Vai trò của công tác phục vụ đối với các thư viện ngày càng được khẳng định. Công tác phục vụ bạn đọc chính là tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả của các khâu trong dây truyền hoạt động thư viện. Vì vậy, mục đích việc nghiên cứu về công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm thông tin thư viện Trường đại học để tìm hiểu sâu sắc về công tác này, từ đó đưa ra nhận xét, đánh giá, một số giải pháp để giúp thư viện phục vụ bạn đọc ngày một tốt hơn.
Trang 1Mục lục Lời nói đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
2 Mục đích phương pháp đề tài
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
5 Nội dung đề tài
Chương I: Khái quát về Trung tâm thông tin thư viện Trường Đại học ABC
2.3 Bộ máy tra cứu hiện đại
2.4 Tuyên truyền và giới thiệu sách báo
2.5 In ấn, sao chụp tài liệu
Chương III: Nhận xét và một vài đề xuất.
Trang 2Lời nói đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin và truyền thông đang pháttriển mạnh mẽ, các sản phẩm thông tin tri thức ngày càng nhiều, đa dạng, phongphú về nội dung cũng như về thể loại làm thay đổi rõ nét phương thức hoạt độngcủa các cơ quan thông tin - thư viện (TT - TV) Các cơ quan thông tin - thư việnkhông chỉ đơn thuần là nơi giữ sách mà còn là nơi phổ biến tri thức thông tin
Sự phát triển mạnh mẽ cả về số và chất lượng phục vụ của các thư viện đãkhẳng định được vị thế và vai trò của thư viện trong xã hội hiện đại Thư việnđược coi là cầu nối giữa tri thức và con người, là nơi lưu giữ và truyền tải cácthông tin theo nhu cầu của người dùng tin, do khối lượng lưu giữ thông tin trongcác thư viện ngày nay càng lớn, nhu cầu tìm tin ngày càng cao, thì việc lưu trữthông tin và xử lý thông tin truyền thống không còn phù hợp và đáp ứng đượcnhu cầu tin của người dùng Vì vậy, mà vai trò của tin học hoá đối với thư viện
và khả năng đáp ứng nhu cầu của người dùng tin ngày càng khẳng định
Xuất phát từ thực tiễn và tầm quan trọng như vậy, việc nâng cao chấtlượng công tác phục vụ bạn đọc tại thư viện ngày càng trở nên hết sức cần thiết
Do đó, em chọn đề tài: “Công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm thông tin
-thư viện Trường Đại học ABC ” để làm tiểu luận.
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Vai trò của công tác phục vụ đối với các thư viện ngày càng được khẳngđịnh Công tác phục vụ bạn đọc chính là tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả của cáckhâu trong dây truyền hoạt động thư viện Vì vậy, mục đích việc nghiên cứu vềcông tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm thông tin - thư viện Trường Đại họcABC để tìm hiểu sâu sắc về công tác này, từ đó đưa ra nhận xét, đánh giá, một
số giải pháp để giúp thư viện phục vụ bạn đọc ngày một tốt hơn
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Là công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm thông tin thư viện; quá trình phục vụ vốn tài liệu của thư viện; công tác thông tin thư mục
Trang 3-Phạm vi nghiên cứu: Tại Trung tâm thông tin – thư viện Trường Đại họcABC
4 Phương pháp nghiên cứu
Nhằm nghiên cứu sâu sắc, hiệu quả và đúng hướng đề tài, trong quá trìnhlàm tiểu luận em đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phân tích tổnghợp; quan sát; phỏng vấn và trao đổi với người dùng tin trong thư viện
5 Nội dung đề tài
Về cấu trúc của bài tiểu luận, ngoài phần lời nói đầu và kết luận, nội dungchính của tiểu luận gồm có 03 chương:
Chương I: Khái quát về Trung tâm thông tin – thư viện Trường Đại học
