Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại vật liệu bao quả đến năng suất, chất lượng giống thanh long ruột đỏ h14 tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

HOÀNG THỊ DƯƠNG Tên đề tài: “NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC LOẠI VẬT LIỆU BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG GIỐNG THANH LONG RUỘT ĐỎ H14 TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG” KHÓA LUẬN

HOÀNG THỊ DƯƠNG

Tên đề tài:

“NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC LOẠI VẬT LIỆU BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG GIỐNG THANH LONG RUỘT ĐỎ

H14 TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Trồng trọt Khoa: Nông học Khóa: 2013 -2017

THÁI NGUYÊN, NĂM 2017

HOÀNG THỊ DƯƠNG

Tên đề tài:

“NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC LOẠI VẬT LIỆU BAO QUẢ ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG GIỐNG THANH LONG RUỘT ĐỎ

H14 TẠI HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2017

LỜI CẢM ƠN

Với phương châm học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội Hằng năm trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tổ chức cho hàng trăm sinh viên năm cuối đi thực tập Đây là một

cơ hội quý báu cho sinh viên làm quen, tiếp cận với công việc sẽ làm sau khi

ra trường và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Là sinh viên năm cuối, được sự đồng ý và giúp đỡ của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Nông Học trường đại học Nông Lâm Thái

Nguyên, tôi đã tiến hành đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại vật liệu

bao quả đến năng suất, chất lượng giống thanh long ruột đỏ H14 tại Huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Nông Học, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo Tiến

sĩ Nguyễn Minh Tuấn - giảng viên khoa Nông Học đã giúp tôi thực hiện và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các cán bộ xã, gia đình chủ vườn anh Hoàng Văn Duy, cùng toàn thể các hộ gia đình tại xã Minh Thanh, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành công việc trong thời gian thực tập tại địa phương

Là lần đầu tiên thực hiện một khóa luận tốt nghiệp, trong quá trình nghiên cứu tôi đã cố gắng nỗ lực mang lại kết quả nghiên cứu tốt nhất, nhưng còn nhiều lý do khách quan và chủ quan nên không tránh khỏi thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được những đóng góp quý báu của thầy cô giáo và các bạn để khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2017

Sinh viên

Hoàng Thị Dương

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU vii

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu của đề tài 3

1.3 Yêu cầu của đề tài 3

1.4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

1.4.1 Ý nghĩa khoa học 3

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5

2.1 Cơ sở khoa học 5

2.2 Nguồn gốc phân bố 6

2.2.1 Nguồn gốc 6

2.2.2 Phân loại 7

2.3 Đặc điểm thực vật học 10

2.3.1 Rễ 10

2.3.2 Thân - cành: 11

2.3.3 Hoa 12

2.3.4 Quả 13

2.4 Yêu cầu về sinh thái của cây thanh long 14

2.4.1 Nhiệt độ 14

2.4.2 Độ dài ngày 14

2.4.3 Nước 14

2.4.4 Đất đai 14

2.5 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong và ngoài nước 15

2.5.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới 15

2.5.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong nước 19

2.5.3 Tình hình sản xuất thanh long ở huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng 28 2.6 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 30

2.6.1 Tình hình nghiên cứu vật liệu bao quả thanh long trên thế giới 30

2.6.2 Tình hình nghiên cứu vật liệu bao quả thanh long ở Việt Nam 31

Phần 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

3.1 Đối tượng nghiên cứu 36

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 36

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 36

3.2.2 Thời gian nghiên cứu 36

3.3 Nội dung nghiên cứu 36

3.4 Phương pháp bố trí thí nghiệm 36

3.5 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 37

3.6 Các phương pháp xử lý số liệu 38

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 39

4.1 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến thời gian thu hoạch quả thanh long ruột đỏ H14 39

4.2 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến đặc điểm quả thanh long ruột đỏ H14 40

4.2.1 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến động thái tăng trưởng chiều dài quả thanh long ruột đỏ H14 40

4.2.2 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến động thái tăng trưởng đường kính quả thanh long ruột đỏ H14 42

4.3 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến năng suất, chất lượng quả thanh long

ruột đỏ H14 43

4.3.1 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến năng suất thu hoạch 43

4.3.2 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến cấp quả 44

4.3.3 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến các chỉ tiêu đặc điểm quả thanh long ruột đỏ H14 45

4.4 Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến khả năng phòng chống sâu bệnh hại và chất lượng quả thanh long ruột đỏ H14 48

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 51

5.1 Kết luận 51

5.2 Đề nghị 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

I Tài liệu trong nước 52

II Tài liệu nước ngoài 54

III Tài liệu internet 54

PHỤ LỤC: MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Phân loại thanh long 9 Bảng 2.2: Điều kiện thích hợp trồng thanh long 15 Bảng 2.3: Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long trên cả nước trong các năm 2012 - 2015 20 Bảng 2.4: Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long của một số tỉnh trong

cả nước năm 2015 23 Bảng 2.5: Giá xuất khẩu thanh long Việt Nam theo thị trường 27 Bảng 2.6: Tình hình thời tiết, khí hậu 7 tháng đầu năm 2016 tại huyện

Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng 29 Bảng 4.1: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến các giai đoạn sinh trưởng sinh thực giống thanh long ruột đỏ H14 39 Bảng 4.2: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến động thái tăng trưởng chiều dài quả thanh long ruột đỏ H14 41 Bảng 4.3: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến động thái tăng trưởng đường kính quả thanh long ruột đỏ H14 42 Bảng 4.4: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến số quả trên trụ và năng suất thanh long ruột đỏ H14 43 Bảng 4.5: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến cấp quả thanh long ruột đỏ H14 44 Bảng 4.6: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến các chỉ tiêu đặc điểm quả thanh long ruột đỏ H14 46 Bảng 4.7: Ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến khả năng phòng trừ sâu bệnh hại và chất lượng quả thanh long ruột đỏ H14 49

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1: Thanh long giống vỏ đỏ ruột trắng (Hylocerus undatus Britt &

