Đại cương về hợp chất Glycosid và ứng dụng

• ĐỊNH NGHĨA RỘNGGLYCOSID = ĐƯỜNG Dây nối glycosid PHÂN TỬ HỮU CƠ  Oligosaccarid hoặc Polysaccarid: Holosid... GLYCOSID = ĐƯỜNG Dây nối glycosid KHÔNG ĐƯỜNG• ĐỊNH NGHĨA HẸP.

NỘI DUNG

I ĐỊNH NGHĨA

II CẤU TẠO - PHÂN LOẠI

Cấu tạo Phân loại Tên gọi III TÍNH CHẤT

Lý tính Hoá tính

IV CHIẾT XUẤT

• ĐỊNH NGHĨA RỘNG

GLYCOSID = ĐƯỜNG Dây nối glycosid PHÂN TỬ HỮU CƠ

 Oligosaccarid hoặc Polysaccarid: Holosid.

GLYCOSID = ĐƯỜNG Dây nối glycosid KHÔNG ĐƯỜNG

• ĐỊNH NGHĨA HẸP

CH OH R

OR

CH R

OR

Đường Phân tử hữu cơ Glycosid

H O R +

O HO

HO

HO CH 2 OH

O R

O HO

HO

HO CH 2 OH

OH

- H 2 O

O OH

Phần đường

-Thường gặp -glycosid, phổ biến là -D-glucose

- Vòng pyran hay furan: pyranosid hay furanosid

Ví dụ: methylglucosid

- Trong glycosid tim, gặp đường đặc biệt là 2,6-desoxy

- Đôi khi: có các acid uronic, acyl hóa

Guajaverin

Methylglucosid

Phần đường (tt)

 Có mono-, di-, trisaccarid (có thể đến 8 đơn vị): monosid, biosid và triosid

 Có 2 mạch đường: diglycosid hay bidesmosid

 Đôi khi có đến 3 mạch đường (tridesmosid).

Ví dụ: astragalosid VII (Hoàng kỳ).

 Thường là mạch thẳng , cũng có thể phân nhánh (saponin).

Phần đường (tt)

Astragalosid VII

Mạch đường phân nhánh (gặp ở các saponin)

Phần aglycon

- Quyết định tác dụng của glycosid.

- Aglycon thường thân dầu, ít tan trong nước

- Glycosid dễ hoàn tan hơn.

- Có anthraglycosid, xanthon glycosid

Phân biệt

 Biosid vs Diglycosid (Bidesmosid)

 Monosid vs monoglycosid

O O

OH

HO

O glucose

- Đường nối với alycon qua dây nối C-C

- C-glycosid khó bị thủy phân, ngay cả khi đun nóngHCl hoặc H2SO4 loãng ở 100oC trong vài giờ

- Phổ tử ngoại và hồng ngoại gần giống O-glycosid.

S-glycosid

-Gặp ở các họ như: Brassicaceae, Capparidaceae

- Kháng khuẩn, nhưng gây cản trở hấp thu Iod tuyến giáp

- Isothiocyanate.

- Hydrosulfat

- -D-glucopyranose

S-glycosid và N-glycosid

N N N

N

NH 2

ribose

N N N

O O

O CH 2 O galloyl

galloyl

galloyl galloyl

O meta-trigalloyl

Glycosid và pseudoglycosid

O

O O

O HO

HO

HO CH 2 OH

OH

O HO

HO

HO CH 2 OH

O OC R

H O R +

O HO

HO

OR

O HO

Hydrocotyle asiatica L., Apiaceae

Dây nối ester

Nhóm galloyl

2.2 Tên gọi theo cấu tạo của phần gắn vào

dây nối với đường

GLYCOSID

Holosid

(Glycon + Glycon)

Heterosid (Glycon + Aglycon)

Carbohydrat Glycosid tim

Saponin Flavonoid Anthraglycosid

3.1.1 Tên gọi theo số lượng đường

• Đường đơn (ose) • Oligosaccharid

• Disaccharid • Polysaccharid (glycan)

3 TÊN GỌI

3.1 Tên gọi các holosid

3.1.2 Tên gọi theo loại đường và cấu trúc chuỗi đường

• Polysaccharid phức hợp

Tên gọi theo bản chất dây nối

• O -glycosid • N -glycosid

• C -glycosid • S -glycosid • Pseudo glycosid

Tên gọi theo phần không đường (aglycon)

• Flavonosid, saponosid, anthraglycosid, glycosid tim

Tên gọi theo loại đường

• Glucosid, manosid, galactosid, rhamnosid

Tên gọi theo số lượng đường trong mạch đường

• Monosid, biosid, triosid

Tên gọi theo số lượng mạch đường trong phân tử

• Monoglycosid ( mono desmos id ) diglycosid ( bi desmos id ),

triglycosid ( tri desmos id )

3.2 Tên gọi các heterosid

1.1 Trạng thái tự nhiên

– Thể chất: Rắn vô định hình/kết tinh hoặc lỏng, sánh.

