Nâng cao chất lượng giảng dạy những bài tập kỹ thuật đàn tam thập lục cho học sinh trung cấp trường đại học hạ long (tt)

Từ đó dẫn đễn việc không đáp ứng được yêucầu kỹ thuật khi diễn tấu một tác phẩm âm nhạc.Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng giảng dạy những bài tập kỹ thuật đàn Tam thập l

Để có thể diễn tấu tốt các tác phẩm mới Việt Nam hay tác phẩm nướcngoài cho đàn Tam thập lục ở bậc trung học, học sinh cần được trang bịmột nền tảng kỹ thuật vững chắc Việc học và giảng dạy các tác phẩm độctấu hay hòa tấu cho đàn Tam thập lục vẫn đang gặp không ít khó khăn vềvấn đề kỹ thuật Bên cạnh đó, do phải học song song cả văn hóa vàchuyên ngành khiến học sinh không có nhiều thời gian để được học và rènluyện một cách kỹ lưỡng Từ đó dẫn đễn việc không đáp ứng được yêucầu kỹ thuật khi diễn tấu một tác phẩm âm nhạc.

Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng giảng dạy những bài tập kỹ thuật đàn Tam thập lục cho học sinh trung cấp trường Đại học Hạ Long” làm đối tượng nghiên cứu luận văn Hy vọng kết quả

nghiên cứu sẽ có những đóng góp nhất định trong việc nâng cao chấtlượng giảng dạy chuyên ngành đàn Tam thập lục

- Luận văn thạc sĩ Giảng dạy tác phẩm mới cho đàn Tam thập lục tại học

viện âm nhạc Huế của Nguyễn Thị Quỳnh Trang, Học viện âm nhạc Huế(năm 2014)

- Luận văn thạc sĩ Giảng dạy các bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục hệ

trung cấp 6 năm tại Học viện âm nhạc Quốc gia Việt Nam của Phạm ThịTuyết (năm 2016)

- Luận văn thạc sĩ Giảng dạy các tác phẩm chuyển soạn cho đàn Tam thập lục hệ Cao đẳng tại trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội của Nguyễn

Hồng Ánh (năm 2016)

Tất cả các công trình nghiên cứu đều đề cập đến yếu tố kỹ thuật của đànTam thập lục nhưng vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu vàovấn đề giảng dạy bài tập kỹ thuật cho hệ trung học 6 năm ở Quảng Ninh.Đây là lý do tôi muốn đi sâu nghiên cứu về vấn đề này để tìm ra phươngpháp giảng dạy hiệu quả nhất nhằm nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ thuậtcho các học sinh trung cấp năng khiếu 6 năm tại trường Đại học Hạ Long

3 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng giảng

Từ đó rút ra những yêu cầu về nội dung và phương pháp giảng dạy kỹ thuật hiện nay Bổ sung các bài tập kỹ thuật mới vào chương trình giảng dạy và điều chỉnh nội dung chương trình một cách hợp lý Đưa ra một số giải pháp nhắm khắc phục và nâng cao chất lượng trong rèn luyện kỹ thuật cho học sinh trung cấp năng khiếu trường Đại học Hạ Long.

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Những kỹ thuật diễn tấu cơ bản của đàn Tam thập lục

Những bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục đối với học sinh hệ trung cấpnăng khiếu 6 năm tại trường Đại học Hạ Long

Chương trình và giáo trình giảng dạy đàn Tam thập lục tại trường Đại học

Hạ Long

Phương pháp giảng dạy những bài tập kỹ thuật đàn Tam thập lục tạitrường Đại học Hạ Long

Giáo viên và học sinh chuyên ngành đàn Tam thập lục hệ trung cấp 6 nămtại trường Đại học Hạ Long.

Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu về phương pháp giảng dạy những bài tập kỹthuật, chương trình, giáo trình đã và đang sử dụng giảng dạy chuyênngành đàn Tam thập lục, đội ngũ giáo viên và học sinh nhằm đưa vàogiảng dạy thực nghiêm trong chương trình đào tạo học sinh hệ trung cấpnăng khiếu trường Đại học Hạ Long

5 Phương pháp nghiên cứu

Thu thập các tài liệu (giáo trình, giáo án, sách, tài liệu tham khảo, DVD,băng đĩa, thu âm, tư liệu, nghiên cứu về nhạc cụ, âm nhạc truyền thống vàcác công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu)

Triển khai việc giảng dạy thực nghiệm nhằm rút ra kết luận và kết quả ứngdụng những phương pháp rèn luyện kỹ thuật nhằm thu thông tin phục vụviệc hoàn thiện đề tài

Xin ý kiến tư vấn, trao đổi và tham khảo từ các nghệ nhân, nghệ sĩ cónhiều kinh nghiệm trong giảng dạy và biểu diễn môn đàn Tam thập lục

6 Những đóng góp của luận văn

- Nghiên cứu chuyên sâu về giảng dạy những bài tập kỹ thuật cho đànTam thập lục hệ trung cấp 6 năm tại trường Đại học Hạ Long

- Góp phẩn đổi mới phương pháp giảng dạy để góp phần khắc phụcnhững nhược điểm tồn tại trong công tác đào tạo, rèn luyện các bài tập kỹthuật nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

- Góp phần điều chỉnh – bổ sung nội dung chương trình giảng dạy nhữngbài tập kỹ thuật cho hệ trung cấp 6 năm chuyên ngành đàn Tam thập lụctại trường Đại học Hạ Long đầy đủ và hoàn thiện hơn

Chương 2: Các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy những bài tập kỹthuật cho đàn Tam thập lục

1.1.1 Giới thiệu một số kỹ thuật cơ bản của đàn Tam thập lục

Đối với học sinh đàn Tam thập lục hệ trung học 6 năm ở Quảng Ninh, việchọc kỹ thuật cơ bản rất được chú trọng và đảm bảo sau khi học xong hệtrung cấp học sinh phải hoàn thành tất cả các kỹ thuật từ đơn giản đếnphức tạp Bài tập kỹ thuật giúp học sinh rèn luyện ngón đàn tốt hơn, khắcphục những hạn chế về thế tay, nâng cao khả năng thị tấu cũng như khảnăng diễn tấu khi chơi đàn Dưới đây chúng tôi sẽ phân tích chi tiết về một

số kỹ thuật trong sách những bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục (bậc

sơ cấp) của tác giả Xuân Dung – Thạc sỹ Hồng Phúc

1.1.1.1 Kỹ thuật chồng âm

Đây là kỹ thuật kết hợp giữa cổ tay và cánh tay sao cho hai tay gõ hai nốt(khác cao độ hoặc quãng 8) cùng một thời điểm xuống dây đàn Đánhchồng âm có tác dụng làm tăng bề dày, hiệu quả của âm thanh Có nhiềuloại chồng âm: chồng âm quãng 2, quãng 3, quãng 4, quãng 5… được sửdụng tùy theo yêu cầu của từng bài, từng loại tác phẩm

1.1.1.2 Kỹ thuật song long

Khi thực hiện kỹ thuật này, yêu cầu sự kết hợp giữa cổ tay và ngón taysao cho hai que đàn rơi xuống dây đàn kế tiếp nhau tạo thành hai âmthanh đuổi nhau trên hai nốt Kỹ thuật song long tạo cảm giác mềm mại,nhẹ nhàng giúp đoạn nhạc trở nên hấp dẫn, phong phú hơn

1.1.1.3 Kỹ thuật ngắt tiếng

Cũng giống như các nhạc cụ khác, kỹ thuật ngắt tiếng có tác dụng ngắt

âm thanh Đàn Tam thập lục thực hiện bằng cách một tay đánh đàn, taycòn lại sử dụng 2 – 3 ngón chặn lại ngay sau đó để tiếng đàn không vanglên nữa

