Nghiên cứu ảnh hưởng của thời gian bao quả đến năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

HOÀNG THỊ HIẾN Tên đề tài: NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG THANH LONG RUỘT ĐỎ TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ

HOÀNG THỊ HIẾN

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG THANH LONG RUỘT ĐỎ TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt

Khóa học : 2013 - 2017

Thái Nguyên, năm 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HOÀNG THỊ HIẾN

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA THỜI GIAN BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG THANH LONG RUỘT ĐỎ TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt

Khóa học : 2013 - 2017 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Minh Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài tốt nghiệp, em luôn nhận được sự giúp

đỡ tận tình của các thầy cô giáo khoa Nông Học trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, bạn bè, chính quyền địa phương nơi thực tập

Là sinh viên năm cuối của khoa Nông học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên thực hiện phương châm đào tạo của nhà trường, được sự nhất trí của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và ban chủ nhiệm

khoa nông học em đã tiến hành nghiên cứu đề tài với chuyên đề: “Nghiên cứu

ảnh hưởng của thời gian bao quả đến năng suất, chất lượng thanh long ruột

đỏ tại huyện Nguyên Bình, Tỉnh Cao Bằng”

Hoàn thành khóa luận này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo TS Nguyễn Minh Tuấn giáo viên khoa Nông Học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tận tình hướng dẫn em những bước đi đầu tiên trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, thầy luôn động viên và mang lại niềm tin, lòng say mê nghiên cứu khoa học, em xin cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo trong trường nói chung và trong khoa Nông học nói riêng đã tạo giúp đỡ, dìu dắt em trong quá trình học tập, rèn luyện tại trường Cảm ơn sự giúp đỡ của gia đình bác Hoàng Văn Duy đã tạo mọi điều kiện cho em tiến hành thí nghiệm tại vườn nhà để hoàn thành đề tài của mình

Xin chân thành cảm ơn bạn bè trong tập thể lớp KHCT-N01-K45 khoa Nông Học đã có những ý kiến đóng góp quý báu cho tôi trong quá thực hiện

đề tài

Cuối cùng, em xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè gần

xa đã động viên, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 05 năm 2017

Sinh viên Hoàng Thị Hiến

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thành phần dinh dưỡng của trái thanh longtrong 100g thịt trái 7 Bảng 2.2: Chiều dài cành thanh long 9 Bảng 2.3: Tình hình xuất khẩu thanh long của Thái Lan từ năm 2013 đến

tháng 9 năm 2015 13 Bảng 2.4: Diện tích và sản lượng Thanh long của Việt Nam và các tỉnh năm

2013 16 Bảng 2.5: Diện tích, năng suất, sản lượng thanh long ở các tỉnh phía Bắc năm

2015 18 Bảng 2.6: Một số yếu tố khí hậu tỉnh Cao Bằng năm 2016 31 Bảng 4.1: Thời gian ra hoa đậu quả và thu hoạch của thanh long ruột đỏ H14 35 Bảng 4.2: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng chiều

dài quả của thanh long ruột đỏ H14 36 Bảng 4.3: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng đường

kính quả của giống thanh long ruột đỏ H14 38 Bảng 4.4: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến một số đặc điểm quả của

giống thanh long ruột đỏ H14 40 Bảng 4.5: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến tỷ lệ cấp quả của thanh long

ruột đỏ H14 43 Bảng 4.6: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến một số yếu tố chất lượng và

tỷ lệ sâu bệnh hại của thanh long ruột đỏ H14 45

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Biểu đồ ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng

chiều dài quả của thanh long ruột đỏ H14 37 Hình 4.2: Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng đường

kính quả của thanh long ruột đỏ H14 39 Hình 4.3: Biểu đồ ảnh hưởng của thời gian bao quả đến khối lượng quả của

thanh long ruột đỏ H14 41 Hình 4.4: Biểu đồ ảnh hưởng của thời gian bao quả đến kích thước quả của

thanh long ruột đỏ H14 42 Hình 4.5: Biểu đồ ảnh hưởng của thời gian bao quả đến tỷ lệ các cấp quả của

thanh long ruột đỏ H14 44

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 3

1.3 Ý nghĩa 3

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 3

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

2.2 Nguồn gốc phân bố 5

2.3 Giá trị dinh dưỡng 6

2.4 Một số đặc điểm sinh học của cây thanh long 7

2.4.1.Yêu cầu về sinh thái của cây thanh long 7

2.4.2 Một số đặc điểm thực vật học của cây thanh long 8

2.5 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long Việt Nam và thế giới 10

2.5.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới 10

2.5.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long ở Việt Nam 15

2.5.3 Tình hình sản xuất thanh long ở Nguyên Bình 22

2.6 Tình hình nghiên cứu thanh long trong nước và thế giới 24

2.6.1 Tình hình nghiên cứu về bao quả trên thế giới 24

2.6.2 Nghiên cứu về bao quả ở Việt Nam 26

2.6.3 Tình hình áp dụng bao quả thanh long ở Nguyên Bình 29

2.7 Điều kiện tư nhiên vùng nghiên cứu 29

Phần 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

3.1 Đối tượng nghiên cứu 32

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 32

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 32

3.2.2 Thời gian nghiên cứu 32

3.3 Nội dung nghiên cứu 32

3.4 Phương pháp bố trí thí nghiệm 32

3.5 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 33

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

4.1 Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến thời gian chín của quả thanh long ruột đỏ H14 35

4.2 Một số chỉ tiêu sinh trưởng quả thanh long ruột đỏ H14 36

4.2.1 Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng chiều dài quả của giống thanh long ruột đỏ H14 36

4.2.2 Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến động thái tăng trưởng đường kính quả 38

4.3 Ảnh hưởng của thời gian bao quả đến một số đặc điểm quả của giống thanh long ruột đỏ H14 40

4.5 Đánh giá một số yếu tố chất lượng và tỷ lệ sâu bệnh hại của thanh long ruột đỏ H14 44

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

5.1 Kết luận 47

5.2 Kiến nghị 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

I Tài liệu tiếng Việt 48

II Tài liệu tiếng Anh 50

III Tài liệu internet 50

PHỤ LỤC

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Thanhlong (Hylocerus undatus Haw) là loại cây ăn quả có giá trị cao

về nhiều mặt, đối với người tiêu dùng quả thanh long được biết đến là loại quả có giá trị về dinh dưỡng cao và là loại quả đẹp rất phù hợp để thờ cúng tổ tiên trong những ngày lễ tết, còn đối với người trồng thanh long thì đây là loại cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp người trồng có thu nhập ổn định trên đơn vị diện tích

Giống cây thanh long ruột đỏ được viện nghiên cứu Nông nghiệp Đài Loan tạo ra bằng cách lại hữu tính giữa thanh long ruột trắng và một số thanh long của Mehico Thanh long ruột đỏ là loại trái cây có thành phần dinh dưỡng phù hợp nhất cho việc giữ gìn vóc dáng và sắc đẹp của người phụ nữ Ngoài ra, nó còn có nhiều vi lượng cần thiết cho cơ thể giúp cơ thể giải nhiệt ngày nắng nóng Kỹ thuật trồng thanh long ruột đỏ đơn giản nên mọi người có thể trồng ngay tại nhà

Thanh long là loại cây trái cây nổi tiếng của Việt Nam, đã có thương hiệu và thị trường nhiều năm nay (Trần Yến, 2010) [13] Nó đem lại hiệu quả kinh tế cao và nâng cao thu nhập đáng kể cho nông dân ở các vùng trồng thanh long Thanh long là loại cây ăn trái nhiệt đới được ưa thích bởi có hình dáng và màu sắc đẹp, thành phần dinh dưỡng cao, vị ngọt, ăn mát và bổ dưỡng Cây thanh long được xem là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh đứng thứ nhất trong 11 loại trái cây ở nước ta (Nguyễn Hữu Thơ và ctv, 2008) [8] Đặc biệt, Việt Nam là nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới (Lê Xuân Đính, 2006) [2]

