Giảng dạy kĩ thuật trong một số tác phẩm mới cho đàn tỳ bà tại học viện âm nhạc quốc gia việt nam (tt)

Tính cấp thiết của đề tài Trường âm nhạc Việt Nam được thành lập vào năm 1956 nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam bên cạnh các nhạc sĩ sáng tác chuyênnghiệp, những nhạc sĩ và giảng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trường âm nhạc Việt Nam được thành lập vào năm 1956 (nay là Học viện

Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) bên cạnh các nhạc sĩ sáng tác chuyênnghiệp, những nhạc sĩ và giảng viên – nghệ sĩ đàn Tỳ Bà đã có đóng góplớn trong việc sáng tác những tác phẩm phục vụ cho việc biểu diễn vàgiảng dạy đàn Tỳ Bà Có thể thấy vai trò của tác phẩm mới trong quá trìnhphát triển giáo trình là rất quan trọng bởi tác phẩm mới bao gồm nhữngngôn ngữ âm nhạc của thời đại nhưng đồng thời cũng mang tính truyềnthống trong kĩ thuật

Đặc điểm kĩ thuật ở đây là những tinh hoa được kế thừa từ ngón đàn củanhạc phong cách và qua thời gian phát triển, nâng cao đã trở thành các kỹthuật trong tác phẩm mới Trước đây, khi chơi nhạc cổ, nghệ nhân sửdụng ngón đàn chỉ mang phong cách âm nhạc còn tính kỹ thuật là rất ít.Nhưng khi bắt đầu có các bài chuyển soạn từ ca khúc thiếu nhi cho đếndân ca phát triển thì mới bắt đầu hình thành các dạng kĩ thuật mới

như “Vê, Phi, Gảy hợp âm, Vê 5 ngón”… Các kĩ thuật mới đóng góp vào

việc nâng tầm cho ngôn ngữ cây đàn Tỳ Bà, trước kia chỉ đánh trên cơ sở

5 cung, còn hiện nay khi chơi tác phẩm mới được sử dụng nhiều hợp âm,chromatique, nhấn, nhảy quãng nếu không có kĩ thuật mới thì đàn Tỳ Bàkhông thể phát triển

Trong việc phân tích các tác phẩm mới, chúng tôi phát hiện ra những vấn

đề kỹ thuật bao gồm nhiều yếu tố khác nhau:

- Kỹ thuật trong việc kế thừa phong cách nhạc cổ

- Kỹ thuật được sáng tạo mới qua việc phát triển các làn điệu dân ca

- Các kỹ thuật mang tính đặc thù của nghệ thuật biểu diễn như Cadenza,bắt chước các hiện tượng thiên nhiên, sinh vật

- Các kỹ thuật du nhập từ các tác phẩm chuyển soạn từ các tác giả thếgiới

Nếu như trong một số công trình nghiên cứu đã đề cập tới “các bài tập kỹthuật cho đàn Tỳ bà” thì trong luận văn này, chúng tôi đi sâu nghiên cứu

về các dạng kỹ thuật được rút ra từ các tác phẩm mới sáng tác cho đàn Tỳ

bà và chọn đề tài của luận văn là: “Giảng dạy kĩ thuật trong một số Tác phẩm mới cho đàn Tỳ bà tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam”.

2 Lịch sử nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu chuyên khảo về đàn Tỳ bà

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Đi sâu phân tích một số tác phẩm tiêu biểu sáng tác cho đàn Tỳ bà

ở cả bậc Trung Cấp và Đại Học Thông qua các tác phẩm mới, rút ra cácyếu tố kĩ thuật của đàn Tỳ bà, phục vụ cho việc giảng dạy đàn Tỳ bà tạiHVÂNQGVN

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu về lực lượng giảng viên, sinh viên đàn Tỳ bà tại HVANQGVN

- Nghiên cứu về các tác giả sáng tác cho đàn Tỳ bà và một số tác phẩm

tiêu biểu được sáng tác và chuyển soạn cho đàn Tỳ bà như: “Chỉ một niềm tin”- Mai Phương; “Giấc mộng” – Vũ Diệu Thảo; “Miền quê thương nhớ” – Triệu Tiến Vượng; “Hạ Huyền” – Mạnh Tiến; “Czardas” – V.Monti; “Săn bắn mùa đông”- Lưu Tích Tân.

