Ẩm thực người hoa và du lịch chữa bệnh tại thành phố hồ chí minh

Ẩm thực người hoa và du lịch chữa bệnh tại thành phố hồ chí minh.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA DU LỊCH

-

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI:

ẨM THỰC NGƯỜI HOA VÀ DU LỊCH CHỮA BỆNH

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

(BẢN TÓM TẮT)

GVHD: NGUYỄN MINH CHÂU SVTH: TRẦN THỊ THANH THÚY MSSV: 120600335

LỚP: 06DLQT

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2010

MỤC LỤC

CHƯƠNG MỞ ĐẦU 1

I Lý do chọn đề tài 1

II Mục đích và ý nghĩa nghiên cứu 1

1 Mục đích nghiên cứu 1

2 Ý nghĩa nghiên cứu 1

III Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 1

IV Lịch sử nghiên cứu 1

V Quan điểm nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 1

1 Quan điểm nghiên cứu 1

2 Phương pháp nghiên cứu 1

VI Giải thích một số thuật ngữ chuyên môn 1

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN LOẠI HÌNH DU LỊCH CHỮA BỆNH VÀ ẨM THỰC CHỮA BỆNH 2

I Cơ sở lý luận loại hình du lịch chữa bệnh 2

1 Khái niệm loại hình du lịch chữa bệnh 2

2 Phân loại loại hình du lịch chữa bệnh 2

3 Lịch sử hình thành và thực trạng phát triển loại hình du lịch chữa bệnh 2 4 Những đối tượng khách của loại hình du lịch chữa bệnh 2

5 Những điều kiện để phát triển loại hình du lịch chữa bệnh 2

6 Các phương pháp chữa bệnh trong y học .2

II Cơ sở lý luận về ẩm thực chữa bệnh và thực phẩm 3

1 Khái niệm ẩm thực 3

2 Vai trò của ẩm thực đối với du khách 3

3 Khái niệm ẩm thực chữa bệnh 3

4 Khái niệm về thực phẩm 3

CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA ẨM THỰC NGƯỜI HOA

TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHỮA BỆNH

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 4

I Giới thiệu về công đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh 4

1 Lịch sử hình thành cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh 4

2 Đặc trưng văn hoá cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh 4

3 Đặc trưng văn hoá ẩm thực người hoa tại thành phố Hồ Chí Minh 4

4 Phương pháp dùng thuốc chữa bệnh của cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh 4

II Triết lý kinh dịch trong phòng bệnh, chữa bệnh và dưỡng sinh 4

1 Sơ lược về truyền thuyết nguồn gốc Kinh Dịch 4

2 Học thuyết “âm - dương” và ứng dụng trong Đông y 5

3 Học thuyết “ngũ hành” và ứng dụng trong Đông y 5

4 Học thuyết “thiên nhân hợp nhất” và ứng dụng trong Đông y 6

5 Một số học thuyết về “thực trị” (ẩm thực chữa bệnh) trong Đông y .6

III Ẩm thực người Hoa - ẩm thực chữa bệnh tại khu vực Chợ Lớn 7

1 Lược sử hình thành và phát triển khu vực Chợ Lớn 7

2 Sơ nét về ẩm thực chữa bệnh của người Hoa tại Chợ Lớn 7

IV Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, và thách chức của ẩm thực người Hoa trong việc phát triển loại hình du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh 7

1 Điểm mạnh 7

2 Điểm yếu 7

3 Cơ hội .7

4 Thách thức 7

CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP KHẢ THI NÂNG CAO HIỆU QUẢ

KHAI THÁC ẨM THỰC NGƯỜI HOA TRONG VIỆC

PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHỮA BỆNH TẠI THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH 8

I Định hướng hiện đại hóa y học cổ truyền (Đông y), kết hợp y học cổ truyền (Đông y) với y học hiện đại (Tây y) 8

II Định hướng kết hợp những địa điểm ẩm thực người Hoa và những hiệu thuốc nhằm phục vụ du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh 8

III Định hướng các điều kiện phục vụ về ẩm thực người Hoa nhằm phát triển du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh 8

IV Định hướng về công tác nhân sự trong ẩm thực người Hoa và du lịch chữa bệnh thành phố Hồ Chí Minh 8