Đến nay, nhân dân các xã cả huyện Nguyên Bình đã trồng được 20,81

ha cây thanh long Trong đó, thị trấn Nguyên Bình trồng 0,8 ha, các xã Thể

Dục 0,46 ha, Bắc Hợp 1,33 ha, Thái Học 3,29 ha, Minh Thanh 9,4 ha, Minh Tâm 4,9 ha

Trong những năm gần đây thanh long được trồng và tăng diện tích khá nhanh trên địa bàn xã Minh Thanh (Nguyên Bình) Mở ra triển vọng có giá trị kinh tế cao bởi cây dễ trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, sản phẩm được thị trường ưa chuộng Theo bà con, cây thanh long chỉ phát triển tốt và

có chất lượng ở phạm vi hẹp cả xã, bà con các xã lân cận cũng đang trồng và

mở rộng diện tích nhưng quả không ngọt và thơm như ở Minh Thanh

Hiện nay diện tích trồng thanh long ở Nguyên Bình đang phát triển mạnh mẽ, cây thanh long là một loại cây ăn quả dễ trồng, có thể sinh trưởng phát triển trên mọi loại đất nhưng để góp phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, ngoài việc mở rộng diện tích, tăng cường về giống thì vấn đề về các biện pháp kỹ thuật là vô cùng quan trọng Nhằm đưa ra khuyến cáo cho bà con nông dân, để người trồng thanh long hiểu rõ hơn về loại cây trồng mới này nhằm tạo quả có màu sắc đẹp ngăn ngừa vết chích hút của côn trùng có thể dùng bao nilon để bao quả thanh long Để việc bao quả có tác dụng thì cần chọn ra thời gian bao quả thích hợp, vì vậy cần phải bao quả để tạo ra sản phẩm đạt năng suất có hiệu quả, chất lượng, mẫu mã đẹp đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và cũng xuất phát từ nhu cầu thực tế phát triển cây thanh long cùng công

tác nghiên cứu chúng em tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng

của thời gian bao quả đến năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Lựa chọn được thời gian thích hợp cho việc bao quả nhằm nâng cao năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tai huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng

Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo để chọn lọc và xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh tăng năng suất cây thanh long, góp phần bổ sung thêm tài liệu khoa học cho quá trình nghiên cứu cây thanh long ở nước ta

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Các biện pháp kỹ thuật cũng góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân thanh long tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng và các vùng lân cận

Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng biện pháp kỹ thuật tăng năng suất cho cây thanh long ruột đỏ trong điều kiện tự nhiên của xã Minh Thanh huyện Nguyên Bình tỉnh Cao Bằng có thể áp dụng mở rộng cho các vùng trồng thanh long cho toàn tỉnh Cao Bằng cũng như miền Bắc

Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Câythanh long là một loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao, còn chưa thực sự phổ biến ở miền Bắc Việt Nam Việt Nam là một nước có thế mạnh về các mặt hàng nông sản, đặc biệt là Thanh long, đang được biết đến như một trong những mặt hàng tiềm năng để tiếp cận thị trường các nước Việc tiếp cận và quảng bá hình ảnh trái thanh long đến các nước là một cơ hội

để xuất khẩu phát triển tăng nguồn thu ngoại tệ.Do đó việc điều chỉnh các biện pháp kỹ thuật và tìm hướng xây dựng các vùng trồng thanh long mới, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương là vô cùng cần thiết

Thanh long ruột đỏ là một sản phẩm mới, lạ, ngon, bổ dưỡng,ruột đỏ tươi, cơm giòn, thơm, đặc biệt rất ngọt, nhiều vitamin và khoáng chất Tuy giá của loại quả này hơi cao so với thanh long ruột trắng nhưng nó lại có vị đặc biệt thơm ngon, và trở thành món ăn cao cấp vừa ngon vừa lạ đối với người tiêu dùng trong và ngoài nước

Để nâng cao chất lượng trái thanh long, sử dụng phương pháp bao trái thanh long là cần thiết để giảm thiểu một số côn trùng hại quả Đồng thời giúp cho trái cây giữ được vỏ quả bóng, đẹp tăng năng suất cây trồng Các vùng cây ăn quả ở phía Nam, túi bao trái đã được áp dụng thì ở phía Bắc, nông dân vẫn khá lạ lẫm với biện pháp kỹ thuật bao trái thanh long

Trên thực tế hiện nay ở huyện Nguyên Bình chưa áp dụng biện pháp bao trái cây ăn quả nói chung cũng như sử dụng biện pháp bao trái thanh long, việc khuyến cáo áp dụng biện pháp bao trái thanh long là cần thiết Để quả thanh long đạt năng suất cao, chất lượng mẫu mã đẹp nên lựa chọn thời gian thích hợp để tiến hành bao quả từ khi cây bắt đầu đậu quả Biện pháp bao trái

vừa bảo vệ trái cây hiệu quả, vừa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm Phòng ngừa tác ha ̣i của giónhư: bị trầy xước biến dạng, rụng trái Nâng cao đô ̣ ngo ̣t,

đô ̣ tươi mềm của trái cây, cải thiện chất lượng bên trong của quả

Việc xây dựng vùng trồng thanh long phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết, đất đai, giống và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt Tuy vậy với các yếu tố trên thì biện pháp kỹ thuật là yếu tố cần thiết nhất

Điều kiện tiểu khí hậu trong túi chứa trong quả khác biệt so với điều kiện

tự nhiên bên ngoài, nên một số nấm, vi khuẩn gây bệnh sinh trưởng và phát triển không thuận lợi Chất diệp lục ở vỏ quả vẫn hấp thu ánh sáng và quang hợp bình thường như những quả tự nhiên Quả trong túi nilon phát triển bình thường ít sâu bệnh, quả có màu sắc đẹp, hấp dẫn, năng suất, chất lượng quả được cải thiện rõ rệt

Nguyên Bình là huyện nằm ở phía bắc vùng núi cao có địa hình trắc trở đang trồng và phát triển về cây thanh long, đạt hiệu quả kinh tế cao Để quả thanh long đạt được năng suất, chất lượng cao hơn nữa các hộ dân trên địa bàn cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật trồng thanh long, trong đó biện pháp bao trái cho quả thanh long là điều cần thiết trong việc bảo vệ trái thanh long

và Đài Loan đã bắt đầu trồng thanh long (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005) [9]

Theo Mizrahi và ctv 1996 [30], thanh long được người Pháp du nhập vào Việt Nam cách đây trên 100 năm Diện tích trồng thanh long ở Việt Nam khá lớn vào không ngừng được tăng lên, năm 1999 tổng diện tích trồng thanh long là 5.221 ha đến năm 2005 là 8.962 ha, năm 2007 là 12.837 ha, chủ yếu ở

các tỉnh Bình Thuận, Tiền Giang, Long An và Tây Ninh (Nguyễn Hữu Thơ và ctv, 2008) [8]

Giống vỏ đỏ ruột trắng (Hylocerus undatus Britt & Rose): là giống

thuộc họ xương rồng, có nguồn gốc từ rừng nhiệt đới ẩm của miền Trung và miền Bắc Nam Mỹ Trước đây, cây thanh long được coi là hoang dại, sử dụng như cây cảnh vì có nhiều hoa với kích thước lớn, có mùi thơm và nở vào ban đêm(Giống cây trồng, 2014) [19]

Hiện nay, giống này được ưa chuộng trên thế giới, đặc biệt ở Israel, Việt Nam… Bởi vì quả thanh long ăn rất hấp dẫn, có mùi vị khác biệt so với các loại quả khác Giống này có thân hình tam giác, ít gai, thường cho quả rất

to, nặng từ 500 g - 1 kg, thậm chí còn cao hơn Vỏ quả có màu đỏ sáng đẹp, thịt quả trắng đục và có nhiều hạt nhỏ màu đen như hạt vừng

