Bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn tam thập lục vào giảng dạy hệ trung cấp 6 năm tại trường đại học hạ long (tt)

Cho đến nay, số lượng các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc của Tam thập lục rất phong phú về bài bản, trong đó có những bài độc tấu, hòa tấu… Tại trường Đại học Hạ Long những năm vừa

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đàn Tam thập lục là nhạc cụ được du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỉ

XX Trải qua bao thăng trầm cùng với thời gian, cây đàn ngày càng khẳng định được vị trí của mình trong nền âm nhạc nước nhà Tam thập lục có thể  vừa độc tấu lại có thể đệm cho tất cả các loại nhạc cụ truyền thống khác như : Bầu, Nhị, Sáo và hòa tấu trong các dàn nhạc dân tộc

Trong chương trình đào tạo chuyên ngành đàn Tam thập lục trên toàn quốc, ngoài những bài bản nhạc phong cách Chèo, Huế, Cải lương… chúng ta không thể không nhắc đến các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc Đây là nguồn tài liệu học tập quan trọng Có thể nói, do sự thiếu vắng các tác phẩm mới viết riêng cho cây đàn nên các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc đóng vai trò lớn trong chương trình đào tạo và biểu diễn đối với chuyên ngành đàn Tam thập lục Cho đến nay, số lượng các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc của Tam thập lục rất phong phú về bài bản, trong đó có những bài  độc tấu, hòa tấu…

Tại trường Đại học Hạ Long những năm vừa quá, bộ môn đàn Tam thập lục  đã chú trọng  đẩy mạnh việc nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập nhưng việc bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc vào chương trình giảng dạy còn gặp rất nhiều khó khăn Trong đó, giáo trình của bộ môn còn nhiều thiếu sót, số lượng các bài chuyển soạn trong chương trình học còn rất khiêm tốn và chưa cân đối với những bài bản cổ HSSV còn gặp nhiều trở ngại khi làm quen với kĩ thuật diễn tấu,cách xử lí ngôn ngữ âm nhạc trong các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc, chưa

có phương pháp luyên tập một cách khoa học.GV giảng dạy theo kinh nghiệm và lối tư duy truyền nghề trong các bài bản cổ hưởng khá nhiều đến việc giảng dạy các bài chuyển soạn, các bài bản chưa thực sự đồng nhất Những bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc viết cho cây đàn Tam thập lục rất phong phú về thể loại, hình thức và nội dung, có nhiều bài đạt chất lượng cao thể hiện nhiều kĩ thuật phong phú.Vì vậy, cần  bổ sung một

số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục để cân bằng với các bài bản cổ, qua đó sẽ làm phong phú thêm bài bản trong các chương trình biểu diễn nghệ thuật Đây là yêu cầu khoa học tất yếu, khách quan cần được quan tâm  bởi các giáo sư đầu ngành, nghệ sĩ, GV để từng bước nâng cao, tìm một chỗ đứng mới cho cây đàn

Từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục vào giảng dạy hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long” làm đối tượng nghiên

cứu của luận văn Hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ có những đóng góp nhất định cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy chuyên ngành Tam thập lục

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Một số công trình nghiên cứu viết về đàn Tam thập lục và phương pháp giảng dạy đàn Tam thập lục mà chúng tôi được tiếp cận, có thể kể đến như :

- Âm nhạc mới Việt Nam tiến trình và thành tựu  - Luận văn thạc

sĩ Một số vấn đề giảng dạy đàn Tam thập lục tại Nhạc viện Hà Nội của

Nguyễn Thị Phúc, Nhạc viện Hà Nội(2000)

- Luận văn thạc sĩ  Một số nghiên cứu kĩ năng hòa tấu- đệm của đàn Tam thập lục của Nguyễn Thị Thanh Hằng, Nhạc viện Hà Nội (2000)

- Luận văn thạc sĩ  Quá trình phát triển của đàn Tam thập lục trong bối cảnh nhạc cụ dân tộc Việt – Trung của Nguyễn Thị Hoa Đăng, Học viện

âm nhạc trung ương Bắc Kinh – Trung Quốc (2008).)

