A.S. Makarenkô vừa là một nhà giáo dục Xô Viết lỗi lạc, vừa là nhà văn. Ông được xếp vào những danh nhân xuất sắc nhất trong Lịch sử giáo dục nhân loại như Petstalôdi Cômenxki, Usinxki, Cơrúpxcaia. Ông được mệnh danh là Musurin trong giáo dục.Ông sinh ngày 1331888 trong một gia đình công nhân ở tỉnh Kharkov. Cha ông là thợ sơn toa xe của nhà máy xe lửa. Tuy gia cảnh nhà ông còn gặp nhiều khó khăn thiếu thốn, nhưng Makarenkô vẫn được cha cho ra thành phố học với yêu cầu “đừng bao giờ đem điểm 4 về nhà”. Những năm học phổ thông Makarenkô đã thực hiện đúng như lời căn dặn của cha, ông được toàn điểm ưu (điểm 5). Khi học ở trường Cao đẳng sư phạm, ông cũng đã nhận tấm huy chương vàng về kết quả học tập.
Trang 1THU HOẠCH TÁC PHẨM.
GIÁO DỤC TRONG THỰC TIỄN CỦA MAKARENKÔ (1888- 1939).
A.S Makarenkô vừa là một nhà giáo dục Xô Viết lỗi lạc, vừa là nhàvăn Ông được xếp vào những danh nhân xuất sắc nhất trong Lịch sử giáo dụcnhân loại như Petstalôdi Cômenxki, Usinxki, Cơrúpxcaia Ông được mệnhdanh là Musurin trong giáo dục
Ông sinh ngày 13/3/1888 trong một gia đình công nhân ở tỉnh Kharkov.Cha ông là thợ sơn toa xe của nhà máy xe lửa Tuy gia cảnh nhà ông còn gặpnhiều khó khăn thiếu thốn, nhưng Makarenkô vẫn được cha cho ra thành phốhọc với yêu cầu “đừng bao giờ đem điểm 4 về nhà” Những năm học phổthông Makarenkô đã thực hiện đúng như lời căn dặn của cha, ông được toànđiểm ưu (điểm 5) Khi học ở trường Cao đẳng sư phạm, ông cũng đã nhậntấm huy chương vàng về kết quả học tập
Sẵn có những phẩm chất, năng lực của một nhà sư phạm có tài, ôngbước vào nghề với bao hứa hẹn ở phía trước Sau khi tốt nghiệp khoá bồidưỡng giáo viên, ông trở thành thầy giáo của một trường tiểu học của nhàmáy xe lửa, nơi cha ông làm việc Tại trường tiểu học, Makarenkô đã cónhiều suy nghĩ, thực hiện nhiều biện pháp cải tiến cách dạy học, giáo dục trẻ
em con công nhân Nhưng kết quả thu được không đáng là bao vì điều kiệncủa chế độ Sa hoàng không cho phép Sau 9 năm công tác tại đó, ông đã tíchluỹ được rất nhiều kinh nghiệm bổ ích cho những năm tháng sau này Năm
1914, ông được cử đi học ở trường cao đẳng sư phạm Bôntava và tốt nghiệp
ra trường đúng lúc Cách mạng tháng Mười thành công Ông trở về trường cũ
ở Criucốp- nơi ông đã bước vào nghề giáo dục
Năm 1920, do thực tiễn đòi hỏi ông được các cơ quan giáo dục quốcdân ở Ucren cử ra phụ trách việc giáo dục trẻ em phạm pháp và không có gia
Trang 2đình ở Bôntava Từ 1920 đến 1927 ông đứng ra thành lập và phụ trách trạiGoocki Tại đây ông bắt đầu sự nghiệp “giáo dục lại” với hai bàn tay trắng vàphải chống lại những quan điểm sai lầm, phản động của phái “Nhi đồng học”trong những người lãnh đạo các cơ quan giáo dục và chính quyền ở Ucren.Với phương pháp giáo dục con người mới thông qua lao động sản xuất, giáodục kỹ thuật tổng hợp, trí dục, thể dục, mỹ dục ông đã giành chiến thắng vàlàm thất bại âm mưu phản động của phái “Nhi đồng học” Sau thành công ởtrại Goocki, Makarenkô lại được giao phụ trách Công xã Décdinxki từ 1928đến 1937 ở Kharkov gần trại Goocki Là một trại mới, nhưng trên thực tế đã