Ở Việt Namthanh long ruột trắng, loại này được trồng phổ biến ở các tỉnh nam Trung Bộ và Nam Bộ nhưng thương hiệu nổi tiếng nhất là ở Bình Thuận Loạinày sinh trưởng và phát triển tốt ở những nơi có cường độ ánh sáng cao và toàn phần Được trồng trên nhiều loại đất khác nhau Thanh long ruột đỏ, loại này hiện nay được trồng ở một vài nơi ở Bình Thuận, trong những năm gần đây thanh long ruột đỏ được trồng ở Nguyên Bình, nơi có đất đai bằng phẳng và ánh sáng nhiều Là cây có tính chống hạn thích hợp với các loại đất ở trên núi đá hay bờ rào ở nông thôn và vùng ven biển, đất có tỷ lệ hạt dính 20%, hạt cát 40%, hạt đất 40% sẽ giúp cho cây hấp thụ dinh dưỡng, hàng tháng lượng mưa từ 50 - 100 mm cây sẽ sinh trưởng phát triển tốt

2.3 Giá trị dinh dƣỡng

Thanh long là loại trái cây rất giàu kali, phospho, sorbitol, nhiều vi lượng; đây là là loại trái cây giàu dinh dưỡng, có tác dụng chống lão hóa và rất phù hợp với người có tuổi và béo phì (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [8] Thành phần dinh dưỡng của trái thanh long được trình bày trong bảng 2.1

Bảng 2.1: Thành phần dinh dƣỡng của trái thanh long trong 100g thịt

trái

Thành phần Trong 100g

thịt trái Thành phần

Trong 100g thịt trái

(Nguồn: Nguyễn Thơ, 2008) [8]

Kết quả bảng dinh dƣỡng của trái thanh long trong 100g thịt trái

Nước 83.75g;Năng lượng: 67.7Kcal; Protein 1.1g; Chất bo 0.57g; Cacbohydrates 11.2g; Chất xơ 1.34g, Canxi 10.2mg; Phospho 27.5mg; Natri 8.9mg; Magie 38.9mg; Kali 272mg; Sắt 3.37mg; Kẽm 0.35mg; Sorbitol 32.7mg; Vitamin C 6mg (12mg đối với Loại ruột đỏ); Protid 1.1g (1.3g đối với Loại ruột đỏ); Một số chỉ tiêu như protit, đặc biệt chỉ tiêu Vitamin C ở thanh long ruột đỏ cao hơn nhiều so với thanh long ruột trắng Ngoài ra từ thanh long, người ta đã phân lập được n-hentriancotan (C31H64), β-sitosterol,

và một vài sterol khác

2.4 Một số đặc điểm sinh học của cây thanh long

2.4.1.Yêu cầu về sinh thái của cây thanh long

* Ánh sáng

Cây thanh long chịu ảnh hưởng của quang chu kỳ ra hoa trong điều kiện ngày dài cây sinh trưởng và phát triển tốt ở các nơi có ánh sáng đầy đủ, thiếu ánh sáng thân cây ốm yếu Tuy nhiên nếu cường độ ánh sáng quá cao nhiệt độ cao sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng của thanh long (Ngô Quang Yêm, 1992) [11]

* Nước

Cây thanh long có khả năng chịu hạn nhưng không chịu úng Để cây phát triển tốt cho nhiều trái, trái to cần cung cấp đầy đủ nước nhất là trong thời kỳ phân hóa mầm hoa ra hoa và kết trái Nhu cầu về lượng mưa cho cây

là 800-2.000mm/năm, Nếu thấp hơn hoặc vượt quá sẽ dẫn đến hiện tượng rụng hoa và thối trái Có nguồn nước tưới chủ động trong mùa khô vườn trồng không sử dụng các nguồn nước thải (Trương Thị Đẹp, 1994) [1]

* Đất đai

Cây thanh long trồng được trên nhiều loại đất khác nhau từ đất cát pha đất xám bạc màu đất phèn đến đất phù sa đất đỏ Bazan đất thịt Tuy nhiên cây thanh long đạt hiệu quả cao trong điều kiện đất tơi xốp thông thoáng thoát nước tốt không nhiễm mặn và có pH từ 5-7 (Nguyễn Văn Kế và ctv, 2000) [5]

2.4.2 Một số đặc điểm thực vật học của cây thanh long

* Rễ cây

Khác với chồi cành, rễ thanh long không mọng nước nên nó không phải là nơi tích trữ nước giúp cây chịu hạn Cây thanh long có hai loại rễ: Địa sinh và khí sinh

Rễ địa sinh phát triển từ phần lõi ở gốc hom Sau khi đặt hom từ

10-20 ngày thì từ gốc hom xuất hiện các rễ tơ màu trắng, số lượng rễ tăng dần

và kích thước của chúng cũng tăng dần theo tuổi cây, những rễ lớn đạt đường kính từ 1-2 cm Rễ địa sinh có nhiệm vụ bám vào đất và hút các chất dinh dưỡng nuôi cây Rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất mặt(0-15 cm) Ở các nơi đất tơi xốp và có tưới rễ có thể mọc sâu hơn Khi đất khô các rễ sợi sẽ

chết đi, các rễ lớn hơn sẽ hóa bần làm giảm sự dẫn nước khoảng 10 lần để ngăn chặnsự mất nước vào đất thông qua rễ Khi đất ẩm rễ lại mọc trở lại một cách dễ dàng

Rễ khí sinh mọc dọc theo thân cây phần trên không, bám vào cây chống (choái) để giúp cây leo lên giá đỡ Những rễ khí sinh nằm gần đất sẽ đi dần xuống đất (Nguyễn Như Hiến, 1998) [3]

* Thân, cành

Thanh long (một loại xương rồng) trồng ở nước ta có thân, cành trườn bò trên trụ đỡ (climbing cacti), trong khi ở một số nước trồng loại xương rồng thân cột (columnar cacti) Thân chứa nhiều nước nên nó có thể chịu hạn một thời gian dài Thân, cành thường có ba cánh dẹp, xanh, hiếm khi có 4 cánh Ở các nước khác có thư 3,4,5 cánh Tiết diện ngang cho thấy có 2 phần: Bên ngoài là nhu mô có chứa diệp lục, bên trong là lõi cứng hình trụ Mõi cánh chia ra làm nhiều thùy có chiều dài 3 - 4 cm Đáy mỗi thùy có từ 3 - 5 gai ngắn Chúng sử dụng CO2 trong quang hợp theo hệ CAM (Crassulacean Acid Metabolism) là một hệ thích hợp cho các cây mọc ở vùng sa mạc Mỗi năm cây cho từ 3 - 4 đợt cành Đợt thứ nhất là cành mẹ của đợt cành thứ hai và cứ thế cành xếp thành hàng lớp trên đầu trụ Trong mùa ra cành, khoảng thời gian giữa hai đợt ra cành

từ 40 - 50 ngày Số lượng cành trên cây tăng theo tuổi cây, ở cây 5 - 6 tuổi chỉ duy trì độ 150 - 170 cành (Nguyễn Văn Kế, 1998) [4]

Bảng 2.2:Chiều dài cành thanh long Tuổi Trung bình (cm) Dài nhất (cm) Ngắn nhất (cm)

* Hoa

Thanh long là cây dài ngày (trường quang kỳ) Trung bình từ 4-6 đợt ra hoa rộ mỗi năm Hoa lưỡng tính, rất to, có chiều dài trung bình 25-35 cm, nhiều lá dài và cánh hoa dính nhau thành hình ống, nhiều tiêu nhị và 1 nhụy cái dài 18-24, đường kính 5-8 mm, nhụy cái chia làm nhiều nhánh Hoa thường nở tập trung từ 20-23 giờ đêm và đồng loạt trong vườn Từ nở đến tàn kéo dài độ 2-3 ngày Thời gian từ khi xuất hiện nụ tới hoa tàn độ 20 ngày (Nguyễn Văn Kế, 1998) [4] Các đợt nụ đầu tiên nụ rụng từ 30%-40%, về sau

tỷ lệ này giảm dần khi gặp điều kiện ngoại cảnh thuận lợi

và ctv, 2000 [5]

Phân tích thành phần sinh hóa học cho thấy trong 100g thịt quả chín: Hàm lượng đường tổng số có thể biến động từ 8g đến 12g, vitamin C từ 3,8mg đến 9,4mg Có sự biến động này là do phân bón, chế độ chăm sóc và thời gian hái, hễ quả chín trên cây càng lâu càng ngọt