V Định hướng xây dựng các sản phẩm du lịch mới trong việc phát triển du lịch chữa bệnh thành phố Hồ Chí Minh 9

VI Định hướng chiến lược quảng bá thương hiệu ẩm thực người Hoa và du lịch chữa bệnh thành phố Hồ Chí Minh 9

VII Định hướng giải quyết những vấn đề cơ bản của từng mô hình trong du lịch chữa bệnh thành phố Hồ Chí Minh 9

VIII Định hướng xây dựng chuyên đề ẩm thực người Hoa trong phát triển du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh 9

IX Định hướng khắc phục tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên về “thực dược” trong ẩm thực chữa bệnh của người Hoa 9

CHƯƠNG KẾT LUẬN 10

I Kết luận 10

II Những kiến nghị 10

1 Kiến nghị với chính phủ 10

2 Kiến nghị với tổng cục du lịch 10

3 Kiến nghị với ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh 10

4 Kiến nghị với sở văn hóa, thể thao và du lịch thành phố Hồ Chí Minh.10 III Những biện pháp thực hiện trước mắt 10

1 Về đội ngũ nhân lực 10

2 Về cơ sở dịch vụ 11

3 Về xúc tiến quảng bá 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

CHƯƠNG MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Du lịch chữa bệnh hiện đang là một xu thế du lịch mới tại châu Á Việt Nam được đánh giá là một quốc gia rất có tiềm năng về loại hình du lịch chữa bệnh, nhất là

du lịch chữa bệnh theo phương pháp y học cổ truyền

Bản thân tác giả là người Hoa (Triều Châu) nên có chút hiểu biết về ẩm thực chữa bệnh của người Hoa Trong quá trình tìm hiểu, tác giả nhận thấy “ẩm thực người Hoa” - đề tài mà tác giả đang nghiên cứu có vai trò rất lớn trong “du lịch chữa bệnh”

Vì thế, tác giả quyết định chọn đề tài “Ẩm thực người Hoa và du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh” cho đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

II Mục đích nghiên cứu và ý nghĩa nghiên cứu

1 Mục đích nghiên cứu

2 Ý nghĩa nghiên cứu

2.1 Về y học

2.2 Về du lịch

III Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

IV Lịch sử nghiên cứu

V Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

1 Quan điểm nghiên cứu

1.1 Quan điểm hệ thống

1.2 Quan điểm lịch sử và viễn cảnh

2 Phương pháp nghiên cứu

2.1 Phương pháp nghiên cứu và xử lý tài liệu

2.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

2.3 Phương pháp nghiên cứu thực địa

VI Giải thích một số thuật ngữ chuyên môn

1 Hội chứng bệnh về “khí”, “huyết”, “tân” và “dịch”

2 Hội chứng bệnh về “tạng”

3 hội chứng bệnh về “phủ”

4 Hội chứng bệnh phối hợp giữa các tạng phủ

5 Hội chứng bệnh tam tiêu

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN LOẠI HÌNH DU LỊCH CHỮA BỆNH

VÀ ẨM THỰC CHỮA BỆNH

I Cơ sở lý luận loại hình du lịch chữa bệnh

1 Khái niệm về loại hình du lịch chữa bệnh

Du lịch chữa bệnh là hành động du khách rời khỏi nơi cư trú thường xuyên đi đến một nơi khác (có thể là một tỉnh thành khác hoặc thậm chí là một quốc gia khác) để kết hợp việc khám sức khỏe, điều trị các loại bệnh, phẫu thuật, làm đẹp với việc tận hưởng kỳ nghỉ của họ nhằm tìm hiểu và khám phá tự nhiên, văn hóa, lịch sử, con

người tại nơi họ đến

2 Phân loại loại hình du lịch chữa bệnh

Du lịch chữa bệnh được biết đến bởi các hình thức sau: khí hậu, thủy lý, trái cây, ngâm đắp bùn, phương tiện kỹ thuật hiện đại…

3 Lược sử hình thành và thực trạng hoạt động du lịch chữa bệnh

3.1 Lược sử hình thành loại hình du lịch chữa bệnh

3.2 Thực trạng hoạt động loại hình du lịch chữa bệnh

Trên thế giới: du lịch chữa bệnh đã tồn tại từ rất lâu đời, song song với sự ra đời

và phát triển của y học hiện đại

Tại châu Á: chỉ mới phát triển trong những năm gần đây Đó là: Thái Lan,

Singapore, Malysia, Ấn Độ…

Tại Việt Nam: tiềm năng to lớn nhưng chỉ mới bước đầu xây dựng loại hình du

lịch này (thành phố Hồ Chí Minh và Hà Hội)

