lập ch thước hiển thị của trang web ta tích chọn dòng Display in a new brower window rồi chỉnh các thông số ch thước)

Bước 4: Tại trang bài giảng, nhấn vào hình ảnh trang web hiển thị rồi chỉnh ch thước hoặc sắp xếp lại vị tr như với ảnh, trình chiếu Powerpoint, sau khi Publish ta có thể nhấn vào đối tượng để mở trang web ra xem

Bước 5: Để xóa trang web ta có thể xóa trực tiếp trên trang hoặc vào lại Web Object để xóa đường dẫn rồi nhấn OK

Chèn file Flash (swf):

Chọn trang cần chèn, nhấn chọn nứt Ispring Suite 8, chọn nút Flash

Movie, tại cửa sổ ta tìm đến mục chứa đoạn video cần chèn, chọn file video

sau đó nhấn Open để hoàn tất Một cửa sổ xuất hiện, tại đây ta thấy vừa chọn

xuất hiện, ta nhấn xem thử Nếu muốn file xuất hiện sau bao nhiêu thời gian

ta nhập thời gian vào ô Show after

Tạo bài tập trắc nghiệm

Tại cửa sổ soạn thảo, nhấn

chọn Ispring Suite 7, chọn “Quiz”

chương trình sẽ kích hoạt phần mềm

iSpring QuizMaker cho phép soạn

bài trắc nghiệm hoặc phiếu khảo sát

Người dùng có thể chọn một bài trắc

nghiệm đã soạn trước đó hoặc soạn

mới từ giao diện khởi tạo như b n

Trong đó:

- Graded Quiz: Tạo một bài tập trắc nghiệm mới

Hình 1.9 Cửa sổ tạo bài tập trắc nghiệm

- Survey: Tạo phiếu điều tra

Chương trình soạn bài tập trắc nghiệm này cho phép soạn 11 kiểu và

12 kiểu câu khảo sát khác

Thiết lập chuẩn đóng gói bài giảng và xu t bản bài giảng

Sau khi hoàn tất các thiết lập

cho bài giảng như ở trên, ta lựa

chọn đóng gói bài giảng E-Learning

theo chuẩn AICC, SCORM 1.2 và

SCORM 2004 (2nd, 3rd, 4th

edition); tương th ch với hầu hết các

LMS n hư Moodle, Blac Board,

Saba, CourseMill, Litmos, SCORM,

…

Bước 1: Sau khi chọn thẻ Publish, ta chọn một trong các định dạng sau

để đóng gói bài giảng:

- Đóng gói dạng Web, đóng gói ra đĩa CD, đóng gói dạng Ispring Learn , đóng gọi dạng LMS

Bước 2: Tại Local Folder kiểm tra đường dẫn và thư mục bài giảng sẽ được đóng gói Nếu muốn thay đổi thư mục đóng gói ta nhấn vào Browse rồi tìm chọn thư mục lưu trữ

Hình 1.10 Cửa sổ chọn các dạng câu

hỏi hảo sát

Hình 1.11 Cửa sổ đóng gói bài giảng

Bước 3: Nhấn nút Publish và chờ, hi nào đóng gói xong bài giảng sẽ

mở ra cho chúng ta chạy thử Để mở bài giảng đã đóng gói ta tìm đến thư mục đóng gói, chạy file HTML5 là được

Bước 4: Sau khi xuất bản, tại cửa sổ chương trình bài giảng tự chạy ta

có thể nhấn vào nút Des top để chọn các chế độ xem tr n điện thoại hoặc máy tính bảng Nếu muốn xem dạng web thì ta nhấn vào View in Browser rồi chọn trình duyệt 29 để xem Nếu muốn chạy lại từ đầu hoặc nếu mất âm thanh ta nhấn vào nút Refresh Trong quá trình chạy bài giảng ta có thể sử dụng nút điều khiển để thao tác hoặc bỏ qua Muốn dừng lại ở trang nào đó ta nhấn nút Pause rồi nhấn phim chạy hoặc dừng