Rose) 7

Hình 2.2: Thanh long giống vỏ đỏ ruột đỏ (Hylocerus polyrhizus) 8

Hình 2.3: Thanh long giống vỏ vàng ruột trắng ( Selenicereus megalanthus) 8 Hình 2.4: Màu sắc quả của một số loài thanh long 9

Hình 2.5: Rễ địa sinh của cây thanh long 10

Hình 2.6: Rễ khí sinh của cây thanh long 11

Hình 2.7: Thân-cành của cây thanh long 12

Hình 2.8: Hoa thanh long 12

Hình 2.9: Quả thanh long 13

Hình 2.10: Biểu đồ tình hình sản xuất thanh long ở Đài Loan trong giai đoạn từ năm 1999 - 2014 18

Hình 2.11: Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu thanh long Việt Nam theo thị trường năm 2013 26

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU

1 CIF (Cost, Insurance, Freight): Giao hàng tại cảng dỡ hàng

2 DAF (Delivered At Frontier): Giao tại biên giới

3 FOB (Free On Board): Giao trên tàu

4 Global GAP (Global Good Agricultural Practice): Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Cây thanh long (Hylocereus undatus, Haw) thuộc họ xương rồng được

trồng nhiều ở Trung và Bắc Mĩ Theo nhiều tài liệu cây thanh long được người Pháp nhập vào Việt Nam khoảng 100 năm trước, ban đầu cây thanh long chỉ được trồng cho vua chúa và quý tộc sử dụng Thanh long thực sự được trồng và sử dụng rộng rãi từ năm 1989 - 1990 Cây thanh long là một trong những cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao sau trồng 1 năm đã bắt đầu có quả và giá trị dinh dưỡng cao

Thanh long ruột đỏ là sản phẩm ngon, bổ dưỡng được rất nhiều người

ưa chuộng vì màu sắc đẹp, chứa nhiều Vitamin tốt cho sức khỏe, có chứa một

số chất chống oxy hóa, chống lại bệnh ung thư, bệnh tim và làm giảm huyết

áp Hiện nay thanh long ruột đỏ đã được nhập khẩu vào Hoa Kỳ, và với kỹ thuật tiên tiến thanh long ruột đỏ là sản phẩm được chứng nhận Global GAP được các nước Mỹ, Nhật, Châu Âu tin dùng

Giống cây thanh long ruột đỏ được viện nghiên cứu Nông nghiệp Đài Loan tạo ra bằng cách lai hữu tính giữa giống thanh long ruột trắng và một giống thanh long của Mehico Kể từ khi xuất hiện đã dần thay thế được thanh long ruột trắng và hiện nay giống thanh long ruột đỏ được trồng khá nhiều Đặc điểm của thanh long ruột đỏ là có hình thức cũng như chất lượng cao hơn thanh long ruột trắng Thanh long ruột đỏ có đặc tính hoàn toàn khác so với loại thanh long trắng thông thường ngoài thị trường hiện nay Bên ngoài thanh long đỏ có màu đỏ đậm tươi sáng; bên trong màu đỏ thắm như son Thành phần dinh dưỡng gấp đôi thanh long ruột trắng

Qua khảo sát các vùng trồng thanh long tại miền Bắc nước ta cho thấy huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng hiện có diện tích trồng thanh long nhiều

hơn so với các vùng trồng lân cận khác, chất lượng quả theo đánh giá của người tiêu dùng thì quả khá ngon, ngọt và đẹp mắt Nhưng huyện Nguyên Bình là huyện miền núi khó khăn của tỉnh Cao Bằng, với diện tích 837 km2, dân số khoảng 39.420 người (2009) Trình độ dân trí thấp cộng với điều kiện đất đai, địa lý không thuận lợi nên đời sống nhân dân rất khó khăn, việc mở rộng diện tích trồng thanh long đã mở ra một hướng sản xuất kinh tế mới cho người dân nơi đây, góp phần phát triển kinh tế xóa đói giảm nghèo cho bà con Tuy nhiên, so với tiềm năng của địa phương thì việc sản xuất, kinh doanh còn tồn tại nhiều yếu kém Diện tích trồng chưa được mở rộng như tiềm năng đất đai vốn có, năng suất chất lượng và giá cả quả thanh long của huyện còn thấp so với địa phương khác Mặt khác phương thức sản xuất của người dân còn mang tính nhỏ lẻ thủ công chưa hiệu quả dẫn tới hiệu quả kinh tế chưa cao

Nước ta là một nước nhiệt đới, quanh năm nóng ẩm mưa nhiều, thuận lợi cho các loại sinh vật, côn trùng và các điều kiện ngoại cảnh phá hại cây trồng, hoa quả Ngày nay trong nông nghiệp người dân sử dụng các loại vật liệu bao quả khác nhau cho các loại nông sản khác nhau để giảm thiểu tổn thất

về năng suất và chất lượng Ngoài tác dụng giảm thiệt hại do sâu bệnh, giảm

tỉ lệ ngấm thuốc bảo vệ thực vật khi phun vào quả, một số túi bao còn giúp tăng khả năng quang hợp, chuyển đổi sắc tố của trái cây, từ đó giúp tăng trọng lượng, làm cho trái có màu sắc đẹp Hiện trên thị trường có nhiều loại túi bao quả được sản xuất từ nhiều loại chất liệu khác nhau như: túi xốp sử dụng cho bao trái ổi, túi bao chuyên dùng sử dụng trên cây xoài, túi lưới dùng để bao nhãn, túi nilon Các sản phẩm túi này được nhập khẩu và sản xuất trong nước Tùy thuộc vào đặc tính sinh trưởng của loại cây trồng mà nông dân có thể chọn loại bao quả thích hợp để vừa tăng năng suất, chất lượng quả vừa giúp tăng hiệu quả kinh tế

Để nâng cao năng suất và chất lượng quả thanh long ruột đỏ H14, đồng thời bổ sung tư liệu cho việc phát triển thanh long trong cả nước nói chung và ở huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nói riêng, chúng tôi tiến hành đề tài

“Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại vật liệu bao quả đến năng suất, chất lượng giống thanh long ruột đỏ H14 tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”

1.2 Mục tiêu của đề tài

Xác định được loại vật liệu bao quả thích hợp nâng cao năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến tốc độ tăng trưởng chiều dài và đường kính quả

- Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến thời gian thu hoạch quả

- Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến năng suất và chất lượng quả

- Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến khả năng phòng chống sâu bệnh hại

1.4 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

1.4.1 Ý nghĩa khoa học

Những kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy cho giảng viên, các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, học sinh, sinh viên, nông dân… về kỹ thuật thâm canh, kỹ thuật bao quả thanh long ruột đỏ H14

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để cấp chính quyền địa phương,

cán bộ khuyến nông huyện đưa ra các quyết định và định hướng mới cho người dân mở rộng mô hình

Là cơ sở để người dân tham khảo đưa ra phương hướng đầu tư sản xuất phù hợp, cải thiện vấn đề về năng suất, chất lượng quả, tăng hiệu quả kinh tế góp phần đẩy mạnh kinh tế địa phương và nước nhà

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học

Thanh long ruột đỏ thích nghi với nơi có nhiều ánh sáng, dưới ánh sáng

cao độ đường trong quả tăng Nhiệt độ thích hợp từ 15ºC - 35ºC, nếu dưới nhiệt độ đó cây phát triển chậm hoặc không sinh trưởng được Do đó, khi trồng cây tận dụng hướng Nam và Đông Nam, nơi có đất đai bằng phẳng và ánh sáng nhiều Là cây có tính chống hạn thích hợp với các loại đất ở trên núi

đá hay bờ rào ở nông thôn và vùng ven biển, đất có tỷ lệ hạt dính 20%, hạt cát 40%, hạt đất 40% pH 5,5 - 6,5 Hàng tháng lượng mưa từ 50 mm - 100 mm thì cây sẽ sinh trưởng phát triển tốt Vì vậy, với điều kiện canh tác và điều kiện khí hậu của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cây thanh long ruột đỏ phù hợp cho các hộ nông dân đưa vào sản xuất phục vụ phát triển kinh tế

Bao trái đã được áp dụng vào những năm 2000 trên cây bưởi năm roi,

xoài… với loại bao vải không dệt và giấy dầu nhưng mức độ áp dụng chưa nhiều Việc bao trái trước thu hoạch bắt đầu phát triển mạnh với việc sử dụng các bao vật liệu có sẵn trong nước và nhập khẩu

Bao trái trước thu hoạch được xem là một trong các kỹ thuật tiên tiến, được áp dụng rộng rãi trong sản xuất cây ăn quả tại nhiều nước trên thế giới Đây là một kỹ thuật dễ thực hiện và đem lại hiệu quả kinh tế cho người trồng Một số kết quả nghiên cứu đã cho thấy việc bao trái có hiệu quả tốt trong việc hạn chế được tổn thương cho vỏ trái, giảm tỷ lệ bệnh, tác động của côn trùng

và chim, cải thiện màu sắc vỏ trái, hạn chế rám nắng và hạn chế lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trên cây, trái được an toàn…

Các quy trình sản xuất thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình nhìn chung phù hợp với điều kiện canh tác của vùng và trình độ của người dân, các diện tích trồng thanh long ruột đỏ tại huyện chưa sử dụng loại vật liệu bao quả nào để đảm bảo năng suất và chất lượng quả khi thu hoạch Bên cạnh đó do

điều kiện khí hậu bất thuận và các loại côn trùng tàn phá làm ảnh hưởng không ít đến năng suất, chất lượng của quả làm giảm hiệu quả kinh tế của người trồng thanh long tại Nguyên Bình

Để đảm bảo được yêu cầu về chất lượng ta cần có các biện pháp kỹ thuật phù hợp bảo quản trái thanh long ngay từ khi vừa ra quả cho đến khi thu hoạch, vật liệu được sử dụng để bao quả phải là vật liệu phù hợp đối với quả thanh long ruột đỏ trồng tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng

2.2 Nguồn gốc phân bố

2.2.1 Nguồn gốc

Cây thanh long có tên khoa học Hylocereus undatus (Haw), ngoài tên

phổ thông là dragon fruit còn có tên như pitaya Thanh long thuộc họ xương

rồng (Cactaceae) Có nguồn gốc ở Nam Mỹ nhưng được phát triển ở các

vùng nhiệt đới trên thế giới Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn quả mới được phát hiện trong những năm gần đây Cây thanh long được trồng ở Nicaragoa và vùng khí hậu nhiệt đới ở một số nước, trong đó có Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005)

Giống thanh long ruột đỏ H14 do Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam

- Long Định 1, tỉnh Tiền Giang nghiên cứu Tác giả Trần Thị Oanh Yến (Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam) đã lai tạo giữa giống thanh long ruột trắng Bình Thuận và thanh long ruột đỏ Colombia Đây là giống được chọn lọc từ

188 cá thể lai, trong đó có 92 cá thể thuộc tổ hợp 1 và 96 cá thể thuộc tổ hợp 2

Từ năm 2002 - 2005, Hội đồng khoa học cơ sở Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam cho tiến hành sản xuất thử đối với 12 cá thể lai Một dòng lai

ưu tú nhất mang mã TLL2 - 1 được tuyển chọn và đề nghị hội đồng khoa học

Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn đánh giá đề tài lai tạo giống thanh long ruột đỏ đạt mức xuất sắc, cho phép đưa vào sản xuất ở các tỉnh trồng thanh long ở phía Nam Tên giống thương phẩm là thanh long ruột đỏ (Long Định 1) Nguồn gốc giống thanh long ruột đỏ là cá thể lai số 66 thuộc tổ hợp lai mã

số TLL2 - 662 Dòng thanh long lai TLL2 - 1 được tổ hợp giữa ưu thế lai của

cây bố ruột đỏ Colombia và dạng lớn, năng suất, chất lượng, sức sinh trưởng của thanh long ruột trắng Bình Thuận được trồng thử nghiệm trên diện rộng tại Tiền Giang, Long An và Bình Thuận

2.2.2 Phân loại

Thanh long được người Pháp du nhập vào Việt Nam cách đây trên 100 năm nhưng mới được đưa lên thành hàng hóa từ thập niên 1980 Trước đây thanh long chỉ được trồng dành cho nhà vua và các gia đình quý tộc (Gunasena và ctv, 2007) các giống thanh long được trồng chủ yếu hiện nay là:

+ Giống vỏ đỏ ruột trắng (Hylocerus undatus Britt & Rose): là giống

thuộc họ xương rồng, có nguồn gốc từ rừng nhiệt đới ẩm của miền Trung và miền Bắc Nam Mỹ Trước đây, cây thanh long được coi là hoang dại, sử dụng như cây cảnh vì có nhiều hoa với kích thước lớn, có mùi thơm và nở vào ban đêm (Gunasena và ctv, 2007) Hiện nay, giống này được ưa chuộng trên thế giới, đặc biệt ở Israel, Việt Nam… Bởi vì quả thanh long ăn rất hấp dẫn, có mùi vị khác biệt so với các loại quả khác Giống này có thân hình tam giác, ít gai, thường cho quả rất to, nặng từ 500 g - 1 kg, thậm chí còn cao hơn Vỏ quả có màu đỏ sáng đẹp, thịt quả trắng đục và có nhiều hạt nhỏ màu đen như hạt vừng

Hình 2.1: Thanh long giống vỏ đỏ ruột trắng (Hylocerus undatus Britt &

Rose)

(Ảnh: Quốc Khánh)

+ Giống vỏ đỏ ruột đỏ (Hylocerus polyrhizus): giống này có thân 3 - 4

cánh dẹp, nhiều gai, quả nhỏ hơn giống vỏ đỏ ruột trắng, thường dưới 600 g

Vỏ màu đỏ thẫm, thịt quả màu đỏ thẫm và cũng có nhiều hạt nhỏ màu đen (Gunasena và ctv, 2007)

Hình 2.2: Thanh long giống vỏ đỏ ruột đỏ (Hylocerus polyrhizus)

(Ảnh: Quốc Khánh)

+ Giống vỏ vàng ruột trắng ( Selenicereus megalanthus): thân cây gầy

hơn thân cây của hai giống trên, có nhiều gai nhưng gai to và ngắn Quả nhỏ thường chỉ 200 - 300 g/quả, vỏ quả màu vàng và có nhiều gai Thịt quả màu trắng trong, rất nhiều hạt màu đen Quả có chứa hàm lượng đường rất cao (Gunasena và ctv, 2007)

Hình 2.3: Thanh long giống vỏ vàng ruột trắng ( Selenicereus

megalanthus)

(Ảnh: Quốc Khánh)

Thanh long có nhiều loại nhưng trồng làm thương phẩm chủ yếu như:

Hylocereus undatus (vỏ đỏ ruột trắng); Hylocereus costaricensis (vỏ đỏ ruột

đỏ); Hylocereus polyrhizus (vỏ đỏ ruột đỏ); Selenicereus megalanthus (hay

Hylocereus megalanthus) vỏ vàng ruột trắng Ngoài ra thanh long còn được

chia thành nhiều loài khác nhau (Bảng 2.1):

Bảng 2.1: Phân loại thanh long

Hình 2.5: Rễ địa sinh của cây thanh long

(Ảnh: Trọng Bắc)

+ Rễ khí sinh: là loại rễ mọc từ phần đoạn thân cây trên mặt đất, có nhiệm vụ giữ cho cây bám chặt vào giá đỡ, góp phần vào việc hút nước, chất dinh dưỡng nuôi cây.Những rễ khí sinh mọc gần mặt đất thường đi vào trong đất và trở thành rễ địa sinh (Nguyễn Như Hiến, 1998)

Hình 2.6: Rễ khí sinh của cây thanh long

(Ảnh: Trọng Bắc)

2.3.2 Thân - cành:

Thân chứa nhiều nước nên có thể chịu hạn một thời gian dài Thân, cành thường có ba cánh dẹp, xanh, hiếm khi có bốn cánh Mỗi cánh chia làm nhiều thùy có chiều dài 3 - 4 cm Đáy mỗi thùy có từ 3 - 5 gai ngắn Mỗi năm cây có từ 3 - 4 đợt cành, đợt cành thứ nhất là cành mẹ của đợt cành thứ hai và

cứ thế cành xếp từng lớp trên đầu trụ Khoảng cách giữa hai đợt ra cành là 40

- 50 ngày Số lượng cành trên cây tăng theo tuổi cây: cây một tuổi trung bình

có 30 cành, cây hai tuổi có khoảng 70 cành, cây ba tuổi có khoảng 100 cành, cây bốn tuổi có khoảng 130 cành, cây năm tuổi có khoảng 150 - 170 cành (Nguyễn Văn Kế, 1998)

Hình 2.7: Thân-cành của cây thanh long

(Ảnh: Phạm Quốc Đạt)

2.3.3 Hoa

Sau khi trồng 1 - 2 năm, thanh long bắt đầu ra hoa Từ năm thứ 3 trở đi, cây ra hoa ổn định Hoa mọc từ các đoạn cành trưởng thành, là những cành có thời gian sinh trưởng khoảng 100 ngày tuổi, hoa chủ yếu tập trung ở các mắt đến ngọn cành (Nguyễn Như Hiến,1998)

Hình 2.8: Hoa thanh long

(Ảnh: Trọng Bắc)

Hoa thanh long là hoa lưỡng tính, rất to, cánh hoa màu trắng ngà, có chiều dài trung bình 25 - 35 cm, hoa nở về đêm (Trương Thị Đẹp, 2000) Hoa thường nở tập trung từ 20 - 23 giờ đêm và đồng loạt trong vườn Thời gian từ hoa nở đến tàn từ 2 - 3 ngày, từ khi xuất hiện nụ đến hoa tàn khoảng 20 ngày (Nguyễn Văn Kế, 1998) Hoa xuất hiện rộ nhất từ tháng 4 - 9 dương lịch, trung bình có 4 - 6 đợt hoa rộ mỗi năm (Lê Thị Điểu, 2007)

