Thời đại hiện nay đang có những biến đổi hết sức to lớn trên tất cả các phương diện làm cho tình hình chính trịxã hội ngày càng phức tạp nhưng cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản với tính cách là hai chế độ xã hội khác hẳn nhau về chất vẫn là trục xuyên suốt chi phối toàn bộ đời sống chính trị trên thế giới hiện nay. Chủ nghĩa tư bản có điều chỉnh thích nghi đến đâu cũng không bao giờ thay đổi bản chất của nó, vẫn là chế độ bóc lột tàn khốc và chiến tranh xâm lược. Chủ nghĩa xã hội vẫn là chế độ tốt đẹp là tương lai của xã hội loài người thông qua những giá trị của chủ nghĩa xã hội hiện thực, là tiến trình hợp quy luật của con đường phát triển xã hội loài người
Trang 1MỞ ĐẦU
Thời đại hiện nay đang có những biến đổi hết sức to lớn trên tất cả cácphương diện làm cho tình hình chính trị-xã hội ngày càng phức tạp nhưng cuộcđấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản với tính cách là hai chế độ
xã hội khác hẳn nhau về chất vẫn là trục xuyên suốt chi phối toàn bộ đời sốngchính trị trên thế giới hiện nay Chủ nghĩa tư bản có điều chỉnh thích nghi đếnđâu cũng không bao giờ thay đổi bản chất của nó, vẫn là chế độ bóc lột tànkhốc và chiến tranh xâm lược Chủ nghĩa xã hội vẫn là chế độ tốt đẹp là tươnglai của xã hội loài người thông qua những giá trị của chủ nghĩa xã hội hiệnthực, là tiến trình hợp quy luật của con đường phát triển xã hội loài người Vấn
đề quan trọng là nhận thức đúng về vị trí, vai trò của chủ nghĩa xã hội khoa họctrong tình hình hiện nay và vận dụng những nguyên lý của chủ nghĩa xã hộikhoa học vào thực tiễn một cách đúng đắn, sáng tạo đó cũng là quá trình pháttriển chủ nghĩa Mác-Lênin lên một tầm cao mới
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình hiện nay với những đặcđiểm mới của thời đại, xu thế mới của thời đại đang tác động mạnh mẽ trêntất cả các phương diện của đời sống chính trị xã hội trên thế giới, đặc biệt là
từ sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông Âu kẻ thù lạicàng có cơ hội xuyên tạc, chống phá, phủ nhận vị trí, vai trò của chủ nghĩa xãhội khoa học Vì vậy, nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của chủ nghĩa xã hộikhoa học đang là yêu cầu cấp thiết đối với nhân loại tiến bộ trên thế giới,trong đó có Việt Nam chúng ta
Trang 2I VỊ TRÍ CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
1.1 Khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học
Chủ nghĩa xã hội khoa học là một ý nghĩa – về mặt lý luận nằm trongkhái niệm “chủ nghĩa xã hội”, là một trong ba bộ phận hợp thành của chủnghĩa Mác-Lênin, nghiên cứu sự vận động xã hội nhằm thủ tiêu chủ nghĩa tưbản và xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa, tiến tới xây dựng xã hội cộng sảnchủ nghĩa
Với tư cách là một bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa
xã hội khoa học có những đặc điểm đáng chú ý:
Một là, chỉ rõ con đường hiện thực dựa vào khoa học để thủ tiêu tìnhtrạng người bóc lột người, xóa bỏ những mâu thuẫn vốn có trong lòng xã hội
tư bản và đưa ra một tổ chức xã hội mới
Hai là, dựa vào những kết luận của hai bộ phận hợp thành khác của chủnghĩa Mác-Lênin là triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và kinh tếhọc chính trị