kế thừa, tiếp thu kinh nghiệm, truyền thống tốt đẹp của trại Goocki Nhờ đó
mà thành công của Makarenkô ở Công xã Décdinxki thật vững chắc Chỉtrong năm đầu đã có 127 đoàn đại biểu của 30 nước trên thế giới trong đó có
37 đoàn của Đức, 16 đoàn của Pháp, 17 đoàn của Anh, 12 đoàn của Nam Mỹ,
8 đoàn của Hoa kỳ…đến thăm Công xã Mùa thu 1935, ông được bổ nhiệmlàm phó giám đốc phụ trách trại lao động thuộc Bộ dân uỷ Nội vụ nước Cộnghoà Xô Viết Ucren và vẫn tiếp tục phụ trách Công xã Décdinxki đếnnăm1937 Tháng 1/1937 Makarenkô về hẳn Mátxcơva để dồn công sức vàoviệc tổng kết kinh nghiệm quá trình hoạt động giáo dục của ông Với thực tiễnhoạt động giáo dục trong suốt 32 năm, nhất là từ năm 1920 về sau, đã là vốn
tư liệu vô tận để Makarenkô viết những tác phẩm giáo dục có giá trị Nhữngtác phẩm lớn gắn liền với tên tuổi của ông như: “Hành khúc năm 1930”, “Những ngọn cờ trên đỉnh tháp”, “Bài ca sư phạm”…Tập hợp các bài viết củaông về giáo dục nhà trường Xô Viết, Nhà xuất bản Giáo dục Liên Xô (cũ) đã
in thành tập sách với tiêu đề “Những vấn đề giáo dục của nhà trường XôViết” Khi dịch sang tiếng Việt, Nhà xuất bản Thanh niên Hà Nội đã lấy tiêu
đề “Giáo dục trong thực tiễn” đặt cho cuốn sách Tất cả những công trình củaông viết về giáo dục được sắp xếp thành 7 tập lớn Makarenkô qua đời ngày
Trang 31/4/1939, trước khi ông hoàn thành sự nghiệp ông hằng mơ ước suốt đời mình
là hoàn thành cuốn sách: “Phương pháp giáo dục cộng sản”
Đánh giá vị trí của Makarenkô, trong lịch sử giáo dục nhân loại thườngđược xét trên hai bình diện đóng góp của ông về thực tiễn (hoạt động tổ chứcgiáo dục) và những cống hiến của ông cho kho tàng lý luận giáo dục Riêng
về mặt thứ hai, cho đến nay do những phương pháp luận nghiên cứu khácnhau, đánh giá cống hiến của ông cũng có những mức độ khác nhau Vậy hệthống giáo dục của Makarenkô bao gồm những vấn đề sau:
Tính biện chứng của quá trình giáo dục
Chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan xã hội chủ nghĩa Makarenkô
Lý luận giáo dục tập thể và tập thể cơ sở
Kinh nghiệm về kết hợp giữa các mặt giáo dục: lao động sản xuất, giáodục kỹ thuật tổng hợp, hướng nghiệp, dạy nghề, trí dục, thể dục, mỹ dục trongquá trình hình thành con người XHCN
Lý luận về giáo dục gia đình XHCN
Quan điểm của Makarenkô về nhà giáo dục và tập thể nhà giáo dục.Vấn đề quản lý giáo dục trong di sản của Makarenkô
Vấn đề phương pháp luận khoa học giáo dục
Phương pháp- Nghệ thuật (kỹ thuật, tài năng) sư phạm của Makarenkô trong đó bao gồm các phương pháp:
Phương pháp tác động song song
Phương pháp giáo dục bằng hệ thống viễn cảnh
Giáo dục bằng bùng nổ sư phạm
Giáo dục bằng truyền thống
Giáo dục bằng cái đẹp và nghệ thuật
Giáo dục bằng chế độ sinh hoạt, khen thưởng, trách phạt
Giáo dục bằng nêu gương……
1 Những vấn đề giáo dục của trường học Xô Viết.
Trang 4Được Makarenkô đề cập trên nhiều nội dung thiết thực, rút ra từ thựctiễn sau nhiều năm hoạt động giáo dục trong nhà trường Trước tiên, làphương pháp giáo dục và tính biện chứng của quá trình giáo dục theo ôngkhông có và cũng không cần phải có phương pháp đặc biệt để cải huấn trẻ em
hư hỏng Đối với hạng trẻ em này, Makarenkô chủ trương nâng chúng lên đếncái mức vừa đủ và tiếp tục giáo dục chúng như trẻ em bình thường Cho nênphương pháp ông đã dùng để giáo dục trẻ em hư hỏng, trẻ em phạm pháp cóthể đem dùng ở trường học thông thường và ông đã nói rằng: “Trẻ em của tậpthể đó, những trẻ em mới bị bỏ rơi lần đầu, thật ra không khác với trẻ em bìnhthường bất cứ về mặt nào”1 Trái với phần đông các nhà sư phạm, Makarenkôcho rằng phương pháp giảng dạy và phương pháp giáo dục bổ sung cho nhau,nhưng khác biệt nhau Phương pháp giảng dạy, dầu có nói lên đầy đủ tư tưởnggiáo dục, cũng không thể thay thế phương pháp giáo dục Khác với phươngpháp giảng dạy, phương pháp giáo dục nhằm đào tạo toàn diện con người vềđức, trí, thể, mỹ Không những nhi đồng, và thanh thiếu niên học sinh mà tất
cả công dân trưởng thành trong mỗi bước đi lên và ở khắp nơi đều chịu ảnhhưởng của trường học, của gia đình, của xí nghiệp, của mỗi tổ chức, mỗi cuộcvận động Ông cũng chỉ ra rằng: “Chúng ta không thể giáo dục con người mộtcách giản đơn, chúng ta không có quyền tiến hành công tác giáo dục, nếuchúng ta không đặt ra cho mình một mục đích chính trị nhất định”2.Nhưvậy,theo ông phương pháp giáo dục phải nhằm mục tiêu chính trị rõ ràng.Mục tiêu giáo dục đó phải xuất phát từ nhu cầu xã hội, từ nguyện vọng củanhân dân, từ mục đích và nhiệm vụ của cách mạng, theo ông: “ Mục tiêu giáodục là chương trình xây dựng nhân cách, xây dựng cá tính, và trong khái niệm
cá tính tôi đặt tất cả cái gì thuộc về nhân cách”3.Vì vậy trong công tác giáodục phải có một chương trình tổng quát, một khuôn mẫu chung và từng bước
1 A S Makarencô, Giáo dục trong thực tiễn, Nxb Trẻ, Th nh ph ành ph ố Hồ Chí Minh .2002, Tr.9
2 Sđd, Tr 14.
3 Sđd, Tr 21.
Trang 5bổ sung thêm Ông cũng chỉ rõ mục tiêu chỉ có thể đạt được xuyên qua tập thểđược thành lập một cách nhất trí, vững chắc và đầy đủ quyền lực Trong sựrèn luyện phẩm cách con người, phải có sự hỗ trợ lẫn nhau của nhiều phươngpháp khác nhau trong từng giai đoạn phát triển nhất định Phương pháp giáodục rất phức tạp và không cố định “…Không có phương pháp nào có thể coinhư tách rời khỏi một hệ thống Bất cứ một phương pháp nào cũng khôngđược cho là tốt hoặc xấu nếu nó tách rời các phương pháp khác”4.
