Giá trị nội dung và nghệ thuật nhật ký mãi mãi tuổi hai mươi của nguyễn văn thạc (2018)

Sự bùng nổ trong thể loại nhật ký được biết đến qua cơn sốt “Nhật ký chiến tranh” với cuốn nhật ký mang tên Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc.. Với mong muốn hiểu rõ hơn những gi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -

NGUYỄN THỊ THANH

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

NHẬT KÝ MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI CỦA

NGUYỄN VĂN THẠC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI – 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -

NGUYỄN THỊ THANH

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

NHẬT KÝ MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI CỦA

NGUYỄN VĂN THẠC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

ThS NGUYỄN PHƯƠNG HÀ

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên cho phép tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đến giáo viên, ThS Nguyễn Phương Hà đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ Văn học Việt Nam, khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ tôi và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan, khóa luận với đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật

nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc được hoàn thành

dưới sự cố gắng của bản thân cùng với sự hướng dẫn tận tình của ThS Nguyễn Phương Hà cũng như các thầy cô trong Tổ Văn học Việt Nam

Khóa luận của tôi không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả nào

đã từng công bố Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3- Mục đích nghiên cứu 6

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 7

6- Phương pháp nghiên cứu 7

7- Cấu trúc khóa luận 7

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 8

1.1 Khái niệm thể ký và thể loại nhật ký 8

1.1.1 Khái niệm thể ký 8

1.1.2 Khái niệm nhật ký 10

1.2 Đặc điểm của nhật ký 11

1.3 Tác giả Nguyễn Văn Thạc và nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi 13

1.3.1 Tác giả Nguyễn Văn Thạc 13

1.3.2 Giới thiệu cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi 14

1.3.3 Giá trị và ý nghĩa của nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại 16

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG THỂ HIỆN TRONG NHẬT KÝ MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI 18

2.1 Hiện thực chiến tranh 18

2.1.1 Chiến tranh khốc liệt 18

2.1.2 Chiến tranh với những mất mát đau thương 21

2.2 Hiện thực con người 23

2.2.1 Cái tôi khao khát thực hiện lí tưởng 23

2.2.2 Cái tôi gắn liền với đồng chí, đồng đội 28

2.2.4 Cái tôi trong quan hệ tình yêu lứa đôi 32

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN 37

TRONG NHẬT KÝ MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI 37

3.1 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 37

3.2 Không gian nghệ thuật 39

3.3 Thời gian nghệ thuật 42

KẾT LUẬN 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Ký là một trong những thể loại đặc biệt của văn học Việt Nam, một loại hình văn học trung gian giữa đời sống và văn học Đây là thể loại có nhiều biến thể với hình thức và nội dung đa dạng, phong phú Đặc biệt, nó còn là thể loại mở đầu, đưa đến sự phát triển rực rỡ của chủ nghĩa hiện thực trong nền văn học nghệ thuật Sau năm 1945 văn học Việt Nam có hẳn cả một nền văn học ký Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và hiện thực hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, ký đã in đậm dấu ấn nghệ thuật trong nhiều tác phẩm

1.2 Năm 2005 được coi là năm đánh dấu bước phát triển của thể loại ký Một phát hiện mới được mở ra cho lịch sử phát triển của văn học Việt Nam nói chung, thể ký nói riêng, cụ thể đó là nhật ký Sự bùng nổ trong thể loại nhật ký được biết đến qua cơn sốt “Nhật ký chiến tranh” với cuốn nhật ký

mang tên Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc Tác phẩm Mãi mãi tuổi hai mươi ra đời đã đánh dấu một dấu mốc quan trọng không chỉ đối với

thể ký nói riêng, trong văn học nói chung mà còn cả trong tư tưởng, suy nghĩ lối sống của thế hệ trẻ thanh niên Việt Nam Với cách viết chân thật, tỉ mỉ ghi lại những gian khổ của cuộc kháng chiến chống Mỹ năm 1971-1972, tình cảm, suy nghĩ chân thực của người chiến sĩ khi phải xa gia đình, xa quê hương đã thức tỉnh thế hệ trẻ cần phải sống có mục đích, có lí tưởng và sống

có ích cho đời, cho xã hội

1.3 Mãi mãi tuổi hai mươi chính là tác phẩm mở màn cho hiện tượng

văn học chiến tranh Nó không chỉ gây sốt cho cộng đồng, bạn đọc, nhà nghiên cứu lý luận phê bình văn học mà còn là nguồn cảm hứng để rất nhiều

cuốn nhật ký cùng thể loại ra đời Sau Mãi mãi tuổi hai mươi bạn đọc lại được đón nhận một loạt các tác phẩm nhật ký chiến tranh như Nhật ký Đặng Thùy

Trâm, Nhật ký Chu Cẩm Phong, Nhật ký Dương Thị Xuân Quý, Nhật ký chiến tranh của Nguyễn Văn Vũ Nhật ký chiến tranh chính thức giành một chỗ

đứng trong văn học Việt Nam

Với mong muốn hiểu rõ hơn những giá trị cụ thể về nội dung và nghệ

thuật của cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi và sự ảnh hưởng của thể ký

trong văn học hiện đại, chúng tôi lựa chọn đề tài này nhằm giúp người đọc hiểu sâu hơn những nét đặc sắc của thể loại nhật ký cũng như giá trị về nội

dung và nghệ thuật của tác phẩm Mãi mãi tuổi hai mươi

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ký ra đời muộn hơn so với các loại hình văn học khác và quá trình phát triển của nó gắn liền với quá trình phát triển của văn học bác học Lịch sử phát triển của ký bắt đầu từ Châu Âu Vào thế kỉ thứ XVIII, người ta thấy xuất hiện ký văn học trên một số tạp chí trào phúng Bước sang thế kỉ thứ XIX khi chủ nghĩa hiện thực trở thành một phong trào sáng tác rầm rộ thì ký văn học phát triển rực rỡ Ở Trung Quốc, ký xuất hiện từ trước đời Hán Đến triều đại Đường, Tống, Minh, Thanh loại hình này càng phát triển và ý thức được về thể loại Ở Việt Nam, ký xuất hiện từ thời Lí, Trần Đến đời Lê, Nguyễn, ký văn học có sự phá cách, sự sáng tạo phong phú và đạt được nhiều thành tựu

Sự kiện nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi ra đời đã nhận được sự đồng tình,