Ba là, chủ nghĩa xã hội khoa học là thế giới quan, hệ tư tưởng chính trịcủa giai cấp công nhân, biểu hiện những lợi ích của giai cấp này trong nhiệm
vụ xây dựng lại xã hội một cách cách mạng
Bốn là, chủ nghĩa xã hội khoa học tổng kết không những kinh nghiệmđấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân, kinh nghiệm cách mạng xã hội chủnghĩa mà cả kinh nghiệm của những phong trào dân chủ của quần chúng, củacác cuộc cách mạng dân chủ tư sản và giải phóng dân tộc
Khi nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học chúng ta cần phải tiếp cần
một cách toàn diện trên cả hai nghĩa, nghĩa rộng và nghĩa hẹp: Theo nghĩa rộng, chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa Mác- Lênin, luận giải dưới góc
độ triết học, kinh tế chính trị học và chính trị- xã hội về sự chuyển biến tấtyếu của xã hội loài người từ hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa sang
hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã
Trang 3hội khoa học là một bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác- Lênin, luận giải dướigóc độ chính trị- xã hội quá trình chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bảnlên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Chính thức ra đời từ tác phẩm
“Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” do C.Mác và Ph.Ăngghen viết chung vàxuất bản lần đầu tiên vào tháng 2 năm 1848, chủ nghĩa xã hội khoa học, từngbước được bổ sung, phát triển và có tác động to lớn, toàn diện đến đời sống
xã hội, trở thành vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân trong cuộc đấutranh chống lại giai cấp tư sản, nhằm xoá bỏ chủ nghĩa tư bản xây dựng, chủnghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản
Tuy nhiên, chủ nghĩa xã hội khoa học không phải là sản phẩm chủ quan
của Mác – Ăngghen mà là kết quả của sự kế thừa và phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong lịch sử lên tầm cao mới, chất lượng mới Trong xã hội
phân chia giai cấp, có sự bóc lột và áp bức giai cấp, thì trong ý thức, tư tưởngnhân loại xuất hiện tư tưởng xã hội chủ nghĩa với các cấp độ khác nhau, phản ánhtình trạng bóc lột và khát vọng một cuộc sống tốt đẹp Khi chủ nghĩa tư bản rađời, tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng tiếp tục phát triển, đỉnh cao của cáctrào lưu tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng là chủ nghĩa xã hội không tưởngphê phán cuối thế kỷ XVIII- đầu thế kỷ XIX, tiêu biểu là ba nhà tư tưởng xã hội chủnghĩa không tưởng vĩ đại H.Xanhximông; S.Phuriê và R.Ôoen Chủ nghĩa xã hội
không tưởng “phê phán, kết tội và nguyền rủa xã hội tư bản chủ nghĩa; nó mơ ước xoá bỏ xã hội này và tưởng tượng ra một chế độ tốt đẹp hơn; nó tìm cách thuyết phục những người giàu để họ thấy rằng bóc lột là không đạo đức” 1, dựbáo thiên tài về tương lai xã hội, thắm đượm tinh thần nhân văn, góp phần tolớn thức tỉnh quần chúng lao khổ đứng lên đấu tranh chống giai cấp thống trị;
“Nhưng chủ nghĩa xã hội không tưởng không thể vạch ra được một lối thoát thật sự Nó không giải thích được bản chất của chế độ nô lệ làm thuê trong chế độ tư bản chủ nghĩa, cũng không phát hiện ra được những quy luật phát
Trang 4triển của chế độ tư bản chủ nghĩa và cũng không tìm thấy lực lượng xã hội có khả năng trở thành người sáng tạo xã hội mới”.