2.5 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long Việt Nam và thế giới

2.5.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới

Trên thế giới thanh long được trồng thương phẩm với các loại khác

nhau là: thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus 2n = 2x = 22) và thanh long ruột đỏ hay tím (H Costaricensis) được trồng ở Nicaragua và Guatemala

và thanh long ruột đỏ (H Polyrhizus2n = 2x = 22) được trồng ở Israel Giống thanh long vàng Amarilla (H Andatus) được trồng ở Mexico và châu Mỹ Latinh và một số giống thanh long vỏ vàng (Selenicereus megalanthus 2n =

4x = 44) nguồn gốc Trung và Nam Mỹ, được trồng tại Colombia, quả được xuất khẩu sang châu Âu và Canada)(TCVN 7523:2005) [24]

Thanh long (Hylocereus) có quả to, hấp dẫn nhưng kém ngon đã bị giới hạn thị trường tiêu thụ, trong khi S megalanthus có vị rất ngọt và ngon nhưng

cho quả nhỏ, hình thái kém hấp dẫn và vỏ quả có gai Do vậy, chương trình cải tiến giống cần thiết kết hợp giữa các ưu điểm trên của hai loài này

Miền Trung Mêhicô có đa dạng loài và giống xương rồng lê có nhiều nhất Diện tích trồng xương rồng lê cả nước khoảng 70.000 ha và đạt sản lượng 400.000 tấn quả tươi, trong đó 95% sản lượng quả phục vụ thị trường nội địa Người tiêu dùng ưa chuộng quả có độ đường cao, thịt quả màu trắng

và có nhiều nước, trong khi thị trường xuất khẩu thích màu thịt quả vàng và

đỏ hơn Tiêu chuẩn chọn giống xương rồng lê ở Mêhicô là: khối lượng quả

>120g, thịt quả nhiều nước, độ đường cao (hàm lượng>15%), tỷ lệ ăn được trên 50%, vỏ quả mỏng< 5mm, khối lượng hạt< 6g/quả

Theo Mizrahi và ctv1996[30], thanh long thường được trồng hàng hoá

với các loại khác nhau là: thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus) và thanh long ruột đỏ hay tím (H costaricensis) được trồngở Nicaragua và Guatemala và thanh long ruột đỏ H polyrhizusđược trồng ở Israel Giống thanh long vỏ vàng (H undatus) được trồng ở Mexico và châu Mỹ Latin và một giống thanh long vàng khác (Selenicereus magalani) nguồn gốc Trung và

Nam Mỹ được trồng với diện tích không lớn tại Colombia, quả được xuất khẩu sang châu Âu và Canada (Nguyễn Văn Kế, 1998) [4]

Sản lượng quả thanh long tươi được nhập khẩu tới châu Âu tăng rất nhanh Sản lượng này vẫn dựa trên kiểu gen hoang dại, thích nghi trong tự nhiên và được nhân giống vô tính Tiêu chuẩn quả chỉ qua chọn lọc các dòng

ưu tú trong tự nhiên và nhân vô tính các dòng tuyển chọn dựa trên đặc tính

canh tác, thời gian tồn trữ quả và hương vị của người tiêu thụ Trong nỗ lực nhằm cải thiện chất lượng quả và đặc tính canh tác của thanh long được trồng tai Israel, chương trình lai tạo các khác loài (interspecific) và khác chi (intergeneric) đã được khởi động trong vài năm qua Thanh long ruột đỏ chứa nhiều chất vi lượng và gần đây được nhiều người tiêu thụ quan tâm do quả thanh long ruột đỏ có thể là nguồn có giá trị trong chống oxi hóa và tác nhân chống bệnh ung thư

Trong những năm gần đây, do yêu cầu thực tế của đời sống ngày càng được nâng cao, tình hình tiêu thụ sản phẩm một số loại quả tươi như thanh long, táo, lê gia tăng nhanh chóng mặt khác, các tiến bộ về khoa học kỹ thuật giúp nâng cao năng suất sản lượng cây trồng, theo xu hướng này thanh long cũng như các loại quả tươi khác sẽ trở thành một trong những thực phẩm không thể thiếu trong đời sống người tiêu dùng trên thế giới

Trong khu vực, một số quốc gia có diện tích và sản lượng thanh long lớn như: Đài Loan, Thái Lan, Myanma, Malaysia và Việt Nam

*Thái lan: Thái Lan đang là đối thủ cạnh tranh lớn của trái thanh long Việt Nam Khoảng 6 - 7 năm về trước, Thái Lan chưa có trái thanh long, nhưng mới đây, nước này xác định thanh long là cây trồng chính, sẽ được tập trung phát triển thành cây xuất khẩu chủ lực Trong khi thị phần trái thanh long Việt Nam nhập khẩu vào châu Âu mấy năm qua giảm Từ vị trí gần như chiếm lĩnh thị trường, nay thị phần trái thanh long Việt Nam xuất khẩu vào châu Âu giảm chỉ còn hơn 50% Trong khi thị phần thanh long của Thái Lan xuất khẩu vào thị trường này từ vị trí cuối bảng đã vươn lên vị trí thứ hai do tạm nhập, tái xuất thanh long Việt Nam Có thời điểm 48% lượng thanh long xuất khẩu của Việt Nam là bán cho Thái Lan Không chỉ mua thanh long Việt Nam, Thái Lan cũng mua thanh long ruột đỏ Đài Loan để chào hàng, dọn

đường xuất khẩu cho thanh long của chính nhà vườn Thái Lan sản xuất trong tương lai [31]

Bảng 2.3: Tình hình xuất khẩu thanh long của Thái Lan từ năm 2013 đến

tháng 9 năm 2015

Quốc gia

Sản lƣợng (tấn)

Giá trị (Baht)

Sản lƣợng (tấn)

Giá trị (Baht)

Sản lƣợng (tấn)

Giá trị(Baht)

Saudi Arabia 28,146 2,755,413 27,092 3,055,814 22,054 2,526,453 Quata 14,279 1,167,649 19,950 1,818,238 5,183 545,884 Pháp 1,134 188,520 7,614 1,431,945 960 157,335 Kuwait 10,451 1,487,434 6,090 1,107,207 2,075 360,560

(Nguồn: Jiang, 2015) [29]

Số liệu thống kê ở bảng 2.3 cho thấy, Thái lan xuất khẩu thanh long vào

5 quốc gia trên thế giới, trong đó có Saudi Arabia, Quata, Pháp, Kuwait, Laos với tổng sản lượng năm 2013 đạt 54,01 tấn, giá trị đạt 152.767,25 đô la Mỹ, năm 2014 đạt 130,282 tấn, giá trị 93268,51 đô la Mỹ

*Đài Loan: Hơn 10 năm qua, thanh long (Hylocereus undatus) đã nổi

lên như một trong những loài cây ăn quả được trồng phổ biến nhất ở Đài Loan Nó được trồng trong cả nước trên tổng diện tích hơn 800 ha Ở trung tâm và phía nam của đất nước là các nơi trồng thanh long chính với diện tích lớn nhất Sản lượng thanh long hàng năm của Đài Loan đạt khoảng 15.158 tấn

và thu về một lượng tệ là $ 420,000,000 (US $ 13.380.000) Về giống, kỹ thuật trồng trọt và công nghệ quản lý thì thanh long Đài Loan chiếm ưu thế cao hơn hẳn những nước trồng thanh long Đông Nam Á Biểu hiện là hương

vị, màu sắc và kết cấu quả thanh long Đài Loan được đánh giá cao hơn hẳn ở

các nước khác Tuy nhiên trước năm 2000, thanh long Đài Loan chưa được xuất khẩu rộng khắp, nhất là với các nước có hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt như Nhật Bản vì trong ruột quả thanh long ở Đài Loan người ta phát hiện ra

có ruồi giấm Với nỗ lực cải thiện sản phẩm để xuất khẩu, trong năm 2001, văn phòng kiểm dịch quản lý của Đài Loan đã tiến hành nghiên cứu, phát triển công nghệ khử trùng thanh long và tới năm 2003 Đài Loan đã phát triển thành công công nghệ thấp ở nhiệt độ cao để diệt ruồi giấm trong thanh long Năm 2004, Đài Loan đã mạnh dạn nộp đơn với Nhật Bản xin cho xuất khẩu thanh long sang thị trường này nhưng mãi tới năm 2010 thì thanh long Đài Loan mới thông qua được các kỳ thi nghiêm ngặt về kiểm định thực vật của Nhật Bản và chính thức được chấp nhận vào thị trường Nhật Sản lượng xuất sang Nhật của Đài Loan trong năm đầu tiên (năm 2010) đạt được là 100 tấn (Viện nghiên cứu rau quả, 2014) [26]