Nhân dịp này, em xin gửi lời cám ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn
……… , các thầy cô giáo trong khoa Thông tin - Thư viện Trường Đại học
………
Xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc cùng toàn thể cán bộ Trung tâmthông tin - thư viện Trường Đại học ABC đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để emhoàn thành bài luận này
Học viên: ………
Đơn vị công tác: Thư viện - Trường Đại học ABC
Trang 4Chương I Khái quát về Trung tâm thông tin - thư viện Trường Đại học ABC
1.1 Quá trình hình thành và phát triển
Thư viện Trường Đại học ABC được hình thành năm 1964, là đơn vịhoạt động thông tin tư liệu chuyên ngành nằm trong hệ thống thư viện các trườngđại học
Trong thời gian qua, Thư viện đã có những đóng góp tích cực về cung cấpthông tin, tư liệu cho công tác đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu khoa học
và chuyển giao công nghệ của Nhà trường Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu về mởrộng quy mô, ngành nghề đào tạo, đào tạo tín chỉ, nghiên cứu khoa học, hợp tác
và hội nhập trong giai đoạn 2006 - 2020, đặc biệt trong thời đại công nghệ thôngtin phát triển mạnh, thư viện điện tử, thư viện số, thư viện thông minh (thư việnhiện đại) đã được triển khai ở nhiều thư viện trên thế giới và một số thư viện ởViệt Nam - Các nguồn thông tin đến với người dùng tin một cách nhanh chóngnhất, thuận tiện nhất, đầy đủ nhất Như vậy, phương thức phục vụ truyền thống ởcác thư viện trong đó có Thư viện Trường Đại học ABC không còn phù hợpnữa Sự bùng nổ internet rõ ràng đã đánh dấu một bước đột phá lớn về mặt côngnghệ Sự đột phá này đã thúc đẩy các thư viện phải tăng cường sử dụng kỹ thuật
số, tạo điều kiện đổi mới “Đổi mới công tác tổ chức và hoạt động thư viện đạihọc; hướng tới một thư viện số, thư viện hiện đại”
Năm 2007, Thư viện Trường Đại học ABC đã được đầu tư một số trangthiết bị hiện đại, đội ngũ cán bộ đã được đào tạo bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp
vụ mới Đây chính là những tiền đề quan trọng để từng bước xây dựng một Thưviện hiện đại và bước đột phá đã được tiến hành Trong năm 2007 Thư viện đã ápdụng khung phân loại DDC (Dewey Decimal Classification System) trong côngtác phân loại và chuyển đổi các đầu sách, luận án - Luận văn từ khung phân loại
19 lớp sang khung phân loại DDC Trong công tác nghiệp vụ việc chuẩn hoá từng
Trang 5bước các tiêu chuẩn nghiệp vụ thông tin - thư viện theo hướng hội nhập khu vực
và quốc tế như: tổ chức kho theo hướng kho mở, áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiếnvào biên mục mô tả như khổ mẫu MARC 21 và quy tắc AACR2 Sử dụng phầnmềm thư viện Libol6.0 là bộ phần mềm giải pháp thư viện điện tử với 9 phân hệ,giúp đội ngũ cán bộ thư viện có phương thức phục vụ và hướng đi mới trong quátrình áp dụng các tiêu chuẩn nghiệp vụ tiên tiến
Thư viện Trường Đại học ABC đang hoạt động theo mô hình thư việnhiện đại, công tác nghiệp vụ và phục vụ đều được tin học hóa, đội ngũ cán bộ đãđược trang bị kỹ năng và kiến thức đáp ứng tốt quá trình phát triển thư viện theothời đại công nghệ cao Trong thời gian tới Thư viện Trường Đại học ABC sẽtiếp tục mở rộng quan hệ với các thành viên trong hệ thống thư viện cả nước vàmột số thư viện của các quốc gia trong khu vực để trao đổi thông tin, đào tạo cán
bộ, từng bước hội nhập với hoạt động thư viện quốc tế Thư viện Trường Đại họcABC luôn đẩy mạnh mọi hoạt động, tăng cường các dịch vụ Thư viện đáp ứngnhu cầu thông tin tư liệu và là địa chỉ tin cậy với Bạn đọc