- Giáo trình giảng dạy đàn Tỳ bà các cấp của HVÂNQGVN

- Phương pháp giảng dạy kĩ thuật trong tác phẩm mới

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu các kĩ thuật được sử dụng trong các tác phẩm mới

- Phương pháp giảng dạy tác phẩm mới cho đàn Tỳ bà

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm, thống kê, phân tích, tổnghợp, so sánh…

Phương pháp nghiên cứu ứng dụng, thực nghiệm…

6 Những đóng góp của luận văn

Sưu tầm và thống kê được các tác phẩm mới tiêu biểu cho đàn Tỳ Bà

Phân tích được những vấn đề về kĩ thuật diễn tấu các tác phẩm trên phục

vụ giảng dạy và biểu diễn

Tìm ra được giải pháp để kết quả giảng dạy có sự cải thiện cho kĩ thuậtcủa học sinh, sinh viên

Luận văn còn là tư liệu nghiên cứu cho các học sinh, sinh viên Trung cấp Đại học đàn Tỳ bà tại các cơ sở đào tạo âm nhạc

-7 Bố cục luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồmhai chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng giảng dạy tác phẩm mới cho đàn

Tỳ bà tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Chương 2: Giải pháp dạy kĩ thuật đàn Tỳ Bà trong Tác Phẩm mới

Chương 1

Cơ sở lý luận và thực trạng giảng dạy tác phẩm mới cho

đàn Tỳ bà tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam

1.1 Cơ sở lý luận

Đàn Tỳ bà là tên gọi một nhạc cụ dây gẩy của người phương Đông, gồm 4dây với chất liệu bằng tơ Qua thời gian dài du nhập và phát triển, cây đàn

Tỳ bà đã được người Việt bản địa hoá, biến nó trở thành một loại nh ạ c

c ụ mang đậm tính dân tộc, phù hợp với quan điểm thẩm mỹ của ngườiViệt Nhờ các nghệ nhân, nghệ sĩ tiền bối đóng góp qua nhiều thế hệ, câyđàn đã phản ảnh đậm nét ngôn ngữ âm nhạc truyền thống Việt Nam Chaông ta đã tạo cho nó một phong cách đặc thù trong nghệ thuật diễn tấuđàn Tỳ bà với những thủ pháp, ngón đàn, tay nhấn nhá trong thang âmđiệu thức dân tộc

Với âm sắc đặc trưng trầm ấm, khoảng âm rộng, cây đàn Tỳ bà thể hiệntâm tư tình cảm của người nghệ sỹ qua từng khúc nhạc trữ tình nhưngcũng không kém phần dữ dội, mạnh mẽ

1.1.1 Một số vấn đề về đàn Tỳ Bà

- Đàn Tỳ bà: Đàn Tỳ bà là tên gọi một nhạc cụ dây gẩy của người phương

Đông

- Đàn Tỳ bà cổ: Đàn Tỳ bà có khoảng hơn 2000 năm lịch sử Tỳ bà đã du

nhập sang nước Việt từ rất sớm

Bên cạnh đó, việc lắp phím cho đàn cũng được điều chỉnh khi chialại tỉ lệ lắp chuẩn theo âm chuẩn phương Tây phục vụ cho những tácphẩm mới dùng song song bên cạnh hệ thống 7 âm cũ dùng chơi nhạc cổ

Hệ thống phím được tăng đến 21 phím trên đàn bao gồm cả các quãngchromatique, góp phần làm tăng tầm âm của đàn lên hơn 3 quãng tám: từC3 đến G6 (trước đây chỉ từ C3 đến C6)

1.1.2.3 Màu âm

1.1.3 Đàn Tỳ bà và các kỹ thuật diễn tấu

1.1.3.1 Kỹ thuật tay phải

1.1.3.2 Kỹ thuật tay trái

1.2 Khái quát về tác phẩm mới viết cho đàn Tỳ bà

chủ yếu là do các nghệ sĩ, giảng viên đàn Tỳ bà tự học hỏi và mày mòtrong sáng tác Trong hoàn cảnh còn thiếu những tác phẩm được cácnhạc sĩ chuyên nghiệp sáng tác cho đàn Tỳ bà, việc các nghệ sĩ giảngviên của chuyên ngành này sáng tác cho sự phát triển của nghề nghiệp làđiều cần thiết.