1.2.2 Phần mềm Avidemux

Cắt Một Đoạn Video

Bước 1: Sau hi tải về máy t nh

bạn hởi động chương trình

Click Menu File chọn Open để mở

Video cần cắt ra

Hình 1.12 Cửa sổ mở video cần cắt Bước 2: Tại đây bạn Click

nút Play để cho đoạn Video đó chạy,

bạn xác định đoạn cần cắt và nhấn

nút Pause để dừng lại sau đó bạn

nhấn vào nút có ghi chữ A để đánh

dấu đoạn đầu cần cắt

Bước 3: Sau hi đã xác định được đoạn đầu bạn tiếp tục nhấn nút Play

đề chạy tiếp rồi lại xác định đoạn cuối của Video cần cắt nhấn nút Pause sau

đó nhấn nút có ghi chữ B để xác định đoạn sau của Video cần cắt

Hình 1.13 Cửa sổ chọn Video cần cắt

Bước 4: Vậy là bạn đã xác

định được đoạn Video cần cắt

- Để cắt đoạn này đi bạn

Bước 6: Lưu File, bạn click

chọn File sau đó Clic Save để lưu

Video đó lại

1.3 Điề t a thực tế về việc sử d ng bài giảng điện tử t ong việc dạy học phần Q ang hình

1.3.1 Mục đích điều tra

Điều tra thực trạng sử dụng E-Learning trong dạy học phần quang hình

ở các trường phổ thông để biết được những thuận lợi và hó hăn trong việc

sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học phần Quang hình

Hình 1.14 Cửa sổ cắt video

Hình 1.15 Cưa sổ lựa chọn định dạng

Hình 1.16 Cửa sổ lưu video

1.3.2 Phương pháp điều tra

Điều tra bằng phiếu:

+ Điều tra bằng câu hỏi nhiều lựa chọn

+ Điều tra bằng câu hỏi mở

1.3.3 Những thuận lợi và khó khăn

Ưu điểm: Đây là phương pháp rất thực nghiệm đảm bảo trong một thời gian ngắn chúng ta thu được nhiều thông tin Phương pháp này đảm bảo tính khuyết danh cao và thông tin khách quan cao

Nhược điểm: Việc thu hồi bảng hỏi thường hông đầy đủ và các câu trả lời trong bảng hỏi thường hông thu được hết, do đó ảnh hưởng t nh đại diện của thông tin và số câu hỏi trong bảng hỏi thường hông được nhiều

Không thể chủ động nắm chắc đối tượng trả lời phỏng vấn có đúng yêu cầu của đề tài hay hông cũng như t nh xác thực của những ý kiến trả lời (có thể có phần “ảo” trong số những ý kiến thu được )

1.3.4 Kết quả điều tra

1.3.4.1 Kết quả điều tra HS

Theo khảo sát thực tế, chúng tôi đã hảo sát ý kiến của GV Vật lý ở trường THPT Ngô Gia Tự, trường THPT Đa Phúc và các em HS ở trường THPT Đa Phúc và thấy rằng :

+ Có tới 87.32% HS các trường phổ thông đã biết đến bài giảng điện

tử, 7.05% các em cho biết rằng biết đến bài giảng điện tử nhưng chưa được học và 5.63% còn lại là các em HS vẫn còn lạ lẫm với bài giảng điện tử

+ Khảo sát mức độ cần thiết sử dụng bài giảng điện tử trong bộ môn Vật lý cho thấy mức độ cần thiết chiếm 74,65%, rất cần thiết là 22,54% và 2,81% là không cần thiết

+ Mức độ sử dụng Internet hoặc bài giảng điện tử của HS phổ thông,

sử dụng rất thương xuy n 8,45%, thường xuyên chiếm 45,07%, sử dụng ít 39,44% và không sử dụng là 7,04%

+ Khảo sát cho thấy mức độ sử dụng bài giảng điện tử trong học tập của HS THPT cho thấy rất mong muốn chiếm 19,72%, mong muốn 38,03%, bình thường 40,97% và không mong muốn chiếm 1,01%

+ Về khả năng tự học môn Vật lý đa phần các em HS tự hoàn thành tốt nhiệm vụ chiếm 59,76%, hoàn thành đa số nhiệm vụ 32,39%, tự hoàn thành ít nhiệm vụ 2,82%, không có khả năng tự hoàn thành nhiệm vụ 5,63% Mong muốn của HS về việc GV tổ chức bài giảng điện tử:

Hướng dẫn em tìm hiểu hiện tượng Vật lí ở internet/ bài giảng điện tử trước khi học 15,4 9%, hướng dẫn em tự học kiến thức mới qua bài giảng điện tử trước khi tới lớp 12,68 %, tổ chức em vận dụng kiến thức trên lớp sau khi học kiến thức ở nhà qua bài giảng điện tử 21,13%, tổ chức em vận dụng kiến thức trên lớp sau khi học kiến thức làm bài tập, giải thích hiện tượng vật lí trên internet bài giảng điện tử 50,7%

+ Khảo sát cũng cho thấy học bằng bài giảng điện tử giúp cho em HS

tự học tốt hơn 7,04%, 21,13% giúp HS hiểu rõ kiến thức Vật lý, 40,99% hứng thú hơn với bài học, 22,54% nhớ kiến thức lâu hơn và 8,3% là ý iến khác

+ Những hó hăn trong quá trình lĩnh hội kiến thức khi học với bài giảng điện tử như chưa quen sử dụng bài giảng điện tử 22,54 %, khả năng tự học hạn chế 33,8 %, không thấy hó hăn gì 26,59 %, iến thức trong bài giảng không rõ ràng 17,07%

+ Những mong muốn để học với bài giảng điện tử tốt hơn : Phần lớn các em HS muốn nội dung bài giảng sinh động hơn chiếm 38,03%, tiếp theo

đó là GV hướng dẫn cách học với bài giảng điện tử 35,17%, sử dụng bài giảng điện tử ở nhà làm bài tập 14,08% và 9,9% là sử dụng bài giảng điện tử

ở nhà học kiến thức mới và 2,82% còn lại là mong muốn GV trình bày bảng

và giảng kỹ hơn

+ Sự cần thiết của việc sử dụng bài giảng điện tử để học phần Quang hình : ở mức độ không cần thiết là 7,04%, cần thiết 74,65%, rất cần thiết là 18,31% Như vậy có thể thấy HS rất mong muốn được tiếp xúc với bài giảng điện tử để học học phần Quang hình, giúp các em nắm bắt kiến thức và tự động nắm bắt kiến thức một cách chủ động và linh hoạt hơn

1.3.4.2 Kết quả điều tra GV

Theo khảo sát thực tế, chúng tôi đã hảo sát ý kiến của các GV Vật lý

ở các trường THPT Ngô Gia Tự và THPT Đa Phúc và thấy rằng :

+ Kết quả khảo sát số lượng GV có đến 86,3% đã sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Vật lí cho HS và 13,7% thì chưa từng Như vậy bài giảng điện tử đang dần trở thành một phương thức dạy học mới và phổ biến trong các trường THPT

+ Khảo sát cũng cho thấy việc GV sử dụng bài giảng điện tử để dạy

HS với những chủ đề dạy học các chương như : Quang hình, từ trường, cơ sở của nhiệt động lực học, chất rắn và chất lỏng, nhưng vẫn còn hạn chế do trình độ tin học còn yếu

+ Có 83,7% câu trả lời là có và 16,3% là không cho câu hỏi về việc sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Vật lí có phù hợp với bối cảnh của trường mình dạy hay không? Ta có thể thấy hiện nay Nhà nước đã đẩy mạnh tập chung đầu tư cơ sở vật chất và các trang thiết bị máy móc cho các trường THPT, vì thế việc áp dụng E-Leaning trong dạy học vật l cũng dễ dàng hơn

+ Có 32,1% cho là không cần thiết, 54,2% GV thấy cần thiết và 13.7% rất cần thiết khi sử dụng E-Learning để dạy học chương Quang hình Từ đây

có thể thấy việc sử dụng bài giảng điện tử dạy học phần Quang hình có ý nghĩa rất lớn trong phương thức giảng dạy học phần này, những thí nghiệm trong sách giáo khoa có thể sinh động hơn nhờ các video thí nghiệm hay mô phỏng

+ Khảo sát cũng cho thấy sử dụng E-Learning là hoạt động mới nên

GV chưa có kinh nghiệm chiếm 26,4%, chưa có tài liệu hướng dẫn GV 32,73%, kỹ năng công nghệ của GV hạn chế 11% và nguồn học liệu để thiết

kế bài giảng hạn chế chiếm 29,87% Vậy nhìn chung việc sử dụng công nghệ vào bài giảng còn gặp rất nhiều hó hăn