Các sản phẩm chế biến từ quả thanh long hiện chưa có nhiều ở các nước có trồng thanh long Tuy nhiên, gần đây một số sản phẩm chế biến từ quả thanh long đã bắt đầu hiện diện trên thị trường là Malaysia và Thái Lan

Ở Malaysia, thanh long đã được chế biến thành nhiều sản phẩm như các loại nước quả, kem, kẹo và rượu thanh long

Tuy nhiên, về mặt tiêu cực, nhiều yếu tố hạn chế năng suất tiềm năng

và long hạ cấp chất lượng quả Trong số đó, các sự kiện mưa lớn hoặc quản lý cây trồng kém thực hành như tưới nước có thể gây ra hoa để thả, và trái cây

để chia nhỏ hoặc thối ngoài hạn chế các cây trồng thanh long đạt sản lượng tiềm năng của nó, phổ biến các công nghệ sản xuất kém cũng dẫn đến sự cố nghiêm trọng của bệnh và sâu bệnh Hiện nay bệnh thán thư, ngăn chặn bệnh thối mục, đốm nâu gốc, và thối trái cây rất phổ biến ở các vùng trồng thanh long lớn trong châu Á - Thái Bình Dương khu vực Và các bệnh thối mục gốc truyền nhiễm mới nổi gần đây đã gây ra sự sụp đổnhiều vườn cây ăn trái

thanh long ở khu vực Đông Nam Á Biện pháp bảo vệ để kiểm soát các bệnh này với thuốc trừ sâu hóa học không chỉ tốn kém ho nông dân với quy mô nhỏ, họ cũng có thể làm gián đoạn tự nhiên kiểm soát sinh học, và đang gây tổn hại đến sứ khỏe con người và môi trường mặt khác để truy cập vào các thị trường có giá trị cao hơn, trái cây thanh long địa phương, khu cự hoặc quốc tế quan trọng sản phẩm cần phải mắc các bệnh, sâu bệnh, nhược điểm và

dư lượng thuốc trừ sâu, cùng với kích thước mong muốn, hình dạng, màu sắc

và hương vị(Trần Thị Oanh Yến và cs (2006) [12]

2.5.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long ở Việt Nam

2.5.2.1 Tình hình sản xuấtthanh long

Việt Nam hiện nay được xem là một trong những nước trồng và xuất khẩu rau quả hàng đầu Trong đó, thanh long được xem là một trong những nông sản xuất khẩu nhiều nhất nước ta vì nó dễ trồng và đem lại hiệu quả kinh

tế cao Thanh long Việt Nam không chỉ được thị trường thế giới biết đến mà còn ưa chuộng Việt Nam là một trong những nước có diện tích và sản lượng Thanh Long lớn nhất Châu Á và là nước xuất khẩu Thanh long lớn nhất thế giới (Công ty T&C, 2012) [17] Năm 2013, Việt Nam có 28.700 ha diện tích trồng Thanh long với tổng sản lượng đạt 520.000 tấn Thanh long hiện đang được trồng ở 30 tỉnh/thành của Việt Nam nhưng đặc biệt phát triển ở các vùng chuyên canh quy mô lớn như Bình ThuậnTiền Giang và Long An (Vinafruits, 2013) [27] Diện tích thanh long trên cả nước năm 2013 ước đạt khoảng 23.000 ha tăng gấp 10 lần so với năm 1995 Trong đó tỉnh Bình Thuận,Long

An và Tiền Giang sản xuất thanh long lớn nhất cả nước, diện tích năm 2011 ước đạt 22.000ha, đạt sản lượng 463.000 tấn chiếm 96% tổng diện tích và 99% tổng sản lượng thanh long của cả nước Riêng tại Bình Thuận, diện tích thanh long toàn tỉnh năm 2013 đạt 18.646 ha với sản lượng đạt khoảng 330.000 tấn quả/năm Diện tích Thanh long của ba tỉnh này chiếm 93,6% tổng

diện tích Thanh long cả nước và 95,5% sản lượng quốc gia Trong đó, Bình Thuậnlà nơi có diện tích và sản lượng Thanh long lớn nhất (chiếm 73,2% về diện tích và 76,9% về sản lượng), kế đến là Tiền Giang(10,9% về diện tích và 10,9% về sản lượng) và đứng thứ ba là Long An (9,5% về diện tích và 8,1 %

về sản lượng) Do sản xuất và tiêu thụ Thanh long đạt hiệu quả kinh tế cao trong 3 năm trở lại đây đã cải thiện rất tốt sinh kế nông hộ cũng như góp phần phát triển kinh tế các địa phương nên diện tích sản xuất Thanh long tăng rất nhanh (Bình Thuận tăng 143%, Tiền Giang 169% và Long An tăng 190% năm 2013 so với năm 2011) Một số tỉnh phía Bắc, Trà Vinh và Vĩnh Long cũng đã bắt đầu trồng và thu hoạch Thanh long nhưng tỷ trọng thấp (6,4%) (Sở NN&PTNT các tỉnh Bình Thuận, Tiền Giang và Long An, 2013) [21]

Bảng 2.4: Diện tích và sản lượng Thanh long của Việt Nam và các tỉnh

năm 2013

Địa phương Diện tích

(ha)

% So với cả nước

Sản lượng (tấn)

% So với cả nước

(Nguồn:Vinafruit [27] và sở NN&PTNT các tỉnh BT, TG và LA năm 2013)[21]

Theo thống kê năm 2015, diện tích Thanh long của tỉnh Bình Thuận là 26.026 ha (diện tích cho thu hoạch là 21.349 ha) Diện tích này tiếp tục phát triển mới trong 02 tháng đầu năm 2016, với diện tích 28.500 ha Hiện nay, toàn tỉnh có 9.182 ha/9.855/hộ/432 cơ sở được chứng nhận VietGAP, 262 ha chứng nhận GlobalGAP và 54 cơ sở thu mua, kinh doanh Thanh long đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong sơ chế sản phẩm.Với đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi, Bình Thuận những năm gần đây và hiện nay, được

xem là tỉnh có nhiều lợi thế nhất trong việc phát triển cây Thanh long Hiện nay, Bình Thuận đang là tỉnh giữ vị trí đầu bảng trong cả nước về nguồn cung Thanh long, tập trung phần lớn hai huyện Hàm Thuận Nam và Hàm Thuận Bắc[34]

Thanh long ở Tiền Giang được trồng trên 9 huyện/thị xã với tổng diện tích năm 2013 là 3.139 ha và sản lượng đạt 56.823 tấn, trong đó Thanh long được trồng tập trung chuyên canh cao ở huyện Chợ Gạo với tổng diện tích 2.815 ha (chiếm 89,7% diện tích trồng Thanh long toàn tỉnh) và tính đến tháng 5/2014 diện tích Thanh long của huyện Chợ Gạo đã tăng lên 3.409 ha (tăng 21% so với cuối năm 2013) Tương tự, sản lượng cũng tăng từ40.376 tấn năm 2012 lên 53.579 tấn năm 2013 (tăng 32,7% và chiếm 94,3% sản lượng toàn tỉnh) Năm 2013, tổng doanh thu Thanh longcủa huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang là 3.265 tỷ đồng và tổng lợi nhuận đạt 435.3 tỷ đồng