Đến những năm 30-40 của thế kỷ XIX, nền sản xuất đại công nghiệp rađời và phát triển, làm cho lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản phát triểnnhanh chóng, giai cấp công nhân hiện đại ra đời và từng bước trưởng thành,mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất xã hội hoá ngày càng cao với quan hệ sảnxuất dựa trên chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, biểu hiện về mặt xã hội
là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, ngày càng gay gắt Do
đó, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản diễn ra với nhữnghình thức khác nhau và có xu hướng trở thành phong trào độc lập, tiêu biểu làcuộc khởi nghĩa Liông (Pháp) năm 1831-1834, khởi nghĩa Xêlidi (Đức) 1844
và phong trào Hiến chương (Anh) 1835-1848 Sự phát triển các phong tràocông nhân đặt ra yêu cầu khách quan cần có một lý luận khoa học để dẫn dắtphong trào
Hơn nữa, trong những thập niên đầu thế kỷ XIX, loài người đã đạt đượcnhiều thành tựu có tính đột phá và cách mạng về khoa học tự nhiên như phátminh định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng của Maie, Giulơ, Cônđinh;thuyết tế bào của Slâyđen Svan; học thuyết tiến hoá sinh vật của Đác uyn.Trên lĩnh vực khoa học xã hội, thời gian này cũng nở rộ những thành quảkhoa học có ý nghĩa lịch sử về tư tưởng nhân loại Đó là nền triết học cổ điểnĐức mà đại biểu tiêu biểu là Hêghen, Phoiơbắc; nền kinh tế chính trị học Anhtiêu biểu là Ađam Xmít và Đavít Ricácđô; chủ nghĩa xã hội không tưởng phêphán Pháp mà tiêu biểu là H.Xanhximông, S.Phuriê và R.Ôoen Trên cơ sởnhững tiền đề kinh tế xã hội và tư tưởng đó, cùng với tinh thần nhiệt huyếtcách mạng, với hoạt động nghiên cứu lý luận nghiêm túc và hoạt động thựctiễn sôi nổi trong phong trào công nhân, với trí tuệ thiên tài, tri thức uyên bác,C.Mác và Ph.Ăngghen đã đưa chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thànhkhoa học
Trang 51.2 Vị trí của chủ nghĩa xã hội khoa học
Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, chủ nghĩa xã hội khoa học nằm trongdòng chảy của sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa, nhưng nó là đỉnh caocủa sự phát triển tư tưởng xã hội chủ nghĩa nói riêng, khoa học xã hội nhânvăn nói chung
Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học đánh dấu một bước nhảy vọt vềchất trong lịch sử phát triển tư tưởng nhân loại, giáng một đòn chí mạng vào
những quan điểm duy tâm về xã hội Trước hết, đó là nhờ phát kiến vĩ đại của
C.Mác về chủ nghĩa duy vật lịch sử Chủ nghĩa duy vật lịch sử đã chỉ rõ, quyluật phát triển của xã hội loài người là sự thay thế nhau của các hình thái kinhtế- xã hội thông qua sự vận động của các mâu thuẫn xã hội Đó là tất yếu kháchquan, không tuỳ thuộc vào ý muốn chủ quan Sự ra đời chủ nghĩa duy vật lịch
sử đã khắc phục được những hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng làkhông nắm được quy luật phát triển của chế độ tư bản chủ nghĩa Từ đây lýluận về chủ nghĩa xã hội được soi sáng bởi thế giới quan khoa học Vận dụngchủ nghĩa duy vật lịch sử vào nghiên cứu phương thức sản xuất tư bản chủnghĩa và kế thừa những giá trị trong lịch sử tư tưởng kinh tế, đặc biệt là nềnkinh tế chính trị học Anh, C.Mác đã bóc trần bản chất kinh tế của chủ nghĩa tưbản là bóc lột giá trị thặng dư, từ đó chỉ rõ mâu thuẫn đối kháng về lợi ích kinh
tế không thể điều hoà giữa giai cấp công nhân với giai cấp tư sản; làm sáng tỏđịa vị kinh tế xã hội và khả năng cách mạng của giai cấp công nhân- giai cấp có
sứ mệnh lịch sử xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa và
cộng sản chủ nghĩa Ph.Ăngghen khẳng định: “Hai phát hiện vĩ đại ấy- quan niệm duy vật về lịch sử và việc dùng giá trị thặng dư để bóc trần bí mật của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa- là công lao của C.Mác Nhờ hai phát hiện ấy, chủ nghĩa xã hội đã trở thành một khoa học mà ngày nay, vấn đề trước hết là phải nghiên cứu thêm trong mọi chi tiết và mọi mối liên hệ của nó” 2
Trang 6Như vậy, sự ra đời, phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học là sự kếthừa các giá trị tư tưởng, khắc phục được những hạn chế của các trào lưu tưtưởng xã hội chủ nghĩa trong lịch sử, dựa trên cơ sở hiện thực và khoa họcvững chắc; đồng thời đáp ứng kịp thời những yêu cầu mới mà cuộc sống xã hộiđặt ra Đó là một giá trị văn hoá, văn minh nhân loại, đưa tư tưởng xã hội chủnghĩa nhân loại lên một tầm cao mới, chất lượng mới Đó là sự tiếp nối dòngchảy lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa nhân loại trong điều kiện lịch sử mới.