2.3.4 Quả

Quả thanh long hình thành sau khi hoa được thụ phấn Trong 10 ngày đầu quả lớn chậm, sau đó quả lớn rất nhanh Thời gian từ khi hoa thụ phấn đến thu hoạch chỉ từ 22 - 25 ngày Quả thanh long hình bầu dục có nhiều tai

lá xanh do phiến hoa còn lại, đầu quả lõm sâu tạo thành “hốc mũi” Lúc còn non vỏ màu xanh, khi chín vỏ chuyển sang màu đỏ tím rồi đỏ đậm (Nguyễn Văn Kế và ctv, 2000) Thịt quả màu trắng đục hoặc màu hồng đậm xen những hạt đen như mè, có mùi vị thơm dịu, ngọt vừa phải, ít cung cấp Calo Vỏ thanh long chiếm 5 -7% khối lượng Trọng lượng quả trung bình từ 200 - 700

g, hiện nay do bà con nhà vườn thâm canh cao nên có nhiều trái lớn trên 1 kg (Lê Thị Điểu, 2007)

Hình 2.9: Quả thanh long

(Ảnh: Trọng Bắc)

2.4 Yêu cầu về sinh thái của cây thanh long

2.4.2 Độ dài ngày

Cây thanh long là cây có quang kì, nở hoa trong điều kiện ngày dài Cây không đủ ánh sáng ban ngày phát triển kém, thân yếu và cây không cho quả Chúng thích hợp khi trồng ở những nơi có cường độ ánh sáng mạnh (Nguyễn Văn Kế và ctv, 2000)

hữu cơ cao, không bị ô nhiễm và để có năng suất cao nên tưới và giữ ẩm cho cây vào mùa khô

Bảng 2.2: Điều kiện thích hợp trồng thanh long

Độ cao so với mực nước biển (m) Trên 1.700m

2.5 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong và ngoài nước

2.5.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới

Các nước xuất khẩu thanh long lớn trên thế giới gồm: Châu Á: Thái

Lan, Việt Nam, Đài Loan, Australia… Trung Đông: Israel Châu Mỹ: Mehico, Colombia, Ecuador, Guatemal

Thanh long có thành phần chất xơ rất cao, trung bình 100 gram chứa 0,7 - 0,9 gram chất xơ, rất tốt cho cơ thể, làm giảm lượng cholesterol trong máu, tốt cho tiêu hóa, hạn chế táo bón, giải độc cơ thể Mỗi ngày một người nên ăn khoảng 20-30 gram chất xơ, đây là mức tối ưu có thể giúp ngăn ngừa nhiều loại bệnh nan y như ung thư, bệnh tim, tiểu đường Ngoài chất xơ, thanh long cũng giàu chất beta carotene, đây là một chất giúp cho cơ thể chuyển hóa vitamin thành provitamin, giúp loại bỏ các tế bào mà không dẫn đến nhiễm trùng Thành phần dinh dưỡng chính từ 100 gram trái cây thanh long: nước 82,5 - 83 (g); protein 0,16 - 0,23 (g); chất béo 0,21 - 0,33 (g); chất

xơ 0,7 - 0,9 (g); beta carotene 0,005 - 0,012 (mg); canxi 6,3 - 8, 8 (mg), phốt pho 30,2 - 36,1 (mg); sắt 0,55 - 0,65 (mg), vitamin B1 0,28 - 0,30 (mg),

vitamin B2 0,043 - 0,045 (mg), vitamin C 8-9 (mg) và niasin 1,297 (mg) (Shyama Prashad Chakma và cs, 2014)

Theo Mizrahi và ctv (1997), thanh long thường được trồng hàng hoá

với các loại khác nhau là: thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus) và thanh long ruột đỏ hay tím (H.Costaricensis) được trồng ở Nicaragua và Guatemala và thanh long ruột đỏ (H.polyrhizus) được trồng ở Israel Giống

thanh long vỏ vàng H.undatus được trồng ở Mexico và châu Mỹ Latin và

một giống thanh long vàng khác (Selenicereus magalani) nguồn gốc Trung và

Nam Mỹ được trồng với diện tích không lớn tại Colombia, quả được xuất khẩu sang Châu Âu và Canada (Nerd và cs, 1997)

Quả thanh long thường được ăn tươi hoặc có thể chế biến thành đa dạng sản phẩm như nước ép, nước uống lên men, mứt, siro, kem, yogurt, thạch, kẹo, bánh, sấy khô ăn liền, dùng tạo màu trong thực phẩm… Nụ hoa có thể dùng như một loại rau để nấu canh hay làm món rau trộn hoặc sử dụng như một loại trà Vì thế trồng thanh long thương phẩm nếu được phát triển

song hành với công nghiệp chế biến có thể hình thành nền “công nghiệp thanh

long” như xu hướng phát triển chế biến thanh long ở Malaysia (Cục Trồng trọt, 2014) Các sản phẩm chế biến từ quả thanh long hiện chưa có nhiều ở các nước có trồng thanh long Tuy nhiên, gần đây một số sản phẩm chế biến từ quả thanh long đã bắt đầu hiện diện trên thị trường Malaysia và Thái Lan Theo Gao xi và Wan (2004), ở Malaysia thanh long đã được chế biến thành nhiều sản phẩm như các loại nước quả, kem, kẹo và rượu thanh long

Tuy nhiên, về mặt tiêu cực, nhiều yếu tố hạn chế năng suất tiềm năng

và chất lượng quả Trong số đó, mưa lớn hoặc quản lý cây trồng kém như tưới nước có thể gây ra hoa rụng, và trái cây sẽ nhỏ hoặc thối Ngoài hạn chế các cây trồng thanh long đạt sản lượng tiềm năng của nó, các công nghệ sản xuất kém cũng dẫn đến sự cố nghiêm trọng của bệnh và sâu bệnh Hiện nay, bệnh thán thư, bệnh thối mục, đốm nâu gốc, và thối trái cây rất phổ biến ở các vùng

trồng thanh long lớn trong Châu Á - Thái Bình Dương khu vực Và các bệnh thối mục gốc truyền nhiễm mới nổi gần đây đã gây ra sự sụp đổ nhiều vườn cây ăn trái thanh long ở khu vực Đông Nam Á (Cục Trồng trọt, năm 2014)