Về tính biện chứng của quá trình giáo dục theo ông không phải xuấtphát từ việc lựa chọn các phương tiện giáo dục mà phụ thuộc vào tính mụcđích của quá trình giáo dục “Điều chủ yếu nhất là ở nội dung giai cấp tựnhiên của nó, tức là xuất phát không phải từ bản thân khoa học giáo dục mà từnhiệm vụ chính trị của khoa học giáo dục”5 Nói cách khác, mọi hoạt độngcủa quá trình giáo dục CSCN trong nhà trường hay ngoài xã hội phải xuấtphát từ yêu cầu của chế độ Xô Viết, của việc đào tạo con người XHCN.Nhiều lần ông đã khẳng định rằng thành công ở trại Goocki và Công xãDécdinxki chính là vì đã tuân theo cái lô gic đó, nói khác đi toàn bộ hoạt độnggiáo dục phải theo đuổi cái mục đích mà giai cấp vô sản đặt ra cho giáo dục
và nhà trường Cái lô gic của quá trình sư phạm, theo Makarenkô còn là quátrình tổ chức hợp lý hoạt động của học sinh tham gia vào cách mạng xã hội,lao động sản xuất, các hoạt động tập thể như vui chơi, thể dục thể thao, thamquan du lịch, văn hoá nghệ thuật Khi phân tích tính biện chứng của quá trìnhgiáo dục và tự giáo dục, vai trò của nhà sư phạm và của tập thể trẻ em,Makarenkô đã phê phán quyết liệt các quan điểm sai lầm của thuyết giáo dục
tự do của Rútxô, của Tônxtôi, của phái “Nhi đồng học” thường chỉ tính đếntính đa dạng của các phương tiện giáo dục mà bỏ quên sự kết cấu hợp lý, kinhnghiệm toàn vẹn của các phương tiện phương pháp Ông đã nêu một ví dụ:
4 Sđd, Tr 18
5 A S Makarencô, Tuyển tập giáo dục, tập 1, Nxb Mátxcơva,1977, tiếng Nga, Tr 54.
Trang 6Cùng một bản danh mục (tức là phương tiện, kỹ thuật giáo dục) chúng takhông thể nào đào tạo được những tên bạch vệ như nhà trường Sa hoàng Sựkhác biệt đó phải chăng là bản chất của giáo dục trong nhà trường XHCN.Vậy “Lô gic sư phạm” theo cách gọi của, Makarenkô chính là vấn đề bản chấtcủa quá trình giáo dục, đó là vấn đề then chốt của toàn bộ quá trình giáo dụccon người mới XHCN.
Về chủ nghĩa nhân đạo và niềm lạc quan XHCN của Makarenkô.
Makarenkô đã kế thừa truyền thống của gia đình, của môi trường côngnhân, đặc biệt ông đã tiếp thu một cách sáng tạo chủ nghĩa nhân đạo Mác xít
về con người thông qua các tác phẩm của Goocki và Goocki Vì vậy, khi thiếtlập trại giáo dục trẻ em hư (1920), ông đã lấy tên Goocki đặt cho trại để thểhiện lý tưởng giáo dục của mình Chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan trong giáodục của Makarenkô , trước hết thông qua cuộc đấu tranh không mệt mỏi củaông cho con người, cho lý tưởng giáo dục XHCN Theo quan điểm củaMakarenkô, nhân đạo và lạc quan là “thương yêu con người vô hạn”, “tất cả
vì con người” Tình thương đó không phải là sự ban ơn, mà ngược lại thương,yêu, quý, trọng, hy vọng, tin tưởng và phải tạo điều kiện cho con người hoạtđộng, phát triển Vì lòng thương yêu con người mà nhà giáo dục kiên trì, sángtạo trong quá trình giáo dục con người Phải coi sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻcho CNXH là lý tưởng của nhà giáo dục
Chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan XHCN của Makarenkô còn thể hiện ởniềm tin vào con người và khả năng tiềm ẩn, tin vào phẩm chất tốt đẹp củacon người, hoài bão ước mơ con người muốn vươn tới ngày mai Ông thườngnói, đối với ông không có khái niệm trẻ em hư hỏng, chỉ có những nhà sưphạm tồi và sử dụng các phương pháp giáo dục chưa đúng mà thôi
Hạt nhân của chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan XHCN theo Makarenkôchính là ở chỗ tôn trọng và yêu cầu cao ở con người, vạch ra phương hướngtạo cho con người hoạt động, rèn luyện để tự khẳng định mình trong tập thể,
Trang 7trong xã hội Ông luôn luôn nhấn mạnh: “ Nguyên tắc cơ bản của tôi (và tôicho rằng nguyên tắc này không chỉ là của tôi, mà là của tất cả các nhà giáodục Xô Viết) bao giờ cũng là càng yêu cầu cao đối với con người càng tốt,đồng thời càng tôn trọng con người càng tốt Suy cho cùng điều đó rất biệnchứng và chỉ là một mà thôi Không thể yêu cầu nhiều ở con người mà chúng