Đặc biệt, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác- Lênin Chủ nghĩa Mác- Lênin - học thuyết khoa học-
cách mạng, thế giới quan, phương pháp luận, kim chỉ nam cho hoạt động cáchmạng của giai cấp công nhân nhằm giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc,giải phóng xã hội và giải phóng con người Chủ nghĩa Mác- Lênin là mộtchỉnh thể thống nhất gồm ba bộ phận hợp thành là triết học Mác- Lênin, kinh
tế chính trị học Mác- Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Là một bộ phậnhợp thành của chủ nghĩa Mác - Lênin và luận giải dưới góc độ chính trị xãhội, chủ nghĩa xã hội khoa học là hệ quả tất yếu rút ra từ triết học và kinh tế
chính trị học Mác- Lênin
Triết học Mác- Lênin là chủ nghĩa duy vật biện chứng triệt để cả về tựnhiên, xã hội và tư duy Chủ nghĩa duy vật là “triết học duy nhất triệt để,trung thành với tất cả mọi học thuyết của khoa học tự nhiên, thù địch với mêtín, với thói đạo đức giả”3 Phép biện chứng duy vật- “học thuyết về sự pháttriển, dưới hình thức hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện, họcthuyết về tính tương đối của nhận thức con người, nhận thức này phản ánh vậtchất luôn luôn phát triển không ngừng”4 Đặc biệt trong khi nghiên cứu sựphát triển của chủ nghĩa duy vật, C.Mác đã đưa học thuyết đó tới chỗ hoàn bị
từ chỗ nhận thức giới tự nhiên đến nhận thức và cải tạo xã hội loài người Đó
là chủ nghĩa duy vật lịch sử- thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học
3 V.I.Lênin, toàn tập, tập 23, Nxb Tiến bộ, M, 1980, tr.50.
4 V.I.Lênin, toàn tập, tập 23, Nxb Tiến bộ, M, 1980, tr 53.
Trang 7Theo đó, sự biến đổi của lực lượng sản xuất sẽ làm biến đổi hình thức tổ chứcđời sống xã hội; nhận thức xã hội của con người phản ánh chế độ kinh tế của
xã hội, các thiết chế chính trị được xây dựng phù hợp với một cơ sở kinh tế…
từ đó kết luận: Sự phát triển của xã hội là sự thay đổi của các hình thái kinhtế- xã hội bắt nguồn từ sự biến đổi và phát triển của các phương thức sảnxuất kế tiếp nhau quyết định, và đó là quá trình lịch sử tự nhiên
Trên cơ sở lý luận, phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủnghĩa xã hội khoa học đã rút ra kết luận: hình thái kinh tế xã hội tư bản chủnghĩa là một nấc thang phát triển của xã hội loài người, có quá trình phát sinh,phát triển và tiêu vong, sẽ được thay thế bằng hình thái kinh tế- xã hội cộng sảnchủ nghĩa; chủ nghĩa tư bản nhất định sẽ bị xoá bỏ, chủ nghĩa xã hội- chủ nghĩacộng sản nhất định sẽ trở thành hiện thực, đó là tất yếu lịch sử Vấn đề là ở chỗgiai cấp công nhân sẽ phải làm gì và làm như thế nào để thực hiện sự chuyểnbiến khách quan đó với tư cách là động lực cách mạng của xã hội
Kinh tế chính trị Mác- Lênin khi nghiên cứu sự vận động của xã hội tưbản đã vạch ra bản chất của giai cấp tư sản là bóc lột giá trị thặng dư, chỉ rõ
sự đối kháng về địa vị kinh tế- xã hội, lợi ích giữa giai cấp vô sản và giai cấp
tư sản, bắt nguồn từ cơ sở khách quan là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất
xã hội hoá với quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ngày càng gay gắt Mâuthuẫn đó chỉ có thể được giải quyết về mặt kinh tế là từng bước xoá bỏ chế độ
tư hữu tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ công hữu tư liệu sản xuất, phù hợptrình độ phát triển lực lượng sản xuất Về mặt xã hội, giai cấp vô sản là giaicấp duy nhất có điều kiện và khả năng để thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sửlật đổ quyền thống trị của giai cấp tư sản, xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng
xã hội mới, phù hợp với tiến trình lịch sử Từ những kết luận đó của kinh tếchính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học có nhiệm vụ “làm sáng tỏ vai trò lịch
sử thế giới của giai cấp vô sản là người xây dựng xã hội- xã hội chủ nghĩa”,
Trang 8chỉ rõ các nhân tố, các điều kiện, con đường và phương thức để thực hiện sứmệnh lịch sử ấy.