Biện pháp bảo vệ để kiểm soát các bệnh này với thuốc trừ sâu hóa học không chỉ tốn kém cho nông dân quy mô nhỏ, họ cũng có thể làm gián đoạn

tự nhiên kiểm soát sinh học, và đang gây tổn hại đến sức khỏe con người và môi trường Mặt khác, để tiến vào các thị trường có giá trị cao hơn, trái thanh long địa phương hoặc khu vực xuất khẩu quan trọng sản phẩm cần phải được kiểm tra sâu bệnh và dư lượng thuốc trừ sâu, cùng với kích thước mong muốn, hình dạng, màu sắc và hương vị

Trong những năm gần đây, do yêu cầu thực tế của đời sống ngày càng được nâng cao, tình hình tiêu thụ sản phẩm một số loại quả tươi như thanh long, táo, lê… gia tăng nhanh chóng Mặt khác, các tiến bộ về khoa học kỹ thuật giúp nâng cao năng suất sản lượng cây trồng, theo xu hướng này thanh long cũng như các loại quả tươi khác sẽ trở thành một trong những thực phẩm không thể thiếu đối với người tiêu dùng trên thế giới Trong khu vực, một số quốc gia có diện tích và sản lượng thanh long lớn như: Đài Loan, Thái Lan, Myanma, Malaysia, Việt Nam (Cục Trồng trọt, 2014) Thái Lan và Israel là hai nước xuất khẩu lớn thứ hai và thứ ba tại thị trường Châu Âu Tại thị trường Mỹ, Mehico và các nước Trung-Nam Mỹ là các đối thủ cạnh tranh lớn nhất đối với các nhà xuất khẩu thanh long từ Châu Á do lợi thế địa lý

Thái Lan: Thái Lan đang là đối thủ cạnh tranh lớn của trái thanh long Việt Nam Khoảng 6 - 7 năm về trước, Thái Lan chưa có trái thanh long, nhưng mới đây, nước này xác định thanh long là cây trồng chính, sẽ được tập trung phát triển thành cây xuất khẩu chủ lực Trong khi thị phần trái thanh long Việt Nam nhập khẩu vào châu Âu mấy năm qua giảm Từ vị trí gần như chiếm lĩnh thị trường, nay thị phần trái thanh long Việt Nam xuất khẩu vào châu Âu giảm chỉ còn hơn 50% Trong khi thị phần thanh long của Thái Lan

xuất khẩu vào thị trường này đã vươn lên vị trí thứ hai do tạm nhập, tái xuất thanh long Việt Nam Có thời điểm 48% lượng thanh long xuất khẩu của Việt Nam là bán cho Thái Lan Không chỉ mua thanh long Việt Nam, Thái Lan cũng mua thanh long ruột đỏ Đài Loan để chào hàng, tạo điều kiện cho xuất khẩu thanh long của chính nhà vườn Thái Lan sản xuất trong tương lai

Đài Loan: Hơn 10 năm qua, thanh long (Hylocereus undatus) đã nổi lên

như một trong những loài cây ăn quả được trồng phổ biến nhất ở Đài Loan Nó được trồng trong cả nước trên tổng diện tích hơn 800 ha Ở trung tâm và phía Nam của đất nước là các nơi trồng thanh long chính với diện tích lớn nhất Số liệu ở hình 2.10 cho thấy, diện tích trồng cây thanh long tại Đài Loan tăng mạnh trong những năm gần đây, tuy nhiên sản lượng thanh long của Đài Loan lại chững lại Năm 1999 diện tích trồng thanh long ở Đài Loan đạt 379,59 ha, năng suất đạt 15 tấn/ha, sản lượng đạt 3.830.762 tấn thì đến năm 2014 diện tích đã là 1.675,92, năng suất đạt 24,548 tấn/ha, sản lượng đạt 38.965.140 tấn

Hình 2.10: Biểu đồ tình hình sản xuất thanh long ở Đài Loan trong giai

đoạn từ năm 1999 - 2014

(Nguồn: Yi-Lu Jiang, 2015)

Về giống, kỹ thuật trồng trọt và công nghệ quản lý thì thanh long Đài Loan chiếm ưu thế cao hơn hẳn những nước trồng thanh long Đông Nam Á Biểu hiện là hương vị, màu sắc và kết cấu quả thanh long ở Đài

Loan được đánh giá cao hơn hẳn quả thanh long ở các nước khác Giống

thanh long ruột đỏ được Viện Nghiên cứu nông nghiệp Đài Loan tạo ra bằng phương pháp lai hữu tính giữa giống thanh long ruột trắng và một giống thanh long của Mêhicô Kể từ khi giống này được ra đời, nó đã được thay thế dần giống thanh long ruột trắng Hiện tại ở Đài Loan, giống thanh long ruột trắng còn trồng không đáng kể Tuy nhiên trước năm 2000, thanh long Đài Loan chưa được xuất khẩu rộng khắp, nhất là với các nước có hàng rào

kỹ thuật nghiêm ngặt như Nhật Bản vì trong ruột quả thanh long ở Đài Loan người ta phát hiện ra có ruồi giấm Với nỗ lực cải thiện sản phẩm để xuất khẩu, trong năm 2001, văn phòng kiểm dịch quản lý của Đài Loan đã tiến hành nghiên cứu, phát triển công nghệ khử trùng thanh long và tới năm 2003 Đài Loan đã phát triển thành công công nghệ thấp ở nhiệt độ cao để diệt ruồi giấm trong thanh long Năm 2004, Đài Loan đã thử nghiệm xuất khẩu thanh long sang thị trường Nhật Bản nhưng mãi tới năm 2010 thì thanh long Đài Loan mới thông qua được các kỳ kiểm định thực vật nghiêm ngặt của Nhật Bản và chính thức được chấp nhận vào thị trường Nhật Sản lượng xuất sang Nhật của Đài Loan trong năm đầu tiên (năm 2010) đạt được là 100 tấn (Cục

Trồng trọt, 2012)