ủng hộ và được bạn đọc cả nước đón nhận nồng nhiệt Tác phẩm trở thành tâm điểm của nhiều tạp chí, báo chí, các chương trình phát thanh và truyền hình vì vậy tác phẩm nhanh chóng được công chúng quan tâm và đón nhận Mặc dù gây được tiếng vang lớn nhưng cho đến nay việc nghiên cứu về tác

phẩm Mãi mãi tuổi hai mươi dường như chưa có một công trình riêng, mang

tính chuyên sâu Ở những mức độ khác nhau, chúng tôi điểm qua một số công trình nghiên cứu về cuốn nhật ký và khái quát các bài viết có liên quan tới

nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi

Đánh giá về ảnh hưởng của cuốn nhật ký với thế hệ thanh niên Việt Nam, báo An ninh Thế giới ra ngày 30-4-2005 cho rằng: “Âm hưởng chung của tập nhật ký là tinh thần lạc quan, sẵn sàng ra trận, sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc của một thanh niên trí thức Hà Nội.”

Bàn về nội dung của cuốn nhật ký, báo Lao động ra ngày 6-5-2005 khẳng định: “Điều quan trọng là người viết không quá lên gân và không quá

sa đà vào chuyện riêng tư, vụn vặt Một cuốn nhật ký đáng đọc.” [25]

Khẳng định giá trị tập nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi, báo Tuổi trẻ TP

Hồ Chí Minh ra ngày 21-5-2005 chia sẻ: “Bạn sẽ đọc vào trang sách và bạn sẽ thấy mình đang đọc một trái tim, một tâm hồn…Một tình yêu lí tưởng tiêu biểu của thanh niên thời chiến tranh ấy Chàng trai ra trận, cô gái đi học xa, tình yêu vượt không gian và thời gian chín lên trong tình cảm nhớ thương mong ngóng đợi chờ hi vọng của hai người…”

Trên báo Vietnam.Net, tác giả Bùi Dũng đã dùng những tình cảm chân thành nhất để nói về những trang nhật ký của Nguyễn Văn Thạc: “Nguyễn Văn Thạc gấp lại những trang sách đời khi vừa chớm tuổi hai mươi, khi câu trả lời hạnh phúc còn để ngỏ Ba mươi năm đã qua sau ngày hẹn 30/4/1975.” [3]

Điểm qua các trang báo, chúng ta có thể thấy được sức lan tỏa rộng rãi rõ rệt của cuốn nhật ký đến bạn đọc Nó không chỉ mang đến cho người đọc một thể loại mới mà hơn hết là ý nghĩa sâu xa ẩn chứa bên trong: một con người, một trái tim khao khát lí tưởng, khao khát tình yêu, tự do Nguyễn Văn Thạc không chỉ nói về lí tưởng, tâm tư tình cảm của mình mà những dòng nhật ký của anh là đại diện cho cả một thế hệ trẻ lúc bấy giờ, hăng hái tham gia chiến đấu, cống hiến sức trẻ cho sự nghiệp chung của dân tộc Cuốn nhật ký chính

là ngọn lửa bùng cháy giữa thời đại văn học hiện đại, nó đã truyền nhiệt sống đến hàng triệu trái tim con người Việt Nam Bên cạnh những nét nổi bật về

nội dung của cuốn nhật ký thì những nét mới về nghệ thuật trong thể loại này cũng đóng vai trò quan trọng trong cuốn nhật ký Tính chân thật chính là điều thu hút bạn đọc và là cơ sở để người đọc muốn khám phá Dư âm của cuốn nhật ký sẽ luôn còn mãi theo thời gian, gắn liền với chặng đường của dân tộc Không chỉ tạo được tiếng vang trên báo chí về loại hình nhật ký chiến tranh mà ngay cả giới văn học rất nhiều nhà thơ, nhà văn cũng thu hút bởi sức hấp dẫn của cuốn nhật ký Sau khi đọc cuốn nhật ký, nhà thơ Phạm Tiến Duật

đã không kìm được nỗi lòng mà viết nên những dòng tâm sự gửi đến thế hệ bạn đọc: “Tôi muốn các bạn trẻ bây giờ đọc và nhớ tên anh Tôi muốn các cây bút trẻ bây giờ đọc và nhớ tên anh Có được điều đó trái tim của tuổi trẻ bây giờ sẽ đằm thắm hơn, tha thiết hơn và cương nghị hơn trước cuộc sống mà Nguyễn Văn Thạc và đồng đội đã đánh đổi tính mạng mình để giành lấy cho đời nay và mai sau”

Nhà thơ Thanh Thảo đã giành những vần thơ để ca ngợi về cuốn nhật ký

Mãi mãi tuổi hai mươi

“Ngày các chị các anh nằm xuống

vừa tuổi hai mươi

thôi cũng đành coi như một chuyến đi

về một thế giới khác…”

Bình về bài thơ của Thanh Thảo nhà văn Lê Hoài Lương đã so sánh với

tác phẩm Những người chết trẻ của nữ nhà văn Đông Đức nổi tiếng: Anna

Seghers Ông khẳng định: “Bài thơ nói trên của nhà thơ Thanh Thảo cũng viết

về những người lính ngã xuống tuổi đôi mươi nhưng nó không phải một kiểu phản biện với Anna Seghers, nó có ý nghĩa buồn hơn rất nhiều.”

Quá trình tìm hiểu chúng tôi nhận thấy xoay quanh cuốn nhật ký không dừng lại là các bài báo, các ý kiến của các nhà văn, nhà thơ mà tác phẩm này

còn có các công trình khóa luận, các nghiên cứu tìm hiểu về nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi

Tìm hiểu về giá trị của cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi nhóm tác giả

Lê Phương Ly và Bùi Thảo Mai của trường Đại học Tây Bắc đã triển khai đề

tài: “Đặc sắc trong nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc” Với đề tài này, tác giả đã chỉ ra những nét đặc sắc trong nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi cả về nội dung và nghệ thuật Về nội dung, tác giả đã chỉ ra những

nét đặc sắc về bối cảnh xã hội, cụ thể là hiện thực chiến tranh và con người trong bức tranh ấy hiện lên qua những dòng suy tư của Nguyễn Văn Thạc Về mặt nghệ thuật, tác giả đi sâu vào nghệ thuật trần thuật qua điểm nhìn trần thuật, giọng điệu trần thuật và ngôn ngữ trau truốt ước lệ Tuy nhiên, tác giả mới chỉ khai thác được yếu tố nội dung của tác phẩm chưa khai thác được đặc trưng của thể loại với tác phẩm