Do vậy, chủ nghĩa xã hội khoa học đã góp phần làm cho chủ nghĩa Mác- Lênin thật sự là học thuyết khoa học, cách mạng, cân đối, hoàn bị Chủ
nghĩa xã hội khoa học là lý luận chính trị- xã hội trực tiếp chỉ đạo hoạt độngthực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân Nhờ đó, chủ nghĩa Mác- Lêninkhông chỉ nhằm nhận thức thế giới mà còn vạch rõ mục tiêu, con đường, lựclượng, các phương pháp cách mạng đúng đắn để hiện thực hoá việc cải tạo thếgiới Do đó, chủ nghĩa xã hội khoa học là bộ phận không thể tách rời trongchỉnh thể chủ nghĩa Mác- Lênin, nó góp phần hoàn chỉnh thế giới quan,phương pháp luận cách mạng- khoa học, củng cố lập trường giai cấp côngnhân, xác lập và tăng cường vai trò lãnh đạo- chỉ đạo, tổ chức thực hiện củagiai cấp công nhân đối với toàn bộ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa.Với sự ra đời đó, cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân có sự biếnđổi cơ bản, chuyển từ đấu tranh tự phát lên đấu tranh tự giác Sự kết hợp chủnghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân đã dẫn đến sự hình thành cácĐảng Cộng sản, làm cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân có sựphát triển mới về chất, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Chủ nghĩa xãhội khoa học trở thành cơ sở lý luận chính trị trực tiếp của đường lối chínhsách của các Đảng cộng sản và công nhân quốc tế, là vũ khí lý luận sắc béncủa phong trào cộng sản và công nhân quốc tế trong cuộc đấu tranh tư tưởng-
lý luận chống lại chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa cơ hội, xét lại
Với vị trí quan trọng đó, từ trước đến nay, chủ nghĩa xã hội khoa họcluôn luôn bị các thế lực thù địch xuyên tạc, phủ nhận và tìm cách loại bỏ Tuynhiên, thực tiễn lịch sử đã chứng tỏ, kiên định và vận dụng sáng tạo cácnguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học là điều kiện cơ bản bảo đảm để giaicấp công nhân, các Đảng cộng sản thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụcách mạng xã hội chủ nghĩa; nếu hạ thấp, từ bỏ hoặc phản bội các nguyên lý
Trang 9chủ nghĩa xã hội khoa học, chắc chắn gây nên những tổn thất khôn lường đốivới phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở mỗinước và thế giới.
II NHỮNG THÁCH THỨC MỚI HIỆN NAY ĐỐI VỚI CHỦ NGHĨA
XÃ HỘI KHOA HỌC
Vị trí, vai trò của chủ nghĩa xã hội khoa học là không thể phủ nhận.Tuy nhiên, cần nhận thức và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủnghĩa xã hội khoa học trong tình hình mới, trước những thách thức mới.Trong tình hình hiện nay, chủ nghĩa xã hội khoa học đứng trước nhiều tháchthức, trong đó nổi lên những thách thức chủ yếu là:
2.1 Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, thoái trào của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, song tiếp tục hồi phục
và phát triển.
