Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)

Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)Phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 (Luận án tiến sĩ)

i

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯỚC QUÝ QUANG

PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG THÀNH PHỐ CẦN THƠ ĐẾN NĂM 2020

Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế

Mã số: 9.34.04.10

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 PGS.TS NGUYỄN VĂN LUÂN

2 TSKH TRẦN TRỌNG KHUÊ

Hà Nội, năm 2018

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận án

NCS Nguyễn Phước Quý Quang

iii

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 01

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 09

1.1Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 09

1.2 Những khoảng trống trong nghiên cứu liên quan đến luận án 17

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG20 2.1 Du lịch và vai trò của du lịch đối với sự phát triển kinh tế - xã hội 20

2.2 Phát triển bền vững và phát triển du lịch bền vững 26

2.3 Đặc điểm và vai trò của phát triển du lịch bền vững 30

2.4 Những tiêu chí nhận biết phát triển du lịch bền vững 36

2.5 Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững 41

2.6 Quan điểm về phát triển du lịch bền vững 47

2.7 Kinh nghiệm về phát triển du lịch bền vững và những bài học 52

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG THÀNH PHỐ CẦN THƠ 64

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Thành phố Cần Thơ 64

3.2 Tài nguyên phát triển du lịch của thành phố Cần Thơ 68

3.3 Thực trạng phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ 70

3.4 Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ 94

CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG THÀNH PHỐ CẦN THƠ ĐẾN NĂM 2020 111

4.1 Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ đến năm 2020 111

4.2 Lựa chọn các chiến lược để thực hiện phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 120

4.3 Một số giải pháp cơ bản cho phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ đến năm 2020 131

4.4 Kiến nghị 147

PHẦN KẾT LUẬN 150 CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

ĐBSCL: Đồng bằng Sông Cửu Long

EFE: Ma trận các yếu tố bên ngoài

IFE: Ma trận các yếu tố bên trong

HĐDL: Hoạt động du lịch

KT-XH: Kinh tế - xã hội

KHCN-HTQT: Khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế QSPM: Ma trận kế hoạch định lượng chiến lược PTBV: Phát triển bền vững

vi

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Biểu đồ mục đích chuyến đi của khách quốc tế năm 2016 81 Hình 3.2 Biểu đồ mục đích chuyến đi của khách nội địa năm 2016 82

1

PHẦN MỞ ĐẦU GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI

1 Sự cần thiết của đề tài

Trong tiến trình thực hiện công cuộc đổi mới ở Việt Nam, du lịch đã và đang trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Phát triển du lịch được nhìn nhận là “ngành công nghiệp không khói” có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển kinh

tế - xã hội đến năm 2020

Trong “Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến

năm 2030” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã xác định: “Đến năm 2020, du lịch cơ bản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có tính chuyên nghiệp, có hệ thống

cơ sở vật chất kỹ thuật tương đối đồng bộ, hiện đại; sản phẩm du lịch có chất lượng cao, đa dạng, có thương hiệu, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, cạnh tranh được với các nước trong khu vực và thế giới Phấn đấu đến năm 2030 Việt Nam trở thành quốc gia có ngành du lịch phát triển”

Du lịch đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp thực hiện các mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ mà Liên Hợp Quốc đã đề ra, đặc biệt là các mục tiêu xóa đói giảm nghèo, bình đẳng giới, bền vững môi trường và liên doanh quốc tế để phát triển Chính vì vậy, phát triển du lịch bền vững là một phần quan trọng của phát triển bền vững, của Liên Hợp Quốc và của định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam Phát triển du lịch bền vững là một chủ đề được thảo luận rất nhiều ở các hội nghị và diễn đàn trên toàn thế giới Phát triển du lịch bền vững được

đề cập tập trung ở 3 trụ cột: bền vững về kinh tế; bền vững về xã hội và bền vững về tài nguyên môi trường

Ngày nay cùng với xu hướng toàn cầu hóa, du lịch đã trở thành một ngành kinh tế phổ biến không ch ở các nước phát triển mà còn ở các nước đang phát triển,