Liên quan đến nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi phải kể đến luận văn của tác giả Trần Thị Thu với tên gọi Nhật ký chiến tranh qua sáng tác của một số tác giả tiêu biểu Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thùy Trâm, Chu Cẩm Phong Ở đề

tài này, tác giả miêu tả bức tranh về hiện thực chiến trường và tâm trạng của những người trong cuộc Trong phần nghệ thuật tác giả khai thác những nét riêng biệt của thể loại nhật ký chiến tranh như ngôn ngữ quy ước ẩn dụ, lối ghi chép linh hoạt sáng tạo, giọng điệu trăn trối, di chúc

Ngoài ra còn một số đề tài khác lại nghiên cứu đi sâu về nghệ thuật nổi

bật của cuốn nhật ký, tiêu biểu là công trình nghiên cứu Kết cấu văn học khảo sát qua ba cuốn nhật ký là Mãi mãi tuổi hai mươi, Nhật ký Đặng Thùy Trâm

và nhật ký chiến trường của tác giả Vũ Thị Hoài Thu Đặc biệt nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi là một trong những tác phẩm có giá trị xuất sắc khi được chuyển thể thành phim với nhan đề Mùi cỏ cháy, do Hoàng Nhuận Cầm

chuyển thể kịch bản Bộ phim đã gây được ấn tượng sâu sắc đến người xem

và đoạt giải Cánh diều vàng năm 2012

Nhìn chung mỗi ý kiến, mỗi nhận định đều tập trung đi sâu vào những khía cạnh nhỏ, cụ thể của tập nhật ký, các công trình nghiên cứu cũng đã chạm đến những vấn đề cơ bản nhưng vẫn chưa khai thác nhiều giá trị mà cuốn nhật ký truyền tải Từ những công trình nghiên cứu lẻ tẻ, mang tính chất

gợi mở, chúng tôi quyết định tìm hiểu đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi, với mong muốn có hướng tiếp cận mới những

giá trị nội dung và nghệ thuật mà cuốn nhật ký mang lại

và giàu suy tư tình cảm của người chiến sĩ viết về hiện thực chiến tranh

Thực hiện đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật nhật ký Mãi mãi tuổi hai

mươi của Nguyễn Văn Thạc, chúng tôi muốn làm rõ hơn về thể ký và nhật ký văn

học Qua đó khẳng định những đóng góp mới về mặt thể loại của nhật ký trong nền văn học Việt Nam và giá trị tập nhật ký với thế hệ trẻ Việt Nam hiện tại và mai sau

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thực hiện khóa luận này chúng tôi hướng tới nhiệm vụ sau:

1 Đưa ra khái niệm ký và phân biệt các tiểu loại của thể ký như nhật ký, bút ký, tùy bút…

2 Tìm hiểu một số phương diện nội dung của cuốn nhật ký: Hiện thực chiến tranh, hiện thực con người

3 Tìm hiểu một số phương diện nghệ thuật của cuốn nhật ký: Ngôn ngữ độc thoại nội tâm, không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật

5- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng

Trong khóa luận này, chúng tôi hướng đến nghiên cứu: Tìm hiểu giá trị nội

dung và nghệ thuật nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu khóa luận: Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc

do Đặng Vương Hưng sưu tầm và giới thiệu, nhà xuất bản Thanh niên, 2005

6- Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện khóa luận này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu:

1 Phương pháp thống kê, phân loại

2 Phương pháp liên ngành

3 Phương pháp phân tích, bình giảng

7- Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính của khóa luận gồm ba chương:

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Một số phương diện nội dung trong nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi Chương 3: Một số phương diện nghệ thuật trong nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Khái niệm thể ký và thể loại nhật ký

1.1.1 Khái niệm thể ký

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi cho rằng: “Ký là một loại hình văn học nằm trung gian giữa báo chí và văn học, gồm nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi tự sự như bút ký, hồi

ký, du ký, phóng sự, ký sự, nhật ký, tùy bút…

Ký có đặc trưng riêng do nội dung và quan điểm thể loại của ký quy định Ký không nhằm vào việc miêu tả quá trình hình thành tính cách của cá nhân trong tương quan với hoàn cảnh Những câu chuyện đời tư khi chưa nổi lên thành các vấn đề xã hội cũng không phải là đối tượng quan tâm của ký Đối tượng nhận thức thẩm mỹ của ký thường là một trạng thái đạo đức - phong hóa xã hội thể hiện qua những cá nhân riêng lẻ, một trạng thái tồn tại của con người hoặc những vấn đề xã hội nóng bỏng Vì thế nhiều tác phẩm ký rất gần với truyện ngắn

Ký có quan điểm là tôn trọng sự thật khách quan của đời sống, không hư cấu Nhà văn viết ký luôn chú ý đảm bảo cho tính xác thực của hiện thực đời sống được phản ánh trong các tác phẩm Ký thường không có cốt truyện có tính hư cấu Sự việc và con người trong ký phải xác thực hoàn toàn, có địa chỉ hẳn hoi Đó là vì ký dựng lại những sự thật đời sống cá biệt một cách sinh động, chứ không xây dựng các hình tượng mang tính khái quát Tính khái quát do tác giả ký thể hiện bằng suy tưởng.” [7, 162]

Theo cuốn Bách khoa toàn thư Xô Viết Matcova: “Ký là một thể văn

thuộc loại văn học tự sự bao gồm các lĩnh vực nghệ thuật, khoa học, báo chí

Cơ sở của ký là việc tái tạo lại những sự kiện, những con người có thật mà tác

giả đã tận mắt nhìn thấy trong cuộc sống Ký nghệ thuật là một thể loại văn

học trong đó tác giả thông qua việc miêu tả những sự kiện có thật của cuộc sống, điển hình hoá chúng để đạt đến những khái quát nghệ thuật.” [4]

Nhận định về khái niệm ký trong Từ điển văn học (tập 1): “Ký là một

loại hình văn học bên cạnh thơ, tiểu thuyết và kịch, gồm nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi như: bút ký, hồi ký, du ký, nhật ký, phóng sự, ký sự, tuỳ bút, tự truyện, tạp văn, bút ký chính luận… Ký phản ánh sự việc và con người có thật trong cuộc sống Tính chính xác tối đa là đặc trưng cơ bản của ký Do đó, sức hấp dẫn, sức thuyết phục của ký một phần lớn do chính sự việc được phản ánh trong tác phẩm.” [26]