Năm 2011 diện tích toàn huyện của tỉnh Long An 1.204 ha, năm 2012 diện tích toàn huyện 1.478 ha Năm 2013 diện tích 2.748 ha, trong 2.748 ha

có 1.200 ha thanh long cho trái, đến 15/1/2014 diện tích 3.258 ha, trong vòng

3 năm 2011-2013 diện tích tăng 2.058 ha Năm 2014 diện tích thanh long 3.258 ha có 2.272 ha thanh long cho trái Do hiệu quả kinh tế từ thanh long diện tích tăng nhanh các xã mới bổ sung quy hoạch Thanh Phú Long, Phước Tân Hưng, Phú Ngãi Trị, Hiệp Thạnh, Hòa Phú, Vĩnh Công, Bình Quới Đến 30/3/2014 diện tích 3.300 ha Dự kiến diện tích sau khi thu hoạch lúa vụ 3 năm 2014 sẽ tăng từ 3.800-4.000 ha Trong 3.258 ha thanh long có 2.000 ha thanh long ruột trắng, 1.257 ha thanh long ruột đỏ, với trên 6.800 hộ trồng Sản lượng thanh long năm 2013 đạt 72.000 tấn Năng suất bình quân 45 tấn/ha/năm (thanh long chính vụ 10 tấn, thanh long rải vụ 15 tấn/ha/lần thắp

đèn, bình quân 2 lần thắp đèn/năm) Dự kiến sản lượng thanh long toàn huyện năm 2014 đạt 102.000 tấn

Trong các loại cây ăn quả của Việt Nam, thanh long là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh lớn nhất Diện tích thanh long trên cả nước năm

2013 ước đạt khoảng 23.000 ha tăng gấp 10 lần so với năm 1995 Trong đó tỉnh Bình Thuận,Long An và Tiền Giang sản xuất thanh long lớn nhất cả nước, diện tích năm 2011 ước đạt 22.000ha, đạt sản lượng 463.000 tấn chiếm 96% tổng diện tích và 99% tổng sản lượng thanh long của cả nước Riêng tại Bình Thuận, diện tích thanh long toàn tỉnh năm 2013 đạt 18.646 ha với sản lượng đạt khoảng 330.000 tấn quả/năm

Ở các tỉnh phía Bắc, thanh long mới được đưa vào trồng ở một số tỉnh như Lạng Sơn, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Quảng Ninh và Hà Nội Trong đó, các tỉnh có diện tích trồng thanh long lớn hơn là Hải Dương, Vĩnh Phúc và Quảng Ninh

Bảng 2.5: Diện tích, năng suất, sản lượng thanh long ở các tỉnh phía Bắc

năm 2015

Địa Phương Diện tích

(ha)

Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn)

(Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2015 ) [16]

Diện tích: Tình hình sản xuất thanh long ở một số tỉnh phía Bắc năm

2015 mang màu sắc mới Trong đó diện tích lớn nhất là Hải Dương với diện

tích 1.200 ha, các tỉnh khác có diện tích thấp hơn chiếm 50-80% diện tích trồng thanh long ở Hải Dương Tuy nhiên, Lạng Sơn có diện tích trồng thanh long thấp nhất với diện tích 4,8 ha, do là địa hình thuộc vùng núi cao, hiểm trở giao thông không thuận lợi nên Lạng Sơn ít trồng thanh long

Năng suất: Năng suất thanh long ở một số tỉnh phía Bắc đạt khá cao, năng suất đạt từ 27,1 tạ/ha đến 125tạ/ha Cây thanh long thời gian gần đây trồng đạt năng suất cao, mang lại thu nhập cho người dân, cây thanh long thực

sự trở thành cây có hiệu quả kinh tế và có lợi thế cạnh tranh cao so với một số cây trồng khác

Sản lượng: Sản lượng thanh long năm 2015 ở một số tỉnh phía Bắc tăng cao Hải Dương sản lượng vẫn cao hơn so với các tỉnh khác đạt sản lượng 1.500 tấn sau đó là Vĩnh Phúc sản lượng thanh long cũng khá cao với sản lượng đạt 692,1 tấn năm 2015 Các tỉnh còn lại đã và đang phát triển hơn nữa trong những năm tới

Ở các tỉnh phía Nam sản xuất cây thanh long rất phổ biến, ở một số tỉnh trồng với diện tích khá cao năm 2015 như Ninh Thuận, Tây Ninh, Đồng Nai, Bình Thuận và Bà Rịa - Vũng Tàu Trong đó các tỉnh có diện tích trồng cao nhất là Bình Thuận và Đồng Nai, với diện tích trồng 21.349 ha Bình Thuận là tỉnh trồng thanh long nhiều nhất ở khu vực phía Nam Đạt năng suất năm

2015 là 219,9 tạ/ha với sản lượng 469.532 tấn Các tỉnh còn lại cũng đạt năng suất và sản lượng khá cao so với các tỉnh phía Bắc (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2015) [16]

2.5.2.2 Tình hình tiêu thụ thanh long

Thanh long Việt Nam đã xuất khẩu tới 40 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu (chính ngạch) trái cây tươi đạt 307 triệu USD thì thanh long chiếm tới 61,4% Ngoài một số thị trường truyền thống

như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Hà Lan… thanh long đang từng bước xâm nhập vào một số thị trường mới là Ấn Độ, New Zealand, Úc, Chi Lê tạo được sự đa dạng hóa trong cơ cấu thị trường xuất khẩu thanh long

của Việt

Nam.(http://vietnamtradeoffice.net/tinh-hinh-san-xuat-va-tieu-thu-thanh-long-viet-nam/) [32]

Hiện tại, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu thanh long ruột trắng, trong khi nhu cầu của thị trường thế giới khá đa dạng Vì vậy, việc nhập nội, nghiên cứu chọn tạo giống thanh long nhằm chọn tạo giống đa dạng màu sắc (vỏ, ruột hồng, đỏ nhạt hay tím…), cho năng suất và chất lượng cao, phù hợp thị hếu, tăng sức cạnh tranh trên thị trường thế giới là rất cần thiết (Cục Trồng trọt, 2014) [18]

Việt Nam hiện là nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới, chiếm thị phần cao nhất tại châu Á, châu Âu và một số thời điểm tại Mỹ Thái Lan

và Israel là hai nước xuất khẩu lớn thứ hai và thứ ba tại thị trường châu Âu Tại thị trường Mỹ, Mexico và các nước Trung - Nam Mỹ là các đối thủ cạnh tranh lớn nhất đối với các nhà xuất khẩu thanh long từ châu Á do lợi thế địa

lý Thanh long Việt Nam đã có thương hiệu lâu với người Mỹ gốc Á Thanh long Thái Lan, Malaysia… đang cố gắng tìm kiếm thị phần tại thị trường này Tại châu Á, Việt Nam là nhà xuất khẩu hàng đầu vào thị trường Trung Quốc, tuy nhiên xuất khẩu sang các thị trường như ASEAN, Hồng Kông vấp phải cạnh tranh ngày càng tăng từ các nước như Đài Loan, Thái Lan và Malaysia(Võ Thị Thanh Lộc, 2013) [7]

Khi thanh long được phát triển thành công ở các tỉnh phía Bắc, ngoài mục tiêu sử dụng cho nội tiêu, chúng ta đã có định hướng thị trường xuất khẩu cho sản phẩm Mặt khác, dự báo kim ngạch xuất khẩu thanh long của nước ta sẽ tăng đáng kể trong những năm tới, sau khi Mỹ, Nhật Bản, Hàn

Quốc và Chile đã cho phép thanh long Việt Nam được nhập khẩu vào các quốc gia này Điều này cho thấy tiềm năng phát triển thanh long của Việt Nam nói chung, ở các tỉnh phía Bắc nói riêng và thị trường xuất khẩu cho các sản phẩm thanh long của Việt Nam là rất lớn

Công ty thanh long Rồng đỏ (TP.HCM) thu mua thanh long ruột đỏ xuất khẩu sang Mỹ với giá 45.000 đến 50.000 đồng/kg, cao gấp 4-5 lần thanh long ruột trắng