+ Về sử dụng bài giảng điện tử sử dụng trong dạy học môn Vật lí có những hó hăn gì đối với GV thì chủ yếu do GV chưa thành thạo sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học 26,2% còn nguyên nhân lớn nhất do mất nhiều thời gian chuẩn bị 56,43% và GV chưa có ỹ năng tổ chức dạy học với bài giảng E-learning 20,37%

+ Kết quả khảo sát khi sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Vật lí, GV thấy có những ưu điểm nào đối với HS thì có 24,55% ý kiến cho rằng giúp HS hiểu rõ hơn iến thức Vật lí 24,55%, 12,46% giảm thời gian học của HS, 2,25 giúp HS nhớ lâu kiến thức, 23,94% phát huy được tính tích cực của HS, 27,4% phát huy năng lực tự học của HS, 6% giúp HS vận dụng kiến thức vật lí vào cuộc sống, 3,4% giúp HS phát triển kỹ năng: Giao tiếp, trình bày, lắng nghe, giải quyết vấn đề

Vậy có thể thấy việc sử dụng E-learning trong dạy học góp phần làm cho tiết học trở n n sinh động tạo hứng thú của HS giúp tiết học hiệu quả hơn

+ Về HS sử dụng bài giảng điện tử để học môn Vật lí có những khó hăn gì thì nguy n nhân do HS chưa quen với sử dụng bài giảng điện tử chiếm 32,96%, 11,2% kỹ năng công nghệ thông tin hạn chế, 43,08% do khả năng tự học của HS hạn chế, 12,76% khó tiếp nhận kiến thức ở bài giảng điện

tử

+ Để nâng cao hiệu quả sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học vật lí, cần phải tổ chức cho HS tự học ở nhà với bài giảng điện tử chiếm 19,56%,

hướng dẫn HS sử dụng bài giảng điện tử 44,17%, nâng cao chất lượng bài giảng điện tử 8,44% và 27,83% GV thường xuyên sử dụng bài giảng điện tử

để dạy học

+ Có 30,75% ý kiến nên tổ chức cho HS ở nhà tự học kiến thức mới ở bài giảng điện tử, trên lớp cho HS vận dụng kiến thức sau khi học kiến thức ở nhà 41,28% và sử dụng bài giảng điện tử trên lớp dạy kiến thức mới 27,97%

để nâng cao hiệu quả sử dụng bài giảng điện tử dạy học phần Quang hình

Kết luận chương 1

Tr n cơ sở những nội dung được trình bày ở chương I ở trên, chúng tôi thấy bài giảng điện tử là một hình thức tổ chức dạy học hiệu quả và khả thi, tận dụng tiến bộ của phương tiện điện tử, internet để truyền tải các kiến thức

và ĩ năng đến những người học là cá nhân và tổ chức ở bất ì nơi nào tr n thế giới tại bất kì thời điểm nào

Sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học giúp GV nâng cao chất lượng giảng dạy, tạo động cơ học tập, kích thích hứng thú nhận thức của HS,

HS còn tích cực chủ động sáng tạo trong việc học, qua đó ỹ năng tự học được rèn luyện và năng lực tự học của bản thân được nâng lên Vận dụng bài giảng điện tử thì giúp GV thay đổi phương pháp dạy của mình theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS

Vận dụng những lí luận trên chúng tôi sẽ thiết kế bài giảng điện tử sử

để dạy học phần Quang hình lớp 11

CHƯƠNG THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC PHẦN QUANG

HÌNH VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ

HS sẽ được tìm hiểu về ba định luật cơ bản của quang hình học: định luật truyền thẳng ánh sáng, định luật phản xạ ánh sáng, định luật khúc xạ ánh sáng

và tìm hiểu thêm về hiện tượng phản xạ toàn phần Bên cạnh đó, HS còn được tìm hiểu thêm về một số dụng cụ quang thường dùng: lăng nh, thấu kính, kính lúp, kính hiển vi, nh thi n văn,…

2.1.1 Kiến thức

- Trả lời được câu hỏi: Hiện tượng húc xạ là gì? Nhận ra trường hợp giới hạn i = 00

- Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng

- Trình bày được các hái niệm chiết suất tuyệt đối và chiết suất tỉ đối Viết được hệ thức giữa chiết suất tỉ đối và chiết suất tuyệt đối

- Viết và vận dụng các công thức của định luật húc xạ ánh sáng

- N u được nhận xét về hiện tượng phản xạ toàn phần qua việc quan sát các thực nghiệm mô phỏng