ta lại thiếu tôn trọng bởi khi chúng ta đòi hỏi ở con người cũng chính là lúc tathể hiện sự tôn trọng niềm tin tưởng vào họ khi chúng ta yêu cầu và nhữngyêu cầu được thực hiện mà chúng ta tôn trọng”6
Chủ nghĩa nhân đạo theo Makarenkô còn thể hiện ở tính nghiêm khắc,
sự không khoan nhượng đối với khuyết điểm lỗi lầm của những hành vi saitrái, quy định của tập thể Tính kỷ luật được Makarenkô xây dựng trênnguyên tắc cơ sở là bắt buộc đòi hỏi mà không lý luận Ông chủ trương “tôntrọng và yêu cầu cao” đối với con người Hai việc này phải dung hợp chặt chẽvới nhau và không tách rời nhau Ông cho rằng: “ Không thể giáo dục được,nếu không đòi hỏi Hơn nữa sự đòi hỏi phải kiên trì, cương quyết, dứt khoát
và không khoan nhượng” Ông khuyên các bậc cha mẹ và các nhà sư phạmcần biết “nhẫn tâm” nghĩa là phải có bản lĩnh, kiên nhẫn, hợp lý chứ khôngphải là đánh mắng hoặc buông lơi thả lỏng để trẻ phát triển những tật xấu tựnhiên, tự do như quan điểm của Rútxô hay phái “Nhi đồng học”
Tóm lại: Chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan XHCN là nguyên tắc cơ bảnphản ánh bản chất nền giáo dục XHCN, nó ra đời trên nền tảng kinh tế, chínhtrị, xã hội của chế độ XHCN Chủ nghĩa nhân đạo và lạc quan XHCN củaMakarenkô có quan hệ biện chứng với nhau, nó thể hiện sâu sắc trong cái lôgic sư phạm giữa tình thương yêu- tôn trọng- tin tưởng- yêu cầu- nghiêmkhắc; giữa hoạt động của cá nhân và tập thể của quá trình giáo dục và tự giáodục
Về lý luận tập thể và tập thể cơ sở.
6 A S Makarencô, Tuyển tập giáo dục,- sách đã dẫn, Tr 23.
Trang 8Quán triệt sâu sắc luận điểm của chủ nghĩa Mác- Lê Nin về bản chất xãhội của con người, ngay từ sau cách mạng tháng Mười, Makarenkô đã hết sứcquan tâm tới việc xây dựng tập thể sư phạm Ông coi tập thể là môi trường, làphương tiện giáo dục, vì vậy giáo dục tập thể phải trở thành một nguyên tắccủa giáo dục cộng sản chủ nghĩa, nó là điều kiện đảm bảo cho việc thực hiệnmục đích giáo dục con người Nội dung giáo dục tập thể theo Makarenkô làhình thành ở thế hệ trẻ khả năng giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa quyềnlợi cá nhân và tập thể, cống hiến và hưởng thụ, quyền lợi và trách nhiệm,quyền hạn và nghĩa vụ, hành động và tư duy… Để mỗi người xứng đáng làmột thành viên của xã hội Với tư cách tập thể là xã hội thu nhỏ lại, quan hệtập thể là quan hệ xã hội trực tiếp tác động tới sự hình thành nhân cách củathế hệ trẻ Makarenkô thường nói không nên xem xét con người ngoài tập thể,ngoài xã hội Phải coi tập thể nhà trường, tập thể lớp học là một bộ phận của
xã hội Xô Viết, gắn bó mật thiết, hữu cơ với các tập thể khác về quyền hạn vàtrách nhiệm “Cái quyết định trong công tác giáo dục không phải là phươngpháp của một giáo viên riêng lẻ, thậm chí không phải là phương pháp của cảmột trường mà là sự tổ chức nhà trường, tổ chức tập thể, và tổ chức quá trìnhgiáo dục”7 Muốn thực hiện tốt công tác giáo dục, chẳng những phải tổ chứctrẻ em thành tập thể mà còn phải tổ chức nhà giáo dục thành tập thể nữa Tậpthể nhà giáo dục đóng vai trò quan trọng trong công tác giáo dục, Makarenkônói: thà có bốn nhà giáo dục tốt còn hơn là có bốn chục người thiếu khả nănghoặc được đào tạo dở Cho nên ông rất coi trọng việc tuyển chọn nhà giáo dục
và ông cho rằng muốn đào tạo nhà giáo dục trước hết phải chú ý đến phongcách, hạnh kiểm, kiến thức và đặc biệt là sự tự rèn luyện của họ Nếu không,
họ không thể trở thành nhà giáo dục tốt và tất nhiên không thể phục vụ đắclực Makarenkô còn cho rằng tập thể các nhà sư phạm và tập thể học sinh cóquan hệ chặt chẽ với nhau, đó không phải là hai tập thể riêng biệt mà nó tạo