Hợp tác xã thanh long Chợ Gạo (tỉnh Tiền Giang) nhiều doanh nghiệp, siêu thị ký hợp đồng đặt mua thanh long ruột đỏ Long Định H14 với giá 50.000 đồng/kg Và tại Bình Thuận các thương lái đặt mua thanh long ruột đỏ

để bán cho khách du lịch những vẫn chưa có hàng Được biết, để thanh long ruột đỏ đạt hiệu quả như hôm nay, ông Hải, ông Nghiêm, ông Hiền ở thôn Phú Nhang, xã Hàm Hiệp (Hàm Thuận Bắc) đã không gặp ít khó khăn, nhất là vốn và kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh Tháng2/2006, tuy kinh tế gia đình chưa khá giả, nhưng họ vẫn quyết tâm gom góp tiền mua bằng được 500 hom giống thanh long ruột đỏ Long Định I, dòng H14, với giá 30.000 đồng/hom về trồng Đây là giống do Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam lai tạo giữa giống thanh long ruột trắng Bình Thuận với thanh long ruột đỏ Colombia Được Bộ NN-PTNT công nhận là giống mới kháng bệnh tốt, ra trái quanh năm, thụ phấn tự nhiên, cho hoa sớm hơn 1-2 tháng, chất lượng trái

ổn định, ruột cơm giòn, vị ngọt và hàm lượng vitamin C cao hơn thanh long ruột trắng Sản lượng từ năm thứ ba trở đi đạt 45-50 tấn /ha; trong khi thanh long ruột trắng chỉ đạt 30-40 tấn/ha Tuy nhiên, do chưa có kinh nghiệm trong khâu chăm sóc, phồng trừ sâu bệnh nên sau một năm thử nghiệm ông Hải, ông Nghiêm, ông Hiền phải chặt bỏ, rồi trồng lại.Mặc dù còn gặp khó khăn trong phòng trừ dịch bệnh, nhất là bệnh thối trái, nhưng hiệu quả kinh tế cây

thanh long ruột đỏ đã hơn hẳn thanh long ruột trắng Vì thế, diện tích trồng mới thanh long ruột đỏ trong các hộ dân đã tăng Tuy nhiên, để giúp nông dân phát triển thanh long ruột đỏ đạt hiệu quả kinh tế cao, các ngành chức năng,

hộ nông dân cần sớm tổ chức đúc rút kinh nghiệm mô hình, nhất là kinh nghiệm trong chọn giống, kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sân bệnh, thực hiện đúng quy trình theo tiêu chuẩn VietGap(sở Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Tiền Giang) [22]

2.5.3.Tình hình sản xuất thanh longở Nguyên Bình

Xã Minh Thanh nằm dọc theo trục quốc lộ 34, là xã cửa ngõ tiếp giáp với thị trấn Nguyên Bình nên các loại sản phẩm nông nghiệp trở thành hàng hóa có thuận lợi trong tiêu thụ Qua trao đổi với lãnh đạo xã và khảo sát thực

tế với bà con được biết, toàn xã Minh Thanh hiện có 7 xóm trồng hơn 10 ha cây thanh long, chủ yếu tập trung ở xóm Vũ Ngược Trong 108 hộ canh tác loại cây trồng này có những hộ trồng tập trung trên 1.000 trụ đã và đang cho thu hoạch Đặc điểm địa hình của xã chủ yếu là đất dốc thoải, núi đất xen đá vôi và những bãi bồi ven sông, rất phù hợp cho sinh trưởng của cây Nếu như đầu năm 2000 trong xã chỉ có 2 hộ trồng cây thanh long, đem lại thu nhập cao nhưng chưa được nhân rộng do người dân đang hoài nghi về đầu ra của sản phẩm như các các dự án cây trồng khác đã từng triển khai trước đây nhưng đã thất bại khiến bà con trồng rồi lại phải chặt đi Những năm gần đây, thấy được giá trị kinh tế từ cây thanh long, bà con trồng và mở rộng diện tích, tạo nên diện mạo mới cho vùng quê

Thăm vườn thanh long vào mùa thu hoạch thật vui mắt, các trụ thanh long trĩu quả chín đỏ rực xen lẫn với những bông hoa trắng muốt như hoa quỳnh Theo bà con, nếu chăm bón tốt, năm thứ 2 cây đã cho quả và từ năm thứ 4 trở đi mỗi vụ có đến 5 lần trổ hoa, kết trái Mỗi lứa từ lúc trổ hoa đến

khi thu hoạch chỉ với thời gian từ 35 - 40 ngày Một trụ thanh long ở độ tuổi cho sản lượng cao nhất, 1 lứa ít nhất cũng có từ 30 - 40 trái/1 vụ Lứa thứ 3 và thứ 4 là nhiều quả nhất Tại vườn thanh long của ông Đinh Văn Cừ, xóm Vũ Ngược trung bình có 40 bông hoa trên trụ, tức là sẽ có 40 quả của 1 lứa Làm phép tính đơn giản, mỗi trụ cho 100 quả mỗi năm, bình quân mỗi quả 300 g thì người dân đã có từ 25 - 30 kg quả thanh long Tính giá trị kinh tế, 25 kg bán với giá rẻ nhất là 20.000 đồng/kg cho thu nhập 500.000 đồng/trên 1 trụ thanh long

Vào mùa thanh long chín, 2 bên quốc lộ 34, đoạn qua các xóm: Bó Ca,

Vũ Ngược, Nà Khoang của xã xuất hiện hơn 20 điểm bà con đem quả thanh long ra bán cho khách bộ hành Quả thanh long ở đây không to bằng ở miền Nam nhưng vỏ lại mỏng hơn, có vị thơm đậm đà Giá bán ngày thường khoảng 40.000 đồng/kg và lúc đầu vụ hoặc cuối vụ có thể đến 60.000 đồng/kg Nếu đem so sánh thanh long với các loại cây trồng khác như lúa thì giá trị kinh tế cao hơn chục lần Bởi là 1 kg thanh long bán tại thời điểm cuối

vụ trung bình là 60.000 đồng có giá trị bằng 10 kg thóc (1kg chỉ có giá trung bình 6.000 đồng)

Theo bà con, cây thanh long chỉ phát triển tốt và có chất lượng ở phạm

vi hẹp của xã, bà con các xã lân cận cũng đang trồng và mở rộng diện tích nhưng quả lại không ngọt và thơm như ở Minh Thanh Thêm nữa, vào mùa trái chín, các loại côn trùng cắn, chích làm hư quả nên sau mỗi cơn mưa đến cần phải dùng đèn soi bắt ốc sên, châu chấu hại quả, chưa nói đến việc chăm bón phải đúng kỹ thuật và thời vụ

Năm 2015, sản lượng thanh long của xã Minh Thanh cao nhất nên việc tiêu thụ sản phẩm là nỗi lo cho bà con, tiềm năng từ vùng đất này đã được khẳng định, song triển vọng đang còn ở phía trước Bà con hiện vẫn phải tự

đem sản phẩm ra Thành phố và các chợ phiên trong huyện để bán (báo Cao Bằng, 2014) [14]

2.6 Tình hình nghiên cứu thanh long trong nước và thế giới

2.6.1.Tình hình nghiên cứu về bao quả trên thế giới

Đóng gói trái cây - cho nhiều loại trái cây đã được chứng minh là làm giảm đáng kể dịch bệnh và sự xâm nhập của côn trùng Ở một số nước khác, như Trung Quốc và Nhật Bản, đóng gói trái cây là một truyền thống đi ngược lại nhiều thế hệ Nó đã được thực hiện ở Pháp vào thế kỷ 19

Trong tìm kiếm của chúng tôi cho một giải pháp thay thế, chúng tôi tìm thấy bài báo giải thích về “đóng gói” Nguyên tắc là đơn giản, bạn quấn mỗi trái cây trên cây trong một túi nhựa để ngăn chặn sâu bệnh và các vấn đề có hại cho quả Bao bì là, và đã sử được sử dụng rộng rãi ở Nhật Bản trong nhiều thập kỷ để sản xuất táo dịu Táo được đóng gói trong một túi giấy sáp, hoạt động như một hàng rào tự nhiên ngăn ngừa côn trùng, mặt trời và bệnh tật làm hỏng trái cây quả bạn Khi mặt trời không chạm vào trái cây, da của quả không thể phát triển bất kỳ màu sắc nào nào ngoài vỏ quả