- Luận văn thạc sĩ Giảng dạy tác phẩm mới cho đàn Tam thập lục tại Học viện âm nhạc Huế của Nguyễn Thị Quỳnh Trang, Học viện âm nhạc

Huế (2014)

 - Luận văn thạc sĩ Giảng dạy các tác phẩm chuyển soạn cho đàn Tam thập lục hệ Cao đẳng tại trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội của

Nguyễn Hồng Ánh, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam (2016) Bên cạnh một số công trình nghiên cứu về cây đàn Tam thập lục và phương pháp giảng dạy cây đàn này, chúng tôi còn được tiếp cận với một số tư liệu dạy học như:

- Tuyển tập các tác phẩm Việt Nam soạn cho đàn Tam thập lục của

nhóm giảng viên bộ môn Tam thập lục khoa Âm nhạc dân tộc, Nhạc viện

Hà Nội 1997

- Tuyển tập dân ca, tác phẩm mới Việt Nam và nước ngoài( hệ trung học dài hạn). Tác giả : Thạc sĩ- NSUT Nguyễn Thị Hồng Phúc.

Qua những trình bày ở trên, việc lựa chọn đề tài : “Bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục vào giảng dạy hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long” không bị trùng lặp nội dung

với các công trình nghiên cứu, đề tài khoa học hay luận văn nào khác, đồng thời hoàn toàn phù hợp với mã ngành đào tạo

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các vấn đề liên quan đến :

 Một số bài dân ca, ca khúc chuyển soạn cho đàn Tam thập lục

 Chương trình, giáo trình môn đàn Tam thập lục tại trường Đại học

Hạ Long

 GV viên và HS bộ môn đàn Tam thập lục  tại trường Đại học Hạ Long

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là các bài dân ca và ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho đàn Tam thập lục sử dụng cho hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long

4 Mục tiêu nghiên cứu

Qua việc bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc  để đưa vào chương trình giảng dạy bộ môn đàn Tam thập lục hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long, chúng tôi mong muốn điều chỉnh - bổ sung nội dung chương trình giảng dạy và tăng cường sự cân bằng số lượng bài bản cổ với các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc Qua đó sẽ đưa ra các giải pháp nhằm xử lý những kĩ thuật, ngôn ngữ âm nhạc trong ca khúc; giữ nguyên cái hồn của bản sắc văn hóa, chuyển soạn phù hợp với tính năng nhạc cụ trong những làn điệu dân ca và nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn đàn Tam thập lục Ngoài ra, chúng tôi mong muốn thông qua luận văn góp một phần nhỏ vào tư liệu tham khảo trong việc dạy và học tại trường Đại học Hạ Long cũng như một số trường văn hóa nghệ thuật trên toàn quốc nhằm góp phần phát triển nghệ thuật diễn tấu của cây đàn

5 Phương pháp nghiên cứu

Một số phương pháp được dùng để nghiên cứu đề tài:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: thống kê, phân tích, so sánh, diễn giải, quy nạp để đưa ra kết luận

- Phương pháp khảo sát, thu thập tài liệu (giáo trình, giáo án, sách, tài liệu tham khảo, DVD…)

- Phương pháp chuyên gia: tìm hiểu, trao đổi và tham khảo các nghệ sĩ, giảng viên trực tiếp giảng dạy và biểu diễn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

6 Đóng góp của đề tài

Việc bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long sẽ làm phong phú thêm bài bản trong chương trình đào tạo, giúp HS tiếp cận đến những ngôn ngữ âm nhạc trong ca khúc và góp phần bảo tồn, phát huy tinh hoa của âm nhạc dân tộc trong những làn điệu dân ca

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn sẽ được trình bày trong hai chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng giảng các bài chuyển soạn từ dân

ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long

- Chương 2: Một số giải pháp

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG GIẢNG DẠY CÁC BÀI  CHUYỂN SOẠN TỪ DÂN CA VÀ CA KHÚC CHO  ĐÀN TAM THẬP LỤC HỆ TRUNG CẤP 6 NĂM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẠ LONG

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1. Vị trí quan trọng của các tác phẩm chuyển soạn trong đào tạo đàn Tam thập lục

Tam thập lục theo tiếng Hán Việt có nghĩa là 36 dây Theo  Giáo sư Trần Văn Khê: “Đàn 36 dây ở Việt Nam có nhiều tên gọi khác nhau : Cánh Nguyệt, Dương Cầm, Đả Cầm, Tam thập lục, Đàn bướm”