2.5.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong nước

Trong các loại cây ăn quả, thanh long là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh đứng thứ nhất trong 11 loại trái cây ở nước ta Diện tích thanh long trên cả nước năm 2012 ước đạt 25.177,7 ha, năng suất đạt 238 tạ/ha, sản lượng đạt 486.094,2 tấn Trong đó có 1.841,4 ha trồng mới và 20.426,9 ha cho thu sản phẩm Năm 2013, diện tích thanh long trong cả nước đạt 28.729,0

ha, năng suất đạt 217,2 tạ/ha, sản lượng đạt 517.463,6 tấn Trong đó có 3.384,1 ha trồng mới và 23.820,5 ha cho thu hoạch Đến năm 2015 diện tích trồng thanh long trên cả nước đạt 41.164,6 ha trong đó 30.227,7 ha cho thu sản phẩm, năng suất đạt 227,0 tạ/ha, sản lượng đạt 686.195,4 tấn và có tổng

số 4.748,6 ha diện tích thanh long trồng mới, số liệu dược thể hiện trong bảng 2.3:

Bảng 2.3: Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long trên cả nước

trong các năm 2012 - 2015

Năm Tổng diện

tích (ha)

Diện tích trồng mới (ha)

Diện tích cho thu (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

2012 25.177,7 1.841,4 20.426,9 238,0 486.094,2

2013 28.729,0 3.384,1 23.820,5 217,2 517.463,6

2015 41.164,6 4.748,6 30.227,7 227,0 686.195,4

(Nguồn: Số liệu thống kê của Viện Nghiên cứu Rau quả năm 2015)

Bình Thuận là tỉnh có diện tích trồng lớn nhất, tiếp đến là Tiền Giang và Long An Ngoài ra, một số tỉnh khác cũng đã trồng thanh long nhưng quy mô nhỏ, chưa nhiều như Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây Ninh và một số tỉnh phía Bắc như Vĩnh Phúc, Hải Dương và Hà Nội

Miền Bắc có số tỉnh và diện tích trồng thanh long ruột đỏ còn ít, điển hình là các địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Tuyên Quang, đã trồng thử nghiệm Qua khảo sát thấy Cao Bằng có điều kiện phù hợp để trồng loại quả này do đó vấn đề về kỹ thuật trong quy trình trồng cần được quan tâm Các sản phẩm chế biến từ thanh long ngày càng đa dạng phong phú từ làm thức

ăn, nước uống, chăm sóc sức khỏe đến làm mĩ phẩm…, các sản phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên ngày càng được ưa chuộng

Thanh long Việt Nam đã xuất khẩu tới 40 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu (chính ngạch) trái cây tươi đạt 307 triệu

USD thì thanh long chiếm tới 61,4% Ngoài một số thị trường truyền thống như Trung Quốc, Thái Lan, Indonexia, Malaysia, Hà Lan,… thanh long đang từng bước xâm nhập vào các thị trường như Ấn Độ, New Zealand, Úc, Chi Lê

đã tạo được sự đa dạng hóa trong cơ cấu thị trường xuất khẩu thanh long của Việt Nam (Cục trồng trọt, 2013)

Sản xuất cây ăn quả để tiêu dùng và xuất khẩu đang là vấn đề quan tâm không chỉ đối với các nhà chuyên môn, mà cả đối với người dân Trong những năm gần đây, thanh long Việt Nam được xuất khẩu ra nhiều nước trên thế giới với số lượng ngày càng tăng đã thúc đẩy nhanh việc phát triển sản xuất và tiêu thụ thanh long Với 4 tỉnh chủ lực Bình Thuận, Long An, Tiền Giang và Tây Ninh đã tạo ra một khối lượng nông sản khá lớn cho xuất khẩu

và tiêu dùng trong nước Bình Thuận là tỉnh đứng đầu cả nước về thanh long

cả về diện tích, năng suất, sản lượng và chất lượng

Một số tác giả cho rằng ở Việt Nam có ba giống: dạng quả tròn, dạng quả dài, dạng quả nhỏ Thực tế, trên cùng một cây có cả 3 dạng quả trên cùng một cành và cùng một cây Dạng quả tùy thuộc vào điều kiện sinh thái, nhất là ánh sáng và chế độ chăm sóc (Nguyễn Văn Kế, 1998) Thanh long trồng ở nước ta chưa phong phú về giống và chủng loại giống Giống thanh long

trồng phổ biến hiện nay là thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus) với hai

giống/dòng là thanh long Bình Thuận và thanh long Chợ Gạo (Nguyễn Hữu Hoàng, 2007) Năm 1995, Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam đã nhập hai giống thanh long ruột đỏ và thanh long ruột vàng từ Colombia và 6 giống thanh long từ Đài Loan (Trần Thị Oanh Yến, 2005)

Năm 2004, giống thanh long ruột đỏ Long Định 1 với nhiều ưu điểm được Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam lai tạo thành công và trồng thử nghiệm tại Tiền Giang, Long An và Bình Thuận, được Bộ Nông nghiệp và

phát triển nông thôn công nhận tạm thời, cho phép đưa vào sản xuất tại các tỉnh phía Nam vào tháng 12 năm 2005 (Trần Thị Oanh Yến, 2005) Đến năm

2011, giống thanh long ruột tím hồng được đưa vào sản xuất thử và được công bố vào năm 2012 (Bộ NN&PTNT, 2015)

Tính đến thời điểm hiện nay, toàn tỉnh Bình Thuận đã có hơn 26.000 ha thanh long; hơn 250 doanh nghiệp lớn nhỏ đăng ký hành nghề thu mua thanh long Trên thực tế, thanh long của Việt Nam được tiêu thụ chủ yếu tại thị trường châu Á, nhiều nhất là Trung Quốc (chiếm 75 - 80%), đây là thị trường tiêu thụ lớn nhất, nhưng chủ yếu lại buôn bán qua đường tiểu ngạch, một hình thức buôn bán tiềm ẩn nhiều rủi ro Việc mở rộng thị trường tại khu vực châu

Mỹ, châu Âu còn gặp nhiều khó khăn, do vận chuyển xa, bảo quản dài ngày khó khăn và yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm tương đối khắt khe (Cục trồng trọt, 2015)