Tại thành phố Hồ Chí Minh: du khách chủ yếu tham gia khám chữa bệnh tại

phố Đông Y và một số bệnh viện y học cổ truyền, và tham gia kết hợp chữa bệnh – nghỉ dưỡng tại các vùng lân cận

4 Những đối tượng du khách của du lịch chữa bệnh

Du lịch chữa bệnh tập trung chủ yếu vào đối tượng du khách là những người có nhu cầu kiểm tra sức khỏe, điều trị bệnh theo yêu cầu, phẫu thuật kết hợp du lịch hoặc những người lớn tuổi muốn được tận hưởng những dịch vụ chăm sóc y tế…

5 Các điều kiện để phát triển loại hình du lịch chữa bệnh

Để phát triển du lịch chữ bệnh cần hội tụ đủ các điều kiện sau: có nguồn tài nguyên; có cơ sở vật chất - kỹ thuật, hệ thống cơ sở hạ tầng; có kế hoạch tuyển chọn, đào tạo đội ngũ y bác sĩ chuyên ngành, nhân viên phục vụ hiểu biết về y tế, các phác

đồ điều trị, các hướng dẫn điều trị dành cho du khách

6 Các phương pháp chữa bệnh trong y học

Theo nguồn gốc, gồm hai phương pháp: y học cổ truyền và y học hiện đại

Theo bệnh lý, gồm hai phương pháp: nội khoa và ngoại khoa

II Cơ sở lý luận ẩm thực chữa bệnh và thực phẩm

1 Khái niệm về “ẩm thực”

“Ẩm thực” (theo nghĩa Hán Việt: “ẩm” có nghĩa là uống, “thực” là có nghĩa là

ăn, nghĩa hoàn chỉnh là ăn uống)

2 Vai trò của “ẩm thực” đối với du khách

“Ẩm thực” là nhu cầu tất yếu đối với mỗi con người “Ẩm thực” góp phần nâng cao kiến thức cho du khách “Ẩm thực” góp phần mở rộng mối quan hệ giao lưu trong mỗi hành trình du lịch “Ẩm thực” - hồi ức sau những chuyến đi

3 Khái niệm “ẩm thực chữa bệnh”

3.1 Khái niệm “ẩm thực chữa bệnh” theo quan điểm Đông y

“Ẩm thực chữa bệnh” là nền ẩm thực chủ yếu mang giá trị chữa bệnh, “ăn và uống” có ý nghĩa trị bệnh Những món ăn, thức uống của “ẩm thực chữa bệnh” được chế biến từ các loại thực phẩm và vị thuốc Đông y nhằm tác dụng chữa bệnh và phục hồi cơ thể con người

3.2 Phân loại “ẩm thực chữa bệnh”

Theo độ tuổi: ẩm thực chữa bệnh phục vụ độ tuổi cao niên, trung niên, thanh thiếu

niên và trẻ em

Theo giới tính: ẩm thực chữa bệnh phục vụ nam giới và nữ giới

3.3 Vị trí của ẩm thực chữa bệnh (thực trị) trong “tứ trị”

Đông y quan điểm: “dược trị bất như động trị, động trị bất như thực trị, thực trị

bất như tâm trị” Trong đó, “thực trị” đứng vị trí thứ hai

4 Khái niệm về “thực phẩm”

4.1 Định nghĩa “thực phẩm”

Thực phẩm bao gồm chủ yếu các chất: chất bột (cacbohydrat), chất béo (lipit), chất đạm (protein), hoặc nước, mà con người hay động vật có thể ăn hay uống được, ở dạng tươi sống hoặc đã qua chế biến, với mục đích cơ bản là tạo các chất dinh dưỡng nhằm nuôi dưỡng cơ thể