1.2 Chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Trung tâm thông tin thư viện Trường ĐH ABC….
-1.2.1 Chức năng, nhiệm vụ
Qua nhiều năm hoạt động và phát triển, Trung tâm đã có những đóng gópnhất định trong sự nghiệp giáo dục của Trường Trước đây Trung tâm có chứcnăng lưu trữ, quản lý kho tài liệu sách, báo tạp chí truyền thống và phục vụ bạnđọc Ngày nay, trong tình hình phát triển mới, Trung tâm đã cải tiến, bổ sung nộidung cũng như cách thức hoạt động cho phù hợp với yêu cầu phát triển của thưviện trường đại học
Là đơn vị có nhiệm vụ quản lý, xây dựng và phát triển phương thức cungcấp thông tin phục vụ cho hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học trongtrường đại học, Trung tâm đã phát triển, mở rộng quy mô hoạt động và nâng caochất lượng trong từng giai đoạn cụ thể, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của Ngườidùng tin (NDT) Theo sát chiến lược phát triển của Trường Đại học ABC tronggiai đoạn phát triển tới năm 2020, Trung tâm thông tin thư viện có nhiệm vụ tổ
Trang 6chức, quản lý, cung cấp thông tin tư liệu, tài liệu truyền thống và các loại tài liệukhác (băng, đĩa hình…) phục vụ công tác giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoahọc và chuyển giao công nghệ của cán bộ, viên chức, sinh viên và học viên trongTrường, tham gia vào công tác xây dựng phát triển cổng thông tin điện tử, hợptác và liên kết để tiến tới hội nhập với môi trường giáo dục quốc tế.
Với chức năng cung cấp thông tin, Trung tâm có những nhiệm vụ cơ bản như sau:Thu thập, xử lý, lưu trữ, quản lý, sử dụng các tài liệu, tin tức hoạt động về đàotạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ… để phục vụ các nhiệm vụ củaTrường
Lập cơ sở dữ liệu (CSDL), xây dựng, quản lý, tổ chức phát triển thông tintrên Website của Trường đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin trên mạng, phục vụcông tác đào tạo, nghiên cứu, quản lý điều hành công việc của Nhà trường
Chủ trì biên tập, trình bày chế bản, in ấn phát hành bản tin hoạt động khoahọc công nghệ và đào tạo của Trường, tham gia biên tập, trình bày chế bản, in ấn,phát hành các tài liệu, ấn phẩm, giáo trình theo yêu cầu của Nhà trường
Xây dựng và thực hiện các dự án, đề tài về thông tin thư viện, CSDL doTrường giao
Phát triển mối quan hệ hợp tác với các trường, cơ sở nghiên cứu trong vàngoài nước về công tác thông tin tư liệu, tư liệu theo định hướng phát triển củaTrường
Quản lý cán bộ viên chức, người lao động hợp đồng thuộc Trung tâm theophân cấp Hiệu trưởng; quản lý, sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị, vật tư đượcNhà trường giao để thực hiện nhiệm vụ
Chủ trì phối hợp, tham gia với các đơn vị liên quan để thực hiện các nhiệm
vụ khác theo sự phân công của Trường
Trang 7- Tổ Công nghệ thông tin & Xuất bản.
Để thực hiện tốt những chức năng, nhiệm vụ trên, đáp ứng được mục tiêuphát triển của Trường Đại học ABC , Cơ cấu tổ chức của Trung tâm gồm cóBan Giám đốc và 04 tổ chuyên môn với các chức năng nhiệm vụ cụ thể như sau:
Tổ CNTT & Xuất bản: có nhiệm vụ xây dựng, phát triển nguồn khai thácthông tin, tổ chức, quản lý, xử lý, biên tập, chế bản và phổ biến thông tin; cónhiệm vụ xây dựng đề án phát triển thông tin – xuất bản, quản trị thông tinWebsite, hệ thống mạng và thiết bị thông tin tư liệu, chế bản và quản lý ấn phẩmtheo luật xuất bản.; có nhiệm vụ quản trị mạng, xây dựng, tư vấn đề án phát triểnmạng và an ninh mạng
Tổ chuyên môn nghiệp vụ: có nhiệm vụ sưu tầm, bổ sung, phân loại, biêndịch, biên mục các tài liệu chuyên ngành………, trong và ngoài nước
Tổ phục vụ bạn đọc: có nhiệm vụ tổ chức, sắp xếp, tuyên truyền, phổ biến,phục vụ đọc, mượn tài liệu cho ……… trong trường: phòng đọc sách giáo khoa
và giáo trình dành cho sinh viên; phòng đọc báo, tạp chí dành cho ……….;phòng khai thác mạng
Trang 8Việc tổ chức bộ máy quản lý vừa có sự chuyên môn hoá rõ ràng, có sựphối hợp đồng bộ giữa các phòng ban, trung tâm thông tin – thư viện đã và đangphát huy vai trò quan trọng của mình trong hệ thống thông tin khoa học kỹ thuật,thoả mãn nhu cầu về thông tin của NDT.