- N u và nắm được hiện tượng phản xạ toàn phần T nh được góc giới hạn phản xạ toàn phần và n u được điều iện để có phản xạ toàn phần

- Trình bày được cấu tạo và tác dụng dẫn sáng của sợi quang, cáp quang

- Ứng dụng của hiện tượng phản xạ toàn phần trong thực tế

- N u được cấu tạo của lăng nh, công dụng của lăng nh

- Trình bày được hai tác dụng của lăng nh:

+ Tán sắc ánh sáng trắng

+ Làm lệch về đáy một chùm tia sáng đơn sắc

- Viết được các công thức về lăng nh

- N u được các ứng dụng của lăng nh trong hoa học và ỹ thuật

2.1.2 Kĩ năng

- N u được ví dụ thực tiễn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng

- Vận dụng định luật húc xạ ánh sáng để giải bài tập và giải th ch một

số hiện tượng đơn giản trong cuốc sống

- Vẽ được đường đi của tia sáng

- Giải được các bài tập đơn giản về phản xạ toàn phần

- Vẽ đường truyền ánh sáng qua lăng nh

- Vận dụng các công thức lăng nh để giải một số bài tập li n quan

2.1.3 Thái độ

- Có thái độ nghi m túc, chăm chỉ học tập

- Tích cực, hăng hái, hứng thú với bài học, không ồn ào mất trật tự

- Có sự nhìn nhận sâu sắc về hiện tượng một số hiện tượng tự nhiên có

li n quan đến tán sắc ánh sáng và các thiết bị có sử dụng lăng ính

Kiến th c vật ý t ong phần Q ang hình

2.2.1 Khúc xạ ánh sáng

2.2.1.1 Sự khúc xạ ánh sáng

I Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

- Khúc xạ ánh sáng là hiện tượng chùm tia sáng bị đổi phương đột ngột

hi đi qua mặt phân cách giữa 2 môi trường

- Trong hình ảnh minh họa cho

hiện tượng húc xạ ánh sáng

+ SI: tia tới, I điểm tới

+ N’IN: pháp tuyến với mặt

- Tia húc xạ nằm trong mặt phẳng tới (tạo bởi tia tới và pháp tuyến)

và ở b n ia pháp tuyến so với tia tới

- Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữ sin góc tới (sini) và sin góc húc xạ (sinr) luôn hông đổi

21Lưu ý:

+ Nếu n21 >1 thì r < i: Tia húc xạ lệch lại gần pháp tuyến hơn Ta nói môi trường húc xạ chiết quang hơn môi trường tới

+ Nếu n21 < 1 thì r > i: Tia húc xạ lệch xa pháp tuyến hơn Ta nói môi trường húc xạ chiết quang ém hơn môi trường tới

+ Nếu góc tới i = 0 thì góc húc xạ r = 0, tia sáng chiếu vuông góc với mặt phân cách sẽ truyền thẳng

2.2.1.2 Chiết suất của môi trường

I Chiết suất tuyệt đối

- Chiết suất tuyệt đối ( gọi tắt là chiết suất) của môi trường là chiết suất

tỉ đối của môi trường đó với chân hông

- V dụ chiết suất tuyệt đối của môi trường là: n1 =

+ Mọi môi trường trong suốt đều có chiết suất lớn hơn 1

II Chiết suất tỉ đối

- Chiết suấ tỉ đối n21 của môi trường 2 đối với môi trường 1 là tỉ số

giữa các tốc độ truyền ánh sáng v 1 và v 2 trong môi trường 1 và 2: n21 =

III Tính thuận nghịch của sự truyền tia sáng

- Ánh sáng truyền đi theo đường nào thì cũng truyền ngược lại theo đường đó

- Từ t nh thuận nghịch ta suy ra: n21=

2.2.2 Phản xạ toàn phần

2.2.2.1 Hiện tượng phản xạ toàn phần

Khi ánh sáng đi từ môi trường có chiết suất lớn hơn sang môi trường

có chiết suất nhỏ hơn và có góc giới hạn i lớn hơn góc giới hạn igh, thì sẽ xảy

ra hiện tượng phản xạ toàn phần, trong đó mọi tia sáng đều bị phản xạ và hông có tia húc xạ (n1> n2 và sinigh= )

2.2.2.2 Điều kiện để xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần là:

- Điều iện cần và đủ: i igh và n2 < n1