4.2 Phân loại “thực phẩm”

Theo quan niệm truyền thống: thực phẩm chính và thực phẩm phụ

Theo quan niệm hiện đại: thực phẩm dinh dưỡng, thực phẩm bổ dưỡng, thực

phẩm ăn kiêng và thực phẩm chức năng

CHƯƠNG II

VAI TRÒ CỦA ẨM THỰC NGƯỜI HOA TRONG VIỆC

PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH CHỮA BỆNH

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

I Giới thiệu về cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh

1 Lịch sử hình thành cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh

2 Đặc trưng văn hóa cộng đồng người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh

Đời sống văn hóa vật chất: nhà ở và trang phục

Đời sống văn hóa tinh thần: tín ngưỡng và tôn giáo

3 Đặc trưng văn hóa ẩm thực cộng đồng người Hoa tại thành phố

Hồ Chí Minh

vị, kỹ thuật, gia vị, cách trình bày và đặt tên món ăn) và phong cách thưởng thức (ý

nghĩa truyền thống - lễ nghi và dụng cụ ăn uống)

Món uống: thể hiện qua phương thức chế biến các món có cồn (rượu, bia ) và

các món không có cồn (trà, nước mát )

4 Phương pháp dùng thuốc chữa bệnh của cộng đồng người Hoa tại thành

phố Hồ Chí Minh

Bao gồm: phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại

II Triết lý Kinh Dịch trong việc phòng bệnh, chữa bệnh và dưỡng sinh

1 Sơ lược về truyền thuyết của nguồn gốc Kinh Dịch

“Kinh Dịch” là cuốn kinh đứng đầu trong “thập tam kinh”, gọi là “Quần Kinh Chi

Thủ” của Trung Quốc, là Thái Sơn của trí tuệ triết học cổ đại Trung Hoa, là Bắc Đẩu

của tư duy biện chứng Tuy nhiên, nguồn gốc người viết và những người tham gia

hoàn thiện, thời đại xuất hiện, ý nghĩa tên sách, vẫn gây nhiều tranh luận cả mấy ngàn

năm không dứt

2 Học thuyết “âm - dương” và ứng dụng trong Đông y

2.1 Quan niệm học thuyết “âm - dương”

“Âm - dương” không phải là một thứ vật chất cụ thể nào mà là hai mặt, hai thuộc tính nằm trong mọi sự vật Nó luôn luôn mâu thuẫn nhau nhưng thống nhất với nhau

làm cho sự vật đó luôn biến đổi, phát sinh và không ngừng phát triển theo thời gian

2.2 Nội dung học thuyết “âm - dương”

2.2.1 Đặc tính của “âm - dương”

Cái gì có tính cách hoạt động, hưng phấn, tỏ rõ, ở ngoài, hướng lên, tiến lên, vô hình, nóng nực, sang chói, rắn chắc, tích cực đều thuộc dương Cái gì trầm tĩnh, ức chế, mờ tối, ở trong, hướng xuống, lùi lại, hữu hình, lạnh lẽo, đen tối, nhu nhược, tiêu cực đều thuộc âm

2.2.2 Nội dung của “âm - dương”

Âm dương đối lập và hỗ căn, âm dương tiêu trưởng và bình hành

2.2.3 Ứng dụng của học thuyết “âm - dương” trong Đông y

Học thuyết âm dương được ứng dụng trong: cấu tạo cơ thể, sinh lý, bệnh lý, chẩn đoán, điều trị (bệnh lý, dùng thuốc, châm cứu) và phòng bệnh

3 Học thuyết “ngũ hành” và ứng dụng trong Đông y

3.1 Quan niệm học thuyết “ngũ hành”

Ngũ hành là năm loại vật chất cấu tạo nên vũ trụ, vạn vật kể cả con người Ngũ

hành gồm có mộc, hỏa, thổ, kim, thủy

3.2 Tính chất của học thuyết “ngũ hành”

Tính chất của học thuyết “ngũ hành” bao gồm tính âm dương và quy loại ngũ hành

3.3 Các quy luật hoạt động của “ngũ hành”

Quy luật hoạt động bình thường: quy luật tương sinh và tương khắc

Quy luật hoạt động bất thường: quy luật tương thừa và tương vũ

3.4 Ứng dụng của học thuyết “ngũ hành” trong Đông y

Học thuyết ngũ hành được ứng dụng trong: cấu tạo cơ thể, sinh lý, bệnh lý (bệnh theo ngũ hành, xác định tạng gây bệnh); chẩn đoán, điều trị (châm cứu, dược) và phòng bệnh)