Ở Trung Quốc, các kỹ thuật tương tự được sử dụng để bảo vệ trái cây khỏi bọ cánh cứng Họ sử dụng kỹ thuật thâm dụng lao động bằng cách áp dụng báo để che phủ trái Tuy nhiên, khi giấy bị hư hỏng khi mưa, họ phải thay thế nó hai hoặc ba lần trong mùa Đúng là việc đóng bao đòi hỏi thời gian và công sức Tuy nhiên, khi bạn hoàn thiện kỹ thuật, bạn có thể bỏ túi khoảng 10 quả táo một phút Có lẽ nó sẽ không khả thi đối với một sản phẩm thương mại Tuy nhiên, nó hiệu quả cho nhà vườn Kỹ thuật đóng gói Ziploc cũng có thể được sử dụng với cây lê (nhưng kỹ thuật thường ít bị lỗi hơn táo)

Kỹ thuật này không thể được sử dụng với quả đá như mận vì tỷ lên độ ẩm cao

sẽ gây ra quả thối trong túi Một số người hâm mộ bao bì đã thành công đóng gói mận và đào trong footies Cuối cùng, chúng tôi đã rất ấn tượng với kỹ

thuật đóng gói và đó là kết quả Đã tìm kiếm kỹ thuật này trong một khoảng thời gian, điều này cho thấy rằng đây là giải pháp cho nhà vườn Thật dễ dàng

và đơn giản, và cắn vào một quả táo gia đình hoàn hảo và tuyệt vời

( perfect-fruit-without-pesticide) [33]

http://wwww.hardyfruittrees.ca/tutorials/2015/03/4/bagging-how-to-get-Bao quả thanh long được thực hiện ở trang trại Pitaya của Đài Loan

Các chủ trang trại của trang trại Pitaya, hầu hết đều nằm ở phía nam của Đài Loan, gói riêng trái thanh long đã trưởng thành bằng lưới nhựa hoặc nilon

để bảo vệ trái cây khỏi côn trùng và sâu bệnh Các chủ vườn cây ăn trái thừa nhận rằng các túi thêm vào chi phí sản xuất của họ nhưng cuối cùng, nó vẫn còn hiệu quả chi phí

Đóng gói trái cây trước khi thu hoạch: cách tiếp cận hữu ích để bảo vệ thực vật và cải thiện chất lượng trái sau thu hoạch

Một số thực hành nông nghiệp tốt (GAP) đang trở nên phổ biến trên toàn thế giới để sản xuất trái cây chất lượng cao và ít phụ thuộc vào các hóa chất nhân tạo Trong số các hoạt động này, đóng gói trái vụ trước khi thu

hoạch đã nổi lên như là một phương pháp hiệu quả Đóng gói là một phương pháp bảo vệ vật lý không chỉ cải thiện chất lượng hình ảnh của trái cây bằng cách thúc đẩy màu da và giảm nhược điểm, mà còn có thể thay đổi môi trường vi mô cho sự phát triển của trái cây, có thể có nhiều tác động có lợi lên chất lượng trái cây nội bộ Việc thu hoạch trái cây trước khi thu hoạch cũng

có thể làm giảm tỷ lệ mắc bệnh, sâu bệnh hại côn trùng và / hoặc thiệt hại cơ học, nắng da, nứt trái cây, dư lượng hóa chất nông nghiệp trên quả và thiệt hại

do chim gây ra Do nhiều lợi ích của nó, đóng gói trái cây đã trở thành một phần của đào, táo, lê, nho, Và trồng trọt ở Nhật, Úc, Trung Quốc và Hoa

Kỳ Hơn nữa, các nước như Mexico, Chile, và Argentina không nhập khẩu táo trừ khi chúng được đóng gói Một số nghiên cứu đã được tiến hành để xác định các tác động mong muốn của việc đóng gói trái cây trước khi thu hoạch đối với sự phát triển và chất lượng màu da, nhưng kết quả mâu thuẫn đã được báo cáo Điều này có thể là do sự khác nhau về loại túi được sử dụng, giai đoạn phát triển của trái cây khi đóng gói, thời gian tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên sau khi bỏ túi, và / hoặc phản ứng đặc trưng cho cây trồng và cây trồng.

Tỷ lệ lợi ích phải được điều tra để thúc đẩy việc áp dụng phương pháp này ở nhiều nơi trên thế giới (An International Journal for Sustainable Production Systems) [28]

2.6.2 Nghiên cứu về bao quả ở Việt Nam

Hiện nay, bên cạnh việc áp dụng biện pháp hóa học, sinh học, các nhà khoa học và chuyên gia bảo vệ thực vật còn khuyến khích nhà vườn áp dụng biện bao trái cây ăn quả nhằm giảm thiệt hại do sâu, bệnh gây ra Biện pháp bao trái vừa bảo vê trái cây hiệu quả, vừa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm Theo khảo sát của sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Đồng Tháp, hiện nay phần lớn nhà vườn ở Đồng Tháp ý thức hơn trong việc sử dung túi bao trái trên xoài và nhiều loại cây ăn quả khác Hiện nay, ở huyện Cao Lãnh

có trên 80% diện tích xoài được nhà vườn ứng dụng kỹ thuật bao quả và ở TP

Cao Lãnh đã phát triển trên 40% diện tích xoài và đang tiếp tục được mở rộng Một số cây ăn quả khác, nông dân cũng bắt đầu áp dụng biện pháp bao trái như

ở cây: Mận, ổi, bưởi…(báo Đồng Tháp, 2015) [15]

Bao trái là biện pháp kỹ thuật hiện đại tiên tiến được nhiều nước trên thế giới ứng dụng từ rất lâu Tại Việt Nam bao trái ngày càng đước sử dụng nhiều, được nhiều nông dân có kinh nghiệm đánh giá hiệu quả phòng ngừa sâu rầy đục trái rất hiệu quả, mẫu mã trái thu hoạch màu sắc bắt mắt đồng đều,bảo vệ trái trước sự tấn công của nhiều loại sâu bệnh trên nhiều loại cây trồng khác nhau Ngoài ra, còn có tác dụng làm cho trái có màu sắc đẹp hơn,

dễ xuất khẩu Hơn nữa việc dùng túi bao trái giúp hạn chế đến mức tối đa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trái cây rất sạch đáp ứng hầu hết các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe nhiều nước trên thế giới “Đối với từng loại trái cây, các nhà khoa học sẽ nghiên cứu từng loại túi bao chuyên dụng riêng biệt Trên cây xoài, các nhà khoa học cũng nhận thấy đối với từng loại giống sẽ có những loại túi bao khác nhau Ví dụ: đối với loại bao màu vàng, phía trong màu đen thì thích hợp cho xoài cát chu, cát hòa lộc, thanh ca… Đối với túi bao màu đục hoặc túi bao màu trong thì thích hợp cho xoài Úc, xoài Đài Loan… Ngoài tác dụng giảm thiệt hại do sâu bệnh, một số túi bao còn giúp tăng khả năng quang hợp, chuyển đổi sắc tố của trái cây, từ đó giúp tăng trọng lượng, làm cho trái có màu sắc đẹp Theo nghiên cứu, giữa xoài bao trái và không bao, không khác biệt lớn về chất lượng, điểm khác biệt lớn nhất là khi bao trái sẽ giúp tăng thời gian bảo quản khoảng 5 ngày so với không bao trái” (sở NN & PTNT Bến Tre, 2013) [23]

Nếu như ở các vùng cây ăn quả phía Nam, túi bao trái cây từ lâu đã được áp dụng thì phía Bắc, nông dân vẫn khá lạ lẫm với biện pháp kỹ thuật này Tuy nhiên chỉ sau một thời gian có mặt, túi bao trái cây được nông dân miền Bắc áp dụng Hơn 20 năm gắn bó với trồng bưởi, cây bưởi Diễn đưa về vùng đất Chương Mỹ đã giúp gia đình ông Huệ thoát nghèo, xây nhà, mua xe