Ký được chia thành các tiểu loại:

*Bút ký: Thể loại thuộc loại hình ký thường có quy mô tương ứng với

truyện ngắn Bút ký ghi lại những con người thực và sự việc mà nhà văn tìm hiểu, nghiên cứu cùng với những cảm nghĩ của mình nhằm thể hiện một tư tưởng nào đó

Giá trị hàng đầu của bút ký là giá trị nhận thức Bút ký có thể thuộc về văn học, cũng có thể thuộc về báo chí tùy theo mức độ biểu hiện cái riêng của tác giả và mức độ sử dụng các biện pháp nghệ thuật cùng tính chất tác động của nó đối với công chúng Bút ký cũng có thể thiên về khái quát các hiện tượng của đời sống có vấn đề, hoặc thiên về chính luận

*Du ký: Một loại hình văn học thuộc loại hình ký mà cơ sở là sự ghi

chép của bản thân người đi du lịch, ngoạn cảnh về những điều mắt thấy tai nghe của chính mình, tại những xứ sở xa lạ hay những nơi ít người có dịp đến Hình thức của du ký rất đa dạng, có thể là ghi chép, ký sự, nhật ký, thư tín, hồi tưởng miễn là mang lại những thông tin, tri thức và cảm xúc mới lạ về phong cảnh, phong tục, dân tình của xứ sở ít người biết đến

*Hồi ký: Một thể loại thuộc loại hình ký, kể lại những biến cố đã xảy ra

trong quá khứ mà tác giả là người tham dự hoặc chứng kiến

*Ký sự: Một thể loại thuộc loại hình ký nhằm ghi chép lại một câu

chuyện, một sự kiện tương đối hoàn chỉnh Ký có những đặc điểm chung với bút ký như viết về người thật, việc thật mà tác giả trực tiếp chứng kiến, cốt truyện không chặt chẽ như trong truyện, sử dụng nhiều biện pháp và phương tiện biểu đạt nghệ thuật…Song ở ký sự, phần bộc lộ cảm nghĩ của tác giả và những yếu tố liên tưởng, nghị luận thường ít hơn ở bút ký và tùy bút…

*Tùy bút: Một thể loại thuộc loại hình ký, rất gần với bút ký, ký sự

Nét nổi bật ở tùy bút là qua việc ghi chép những con người và sự kiện cụ thể có thực, tác giả đặc biệt chú trọng đến việc bộc lộ cảm xúc, suy tư và nhận thức, đánh giá của mình về con người và cuộc sống hiện tại

Ngoài những thể ký phổ biến nói trên, trong thực tế còn có nhiều thể ký khác, và trong mỗi thể nói trên cũng có thể bao gồm nhiều tiểu thể loại Ranh giới giữa các thể loại ký nói trên cũng không tuyệt đối, luôn có tình trạng chuyển hóa, thâm nhập lẫn nhau

1.1.2 Khái niệm nhật ký

Qua khảo sát chúng tôi khái quát về khái niệm nhật ký như sau:

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi định nghĩa:

“Nhật ký là hình thức tự sự ở ngôi thứ nhất được thể hiện dưới dạng những ghi chép hàng ngày theo thứ tự ngày tháng về những sự kiện của đời sống mà tác giả hay nhân vật chính là người trực tiếp tham gia hay chứng kiến, nó ghi lại những cảm nghĩ “vừa mới xảy ra” chưa lâu” [7, 237]

Tìm hiểu khái niệm nhật kí trong Giáo trình Lý luận văn học (tập 2),

GS Trần Đình Sử cho rằng: “Nhật ký là thể loại mang tính chất riêng tư, đời thường nhiều nhất Nhưng tính chất riêng tư mâu thuẫn với mục đích giao

tiếp của văn bản, cho nên khó tránh việc có người làm giả nhật ký, hoặc mượn nhật ký làm hình thức để viết tiểu thuyết

Nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc là trường hợp

tiêu biểu.” [22, 379]

Như vậy, có thể nói rằng, nhật ký chính là những ghi chép của cá nhân

về những sự kiện, những cảm xúc, suy nghĩ trước những sự kiện xảy ra trong ngày hay trong thời điểm gần

1.2 Đặc điểm của nhật ký

Là một tiểu loại của ký nên nhật ký vừa mang những nét đặc điểm chung nhất của thể loại ký vừa mang nét riêng biệt từ đó tạo ra cái riêng của thể loại Nhật ký có 4 đặc điểm sau:

*Thứ nhất: Ký là sự can thiệp trực tiếp của nghệ thuật vào đời sống xã hội và nhật ký cũng giống như vậy

Nhật ký là ghi chép lại các sự kiện, cảm xúc của cá nhân trong một thời gian nhất định vì thế yếu tố đời sống chính là nguồn tư liệu làm nên giá trị của nhật kí

Nhật ký là một loại hình nghệ thuật, một hình thức hoạt động thực tiễn- tinh thần có tham vọng can dự vào mọi lĩnh vực của đời sống Chính vì thế nhật ký ghi được rất rõ những dấu ấn của một sự kiện, của một thời kì, của một lớp người, của một vùng miền

*Thứ 2: Tính xác thực của nhật ký

Xuất phát từ việc ghi chép lại các mốc thời gian, sự kiện trong ngày nên nhật ký luôn có tính chân thực, chính xác Nó phản ánh đúng hiện thực của con người và nhờ tính chính xác chân thực mà giá trị của nhật ký luôn được đề cao, thu hút người đọc

Đọc Nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc chúng ta thấy

cuốn nhật ký đã ghi chép chân thực những ngày tháng gian khổ mà đầy ý

nghĩa trong ngày kháng chiến hay những vất vả gian khổ, sự thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần của người chiến sĩ Nếu không chân thực và không mang tính bao quát được hoàn cảnh cũng như tư tưởng của thời đại thì tác phẩm chắc chắn sẽ không nhận được chào đón nồng nhiệt như vậy