2

trong đó có Việt Nam Ngành du lịch Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, góp phần thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển, tăng thu ngoại tệ, cải thiện kết cấu hạ tầng, tạo việc làm và nâng cao mức sống người dân Riêng ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long được thiên nhiên ưu đãi với hệ thống sông ngòi chằng chịt, đa dạng sinh học cao với các khu rừng, vùng đất ngập nước…tạo nên nhiều vườn cây trái xanh tươi, nhiều sân chim là những tiềm năng vô tận để phát triển du lịch sinh thái Thành phố Cần Thơ có vị trí địa lý rất thuận lợi, trung tâm của miền Tây, nơi rất thuận lợi về giao thông vận tải cả đường bộ, đường thủy, đường hàng không Có thể nói, Cần Thơ có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch Những tiềm năng du lịch của thành phố Cần Thơ cũng có những điểm tương đồng với tiềm năng du lịch của đồng bằng sông Cửu Long như du lịch sinh thái, miệt vườn, du lịch văn hóa Đồng thời Thành phố cũng có những thế mạnh du lịch riêng,

do là trung tâm của miền Tây Nam bộ nên thành phố có nhiều di tích văn hóa, lịch

sử cách mạng tiêu biểu, có giao thông thuận lợi cho phát triển du lịch hơn các t nh khác trong vùng Tất cả những lợi thế đó đã tạo cho Thành phố một nét đặc trưng riêng biệt so với các t nh thành khác trong khu vực và có nhiều điều kiện thuận lợi

để phát triển du lịch theo đúng định hướng phát triển du lịch của Chính phủ

Số lượng khách đến thành phố Cần Thơ hàng năm không ngừng tăng lên từ 13% đến 15% chứng tỏ Cần Thơ là một điểm đến du lịch đầy hứa hẹn trong tương lai Tuy nhiên, việc khai thác còn thiếu tầm nhìn tổng thể nên sản phẩm du lịch còn đơn điệu, trùng lặp, kém hấp dẫn, chưa tương xứng với tiềm năng du lịch mà thành phố Cần Thơ có được Chính vì vậy, việc nghiên cứu phát triển du lịch bền vững ở Thành phố Cần Thơ là rất quan trọng đối với các cấp quản lý ngành Kết quả của việc nghiên cứu s giúp nhà quản lý khai thác có hiệu quả tiềm năng phát triển du lịch khu vực góp phần phát triển du lịch thành phố Cần Thơ một cách toàn diện về kinh tế, văn hoá - xã hội và môi trường Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết về lý luận và

thực tiễn phát triển du lịch của Thành phố Cần Thơ, tác giả lựa chọn đề tài: “Phát

3

triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ đến năm 2020” làm đề tài nghiên cứu

của luận án tiến sĩ

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đề tài nghiên cứu nhằm mục đích làm rõ những vấn đề về sự phát triển du lịch bền vững của Thành phố Cần Thơ Phân tích các yếu tố cấu thành và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững du lịch Thành phố Cần Thơ Trên cơ sở phân tích này, đề tài đề xuất một số gợi ý và định hướng phát triển bền vững với những giải pháp cụ thể mang tính khả thi nhằm đưa du lịch Thành phố Cần Thơ phát triển theo hướng bền vững và hiệu quả đến năm 2020

2.2 Mục tiêu cụ thể

Thứ nhất, Tổng quan tình hình nghiên cứu phát triển du lịch bền vững của các

tác giả trong và ngoài nước Tập trung hệ thống hóa và góp phần làm rõ thêm cơ sở

lý thuyết về phát triển du lịch bền vững ở địa phương cấp t nh, thành phố

Thứ hai, đúc kết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho của một số nước đã

thành công về phát triển du lịch bền vững

Thứ ba, phân tích rõ tiềm năng, lợi thế và thực trạng phát triển du lịch Thành

phố Cần Thơ trong thời gian qua trên quan điểm phát triển bền vững, qua đó xác định những vấn đề cần đặt ra đối với phát triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ từ ba khía cạnh: kinh tế, môi trường và xã hội