Sản xuất trái thanh long ở Bình Thuận phát triển mạnh trong những năm gần đây do trái thanh long được giá, nhưng sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá tri ̣ trái thanh long xu ất khẩu chưa chặt chẽ như: Sự gắn kết giữa công ty xuất khẩu và người sản xuất còn rất yếu, các công ty xuất khẩu chưa xây dựng được vùng nguyên liệu cho mình mà chủ yếu thu mua thông qua trung gian; nhà vườn chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm và chất lượng thanh long trong quá trình sản xuất; chưa tuân thủ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến còn chậm phát triển; việc thu hái, phân loại, đóng gói, bao bì và bảo quản thanh long chủ yếu là biện pháp thủ công, tỷ lệ hư hỏng do dập nát và thối của thanh long cao Ngoài ra, hệ thống đóng gói, sơ chế, kho lạnh… chưa được

các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư đúng mức để đạt tiêu chuẩn VietGAP…

Bảng 2.4: Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long của một số tỉnh

trong cả nước năm 2015

STT Tỉnh

THANH LONG Diện tích

gieo trồng (ha)

Trồng mới (ha)

Diện tích cho sản phẩm (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

(Nguồn: Số liệu thống kê của Viện Nghiên cứu Rau quả 2015)

Số liệu bảng 2.4 cho thấy năm 2015 Bình Thuận là tỉnh đứng đầu cả nước về diện tích trồng thanh long với 26.026,4 ha cho năng suất đạt 219,9 tạ/ha, tổng sản lượng đạt 469.532 tấn Long An và Tiền Giang lần lượt đứng ở

vị trí thứ 2 và 3 với diện tích trồng và sản lượng thanh long tương đương nhau Các tỉnh phía Bắc có diện tích trồng thanh long ít do ở phía Bắc mới phát triển trồng thanh long với diện tích trồng ở Hải Dương đạt 163 ha cho tổng sản lượng 1.500 tấn và 154,6 ha diện tích trồng ở Vĩnh Phúc cho sản lượng 692,1 tấn

Theo kết quả nghiên cứu khảo sát hiện trạng sản xuất thanh long ở huyện Chợ gạo, tác giả Nguyễn Hữu Hoàng, năm 2006 đã đánh giá được các điểm mạnh và các điểm yếu của vùng sản xuất thanh long Chợ Gạo Các điểm mạnh đó là: các vườn thanh long thường trồng thuần; nông dân có rất nhiều kinh nghiệm trồng thanh long; đã có sẵn vùng trồng thanh long tập trung; thanh long là cây ăn trái có nhu cầu về phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không cao Bên cạnh những thuận lợi có được, tác giả cũng đã xác định được các điểm yếu của vùng trồng thanh long tập trung của huyện Chợ gạo như:giá

cả bấp bệnh, thiếu đầu ra cho sản phẩm quả, thiếu công nghệ bảo quản và chế biến sau thu hoạch…

Thanh long Việt Nam đã xuất khẩu tới 40 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2015, xuất khẩu của thanh long của Việt Nam vẫn giữ mức tăng trưởng rất ấn tượng Thị trường tiêu thụ thanh long lớn nhất hiện nay là thị trường Trung Quốc (đây cũng là thị trường dễ tính nhất trong nhập khẩu thanh long,

họ hầu như chưa có các hàng rào kỹ thuật trong nhập khẩu) Ngoài một số thị trường truyền thống như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia… thanh long đang từng bước xâm nhập vào một số thị trường mới là Ấn Độ, New Zealand, Úc, Chi Lê… tạo được sự đa dạng hóa trong cơ cấu thị trường xuất khẩu thanh long của Việt Nam Thông tin từ các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cho thấy, trái thanh long của Việt Nam đang được ưa chuộng tại nhiều quốc gia châu Âu và thị trường Mỹ Hoa kỳ cũng là thị trường ưa chuộng thanh long Mới đây, hợp tác xã thanh long ruột đỏ Mỹ Đức (Trà Vinh) vừa xuất khẩu thành công 1 tấn thanh long sang thị trường Hoa Kỳ với giá bán 24.000 đồng/kg Hoa Kỳ cũng đã có đơn đặt hàng với hai tấn thanh long ruột đỏ của Trà Vinh (Cục Bảo vệ thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2013), Việt Nam đã xuất khẩu được 1.200 tấn thanh long tươi vào Mỹ với giá tương đối cao Đầu năm 2014 đến

nay, nhiều doanh nghiệp vẫn đang đẩy mạnh gom hàng cung ứng cho đối tác Hoa Kỳ Điều này đã đẩy giá thanh long tăng mức kỷ lục 30.000 đồng/kg Hiện nay, New Zealand đang thực hiện dự án hỗ trợ phát triển cho Việt Nam khoảng 10 triệu USD/năm Dự án hợp tác nghiên cứu giữa các nhà khoa học New Zealand và Việt Nam nhằm tập trung phát triển giống quả thanh long chất lượng cao và cố gắng thương mại hóa để quả thanh long Việt Nam không chỉ chinh phục thị trường New Zealand mà cả thị trường quốc tế (Bộ NN&PTNT, 2015)

Theo số liệu thống kê của Cục trồng trọt năm 2015, Việt Nam xuất khẩu khoảng 900.000 tấn thanh long Trong 8 tháng đầu năm 2016, xuất khẩu thanh long chiếm 49,8% tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm trái cây, đạt 567,88 triệu USD, tăng 123% so với cùng kỳ năm ngoái Tính riêng tháng 8/2016 đạt 86,15 triệu USD, tăng 18,3% so với tháng trước và tăng 200,5% so với tháng 8/2015

Khoảng 15-20% tổng sản lượng thanh long của Việt Nam được tiêu thụ nội địa Do hình thức thanh long có màu đỏ và tên gọi có ý nghĩa “con Rồng” tượng trưng cho sự thịnh vượng và phát triển nên thanh long được dùng nhiều vào các dịp lễ tết để thờ cúng, làm cho nhu cầu trong các dịp này tăng cao so với các ngày bình thường

Hiện nay, Việt Nam vẫn là nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới, chiếm thị phần cao nhất tại Châu Á, Châu Âu và một số thời điểm tại Mỹ Gần 80% thanh long Việt Nam được xuất khẩu sang Trung Quốc, nhưng nước này đang có chính sách khuyến khích người dân phát triển trồng thanh long trên diện tích lớn, việc này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến xuất khẩu thanh long của Việt Nam những năm tới vì Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn nhất của nước ta về loại trái cây này