*Thứ 3: Nhật ký mang tính chất riêng tư đời thường

Trong cuốn Mãi mãi tuổi hai mươi, Nguyễn Văn Thạc đã quan niệm về

việc ghi nhật ký như sau: “Nếu như người viết nhật ký là viết cho mình, cho riêng mình thì đọc cuốn nhật ký đó sẽ chân thực nhất, sẽ bề bộn và sầm uất nhất Người ta sẽ mạnh dạn ghi cả vào đấy những suy nghĩ tồi tệ nhất mà thực

sự họ có Nhưng nếu nhật ký mà có thể có người xem nữa thì nó sẽ khác, khác nhiều Họ không dám nói thật, nói đúng bản chất sự kiện xảy ra trong ngày, không dám nói hết và đúng những suy nghĩ nảy nở và thai nghén trong lòng

họ Mà đó chính là điều tối kị khi viết nhật ký Nó sẽ dạy cho người viết tự lừa dối ngòi bút của mình, tự lừa dối lương tâm của mình” [3, 225]

*Thứ 4: Ngôn ngữ của nhật ký là ngôn ngữ trần thuật, lời văn ngắn gọn

Nhật ký ghi chép sự việc, suy nghĩ, cảm xúc theo ngày tháng ở thì hiện tại, có thể liên tục cũng có thể ngắt quãng tùy vào người ghi nên các sự việc thường được kể lại theo lối trần thuật Ngoài ra chúng ta còn thấy nhật ký là thể loại độc thoại, tự mình nói với mình, vì thế chúng ta luôn thấy tác giả hay nhân vật của cuốn nhật ký ở ngôi thứ nhất

Đặc điểm lời văn của nhật ký là sự ngắn gọn, tự nhiên bởi nó là lời nói bên trong, là tiếng nói nội tâm về những sự việc riêng tư, những tâm sự thầm kín Vì thế lời văn thường kết hợp linh hoạt giữa tự sự và trữ tình, giữa đời thường và giọng văn trữ tình mượt mà

Như vậy có thể nói nhật ký vừa mang những nét đặc trưng chung của thể loại ký vừa mang những nét riêng biệt của nhật ký

1.3 Tác giả Nguyễn Văn Thạc và nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi 1.3.1 Tác giả Nguyễn Văn Thạc

Nguyễn Văn Thạc sinh năm 1952 tại làng Bưởi, Hà Nội, là con thứ 10 trong gia đình thợ thủ công Cha mẹ có xưởng dệt nhỏ, khi chiến tranh gây phá hoại miền Bắc, gia đình anh sơ tán về xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm

Nhà nghèo nên Thạc vừa đi học, vừa phải làm thêm phụ giúp bố mẹ nuôi sống gia đình Anh học rất giỏi, suốt mười năm học phổ thông anh đều đạt loại giỏi toàn diện Năm lớp 7, Thạc đạt giải Nhì học sinh giỏi Văn cấp thành phố Hà Nội

Về Cổ Nhuế, Nguyễn Văn Thạc học trường cấp III Yên Hòa B Hàng ngày anh phải đi bộ sáu kilomet đến trường học, ngày nghỉ thì đi bộ hơn chục cây số đến tận Thư viện Hà Nội để đọc sách Tuy vất vả nhưng Thạc đều học giỏi các môn, đặc biệt là môn Văn Trong những năm học phổ thông anh đã

có nhiều tác phẩm văn, thơ được đăng trên báo, được tuyển chọn in thành sách cùng các tác phẩm của các tác giả thanh thiếu nhi khác như Trần Đăng Khoa, Hoàng Nhuận Cầm…

Năm lớp 10, anh đạt giải Nhất cuộc thi học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc, năm học 1969-1970 Với thành tích đó anh được xếp vào diện cử đi học đào tạo tại Liên Xô Nhưng theo chủ trương chung, phần lớn những học sinh xuất sắc năm đó đều phải ở lại để tham gia quân đội Trong khi chờ nhập ngũ, Thạc đã xin thi đỗ vào khoa Toán- Cơ của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội Vừa học năm nhất, anh tự học thêm để hoàn thành chương trình năm thứ 2 và được nhà trường đồng ý cho lên học thẳng năm thứ 3

Đây cũng là giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào thời kì mới Chiến trường miền Nam ngày càng gay go và ác liệt Hàng ngàn sinh viên các trường đại học phải tạm ngừng việc học tập để bổ sung lực lượng chiến đấu cho quân đội Nguyễn Văn Thạc đã xung phong vào bộ đội, anh nhập ngũ

ngày 6 tháng 9 năm 1971 Sau 6 tháng huấn luyện, tháng 4 năm 1972 anh bắt đầu hành quân vào chiến trường Trong thời gian đó anh viết cuốn nhật ký

"Chuyện đời" từ ngày 2 tháng 10 năm 1971 đến ngày 3 tháng 6 năm 1972 Trước khi hành quân vào chiến trường Quảng Trị, Nguyễn Văn Thạc đã gửi cuốn nhật ký cùng nhiều lá thư về cho anh trai từ ngã ba Đồng Lộc Hai tháng sau, ngày 30 tháng 7 năm 1972, Nguyễn Văn Thạc đã hi sinh tại chiến trường Quảng Trị khi 20 tuổi

1.3.2 Giới thiệu cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi

Trải qua bao nhiêu khó khăn, gian khổ, biết bao mất mát và hi sinh nhân loại thế giới mới được hưởng một nền hòa bình độc lập như ngày hôm nay Trước cuộc sống hòa bình ấm no hạnh phúc đó, giới trẻ đang mải miết chạy theo cuộc sống mới của xã hội hiện đại thì không ít các nhà văn, nhà thơ những con người của thế hệ trước lại tìm về với quá khứ xa xưa mà vĩ đại để ghi dấu một thời đại vàng son trong lịch sử dân tộc

Không chỉ ở Việt Nam mà điều này còn xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới, tiêu biểu là Mỹ Một trong nhưng nhà văn gây được tiếng vang lớn, cũng

là người khởi đầu trong công cuộc này là Andrew Carroll, tác giả của cuốn

sách War Letters, From American Wars (Những bức thư từ những cuộc

chiến tranh của Mỹ), một trong những ấn phẩm bán chạy nhất của The New

York Times vừa đến Việt Nam, trong chặng đường “vòng quanh thế giới” Thời điểm đó ở Việt Nam đại tá, nhà văn Đặng Vương Hưng cũng phát động

một cuộc sưu tầm và xuất bản bộ sách Những lá thư và nhật ký thời chiến Việt Nam Ý tưởng này của ông được rất nhiều người ủng hộ Chỉ sau một tháng,