7 A S Makarencô, Tuyển tập giáo dục, - sách đã dẫn, T.1, Tr.133.
Trang 9thành một tập thể giáo dục Sự tồn tại và phát triển của tập thể giáo dục khôngphụ thuộc vào ý muốn chủ quan của một cá nhân, mà nó phải được bắt nguồn
từ quy luật giáo dục, quy luật của xã hội Điều quan trọng đối với các nhàgiáo dục là phải làm sao để mỗi cá nhân không được phép hành động riêng lẻ,không được phép tách ra khỏi tập thể mà phải tự giác thấy mình là một thànhviên của tập thể đang hoạt động tích cực Chỉ khi nào xây dựng được tập thểgiáo dục đúng với ý nghĩa trên thì lúc đó tập thể trở thành môi trường giáodục và bản thân nó có sức mạnh điều chỉnh suy nghĩ, hành vi của mỗi cánhân
Đối với tập thể cơ sở: Makarenkô chủ trương thực hiện công tác giáodục xuyên qua một tập thể nhỏ mà ông gọi là tập thể “tiếp xúc” hoặc tập thể
cơ sở gồm những “thành viên cùng lo chung công việc lâu dài, cùng hợp táctrong tình bè bạn và trong lý tưởng” Về cơ cấu của tập thể cơ sở, Makarenkôthành lập những tập thể cơ sở chừng mười hoặc mười hai em tự nguyện,không cùng lứa tuổi, có thể tiếp thu quyền lợi học tập và lao động từ các tậpthể cơ sở, từ các nhóm khác Mỗi tập thể cơ sở đó được tổ chức chặt chẽ cóngười đứng đầu do tập thể bầu ra, Makarenkô gọi đó là đội Đội có tráchnhiệm làm cho các thành viên của mình phải hết lòng nâng tập thể lên càngcao, càng tốt và cảm thấy mình là một công dân, một con người Đội chịutrách nhiệm trước toàn bộ tập thể về thành viên của mình, ngược lại tập thểcũng chỉ biết có đội và tiếp xúc với cá nhân xuyên qua đội Đó là sự đóng góplớn lao của Makarenkô về lý luận tập thể và tập thể cơ sở, đồng thời ông cònphát hiện ra sức mạnh của tập thể, của dư luận tập thể Ông đã sáng tạo ranhiều biện pháp, hình thức tổ chức cơ chế của một tập thể, nuôi dưỡng vàphát triển tập thể lớn mạnh bằng chế độ, kỷ luật, truyền thống, hình thức, nộidung sinh hoạt và hoạt động Nhờ đó mọi người sống trong tập thể luôn luôn
ý thức được tự do, tôn trọng và bảo vệ
Về giáo dục lao động
Trang 10Makarenkô có quan điểm, thái độ hết sức rõ ràng, ông thường nhấnmạnh giáo dục lao động không nên hiểu chỉ là những bài lý thuyết về ý nghĩacủa lao động mà điều quan trọng nhất là phải cung cấp cho học sinh những trithức, những khái niệm về các quá trình lao động, đồng thời rèn cho các em cónhững kỹ năng, những thói quen lao động có tổ chức, có kỷ luật, có óc sángtạo, có tinh thần trách nhiệm và năng xuất lao động cao Ông viết: “Trong bất
cứ trường hợp nào, tôi hoàn toàn tin chắc rằng lao động không nhằm mục tiêusản xuất ra giá trị, thì không phải là yếu tố giáo dục tích cực; và bởi vậy cả sựlao động được gọi là có tính giáo dục cũng phải căn cứ vào khái niệm về giátrị mà lao động có thể tạo ra được”8