1.2.2 Vai trò quan trọng của tác phẩm mới trong việc ứng dụng kỹ thuật của đàn Tỳ bà

Các tác phẩm mới và tác phẩm nước ngoài chuyển soạn cho đàn Tỳ bà

đã và đang được khẳng định vai trò trong quá trình phát triển giáo trình vàgiảng dạy là rất quan trọng Bởi tác phẩm mới hội tụ đủ những yếu tố kĩthuật được đúc kết từ truyền thống, du nhập một cách có chọn lọc và ngônngữ âm nhạc của thời đại

Trong quá trình phát triển, tác phẩm mới và kĩ thuật mới là hai yếu tố cốtlõi, bổ trợ lẫn nhau và cũng là động lực cho sự phát triển của cây đàn Tỳ

bà Nếu tác phẩm không có yếu tố kĩ thuật mới thì không thu hút, thuyếtphục được người nghe, ngược lại, nếu người nghệ sĩ có kĩ thuật tốt nhưngthiếu tác phẩm để luyện tập và biểu diễn thì kĩ thuật cũng sẽ ngày một bịmai một Thuở xưa, người nghệ nhân học đàn qua truyền ngón, truyềnnghề là chủ yếu, nhưng cũng có những hạn chế nhất định, ngày nay,những người làm công tác biểu diễn và giảng dạy đàn Tỳ bà đã biết kếthợp phương pháp truyền nghề, truyền ngón với lối kí âm Phương Tây với

hệ thống giáo trình, sách vở để đạt được kết quả cao hơn Tuy nhiên sốlượng bài bản, tác phẩm mới vẫn còn hạn chế và chỉ phần nào thoả mãncho người nghệ sĩ tập luyện và ứng dụng trong thực tế biểu diễn và giảngdạy

1.2.3 Một số tác phẩm tiêu biểu

1. Chỉ một niềm tin Mai Phương Phi, vê, chạy ngón, nhảyquãng hợp âm, vuốt, búng.

2 Đêm hội hoa đăng Mai Phương Bấm hợp âm, chạy ngón

3 Đêm trăng làng chèo Thái Văn Hoá Vê, bấm hợp âm, nhấnmượn nốt.

4 Ngồi tựa hiên loan Hồng Thái Vê, nhấn mượn nốt.

5 Khúc nhạc miền trung Mai Phương Vê 5 ngón, nhấn mượn nốt

6 Mặt trời lên Diệu Thảo Vê, chạy ngón, bấm hợp âm

7 Trăng lên Diệu Thảo Nhấn mượn nốt, chạy ngón

8 Đường xa vang mãi tiếngđàn Thao Giang Vê 5 ngón, nhảy quãng hợpâm, nhấn mượn nốt, búng.

9 Khúc nhạc quê hương Mai Phương Vê 5 ngón, nhấn mượn nốt

10 Thiếu nữ say trăng Đôn Truyền Hoà tấu đàn Tỳ bà, vê…

11 Ước mơ người lính Vũ Thiều Vê, hợp âm, nhấn mượn nốt

12 Buổi sáng sông Hương Thao Giang Vê, hợp âm, nhấn mượn nốt

13 Dịu dàng sông Hương Diệu Thảo Nhấn mượn nốt, chạy ngón,nhảy quãng.

14 Khoả nước sông trăng Diệu Thảo Vê 5 ngón, phi, chạy ngón,nhảy quãng, nhấn mượn nốt.

15 Cô Nguyệt làm duyên Văn Thắng Vê, nhấn mượtn nốt

16 Kỷ niệm quê hương Mai Phương Harmonic, vê, phi, vê 5 ngón,hợp âm, vuốt.

17 Niềm tâm sự Mai Phương Nhấn mượn nốt, vê, chạyngón.

18 Suy tư Mai Phương Nhấn mượn nốt, chạy ngón,phi.

19 Biển quê hương Mai Phương Nhấn mượn nốt, vê, chạyngón.

20 Ra đi nhớ bạn Mai Phương Nhảy quãng, nhấn, luyến.

21 Hái nụ tầm xuân Hồng Thái Nhấn mượn nốt, gẩy hợpâm.

22 Hạ Huyền Mạnh Tiến Bịt, búng, chạy ngónchromatic, vuốt.

23 Miền quê thương nhớ Tiến Vượng Chạy ngón, nhấn mượn nốt,

rải hợp âm, harmonic…

Bên cạnh những tác phẩm mới được các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác còn

có một số tác phẩm nước ngoài được sáng tác và chuyển soạn cho đàn

Tỳ bà, nhằm đổi mới phương pháp và bổ sung kĩ thuật như:

Bảng 2:

1 Solvejg’s Song E.Grieg Vê trên 1 dây, bấm hợpâm.

2 Serenade F.Schubert Vê, nhấn mượn nốt

3 Nhạc buồn (Etude Op.10No.3) Chopin Vê, nhấn mượn nốt

4 Chương I Violin ConcertoA minor J.S Bach Chạy ngón

5 Ballette (Allegretto Op.

241, No 14) F Carulli

Vê 5 ngón, bấm hợp âm,búng

6 Chèo thuyền (June) Tchaikovsky Vê, nhấn mượn nốt, gảyhợp âm

7 Sóng Danube Ivanovici Vê, chạy ngón, nhấnmượn nốt, láy.

8 Vung roi quất ngựa NguỵTrung HiềnChạy ngón, nhấn mượnnốt, gảy hợp âm, harmonic

9 Ngày hội Thiên Sơn Nhạc TrungQuốc Gảy hợp âm, vê, chạyngón, vê 5 ngón.

10 Ngư ca Lưu Tích Tân Vê, nhấn mượn nốt, trượt,harmonic, láy.

11 Săn bắn mùa đông Lưu Tích Tân Chạy ngón, bấm hợp âm,

vê trên 4 dây

12 Ngày hội Nhạc TrungQuốc Gảy hợp âm, vê, chạyngón, vê 5 ngón.

13 Dương xuân bạch tuyết Nhạc TrungQuốc Vê 5 ngón, harmonic kếthợp nhấn…

14 Czardas V.Monti Chạy ngón, Harmonic, vê

hợp âm

1.2.3 Những đòi hỏi về kỹ thuật diễn tấu của hệ thống tác phẩm mới

Trong nghệ thuật biểu diễn các nhạc cụ truyền thống nói chung và đàn Tỳ

bà nói riêng thì kỹ thuật diễn tấu giữ một vị trí rất quan trọng Yếu tố kỹ

thuật thường mang tính khoa học và tính nghệ thuật rất chặt chẽ, vì thế khiluyện tập các bài tập kỹ thuật hay tác phẩm mới giảng viên thường phân

rõ bài nào cho năm nào theo đúng quy tác từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp

Một vấn đề quan trọng mà mỗi giảng viên và sinh viên đàn Tỳ bà cần quantâm là phải làm rõ những yêu cầu và đòi hỏi về kỹ thuật diễn tấu khi trìnhdiễn những tác phẩm mới – định hình dạng kĩ thuật để luyện tập, tìmnhững bài tập phù hợp để luyện ngón trước khi xử lý trực tiếp trên tácphẩm

1.2.4 Khai thác yếu tố kỹ thuật trong các Tác phẩm mới

Trong số những tác phẩm mới viết cho đàn Tỳ bà và tác phẩm chuyểnsoạn cho đàn Tỳ bà, yếu tố kỹ thuật luôn xuất hiện và tiềm tàng trong cáctác phẩm Chúng tôi đã liệt kê ra một số những dạng kĩ thuật mới thườngđược sử dụng và tạo hiệu quả trong việc thể hiện hình tượng, phát triểnngôn ngữ như: vê, gảy hợp âm, vê hợp âm, rải, búng, bịt, vê 5 ngón trong

và ngoài, nhảy quãng, chạy ngón, phi, vuốt, nhấn quãng 3,4…

Điều quan trọng là người nghệ sĩ giảng viên cần phân loại được các dạng

kỹ thuật đó một cách chính xác để sau đó tìm trong “Những bài tập kỹthuật cho đàn Tỳ bà” những kỹ thuật tương tự Những bài tập này thường

có tính phổ quát hơn, đa dạng hơn và được biên soạn dài hơn, nếu ngườigiảng viên giao cho HSSV luyện tập có nghĩa là làm được những kỹ thuậtmột cách hệ thống và độ khó cao hơn trong tác phẩm mới

1.3 Thực trạng giảng dạy các tác phẩm mới cho đàn Tỳ bà tại HVÂNQGVN

1.3.1 Khái quát về thực trạng giảng dạy đàn Tỳ bà

- Nhiều giáo trình mới ra đời

- Nhiều tác phẩm mới được bổ sung

- Hình thức biểu diễn mới

- Mở rộng xã hội hóa đào tạo

1.3.2 Lực lượng giảng viên

Các nghệ sĩ giảng viên đàn Tỳ bà qua các thời kỳ đều là những trí thứcyêu nghề sâu sắc, những cô giáo luôn yêu quý học sinh của mình và sẵnsàng nâng đỡ các em vươn lên trong con đường nghệ thuật.