ông đã nhận rất nhiều bức thư và cuốn sổ tay nhật ký từ khắp mọi miền đất nước gửi về, trong đó có cuốn nhật ký kể về chàng trai Hà Nội hi sinh ở chiến trường Quảng Trị khi mới bước vào tuổi 20 Hành trình nghiên cứu cuốn nhật

ký ấy đã được nhà văn Đặng Vương Hưng tiến hành để cho ra mắt bạn đọc

cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi chính thức Dưới đây là những lời kể vô

cùng chân thật mà nhà văn chia sẻ để cuốn nhật ký được ra đời

“Như một sự “hữu duyên”, đầu năm 2005 tôi đã phát hiện ra bản thảo nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc Đó là bản phô tô cuốn sổ dày 240 trang

viết tay, mang tên Chuyện đời Với kinh nghiệm của một người đã nhiều năm

làm báo và làm thơ, tôi đã nhận ra đó là những trang tuyệt bút của một anh lính binh nhì, trước khi ra trận và hi sinh

Bản thảo này hội tụ quá nhiều thông tin và chi tiết mang tính điển hình

mà báo chí và các phương tiện tuyên truyền hồi đó đang cần Đó là chưa kể đến số phận bi tráng của tác giả, với những trang viết đầy chất nhân văn, lí tưởng cao đẹp, tình đời và tình người đại diện cho cả một thế hệ lính sinh viên trong kháng chiến chống Mỹ Đó quả thực là một bản thảo có giá trị nhưng để hấp dẫn người đọc cũng như phản ánh đúng giá trị của nó thì cần có môt cái tên

Buổi tối hôm ấy, đi uống cà phê với mấy người bạn trở về, tôi đã thức

trắng đêm Tên cuốn sách Mãi mãi tuổi hai mươi đã chợt đến, ra đời như thế

Đó là một cái tên sách khá “đắc địa”, sau này đã trở thành phong trào “Tiếp lửa truyền thống” của tuổi trẻ cả nước

Tìm được cái tên sách ưng ý, khiến tôi tự hài lòng và cảm giác thật sung sướng Tôi đọc kỹ lại bản thảo một lần nữa, rồi bắt đầu thức đêm để viết lời

giới thiệu Mãi mãi tuổi hai mươi hay là cuộc đời bi tráng của chàng trai giỏi

văn nhất miền Bắc một thời” Bài viết này, tôi dành nhiều tâm huyết, nên viết khá nhanh Chưa an tâm, để tác phẩm có “sức nặng” hơn, tôi còn thuyết phục được nhà thơ Phạm Tiến Duật (1941-2007) viết “lời bạt” cho cuốn sách và chuyển bản thảo đến NXB Thanh niên cho biên tập viên Nguyễn Thanh Bình biên soạn

Ngày 2/5/2005, một buổi họp báo trang trọng và cảm động đã diễn ra tại phòng họp của Trụ sở Trung ương Đoàn (60 Bà Triệu, Hà Nội) Đã lâu lắm, NXB Thanh niên mới có một buổi họp báo giới thiệu sách mà các phóng viên

đã tham dự từ đầu tới cuối chương trình Tất cả các ý phát biểu đều cảm động

và rưng rưng nước mắt

Ngay hôm sau, 3/5/2005, trong chương trình thời sự Chào buổi sáng, VTV1 đã dành trọn thời lượng của chuyên mục Mỗi ngày một cuốn sách để giới thiệu Mãi mãi tuổi hai mươi.”

Nhà báo Hữu Thọ chia sẻ: “Cuốn sách rất hay, rất cảm động và rất có ý nghĩa với thế hệ trẻ Đề nghị Đoàn thanh niên vào cuộc ngay, các báo nên ủng

hộ hoạt động này” Có lẽ nhờ vậy, mà ngay trong tháng 5/2005, hầu hết các

báo đều lần lượt có bài giới thiệu Mãi mãi tuổi hai mươi và cuộc đời của tác

giả Nguyễn Văn Thạc

Trải qua biết bao khó khăn cuối cùng Mãi mãi tuổi hai mươi cũng được

ra đời và đến tay bạn đọc Hành trình ra đời cuốn sách không chỉ khẳng định giá trị bên trong của nó mà còn thấy được những cố gắng, nỗ lực của một thế

hệ đã qua khao khát tìm lại dấu ấn lịch sử hào hùng của dân tộc Cuốn nhật ký chính là ngọn lửa tiếp nối truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay và ngày mai, giá trị của nó sẽ còn được lưu truyền mãi về sau

1.3.3 Giá trị và ý nghĩa của nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại

Nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi ra đời đã đánh dấu một bước tiến mới

của thể loại nhật ký trong dòng chảy văn học Việt Nam, nó không chỉ khẳng định tên tuổi của thể loại này mà còn thúc đẩy quá trình phát triển làm cho thể loại này ngày càng đa dạng và phong phú hơn Sức lan tỏa của nhật ký đã

bùng lên “cơn sốt nhật ký chiến tranh”, gây được sức hút lớn và có tầm ảnh

hưởng sâu rộng đến giới trẻ bạn đọc Cuốn sách nhanh chóng trở thành tâm

điểm của dư luận, hàng loạt bài báo được viết ra để ca ngợi giá trị, tầm ảnh hưởng mà nó mang lại Lần đầu tiên trong lịch sử xuất bản sách ở Việt Nam,

số lượng xuất bản sách lại tăng đến mức đáng kinh ngạc với khoảng 300.000 cuốn sách đã được tiêu thụ, đó là một con số kỉ lục trong nghành xuất bản

Trong một cuộc khảo sát của VN Express, cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi trở thành sách best seller người ta thống kê trong đó tính chân thật của

tư liệu đạt 24,4%, nói lên ý tưởng sống của thanh niên Việt Nam thời chiến 45,1%, giàu chất văn học 4,1%, dạng kiểu nhật kí 16,8% Như vậy, có thể thấy thành công của cuốn nhật ký bao gồm nhiều yếu tố từ mặt thế loại đến cách viết và nội dung đều góp phần làm nên giá trị của nó Song cần khẳng định tính thời sự mà cuốn nhật ký đem lại chính là cái quan trọng nhất góp

phần làm cho Mãi mãi tuổi hai mươi thành công vang dội bởi bối cảnh xã hội

hiện nay có rất nhiều thanh niên chưa xác định cho mình được lối sống đúng đắn và sống có trách nhiệm Cuốn nhật ký sau khi ra đời đã có sức lan tỏa đến thế hệ thanh niên thôi thúc họ sống có ích và cống hiến sức mình cho xã hội