– Màu:

 Đa số không màu

 Anthraglycosid : vàng cam đến đỏ sậm.

 Flavonoid : Không màu - vàng nhạt - đỏ cam - đỏ

– Vị: thường vị đắng (trừ glycyrrhizin có vị ngọt )

III TÍNH CHẤT CỦA GLYCOSID

1 LÝ TÍNH

Lý tính

1.2 Tính tan

* Dạng glycosid : Phân cực trung bình → mạnh → rất mạnh

• Cấu tạo của aglycon: Khung chính, mạch, các nhóm thế…

• Cấu tạo của phần đường: số mạch đường, số đường, loại đường

Tính tan

– Tan / dung môi hữu cơ phân cực (t bình – mạnh): R-OH, nước,

hỗn hợp cồn-nước, dioxan, AcOH, pyridin

– Không tan / dung môi phân cực trung bình – kém.

* Dạng aglycon:

– Tan được trong dung môi phân cực yếu – trung bình: n-hexan,

ether dầu, toluen, benzen, CHCl 3 , CH 2 Cl 2 – Et 2 O, EtOAc, aceton,

R-OH*** , pyridin, AcOH…

– Không tan trong nước

2.1 Phản ứng thủy phân

– Enzym có sẵn trong thực vật

• Nhẹ nhàng,

• Chọn lọc hơn

• → artefact (artifact, chất tạo giả)

– Acid vô cơ (HCl, H 2 SO 4 , HClO 4 …)

• O- glycosid < O- acid uronic < C-glycosid

2 TÍNH CHẤT HOÁ HỌC

Độ bền tăng dần

SỰ THỦY PHÂN

thuûy phaân baèng

OH

OH CHO

O O

3

cym glc

SỰ THỦY PHÂN

• Đa số các trường hợp cần tránh thủy phân (phải ổn định dược Cynarin/ actisô (artichoke, artichaut )

liệu-• Một số trường hợp có thể ứng dụng sự thủy phân.

 Thủy phân ranuculin cho protoanemonin có tính kháng khuẩn.

 Saponinsteroid/dứa Mỹ (Thùa), thủy phân cho hecogenin

 Mía dò (Cát lồi): thủy phân cho Diosgenin.

 Digitalis: Thủy phân purpurea glycosid A và B  digitoxin và gitoxin tương ứng.

 Hành biển: Thủy phân scillaren A  proscillarin A.

Phương pháp ổn định dược liệu

• PP nhiệt khô

• PP nhiệt ẩm: Hơi nước / hơi cồn.

• PP cồn sôi

SỰ THỦY PHÂN CYNARIN /ACTISÔ

Cynarin Esterase

Esterase

Oxydase

Oxydase

SỰ THỦY PHÂN

Enzyme

SỰ THỦY PHÂN SAPONIN / DỨA MỸ, MÍA DÒ

Diosgenin Hecogenin

2.2 Phản ứng của phần đường

• Phản ứng khử: Chỉ thể hiện sau khi đã thủy phân

glycosid

• Các phản ứng khác: tùy thuộc vào lọai đường,

2.3 Phản ứng của aglycon

• Tùy thuộc vào cấu trúc của aglycon: Saponin,

flavonoid…

Hóa tính

Bột dược liệu

Glycosid t.khiết

Tách glycosid tinh khiết = k.tinh p đoạn, sắc ký

Dịch chiết

Chiết glycosid bằng d môi phân cực t bình → mạnh

Loại tạp kém phân cực (chất béo, diệp lục, carotenoid )

Tách aglycon t khiết =

k tinh p đọan, sắc ký

CHIẾT XUẤT GLYCOSID

• Chiết bằng cồn thấp độ/nước.

• Tạp tan trong nước: gôm, pectin, chất nhầy, tannin

• Tủa bằng chì acetat: lưu ý các phenol glycosid.

• Loại tannin: có thể cho chảy qua cột nhôm oxyd, lưu ý các phenol.

TLC của glycosid

• SKLM pha thuận :

- Rf glycosid << Rf aglycon

- Càng nhiều đường : Rf càng thấp (Rf = 0,00)

- Có thêm các nhóm phân cực (-COOH): kéo vệt.

• SKLM Pha đảo

- Rf sẽ lớn

SKLM

F E D C B A

SẮC KÝ CỘT CHÂN KHÔNG (VACUUM LIQUID CHROMATOGRAPHY, VLC)

Erlen không đáy Bản kính rời Erlen hứng

Bộ cône cao su

Prep HPLC

Prep HPLC

LC-UV-MS-NMR