Trải qua bao thăng trầm của thời gian, dưới bàn tay chế tác của các nhà nghiên cứu, cây đàn đã dần được việt hóa và mang đậm đà bản sắc văn hóa Việt Nam

 Bên cạnh các bài bản cổ, các sáng tác mới cho nhạc cụ dân tộc còn rất ít

ỏi Do vậy, để phục vụ cho công tác đào tạo, góp phần làm phong phú giáo trình giảng dạy các cấp học trong các cơ sở đào tạo âm nhạc thì việc

sử dụng các tác phẩm chuyển soạn đóng vai trò rất quan trọng

Tác phẩm chuyển soạn là một tác phẩm âm nhạc được viết cho một nhạc

cụ nào đó được nhạc sĩ viết lại cho một nhạc cụ khác diễn tấu So với tác phẩm nguyên gốc, các tác phẩm sau khi chuyển soạn phải phù hợp với tính năng của nhạc cụ được chuyển soạn

1.1.2. Các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho đàn Tam thập lục trong giáo trình đào tạo hệ Trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long.

Mặc dù hiện nay bộ môn đàn Tam thập lục hệ Trung cấp 6 năm của trường Đai học Hạ Long đã có một số các tác phẩm chuyển soạn từ dân

ca cũng như các ca khúc mới trong chương trình đào tạo Tuy nhiên so với các bài bản cổ từ nhạc phong cách Chèo, Huế , Cải lương thì còn khá khiêm tốn

Do vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy, chúng tôi đề xuất bổ sung một

số bài chuyển soạn vào chương trình của từng năm học Bên cạnh tác phẩm mới, những bài chuyển soạn phần lớn do giảng viên bộ môn tự sưu tầm và chuyển soạn, tiêu biểu có các cuốn giáo trình:

- Tuyển tập dân ca tác phẩm mới Việt Nam và nước ngoài biên soạn cho Tam thập lục, 2004, Thạc sĩ – NSUT Hồng Phúc biên soạn, Nhạc viện Hà

Nội.       

- Giáo trình cao đẳng đàn Tam thập lục, 2009, NSUT Lương Thu Hương biên soạn, trường Cao đẳng nghệ thuật Hà Nội.

- Tuyển tập các tác phẩm nước ngoài chuyển soạn đàn Tam thập lục, Nguyễn Hồng Ánh biên soạn, trường Cao đẳng nghệ thuật Hà Nội.

1.2 Thực trạng giảng dạy các bài chuyển soạn cho HS đàn Tam thập lục tại trường Đại học Hạ Long

1.2.1 Vài nét về bộ môn đàn Tam thập lục trường Đại học Hạ Long

Trường Đại học Hạ Long là trường Đại học công lập trực thuộc UBND tỉnh Quảng Ninh, được  thành lập vào năm 2014 trên cơ sở sát nhập 2 trường Cao đẳng sư phạm Quảng Ninh và Cao đẳng văn hóa nghệ thuật và du lịch Hạ Long Trường Đại học Hạ Long đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực

Khoa Nghệ thuật với nhiệm vụ đào tạo , bồi dưỡng học sinh ở trình độ cao đẳng, trung cấp các chuyên ngành: Múa, Thanh nhạc, Hội hoa, Nhạc cụ truyền thống, Nhạc cụ hiện đại, Sư phạm âm nhạc, Sư phạm mỹ thuật và nghiên cưú khoa học về các lĩnh vực nghệ thuật phục vụ cho sự phát triển văn hóa, nghệ thuật của tỉnh Quảng Ninh

Tổ nhạc cụ truyền thống thuộc khoa Nghệ thuật có nhiệm vụ đào tạo học sinh hệ Trung cấp 6 năm gồm 8 bộ môn : Tranh, Bầu, Sáo, Nhị, Tam thập lục, Tỳ bà, Nhị , Nguyệt

1.2.2 Chương trình, giáo trình môn đàn Tam thập lục hệ Trung cấp 6 năm 1.2.2.1 Chương trình

Các em sẽ được học chuyên môn theo hình thức 1 thầy – 1 trò với mỗi lần lên lớp 1 học sinh được học 2 tiết/ tuần, 1 kì có 30 tiết Trong suốt 6 năm  học với 12 học phần, các em được học với tổng số tiết là 360

Chương trình đào tạo từng năm:

Năm thứ nhất

I Yêu cầu giảng dạy

- Tư thế ngồi đàn, cách cầm và bật que, học gõ riêng từng tay, kết hợp hai tay bật que; luyện đánh nốt đơn, nốt đen, nốt trắng, đánh chồng âm quãng ba

II Chương trình cụ thể

- Gam (12 tiết), bài tập kỹ thuật (14 tiết), dân ca và ca khúc chuyển soạn (16 tiết), tác phẩm trong nước và nước ngoài (12 tiết), ôn tập (4 tiết)

Tổng cộng : 60 tiết

Năm thứ hai

I Yêu cầu giảng dạy

- Đánh hai tay luân phiên, đánh chồng âm quãng tám, chạy nốt móc kép ở tốc độ chậm; đánh nốt tô điểm, nốt móc giật, đảo phách

II Chương trình cụ thế

- Gam (10 tiết), bài tập kỹ thuật (12 tiết),dân ca và ca khúc chuyển soạn (12 tiết), tác phẩm trong nước và nước nước ngoài (20 tiết), ôn tập (4 tiết)

Tổng cộng: 60 tiết

Năm thứ ba

I.Yêu cầu giảng dạy

- Luyện tiết tấu móc giật, đảo phách, đánh nốt tô điểm,chồng âm, chạy kép

ở tốc độ nhanh; kỹ thuật vê, ngắt tiếng

II Chương trình cụ thế

- Bài tập kỹ thuật (14 tiết), nhạc phong cách Chèo (22 tiết), dân ca và ca khúc chuyển soạn (10 tiết), tác phẩm trong nước và nước ngoài (10 tiết),

ôn tập (4 tiết)

Tổng cộng : 60 tiết

Năm thứ tư

I.Yêu cầu giảng dạy

- Luyện kỹ thuật vê, chạy kép ở tốc độ nhanh, đánh chồng âm; xử lý sắc thái âm nhạc

II Chương trình cụ thể

- Nhạc phong cách Huế (16 tiết), dân ca và ca khúc chuyển soạn (8 tiết), tác phẩm trong và ngoài nước (32 tiết), ôn tập :  6 tiết

Tổng cộng: 60 tiết

Năm thứ năm

I Yêu cầu giảng dạy

- Luyện tất cả các kỹ thuật được học và áp dụng vào từng bài, xử lý sắc thái âm nhạc

II Chương trình cụ thể

- Nhạc phong cách Cải lương (14 tiết), dân ca và ca khúc chuyển soạn (14 tiết), tác phẩm trong và ngoài nước (28 tiết), ôn tập: 4 tiết

Tổng cộng : 60 tiết

Năm thứ 6

I Yêu cầu giảng dạy

- Luyện tất cả các kỹ thuật được học và áp dụng vào từng bài, xử lý sắc thái âm nhạc

II Chương trình cụ thế

- Ôn tập nhạc phong cách Chèo, Huế, Cải lương (16 tiết); ca khúc chuyển soạn (8 tiết); tác phẩm trong và ngoài nước (14 tiết); dàn dựng chương trình thi tốt nghiệp (24 tiết)

Tổng cộng: 60 tiết

1.2.2.2 Giáo trình

Như đã trình bày ở mục 1.1.2, hiện nay các bài bản chuyển soạn từ dân

ca và ca khúc để đưa vào giảng dạy được lựa chọn trong cuốn:

Nguyễn Thị Huyền biên soạn, trường Đại học Hạ long

Thu Trang biên soạn, trường Đại học Hạ Long

Ngoài ra , các GV thường sử dụng các bài bản tự sưu tầm và tham khảo trong cuốn sách:

- Tuyển tập dân ca tác phẩm mới Việt Nam và nước ngoài biên soạn cho Tam thập lục, 2004, Thạc sĩ – NSUT Hồng Phúc biên soạn, Nhạc viện Hà

Nội

1.2.3 Thực trạng giảng dạy các bài chuyển soạn viết cho đàn Tam thập lục

Qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy trong nội dung chương trình giảng dạy tuy có dân ca và ca khúc chuyển soạn nhưng số lượng bài bản còn rất