1.1.1.4 Kỹ thuật rải nốt

Là kỹ thuật quan trọng trong xử lý tác phẩm của đàn Tam thập lục, kỹthuật rải nốt yêu cầu sự kết hợp giữa các ngón tay và cổ tay bật đuôi queđàn để sao cho các nốt nhạc nối tiếp nhau tạo thành nét âm thanh mềmmại

1.1.1.5 Kỹ thuật vê

Kỹ thuật này là sự kết hợp đều đặn của hai tay, nhịp nhàng để cho đầuque đàn gõ xuống dây đàn liên tiếp tạo ra sự nhanh nhạy, lưu loát tronghiệu ứng âm thanh Yêu cầu học sinh thả lỏng cổ tay, ngón tay, các nốt vêđều tiếng, uyển chuyển qua các quãng tạo nên giai điệu nhẹ nhàng, mềmmại

Tóm lại, với bất cứ vai trò nào của cây đàn người chơi cần có một nềntảng kỹ thuật vững chắc Mỗi thể loại đều sử dụng rất nhiều các kỹ thuật

từ đơn giản đến phức tạp, do đó đòi hỏi đôi tay phải xử lý linh hoạt, điêuluyện Vì vậy, việc giảng dạy bài tập kỹ thuật giúp người chơi hoàn thiện

kỹ năng diễn tấu, góp phần xử lý tinh tế hơn một bản hòa tấu, hay diễn tấumột tác phẩm mới thành công hơn

1.1.2 Vai trò của bài tập kỹ thuật

Đàn Tam thập lục giữ vai trò quan trọng trong các dàn nhạc sân khấuchèo, cải lương Trong chặng đường phát triển đó ngoài việc ghi dấu ấncủa nhiều nghệ sĩ thành công với cây đàn còn là sự đóng góp bền bỉ củacác nhạc sĩ sáng tác - những người mang trong mình tình yêu với âmnhạc cổ truyền, với các nhạc khí truyền thống và đặc biệt đối với đàn Tamthập lục mà hầu hết trong số họ là những nghệ sĩ, giảng viên được đàotạo từ cái nôi của khoa Nhạc cụ truyền thống

Với vai trò là nhạc cụ đệm, đàn Tam thập lục có thể đệm cho hát hoặcđệm cho nhạc cụ độc tấu Cũng giống như cây đàn piano, phần đệm củađàn Tam thập lục cũng góp một phần không nhỏ tạo nên tính chất âmnhạc của tác phẩm

Với những bài dân ca mang tính chất trữ tình, phần đệm của đàn Tamthập lục thường được kết cấu theo kiểu âm hình rải Đôi khi cũng xuất hiệnnhững nốt tô điểm góp phần tạo tính chất sinh động

Trong hòa tấu nhạc nhạc cổ, đàn Tam thập lục được coi là một trongnhững nhạc cụ diễn tấu phong cách Chèo có hiệu quả nhất.

Khi tham gia hòa tấu nhạc phong cách Huế, Cải Lương đàn Tam thập lục

tỏ ra còn nhiều hạn chế bởi tính năng nhạc cụ không thể rung, nhấn được.Ngoài chức năng đệm đàn và hòa tấu, đàn Tam thập lục còn có vai trò mộtnhạc cụ độc tấu, có khả năng diễn tấu và thể hiện được những kỹ thuậtriêng của cây đàn

Tóm lại, với những vai trò riêng của cây đàn Tam thập lục đều cần sửdụng rất nhiều các kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp, do đó đòi hỏi đôi tayphải xử lý linh hoạt, điêu luyện Vì vậy, việc nâng cao chất lượng giảngdạy bài tập kỹ thuật để ứng dụng vào học hòa tấu, đệm, tác phẩm rất quantrọng giúp học sinh khắc phục những hạn chế về thế tay, hoàn thiện các

kỹ năng diễn tấu góp phần xử lý tác phẩm thành công hơn

1.2 Thực trạng giảng dạy

1.2.1 Giới thiệu về trường Đại học Hạ Long

1.2.1.1 Khái quát về khoa Nghệ thuật và bộ môn đàn Tam thập lục

Khoa Nghệ thuật là một khoa có bề dày về đào tạo và biểu diễn, với độingũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao Cùng với sự lớn mạnh củatrường ĐHHL, khoa Nghệ thuật đã đóng góp những thành tích đáng kểcho sự phát triển chung của nhà trường Đàn Tam thập lục cũng chínhthức được đưa vào giảng dạy chuyên nghiệp từ khi thành lập khoa nghệthuật