Có thể thấy giá trị mà nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi mang lại chúng ta,

cuốn nhật ký đã làm rung động hàng triệu con tim của bạn đọc bởi vẻ đẹp tâm hồn thuần khiết, tình yêu quê hương đất nước nồng nàn thể hiện qua những cảm nhận bình dị của tác giả trong suốt những chặng đường hành quân Đó cũng chính là cuộc sống, con người trong một giai đoạn chiến tranh lịch sử, giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc kháng chiến chống Mỹ từ góc nhìn của những thanh niên sinh viên thời ấy Cuốn nhật ký còn có tác dụng truyền lửa, tiếp thêm sức mạnh cho hàng loạt thê hệ thanh niên Việt Nam, luôn tin tưởng vào thế hệ cha anh đi trước và cố gắng phấn đấu cho sự nghiệp phát triển nước nhà mai sau

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG THỂ HIỆN TRONG NHẬT KÝ

MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI

2.1 Hiện thực chiến tranh

2.1.1 Chiến tranh khốc liệt

Văn học là tấm gương phản ánh hiện thực cuộc sống, lấy chất liệu từ đời sống để phản ánh đời sống đồng thời quay trở lại phục vụ cho đời sống Từ lâu, chiến tranh luôn là nỗi ám ảnh của nhân loại, nhiều nhà, thơ nhà văn đã in

dấu tên tuổi và tác phẩm của mình với mảng đề tài này Có thể kể đến Chiến tranh và hòa bình (Lep-ton-xtoi); Sông đông êm đềm (Mikhail Aleksandrovich Solokhov); Tam quốc diễn nghĩa (La Quán Trung) Đây đều

là những tác phẩm in đậm dấu ấn chiến tranh, phản ánh quá trình phát triển của lịch sử dân tộc

Việt Nam với tư cách là một bộ phận của văn học thế giới đã kế thừa và tiếp thu có chọn lọc mảng đề tài chiến tranh, biến nó trở thành một đề tài lớn trong văn học Việt Nam Cùng với xu thế thời đại, lịch sử dân tộc Việt Nam từng trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh xâm lược nên đây là một trong những điều kiện vô cùng thuận lợi để các nhà văn, nhà thơ phản ánh hiện thực vào văn học Từ văn học trung đại đến văn học hiện đại đề tài chiến tranh gắn liền với lòng yêu nước, ý thức dân tộc, tự chủ tự cường luôn được đề cao và khẳng định Nếu ở thời kì văn học trung đại với sự góp mặt của các tác giả: Lí Thường Kiệt, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Công Trứ … thì đến văn học hiện đại xuất hiện càng nhiều cây bút tài ba hơn nữa như Nguyễn Minh Châu, Phạm Tiến Duật, Tố Hữu, Bảo Ninh, Chu Lai

Nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc cũng là một trong

những tác phẩm tiêu biểu cho đề tài chiến tranh trong bối cảnh đất nước đang

bước vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ Cả dân tộc đang bước vào cuộc chiến đấu giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, thống nhất đất nước Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đặt dân tộc ta trước thử thách vô cùng ác liệt, gay gắt, đòi hỏi huy động triệt để mọi tinh thần và lực lượng cả dân tộc Với tư cách là một người chiến sĩ đang trực tiếp chiến đấu trên chiến trường, Nguyễn Văn Thạc đã ghi lại hiện thực chiến tranh một cách chân thực và sinh động, rõ nét

Hiện thực chiến tranh dưới con mắt của anh hiện lên vô cùng khốc liệt

Đó là hiện thực cuộc sống với những thiếu thốn, khó khăn vô cùng Đời sống nhân dân vốn khó khăn thì nay trong cảnh chiến tranh càng trở nên khổ cực, gia đình phải li tán, mẹ xa con, vợ xa chồng, con xa cha, thế hệ thanh niên, người chồng, người cha lên đường ra mặt trận Gánh nặng dồn nén lên vai người phụ nữ khi họ phải vừa làm mẹ vừa làm cha gánh vác công việc trách nhiệm gia đình Trẻ thơ chịu nhiều thiệt thòi, không được cắp sách đến trường khi mà cuộc chiến đấu còn gian khổ trường kì, cuộc sống nhân dân thiếu thốn, vất vả trăm bề

“Tội nghiệp dân ở đây cũng khổ Nheo nhóc đến thế thì cũng hiếm Nhà nào nhà nấy vách hở tung Tụi trẻ bẩn thỉu và mãi tối mịt mới ăn cơm chiều Cuộc sống của đất nước còn nhiều lam lũ Đầu tắt mặt tối mà nào có đủ miếng ăn Rồi mất cắp Rồi đánh chửi nhau Rồi thiên tai, địch họa Cơm độn ngô rồi còn độn sắn.” [23, 110]

Chiến tranh không chỉ làm cho đời sống nhân dân lam lũ khổ cực mà những người lính nơi chiến trường mới chính là những người chịu nhiều thiếu thốn, khổ cực Cuộc sống nay đây mai đó khiến họ phải thích nghi, phải học cách chấp nhận Những chàng trai như Thạc đang ngồi trên giảng đường đại học khi bước vào cuộc sống người lính vô cùng bỡ ngỡ và xa lạ nhưng họ cũng nhanh chóng hòa nhập trong môi trường tập thể, mặc dù điều đó là

không hề dễ dàng Xuyên suốt quá trình hành quân ra trận, cuộc sống thiếu thốn được tác giả ghi lại:

“Còn nước thì mới kinh khủng chứ Ở đây không có suối, không có giếng Vào nhà dân thì xa quá.Vậy là rửa mặt, rửa tay chân, tắm giặt, nước

ăn, tất cả đều ở trên một cái ao nhỏ xíu, cỏ đầy trên mặt nước Nước cứ mờ

mờ xanh, và chỉ khẽ khua lên là lầm đục Đứng trên bờ thấy lợm giọng vì mùi tanh Ôi chao, kinh sợ quá đi mất