1.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật
Hàng năm Trung tâm được ……… đầu tư …… triệu đồng để bổ sung tàiliệu, sách báo tạp chí, để nâng cao cơ sở vật chất trang thiết bị Trung bình mỗinăm trung tâm bổ sung khoảng ……… bản sách, …… đầu Báo - Tạp chí
Trang thiết bị sử dụng tại trung tâm như bàn, ghế, tủ, phíc mục lục đượctrang bị mới hoàn toàn hợp lý với mục đích sử dụng Bàn ghế các loại dùng chobạn đọc: bàn đọc báo, bàn đọc tạp chí, bàn tra cứu… Các vật dụng như: Tủ đựngmáy tính dùng cho tra cứu, tủ đựng đồ của bạn đọc, tử trưng bày báo tạp chí, vàgiá kẽm các loại cũng như các thiết bị văn phòng được trang bị hợp lý
Nhằm hiện đại hoá cho việc tra cứu thông tin hiện nay Trung tâm đã được trang
bị Hệ thống máy tính gồm: máy chủ, máy trạm, hệ thống máy in, hệ thống máy quét…
S lố lượng trang thiết bị kỹ thuật của trung tâm ượng trang thiết bị kỹ thuật của trung tâmng trang thi t b k thu t c a trung tâmết bị kỹ thuật của trung tâm ị kỹ thuật của trung tâm ỹ thuật của trung tâm ật của trung tâm ủa trung tâm
Máy quét ảnhMáy in mã vạchMáy trạm tra cứuĐầu đọc mã vạchMáy scan A0Máy scan A3Máyscan(poto Scanner)Máy in mạng A3Máy in màu A4Máy in đen trắngHiện nay, Trung tâm thực hiện các chức năng sau: Lưu trữ thông tin, gửinhận thư điện tử, quản lý website của …………, vận hành các chương trình
Trang 9phần mềm ứng dụng cho mạng Internet/Intranet với hệ thống cáp quang, đườngtruyền.
Số lượng máy trạm soạn thảo là máy có cấu hình CPU E7200 –CORE 2DUO-775-2.53GHZ, DDR3-1333-2GB-Dynet, HDD 500Gb Các máy trạm tracứu có cấu hình CPU: E6400 –CORE 2 DUO-775-2.13GHZ, DDR2-800-1GB-Dynet, HDD 250Gb
Phòng CSDL, nghiệp vụ hiện được trang bị các loại máy trạm soạn thảo vàmột số máy trạm tra cứu phục vụ cho công tác tác nghiệp của cán bộ
Các thiết bị văn phòng, đồ nội thất, điện tử, máy in, máy photo, thiết bị báo
- chữa cháy và thiết bị nghe nhìn cho các phòng phục vụ, các phòng làm việcchức năng từng bước được hiện đại hoá
Với mục tiêu hướng tới mô hình điện tử trong tương lai, Trung tâm đã vàđang ứng dụng phần mềm quản trị thư viện Libol 6.0 với …… phân hệ vào cáccông đoạn hoạt động của thư viện nhằm mục đích đáp ứng những yêu cầu ngàycàng cao và đa dạng của NDT
1.4 Vốn tài liệu (VTL)
Hiện nay, cùng với sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, phạm viứng dụng của nó ngày càng mở rộng, nhu cầu nâng cao tri thức của con ngườingày càng tăng, đòi hỏi thư viện phải xây dựng VTL phong phú về nội dung, đadạng về hình thức
Vì vậy, công tác bổ sung VTL - công đoạn quyết định chất lượng của khotài liệu - phải là một công tác được đặc biệt chú trọng
Trung tâm thông tin – thư viện Trường Đại học ABC tiến hành bổ sungtheo định kỳ từng quý hoặc học kỳ trong năm học, phụ thuộc vào thời điểmnguồn kinh phí được Trường cấp xuống Dựa trên cơ sở theo dõi, tổng hợp vàđánh giá nhu cầu tài liệu của bạn đọc đối với từng thể loại và nội dung Trungtâm tiến hành lập kế hoạch bổ sung từ đầu năm hoặc đầu học kỳ Trong đó,những tài liệu được ưu tiên bổ sung trước là những tài liệu thuộc các lĩnh vựcchuyên ngành chính của …… như: ……… …
Trang 10Diện tài liệu bổ sung tại trung tâm là các sách tham khảo, sách giáo trình,báo, tạp chí, báo cáo tốt nghiệp của sinh viên, luận án…thuộc các chuyên ngànhphù hợp với chương trình đào tạo của Trường và nhu cầu đọc của Người dùngtin.