4 Học thuyết “thiên nhân hợp nhất” và ứng dụng trong y học

Trong y học, học thuyết “thiên nhân hợp nhất” nói lên được nhiều điều: hoàn

cảnh tự nhiên (khí hậu và địa lý) và xã hội ảnh hưởng đến con người; sự thích ứng của

cơ thể con người với hoàn cảnh tự nhiên và xã hội

Trong Đông y, học thuyết “thiên nhân hợp nhất” được ứng dụng là cơ sở để xây

dựng nội dung và phương pháp phòng bệnh bảo vệ sức khỏe; cơ sở cho lý luận về bệnh nguyên và bệnh sinh; cơ sở cho phương pháp phòng và trị bệnh

5 Một số học thuyết về “thực trị” (ẩm thực chữa bệnh) trong quan điểm Đông y

5.1 Học thuyết về “ẩm thực” - “ăn uống” là nền tảng của sự sống

Ăn uống là hoạt động không thể thiếu để lấy chất dinh dưỡng duy trì hoạt động sống của cơ thể con người, cũng là để đảm bảo sức khỏe con người Từ thức ăn được đưa vào cơ thể có thể hấp thụ được các chất dinh dưỡng, nó hoá sinh thành khí, huyết, dịch duy trì sự sống bình thường của cơ thể

5.2 Học thuyết “dược thực đồng nguyên”

“Dược thực đồng nguyên” ý nói “ thuốc và thức ăn có cùng nguồn gốc”

5.3 Học thuyết về “ngũ vị” có trong thực phẩm

5.3.1 Nguồn gốc và tác dụng của “ngũ vị”

Ngũ vị chính là vị chua (toan), đắng (khổ), ngọt (cam), cay (tân), mặn (hàm)

5.3.2 “Ngũ vị” và ngũ tạng

Chua (toan) vào can, đắng (khổ) vào tâm, ngọt (cam) vào tỳ, cay (tân) vào phế, mặn (hàm) vào thận

5.3.3 “Ngũ vị” và kiêng kị theo ngũ hành biện chứng

Kiêng kị theo bệnh và kiêng kị theo mùa

5.4 Học thuyết về “tứ khí” có trong thực phẩm

Tứ khí còn được gọi là tứ tính, có người gọi là ngũ tính Tức là tính hàn (lạnh),

lương (mát), ôn (ấm), nhiệt (nóng) và bình (không hàn không nhiệt)

5.5 Học thuyết về “quy kinh” trong thực phẩm

Quy kinh là tác dụng đặc thù của “thực - dược” đối với các cơ quan trong cơ thể

III Ẩm thực người Hoa - ẩm thực chữa bệnh tại khu vực Chợ Lớn

1 Lược sử hình thành và phát triển khu vực Chợ Lớn

2 Giá trị ẩm thực và ẩm thực chữa bệnh của người Hoa tại Chợ Lớn

Nét ẩm thực và ẩm thực chữa bệnh của người Hoa Chợ Lớn thể hiện qua nét xưa

và nay

IV Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, và thách chức của

ẩm thực người Hoa trong việc phát triển loại hình du lịch chữa bệnh tại thành phố Hồ Chính Minh

1 Điểm mạnh

Các điểm mạnh: bề dày truyền thống kinh nghiệm Đông y, “thực - dược” phong

phú và quý hiếm và phản ứng phụ tương đối thấp và chi phí bình dân

2 Điểm yếu

Các điểm yếu: “Đông y” - phương pháp chữa bệnh thiên về nội khoa, kinh nghiệm

“y học nhân dân” chưa cao và chiến lược quảng bá còn yếu

3 Cơ hội

Các cơ hội: vấn đề vận dụng khoa học kỹ thuật tiến bộ, thị trường khách du lịch

chữa bệnh ngày càng tăng tại khu vực Châu Á - đánh dấu cơ hội mới cho du lịch chữa bệnh thành phố Hồ Chí Minh

4 Thách thức

Các thánh thức: sự cạnh tranh bởi nền “ẩm thực chữa bệnh” của các quốc gia khu

vực, chịu sự ảnh hưởng bởi những thành tựu của nền y học hiện đại (Tây y), sự cạnh tranh với một số “cường quốc” du lịch chữa bệnh tại khu vực châu Á