ít và chưa có giáo trình môn học dẫn đến việc HS ít có cơ hội lựa chọn bài

bản trong quá trình học tập Chương trình thi nhiều khi rất nhàm chán vì

có nhiều người chơi trùng bài

1.2.4 Phương pháp giảng dạy

Từ trước đến nay, trong quá trình giảng dạy chuyên ngành Nhạc cụ truyền thống có hai phương pháp giảng dạy luôn song hành với nhau Đó là phương pháp truyền khẩu, truyền ngón và phương pháp dùng bản phổ ký

âm 5 dòng kẻ phương Tây

Chúng tôi đã thực hiện khảo sát quá trình giảng dạy của GV bộ môn đàn Tam thập lục, cụ thể là:

Giờ lên lớp của GV: NTH

Đối tượng: HS hệ Trung cấp năm thứ 5

* Quá trình dạy:

- GV lên lớp giao bài, chỉ dẫn những  yêu cầu về kĩ thuật  sau đó hướng dẫn cho HS thị tấu và cách tự luyện tập GV đàn mẫu cho HS nghe, nhắc nhở những đoạn cần chú ý

- Kiểm tra quá trình luyện tập, chỉnh sửa lỗi về kỹ thuật, nhịp ,đánh đúng nốt, đàn mẫu, yêu cầu HS đánh lại nhiều lần những chỗ GV đã sửa

- Dựng sắc thái và yêu cầu HS thuộc bài

1.2.5 Kiểm tra đánh giá

Trong hệ Trung cấp 6 năm môn đàn Tam thập lục ở trường Đại học Hạ Long, các kỳ thi kiểm tra kết quả học tập được tiến hành ở cuối học kỳ 1

và học kỳ 2 của từng năm học Là chuyên ngành biểu diễn nhạc cụ, do vậy phương pháp thi là thực hành biểu diễn

1.2.6 Kết quả đào tạo

Trong những kì thi cuối năm học, khi chơi các bài chuyển soạn các em còn tồn tại nhiều hạn chế Đối với bài chuyển soạn từ dân ca, hầu hết HS chưa nắm bắt được tính chất, phong cách của từng vùng miền Đối với các bài chuyển soạn từ ca khúc, các em chưa nghe bản nguyên gốc trước khi học, do đó mới chỉ đánh được đúng nốt, đúng tiết tấu mà chưa có sự cảm thụ sâu sắc về tính chất âm nhạc của từng bài

Tiểu kết chương 1

Đàn Tam thập lục được du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỉ XX Theo dòng lịch sử, cây đàn đã được Việt hóa dưới bàn tay chế tác của các nhà nghiên cứu và mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam

Trong việc nghiên cứu về thực trạng giảng dạy các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc cho HS tại trường Đại học Hạ Long, chúng tôi nhận thấy vẫn còn tồn tại những mặt hạn chế như sau:

Về chương trình: Số lượng bài bản chuyển soạn từ dân ca và ca khúc đưa vào giảng dạy còn rất ít, nhiều bài sắp xếp lộn xộn, chưa thực sự phù hợp với từng năm học, chưa giải quyết được những yêu cầu kĩ thuật cần đạt được

Về giáo trình: Chủ yếu sử dụng tài liệu của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và các bài bản do chính GV sưu tầm Giáo trình cho năm học thứ ba, bốn, năm, sáu vẫn chưa được soạn thảo và ban hành

Về phương pháp giảng dạy: GV chưa đổi mới trong phương pháp giảng dạy, chủ yếu vẫn dựa vào kinh nghiệm của bản thân, chưa có sự khơi gợi được tính sáng tạo trong học tập của HS

Về kết quả đào tạo: Khi chơi các bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc còn nhiều hạn chế Các em thiếu hụt sự hiểu biết về âm nhạc dân tộc, chưa có sự cảm thụ sâu sắc về tính chất âm nhạc của từng bài, yếu kém

về môn nhạc lý, thị tấu chậm, thụ động và hay ỷ lại vào GV

Những vấn đề đã được trình bày trong chương 1 chính là cơ sở và điều kiện cần thiết để đưa ra những giải pháp cho nội dung của chương 2

CHƯƠNG 2

MỘT SỐ GIẢI PHÁP

2.1 Bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc vào chương trình, giáo trình giảng dạy

2.1.1 Điều chỉnh nội dung chương trình

Trong chương 2 chúng tôi xin được bổ sung một số bài chuyển soạn từ dân ca và ca khúc và sắp xếp lại những bài đã có trong chương trình giảng dạy