Makarenkô phê phán tất cả các quan điểm sai lầm như đạo đức hoákhái niệm giáo dục lao động, ông cho rằng bản thân khái niệm đó không chứađựng một lôgic duy nhất đúng đắn, một lôgic hoàn chỉnh nhất định Ông cũngkhông đồng ý quan điểm đơn giản hoá quá trình giáo dục lao động và giáodục lao động sản xuất không nhằm mục đích giáo dục như kiểu lao động hìnhthức, lao động chỉ về kinh tế hoặc không chú ý đến hiệu quả kinh tế Ôngcũng chống lại quan điểm kết hợp học với hành một cách giả tạo Ông chỉ rarằng việc cố gắng đôn đốc sự hoạt động của học sinh thông qua những mốiquan hệ đoàn thể chỉ tạo nên những cá tính ngốc nghếch tầm thường mà thôi.Ông cho rằng giáo dục lao động và lao động sản xuất trong nhà trường nhấtthiết phải kết hợp chặt chẽ với các quá trình giáo dục khác Makarenkô khẳngđịnh: “Trong mọi trường hợp, lao động không đi kèm theo quá trình học tập,không đi kèm theo giáo dục chính trị và giáo dục xã hội, không đem lại kếtquả giáo dục…thì sẽ chỉ là một quá trình trung tính…Có thể bắt người ta laođộng bao nhiêu tuỳ ý, nhưng nếu không đồng thời giáo dục về chính trị và đạođức, nếu không tổ chức cho người ta tham gia vào cuộc sống xã hội và cuộcsống chính trị thì thứ lao động ấy chỉ đơn giản là một quá trình trung tính,
8 Sđd, Tr 145.
Trang 11không đem lại kết quả giáo dục tích cực Chỉ khi nào với tư cách là một bộphận của hệ thống chung của giáo dục, lao động lúc đó mới có thể là mộtphương tiện giáo dục có hiệu quả”9.
Tóm lại: Quan điểm giáo dục về lao động của Makarenkô được rút ra
từ thực tiễn là một minh chứng, chứng minh cho sự đúng đắn tư tưởng củaC.Mác rằng trong xã hội tương lai việc kết hợp một cách hợp lý giữa giáo dụcvới trí dục, thể dục và lao động sản xuất có thù lao là một phương thức đàotạo con người phát triển toàn diện Ông cũng kịch liệt lên án các thái độ laođộng của chế độ cũ để lại như: ích kỷ, cẩu thả, lười biếng, vô kỷ luật, laođộng như một kẻ làm thuê Ông kết luận: lao động sáng tạo không thể không
có ở những người đụng mó đến công việc gì là sợ sự khó nhọc, ở nhữngngười làm việc gì cũng cố làm cho nhanh, cho chóng xong để làm việc khác
và rồi mới bắt đầu vào việc lại chán ngay Nếu nghĩ rằng lao động chỉ làm nởnang những bắp thịt và những giác quan như thị giác, xúc giác và sự khéo léochân tay là chưa đúng Lợi ích quan trọng nhất của lao động là làm phát triểntinh thần của con người và chính sự phát triển về mặt tinh thần là sự khác biệtchính của con người trong xã hội có giai cấp với con người trong xã hộikhông có giai cấp Giáo dục lao động không chỉ quan trọng đối với xã hội vàsản xuất mà nó còn quan trọng đối với đời sống riêng của mỗi người
Ngoài các quan điểm trên, Makarenkô còn đề cập quan điểm về nhàgiáo dục và tập thể nhà giáo dục; quan điểm về giáo dục trong gia đình…
Về phương pháp tổ chức quá trình giáo dục.
Makarenkô đã sáng tạo ra nhiều phương pháp tổ chức quá trình giáodục nhân cách con người XHCN Toàn bộ hệ thống phương pháp tổ chức quátrình giáo dục của Makarenkô đều dựa trên quy luật phát triển xã hội- XHCN,mối quan hệ biện chứng giữa mọi quá trình phát triển xã hội, kinh tế, chính trị
và giáo dục, quy luật về bản chất xã hội của con người như C Mác đã khẳng
9 A S Makarencô, tuyển tập giáo dục, - Sách đã dẫn, T.1, Tr 267.