1.3.2.1 Trình độ thực tế của các giảng viên đàn Tỳ bà

1.3.2.2 Phương pháp giảng dạy

Chuyên ngành Tỳ bà ở khoa Nhạc cụ truyền thống - Học viện Âm nhạcQuốc gia Việt Nam đã kết hợp giảng dạy theo 2 phương pháp cổ truyền làtruyền ngón và phương pháp mới qua giáo trình ngũ tuyến Đầu tiên,giảng viên giao bài cho học sinh để các em tự vỡ bài ở nhà rồi buổi học kếtiếp trả bài bằng việc chơi bản nhạc theo tư duy của mình Giảng viên lắngnghe và góp ý những mặt tốt và chưa tốt trong cách luyện tập của họcsinh sinh viên

Việc kết hợp hai phương pháp cổ truyền và phương pháp mới mộtcách khéo léo giúp cho học sinh chủ động trong việc vỡ bài, làm quen tácphẩm, tìm tòi tư liệu mà không bị ỷ lại vào người thầy

1.3.3 Học sinh sinh viên

1.3.3.1 Xuất xứ của học sinh sinh viên đàn Tỳ bà

1.3.3.2 Năng khiếu âm nhạc

1.3.3.3 Sự tiếp thu vốn cổ dân tộc

1.3.3.4 Khả năng diễn tấu kỹ thuật trong các tác phẩm mới

- Chất lượng học tập của HS SV hiện nay chỉ dừng lại ở việc tiếp thu kiếnthức một chiều từ Giảng viên

- Đội ngũ giảng viên một số ít hầu như chưa được tham gia các khoá đàotạo về nghiệp vụ sư phạm nên phương pháp giảng dạy chưa đa dạng hoá

- Với những tác phẩm có kỹ thuật khó, các giảng viên thường không lựachọn để HS, SV học mà bỏ qua, lựa chọn những tác phẩm an toàn hơnhoặc nếu có học thì cũng sẽ được lược bớt nốt nên bản thân HS, SVkhông có tiến bộ rõ rệt khi chơi các tác phẩm, không chinh phục được các

kỹ thuật khó

- Một số những kĩ thuật bị “đốt cháy giai đoạn

- Các em thường tập trung chơi trên chính tác phẩm mà không tập nhữngdạng bài tập, chính điều này tạo nên rào cản khi diễn tấu tác phẩm mớicho sinh viên.

- Giảng viên không thuyết trình rõ hình tượng tác phẩm mà tác giả muốn

đề cập trong tác phẩm, nên các em HS SV khi thực hành chơi thiếu điphần cảm xúc để xử lý kỹ thuật, chưa truyền đạt được ngôn ngữ âm nhạc

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1 của luận văn, chúng tôi đã phân tích sâu về Cơ sở lý luận

và thực trạng giảng dạy đàn Tỳ bà tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam Trong phần đầu, chúng tôi đã trình bày về một số khái niệm thuật

ngữ cũng như về hình thức cấu tạo của Tỳ bà cổ và Tỳ bà ngày nay; các

Kỹ thuật diễn tấu đàn Tỳ bà ở cả tay phải và tay trái và sự kết hợp hai tay.Cũng trong phần này, chúng tôi đã có những dẫn chứng và thống kê vềcác dạng kỹ thuật diễn tấu trong cổ nhạc và nhạc mới của đàn Tỳ bà

Trong phần tiếp theo, chúng tôi đưa ra một cách khái quát về Tác phẩmmới viết cho đàn Tỳ bà cũng như đi sâu phân tích về vai trò quan trọngcủa tác phẩm mới trong việc ứng dụng kỹ thuật của đàn Tỳ bà Chúng tôi

đã nêu được hệ thống các Tác phẩm mới cho đàn Tỳ bà và một số dạng kĩthuật được sử dụng và khai thác, cũng như những yêu cầu, đỏi hỏi về kĩthuật diễn tấu của hệ thống tác phẩm mới này nhằm mục đích nâng caochất lượng đào tạo đàn Tỳ bà tại HVÂNQGVN

Trong phần cuối chương 1, chúng tôi đã đánh giá thực trạng giảng dạycác tác phẩm mới cho đàn Tỳ bà tại HVÂNQGVN Trong đó, chúng tôi đãbàn về lực lượng giảng viên với phương pháp giảng dạy đàn Tỳ bà cũngnhư hoàn cảnh xuất xứ và năng khiếu của học sinh đàn Tỳ bà tại Họcviện Đặc biệt, chúng tôi đã phân tích về khả năng tiếp thu vốn cổ cũngnhư khả năng diễn tấu kỹ thuật trong các tác phẩm mới của các em,khẳng định rằng sự đánh giá thực trạng có ý nghĩa rất quan trọng trongviệc tìm ra những nguyên nhân của cái tốt và cái chưa tốt nhằm đổi mớiđào tạo đàn Tỳ bà tại HVÂNQGVN

Chương 2

Giải pháp dạy kĩ thuật đàn Tỳ bà trong Tác phẩm mới

2.1 Giải pháp mới trong giảng dạy tác phẩm đàn Tỳ bà