1.2.1.2 Đội ngũ giáo viên và học sinh bộ môn đàn Tam thập lục

Hiện nay bộ môn đàn Tam thập lục tại khoa Nghệ thuật trường Đại học HạLong gồm có 2 giáo viên

GV: Chu Thu Trang

Chương trình chi tiết hệ trung học 6 năm cho đàn Tam thập lục khoa NTtại trường ĐHHL hiện nay tổng số tiết được phân bổ 2 tiết/ tuần đối với các

em chuyên ngành chính và 1 tiết/ tuần với các em học chuyên ngành phụ.Hiện nay, tài liệu giảng dạy chính tại các trường VHNT trên toàn quốc môn

đàn Tam thập lục chủ yếu dựa vào sách” Những bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục” của nhóm tác giả Nguyễn Xuân Dung và th.s NSND Hồng

Phúc biên soạn cho hệ sơ cấp và trung cấp chính quy và một số nhữngbài tập viết tay, được chuyển soạn của các giảng viên trong tổ Tam thậplục Dưới đây chúng tôi xin khái quát và đánh giá về giáo trình:

Cuốn tài liệu “Những bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục” - hệ sơ cấp

(tác giả Nguyễn Xuân Dung và th.s NSND Hồng Phúc) do Bộ văn hóathông tin – Nhạc viện Hà Nội xuất bản năm 2002 Các bài tập trong cuốntài liệu được sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ những kỹ thuật đơngiản đến phức tạp một cách có hệ thống và khoa học Giáo trình “Nhữngbài tập kỹ thuật cho đàn Tam Thập Lục” (hệ sơ cấp) là một phần trongchương trình đào tạo hệ trung cấp của đàn Tam thập lục đã và đang sửdụng tại khoa NT

Tuy nhiên, còn một số bài chưa phù hợp với các em học sinh hệ trungcấp năng khiếu tại trường Đại học Hạ Long, vì vậy các em vẫn gặp nhiềukhó khăn trong luyện tập kỹ thuật như: lực cân băng của hai tay, vê chưađều, tiếng vê rời rạc

Giáo trình “Bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục” (bậc trung học)

Cuốn tài liệu “ Bài tập kỹ thuật cho đàn Tam thập lục” – Hệ trung cấp (tác

giả Th.s – NSND Hồng Phúc) do Trung tâm thông tin – Thư viện âm nhạc– Nhạc viện Hà Nội xuất bản năm 2005 Tuyển tập này là sự tiếp nối vớigiáo trình rèn luyện kỹ thuật cho hệ sơ cấp đàn Tam thập lục, Th.s –NSND Hồng Phúc chuyển soạn các bài luyện tập kỹ thuật ở trình độ caohơn giúp học sinh tiếp tục nâng cao, trau dồi kỹ thuật diễn tấu của mình.Giáo trình bao gồm 50 bài

Ngoài hai giáo trình đang được sử dụng cho đàn Tam thập lục tại khoa

NT, còn có một số bài tập kỹ thuật được giảng viên Tam thập lục sưa tầm,chọn lọc, chuyển soạn cho học sinh luyện tập bổ trợ kỹ thuật

1.2.2.2 Nội dung chương trình giảng dạy kỹ thuật cho đàn Tam thập lục Năm thứ nhất

Khái quát về hai giáo trình giảng dạy các bài tập kỹ thuật cho hệ sơ cấp vàtrung cấp đàn Tam thập lục, đây là những giáo trình giảng dạy bài tập kỹ

thuật cơ bản giúp học sinh học và rèn luyện nâng cao kỹ thuật diễn tấutrong quá trình đào tạo tại trường ĐHHL Các bài tập được tác giả sángtác, biên soạn trong hai giáo trình tuy số lượng tương đối lớn nhưng chưathực sự phù hợp với khả năng của học sinh trung cấp trường Đại học HạLong.