Tài liệu của trung tâm được bổ sung dưới nhiều hình thức: Mua, trao đổi,tặng biếu, thu nhận nội bộ
* Mua:
Đây là hình thức bổ sung chủ yếu, diện mua chính là các sách tham khảotiếng Việt, các báo tạp chí trong nước Các sách thường được mua ở các trungtâm phân phối sách, các đại lý sách, hoặc đặt mua tại các Nhà xuất bản
* Thu nhận nội bộ:
Là một ………… trọng điểm của ……… về ……… , với số lượng
……… có trình độ cao, số lượng ……… nhiều, do vậy thu nhận nội bộ là mộttrong những hình thức bổ sung chính của Trung tâm Hàng năm, Trung tâm thunhận các ………, các ấn phẩm thông tin của ………
* Trao đổi, tặng biếu:
Trong những ngày đầu thành lập, Trung tâm đã thiết lập được những mốiquan hệ gắn bó với các Trung tâm thông tin – thư vện trong và ngoài nước nhằmthu thập thêm tư liệu bổ sung vào nguồn vốn hiện có Do vậy, hình thức bổ sungtrao đổi, tặng biếu được Trung tâm thực hiện có hiệu quả và tiết kiệm kinh phí.Trung tâm luôn nhận được quà tặng từ các tổ chức nước ngoài như:
………
Tóm lại, công tác bổ sung của Trung tâm thông tin - thư viện Trường Đạihọc ABC được tiến hành trên nhiều nguồn bổ sung, góp phần xây dựng kho tàiliệu phong phú và đa dạng để ngày càng đáp ứng nhu cầu tin của bạn đọc
Trang 11Chương II Công tác phục vụ bạn đọc tại Trung tâm thông tin - thư viện
Trường Đại học ABC
2.1 Khái quát về công tác phục vụ bạn đọc
Phục vụ bạn đọc có tầm quan trọng đặc biệt: Nó giúp cho việc vận hànhkho sách được bổ sung và tổ chức tốt Dù kho sách này có tốt đến đâu mà không
có người đọc thì kho sách đó cũng mất giá trị; Giúp cho người đọc thoả mãn nhucầu đọc của mình Đọc sách là quá trình sáng tạo gồm quá trình tiếp thu, so sánh,ứng dụng những gì đã đọc; đánh giá hiệu quả xã hội của thư viện Thư viện càngphục vụ nhiều thì vai trò của nó càng lớn
Công tác phục vụ bạn đọc là khâu công tác cuối cùng thực hiện việc luânchuyển sách tới người dùng tin, trực tiếp quyết định chất lượng công tác thư viện
Do vậy, bạn đọc là nhân tố quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển thưviện Để đánh giá được hiệu quả chất lượng của công tác với người đọc, ta phảidựa vào số lượng bạn đọc tới thư viện, nhu cầu tin của họ
Thông qua việc nghiên cứu 2 đối tượng luôn biến động đó là: Tài liệu vàbạn đọc Trung tâm thông tin thư viện ………… đã tổ chức tốt công tác phụ vụbạn đọc làm tăng vòng quay của vốn tài liệu có trong thư viện
Để tìm hiểu cụ thể hơn sau đây em xin đi vào từng mặt của công tác
2.2 Hệ thống các phòng phục vụ
Bộ phận phục vụ gồm có hệ thống các phòng đọc: Phòng đọc sách thamkhảo; Phòng đọc sách giáo trình, (phòng đọc Tổng hợp); Phòng đọc luận án, luậnvăn đề tài ngiên cứu khoa học; Phòng đọc báo - tạp chí; kho mượn giáo trình, tàiliệu về nhà
Các phòng đọc của thư viện đều được tổ chức theo hình thức kho mở, tựchọn bạn đọc có nhu cầu tra tìm tài liệu có thể tra cứu trực tuyến trên OPAC -Phân hệ tra cứu của phần mềm quản lý thư viện libol 6.0 để tìm tài liệu mình cẩntìm, xác định ký hiệu xếp giá của tài liệu trước khi tiếp xúc với tài liệu gốc Nếukhông tìm tài liệu theo cách này bạn đọc có thể lựa chọn tài liệu trực tiếp trên giá