Thứ tư, phân tích bối cảnh và những thuận lợi – khó khăn, cơ hội – thách thức

đối với phát triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ Qua đó, đưa ra các định hướng chiến lược và đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm phát triển ngành du lịch Cần Thơ mang tính bền vững cả về kinh tế, xã hội, tài nguyên và môi trường

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu: Nghiên cứu phát triển du lịch bền vững thành

phố Cần Thơ tập trung tới 3 lĩnh vực: bền vững về kinh tế; bền vững về xã hội và bền vững về tài nguyên và môi trường

4

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về không gian: nghiên cứu và khảo sát về phát triển du lịch trên địa

bàn thành phố Cần Thơ

Phạm vi về thời gian: nghiên cứu và khảo sát thực trạng hoạt động kinh doanh

và phát triển du lịch thành phố Cần Thơ giai đoạn 2005 – 2016

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Luận án được trình bày mang tính hệ thống từ tổng quan tình hình nghiên cứu

có liên quan đến đề tài luận án đến cơ sở lý luận và thực tiễn của sự phát triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ Trên cơ sở phân tích, đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh du lịch của thành phố Cần Thơ; ch ra những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc phát triển du lịch mang tính bền vững của Thành phố Cần Thơ Đưa ra những quan điểm, mục tiêu và giải pháp phát triển du lịch bền vững của Thành phố Cần Thơ đến năm 2020

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Những phương pháp chủ yếu được sử dụng để thực hiện mục tiêu của đề tài và giải quyết những câu hỏi đặt ra của đề tài luận án là:

Phương pháp biện chứng duy vật: phương pháp này dùng để xem xét các hiện

tượng và quá trình phát triển du lịch, mối liên hệ chung và sự tác động lẫn nhau giữa các yếu tố trong trạng thái phát triển du lịch bền vững của Thành phố Cần Thơ

Sự nhận thức khoa học về sự phát triển du lịch đòi hỏi phải dựa vào phương pháp logic thống nhất với lịch sử Phương pháp logic và lịch sử được sử dụng để hệ thống hóa các quan điểm, lý thuyết về phát triển du lịch bền vững trong nền kinh tế Vai trò và tác động của du lịch đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trong hội nhập quốc tế

Phương pháp phân tích và tổng hợp: được sử dụng để phân tích và đánh giá

vai trò và tác động của du lịch đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố

5

Cần Thơ Trên cơ sở đó hiểu rõ được sự vận động và phát triển của du lịch thành phố Cần Thơ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

Phương pháp mô hình hóa: mô tả một cách đơn giản và hợp lý các nguồn lực

phát triển du lịch thành phố Cần Thơ dưới dạng văn bản, biểu đồ, đồ thị… theo lý thuyết kinh tế tối ưu theo phạm vi kinh tế vĩ mô và kinh tế vi mô Mô hình phát triển du lịch bền vững thành phố Cần Thơ được hình thành và phát triển trên một số tiêu thức lượng biến có mối quan hệ đặc thù tại thành phố Cần Thơ

Phương pháp thống kê kinh tế: thu thập và tổng hợp các số liệu về các nguồn

lực phát triển du lịch qua niên giám thống kê của Tổng cục thống kê, Cục thống kê thành phố Cần Thơ, các báo cáo tổng hợp của Sở văn hóa, thể thao và du lịch thành

phố Cần Thơ

Xây dựng các tham số chính thức qua số liệu thống kê để phân tích và đánh giá

sự phát triển du lịch bền vững của thành phố Cần Thơ Phân tích và tổng hợp các số liệu điều tra thu thập được về phát triển du lịch của thành phố Cần Thơ Các phân tích thống kê qua bảng, biểu đồ, đồ thị biểu diễn giá trị thực tế của hoạt động kinh doanh du lịch của thành phố Cần Thơ

Việc thu thập số liệu thực tế về du lịch của thành phố Cần Thơ được thực hiện theo thứ tự thời gian từ năm 2005 đến 2016 Các giá trị thực tế thu thập được hình thành nên dãy số theo thời gian

Phương pháp nghiên cứu thực địa: Công tác thực địa trong khuôn khổ luận án

nhằm xác định hiện trạng phát triển du lịch ở Thành phố Cần Thơ; mối quan hệ giữa phát triển du lịch với tư cách là một ngành kinh tế với môi trường và văn hóa – xã hội, các tác động đến phát triển du lịch bền vững