Hiện nay, tại tổ bộ môn Tam thập lục việc luyện tập gam chưa thật sựđược chú trọng Theo khảo sát của chúng tôi, chỉ có những học sinh nămđầu luyện gam, càng về sau các em càng ít luyện tập gam, hoặc nếu có cũng chưa đạt tới độ khó nhất định, chỉ dừng lại ở các kiểu gam đơn giản

Lí do khách quan là nhiều năm nay, học sinh một tuần chỉ được 02 tiết họcchuyên ngành, giảng viên nếu dành nhiều thời gian vào việc luyện tậpgam cho học sinh, sẽ không còn thời gian cho các bài khác Lí do chủquan là tâm lí của học sinh không muốn luyện tập gam và luôn muốn mauchóng thể hiện các tác phẩm Chính vì vậy, cần đưa ra những giải pháp cụthể cho việc luyện tập gam giúp các em có thể nắm vững cách luyện tậpgam một cách hệ thống, khoa học, nhằm nhanh chóng phát triển kỹ thuậtchơi đàn Tam thập lục

Vì những nhược điểm trên, chúng tôi mong muốn qua luận văn này cóđiều kiện để bổ sung, hoàn thiện, hệ thống lại giáo trình giảng dạy các bàitập kỹ thuật đàn Tam thập lục cho học sinh hệ trung học 6 năm trườngĐại học Hạ Long, nhằm cô đọng và dàn trải lại kiến thức sao cho phù hợpvới trình độ đặc thù của địa phương

1.2.3 Phương pháp giảng dạy

Khảo sát việc thực hành các bài tập kỹ thuật

Phương pháp giảng dạy hiên nay tại tổ bộ môn Tam thập lục là thuyếttrình và thị phạm:

- Học sinh được giảng viên chọn bài và giao bài về nhà Một số em cầnđược đánh mẫu về bài được giao

- Quá trình trên lớp, học sinh trả bài đã được giao ở buổi trước, giảng viênsửa bài, nắn chỉnh lỗi kỹ thuật các em mắc phải Sau đó giao bài mới chocác em về nhà luyện tập

Dưới đây là một buổi dự giờ của chúng tôi tại lớp cô Nguyễn Thị A giảngviên đàn Tam thập lục tổ NCTT được thực hiện vào ngày 3 tháng 6 năm

2017 với mục đích khảo sát trực tiếp thực trạng giảng dạy

- Bài học: Bài tập số 59 trong giáo trình “Những bài tập kỹ thuật cho đànTam thập lục” (bậc sơ cấp).

- Đối tượng: Học sinh năm thứ hai chuyên ngành Tam thập lục

- Thời gian: 25 phút cho bài tập kỹ thuật (Thời gian còn lại dành cho nộidung khác không nằm trong phạm vi nghiên cứu của luận văn)

- Mục tiêu của bài học: Luyện hai tay lên xuống đều đặn, tiếng vang, khỏebằng nhau Hai nốt chồng âm phải rơi xuống dây đàn cùng một lúc

- Bước 1: Giảng viên yêu cầu học sinh đánh gam bật 4 tiếng

- Bước 2: Giảng viên hướng dẫn học sinh những kỹ thuật chính trong bàihọc (kỹ thuật bật que, kỹ thuật đánh chồng âm)

- Bước 3: Giảng viên sửa lỗi và chỉnh sửa về ngón tay, kỹ thuật cầm queđàn của học sinh Yêu cầu học sinh tập trung đánh những tiết tấu khó vàlặp đi lặp lại cho nhớ