Hôm đầu đi với Tâm, nhìn mấy đứa đang tắm, khắp người ghẻ kềnh càng thấy gai cả người Giá ở nhà mình chẳng dám xuống rửa chân nữa, thế mà ở đây, lại múc nước lên để đánh răng, rửa mặt và múc cả nước về lán đun lên uống nữa Eo ơi đừng ai nhổ nước bọt đấy Cuộc sống bộ đội rồi còn ác liệt hơn thế nhiều, gian khổ và vất vả hơn thế nhiều.” [23, 156]

Không chỉ trong sinh hoạt, những đêm hành quân gian khổ được Nguyễn

Văn Thạc ghi lại đầy ám ảnh “Nửa đêm, trời nổi gió- mưa lớn anh Tuyến phải dậy che lại lán, gió giật đùng đùng Lạnh quá, mình và Quang lấy võng bạt ra đắp Được một lát thấy lành lạnh, tỉnh giấc thấy vách lán bị bật, gió mưa tha hồ tốc vào Màn và võng ướt hết Che đậy xong, nằm ngủ thì có còi, lại dậy Lúc ấy là 2 giờ sáng [23, 182]

Chiến tranh không chỉ thiếu thốn mà nó còn khốc liệt bởi nơi chiến trường đầy rẫy nguy hiểm, hi sinh mất mát Đó là những điều không ai có thể biết trước được nhưng những người lính vẫn kiên cường dũng cảm, bám trụ, các anh ra đi không chỉ vì nghĩa vụ của Tổ quốc mà còn vì trách nhiệm của tuổi trẻ với đất nước dân tộc, muốn cống hiến sức mình cho Cách mạng Vì thế dù là hiểm nguy luôn rình rập, cái chết cận kề đến đâu, họ vẫn sẵn sàng chiến đấu cho độc lập, tự do

“Chiều nay, máy bay địch ra rất nhiều Từ bên Lào và cả từ ngoài biển Lúc ăn cơm xong, thấy ầm ầm trên đầu, mình chạy vội ra sân thì thấy 5 cặp

máy bay rất chậm từ phía Quảng Bình ra Nó bay như đi dạo vậy- phía núi thì

ba cặp Rồi sau đó, rất nhiều, rất nhiều cặp bay vào, dọc theo con sông nhỏ,

nó phì khói đen ở đuôi, nghiêng cánh và bay rất thấp Bọn mình đứng ở dưới

mà tức lộn ruột Đất nước của mình mà nó bay vào tự nhiên và láo xược như thế.” [23, 203]

Những dòng tâm sự của Nguyễn Văn Thạc khiến chúng ta càng tự hào hơn về thế hệ anh bộ đội cụ Hồ, những anh hùng của thời đại Họ luôn mang trong mình phẩm chất quý báu kiên cường, dũng cảm trong mọi hoàn cảnh Chính nhờ tinh thần đó mà dân tộc Việt Nam đã chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược

Tác phẩm Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc tái hiện cho

người đọc bức tranh hiện thực chiến tranh khốc liệt, nó không chỉ tàn phá cuộc sống của con người mà còn gây ra biết bao đau thương mất mát Đọc từng câu chữ chúng ta mới cảm nhận thấm thía được sức tàn phá mà chiến tranh mang đến cho con người, cảm nhận được sự căm thù những kẻ xâm lược, kẻ đã cướp đi hòa bình của đất nước Việt Nam trong suốt ba mươi năm

và tinh thần chiến đấu quả cảm, ý chí của những người lính: “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

Trong Trường ca những người đi tới biển của Thanh Thảo, ông viết:

“Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình

Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc

Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?”

2.1.2 Chiến tranh với những mất mát đau thương

Chiến tranh chưa bao giờ là hạnh phúc với loài người Ở đó chỉ có máu, nước mắt, những tổn thất đau thương Cái giá của hòa bình, độc lập hôm nay

đã phải trả bằng biết bao tính mạng, bao con người đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường xa quê hương Hiện thực đó nếu không được tận mắt chứng kiến

chắc chúng ta không thể nào hình dung và cảm nhận được Nhật ký Mãi mãi

tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc đã tái hiện chiến trường khốc liệt, những

cái chết thương tâm, sự hi sinh cao cả vì tự do Tổ quốc

“Đêm ấy, thật đau lòng Hồi chiều, bị ném 40 quả bom Điện bị đứt lung tung Làng xóm chìm trong tang tóc và bóng đêm Ở ngay trước ngõ là một bát hương hiu hiu khói Anh Phúc bị bom tiện đứt cả chân tay, nằm trong chiếc quan tài đỏ, ngọn đuốc nứa thổi phừng phừng, cái xe bò lăn lộc cộc…Sao giống “chiếc quan tài” như thế.”

Không suốt đời ta không quên em bé miền Nam đập tay lên vũng máu Dưới tay em lẽ ra là chậu nước trong mát- cái biển mênh mông của tuổi thơ hồn nhiên nhí nhảnh

Ta ngồi đây, thanh bình như thế Nhưng cuối trời Tổ quốc, bao nhiêu con người ưu tú của dân tộc đang đổ máu đang giập gãy từng khúc xương, đang bị kẻ thù đày đoạ và các đồng chí của ta, anh Giải phóng quân kiên cường đang nín thở đợi chờ xung trận, đang đói rét và đau nhói vết thương, trên một cánh rừng già.” [23, 52]

Chiến tranh được Nguyễn Văn Thạc ghi lại trong trận chiến khác: “Nghĩ điều vớ vẩn ấy làm gì khi ở nhà vừa xảy ra một việc, 8h sáng ngày 4/5, máy bay địch đã bắn đúng khu nhà của B thông tin và D bộ Vì về gần nhà bọn mình mới biết, 4 quả bom đã phá sạch, phá tan tành và xơ xác ngôi trường cấp 1 bên cạnh Ngôi trường đẹp và thoáng mát Cô giáo mặc áo trắng, khoác khăn ngụy trang xanh và những em bé hiền lành, hay nghịch ngợm Hôm nào mình còn nghe các em ca múa chuẩn bị cho ngày kết thúc năm học- Hôm nay các em ở đâu- Và có em nào chết?

Bộ đội dùng lại trước ngôi trường hôm qua tan tác vì bom đạn địch Hố bom đen kịt, gỗ ngổng ngang, đất đá tơi bời- Có mùi tanh và khét lẹt Hầm sập- 5 em nhỏ đã bị chết và một số bị thương” [23, 244]

Những trang viết chân thật mà nghẹn ngào, chiến tranh tàn khốc đã cướp