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Từ các văn bản luật, các văn bản có

liên quan của các Sở, ban ngành địa phương, internet, sách và tạp chí chuyên ngành

Phương pháp điều tra xã hội học: Đây là phương pháp quan trọng nhằm xác

định những vấn đề đặt ra đối với phát triển du lịch bền vững Thành phố Cần Thơ

- Nhóm các doanh nghiệp du lịch lữ hành: Đây là những đối tượng trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh du lịch, hiểu rõ những ảnh hưởng tương tác giữa du lịch với các ngành liên quan, với môi trường và với xã hội Tổng số lượng điều tra đối với nhóm doanh nghiệp du lịch lữ hành là 50 doanh nghiệp

- Nhóm cộng đồng địa phương: là chủ thể của tài nguyên du lịch Thành phố Cần Thơ, là nhân tố quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển du lịch bền vững

Ý kiến của cộng đồng trên cơ sở mức độ hài lòng của họ đối với sự phát triển du lịch trên địa bàn s phản ánh được tính bền vững trong phát triển du lịch đứng từ góc độ văn hóa xã hội – một trong ba trụ cột của phát triển bền vững Tống số điều tra ở nhóm này là 80 người

- Nhóm khách du lịch: là đối tượng thụ hưởng các dịch vụ du lịch và có được những trải nghiệm khi đến tham quan du lịch Thành phố Cần Thơ Họ là những người có ý kiến khách quan nhất về các vấn đề tồn tại trong hoạt động phát triển du lịch ảnh hưởng đến kỳ vọng, mức độ hài lòng của du khách Tổng số điều tra là 120 khách du lịch (100 khách trong nước và 20 khách quốc tế)

Phương pháp chuyên gia: Nhờ các chuyên gia có am hiểu về lĩnh vực du lịch

để đánh giá và cho điểm trong ma trận EFE, IFE, ma trận QSPM Phương pháp này đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình nghiên cứu luận án Muốn đảm bảo cho các đánh giá về hiện trạng, định hướng và chiến lược phát triển du lịch bền

7

vững ở Thành phố Cần Thơ đòi hỏi cần có sự tham vấn ý kiến, quan điểm của các chuyên gia ở nhiều lĩnh vực khác nhau có liên quan

5 Đóng góp mới của luận án

Thứ nhất, làm rõ cơ sở lý luận và những tiêu chí để nhận diện về phát triển du

lịch mang tính bền vững trong bối cảnh hiện nay

Thứ hai, đánh giá được những thành công, những hạn chế yếu kém trong phát

triển du lịch bền vững của thành phố Cần Thơ Ch ra những nguyên nhân tạo nên những thành công, những yếu kém trong phát triển du lịch mang tính bền vững của thành phố Cần Thơ trong thời gian qua

Thứ ba, đề xuất các giải pháp cụ thể để thúc đẩy việc phát triển du lịch mang tính bền vững của thành phố Cần Thơ đến năm 2020

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về du lịch, phát triển du lịch, phát triển

du lịch bền vững và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững;

- Mối quan hệ biện chứng giữa các mục tiêu về kinh tế, môi trường và văn hóa – xã hội trong phát triển du lịch bền vững Đây được xem là đóng góp có ý nghĩa khoa học quan trọng đối với việc xác lập cơ sở khoa học cho phát triển du lịch bền vững của một địa phương

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Hệ thống hóa những nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững ở Thành phố Cần Thơ Kết quả này s góp phần làm rõ hơn trong thực tế đặc điểm phát triển du lịch bền vững ở Thành phố Cần Thơ;

- Phân tích thực trạng hoạt động phát triển du lịch và xác định những vấn đề đặt ra đối với phát triển du lịch bền vững với các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội Đây s là một trong những nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này ở Thành phố Cần Thơ nói riêng và ở Việt Nam nói chung Kết quả nghiên cứu s góp phần giúp các nhà quản lý kinh tế du lịch có được nhận thức đầy đủ và có hệ thống về phát triển

Luận án đủ ở file: Luận án full