- Bước 4: Giảng viên yêu cầu học sinh thực hành đoạn nhạc tiếp theo

- Bước 5: Giảng viên tổng hợp lại những ưu điểm, khuyết điểm để họcsinh cố gắng và tiếp tục rèn luyện

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy, một phần học như vậy học sinh đã nắmđược kiến thức cơ bản về bài học Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy, tư thếcầm que của học sinh chưa đúng, GV chưa chỉ rõ được vì sao HS bật bốntiếng không đều (tiếng đàn một tiếng mạnh, một tiếng nhẹ khi luyện tậpcần tập tay nhẹ nhiều hơn và đánh mạnh hơn, tay mạnh đánh nhẹ đi đểkhi ghép hai tay tiếng đàn đều nhau ), kỹ thuật chồng âm chưa đảm bảoyêu cầu hai nốt chồng âm phải rơi chính xác xuống dây cùng một lúc, hiệuquả âm thanh phát ra nhỏ (GV phải chỉ ra điểm tiếp xúc của que đàn vàdây đàn để tạo được âm thanh to, khoe )

Một buổi dự giờ nữa của cô Nguyễn Thị C giảng viên đàn Tam thập lục tổNCTT được thực hiện vào ngày 10 tháng 7 năm 2017

- Bài học: Bài tập vê tổng hợp trong giáo trình “Bài tập kỹ thuật cho đànTam thập lục” (hệ trung cấp)

- Đối tượng: Học sinh năm thứ tư chuyên ngành Tam thập lục

- Thời gian: 25 phút cho bài tập kỹ thuật (Thời gian còn lại dành cho nộidung khác không nằm trong phạm vi nghiên cứu của luận văn).

- Mục tiêu của bài học: Hai tay vê đều, liên tục

- Bước 1: Giảng viên cho học sinh vỡ bài

- Bước 2: Giảng viên hướng dẫn học sinh luyện tập

- Bước 3: Giảng viên kiểm tra và nhận xét những ưu và khuyết điểm

Trong bài tập trên sử dụng rất nhiều kỹ thuật diễn tấu đàn Tam thập lục,đặc biệt là kỹ thuật vê Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát chúng tôi nhậnthấy, học sinh thực hiện kỹ thuật này còn hạn chế, tiếng vê không mềm,không vang, rền, hai đầu que chưa đều, trường độ các nốt vê chưa đủ,giữa các nốt vê bị ngắt quãng GV chưa hướng dẫn cụ thể các lỗi và chỉ racách luyện tập cho từng lỗi cụ thể (tay cao tay thấp trong lúc về tạo hiệuquả âm thanh không đều )

Qua khảo sát về giờ dạy trên chúng tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy

là yếu tố hết sức quan trọng trong suốt quá trình đào tạo nên một nghệ sĩTam thập lục Đó là một quá trình đòi hỏi sự tìm tòi, nghiên cứu công phucủa mỗi giảng viên, chúng tôi nhận thấy cần đổi mới phương pháp và đưa

ra những hướng dẫn luyện tập cụ thể đối với:

- Bài tập điều chỉnh lực cân bằng của hai tay

- Bài tập chồng âm

- Bài tập vê

- Bài tập hai tay độc lập

Những bài tập này học sinh thường mắc lỗi rất nhiều khi luyện tập màgiảng viên chưa thật chú ý khai thác hết cách thức thực hiện của cổ tay,ngón tay và cánh tay cho phù hợp với từng dạng bài tập kỹ thuật

Tóm lại, tất cả những khó khăn và hạn chế trong quá trình giảng dạy hiệnnay, đòi hỏi giảng viên cần có trình độ chuyên môn cao, lòng yêu nghề,tận tâm với học sinh để tìm ra phương pháp giảng dạy cụ thể và khoa họcgiúp học sinh luyện tập sao cho các “tật” của tay được cải thiện

Tiểu kết chương 1