Thực tiễn giai cấp công nhân và các Đảng cộng sản trên thế giới ápdụng những nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa họchơn một thế kỷ qua đã đưa sự nghiệp cách mạng không ngừng phát triển lớnmạnh và giành được những thắng lợi hết sức vĩ đại Sự ra đời, phát triển củaLiên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa trước sự chống phá quyết liệt của chủnghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế, những khó khăn to lớn vềnhiều mặt của việc tổ chức, quản lý, xây dựng một xã hội mới- chưa có tiền lệtrong lịch sử, đã khẳng định bản chất cách mạng- khoa học của chủ nghĩaMác- Lênin; chứng minh đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo của cácĐảng cộng sản- công nhân trong việc vận dụng các nguyên lý phổ biến củachủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của mỗi nước Chỉ sau mấy thậpniên, chủ nghĩa xã hội từ một nước trở thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thếgiới, Liên Xô trở thành một siêu cường, nhiều nước xã hội chủ nghĩa trởthành những nước phát triển trên thế giới, đạt được nhiều thành tựu to lớn trêncác lĩnh vực đời sống xã hội Chủ nghĩa xã hội thế giới trở thành tấm gương
Trang 10sáng, là ước mơ của loài người, là thành trì của hoà bình và an ninh thế giới,
là chỗ dựa tin cậy và vững chắc của các lực lượng cách mạng, dân chủ và tiến
bộ trên thế giới trong cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ vàtiến bộ xã hội
Tuy nhiên, sai lầm về đường lối chính trị, suy thoái về đạo đức và đặcbiệt là sự phá hoại nham hiểm của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa cơ hội, xétlại, một số Đảng cộng sản cầm quyền bị suy yếu về mọi mặt, năng lực lãnhđạo, sức chiến đấu của Đảng bị giảm sút, nhiều nước xã hội chủ nghĩa lâmvào khủng hoảng toàn diện, dẫn đến chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô vàĐông Âu sụp đổ Đây là một chấn động địa- chính trị lớn nhất của thế kỷ XX,một tổn thất to lớn đối với phong trào cộng sản- công nhân quốc tế, sự nghiệpcách mạng thế giới Tình hình đó làm cho chủ nghĩa xã hội, phong trào cộngsản và công nhân quốc tế tạm lâm vào thoái trào Đó cũng là thử thách khắcnghiệt đối với chủ nghĩa Mác- Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học Bởi đâychính là cơ hội vàng để chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa cơ hội, xét lại, đặcbiệt là chủ nghĩa xã hội dân chủ, dấy lên chiến dịch tiến công quyết liệt vào
hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Chúng cho đó là sự phá sản, sự lỗi thờicủa chủ nghĩa Mác- Lênin, chúng ra sức vu cáo, xuyên tạc, phủ nhận nhữngnguyên lý, lý luận Mác xít Tình hình đó làm cho một số Đảng cộng sản vàcông nhân bị phân hoá, một bộ phận đảng viên cộng sản, giai cấp công nhân
và nhân dân lao động có sự dao động, giảm sút ý chí chiến đấu, thậm chí từ
bỏ sự nghiệp cách mạng
Trước muôn vàn thử thách cam go, một số nước xã hội chủ nghĩa đãđứng vững, tích cực đổi mới, cải cách toàn diện trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin, thực tiễn những năm qua của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại (TrungQuốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và Lào) đã từng bước vượt qua khủnghoảng trì trệ, tăng trưởng và phát triển, chính trị ổn định; đời sống vật chất vàtinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện và nâng cao Cụ thể:
Trang 11Một là, cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc của nhân
dân các nước Trung Quốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và công cuộc pháttriển chế độ dân chủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hội của nhân dân Lào đềuđang tiến triển tốt đẹp Đặc biệt công cuộc cải cách, mở cửa của Trung Quốc
và đổi mới của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn và có ý nghĩalịch sử Đảng ta chỉ rõ: “Hai mươi năm qua, với sự nỗ lực phấn đấu của toànĐảng, toàn dân, toàn quân, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt được nhữngthành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử”
Hai là, rút kinh nghiệm từ những bài học thành công và thất bại của
chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu, những kinh nghiệm xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước mình, các đảng cộng sản cầm quyền ở các nước
xã hội chủ nghĩa còn lại đang tích cực tìm tòi sáng tạo, cả về lý luận và thựctiễn, mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước mình nhằm khắc phục nhữngkhuyết tật của mô hình Xô viết trước đây; khai phá con đường đi lên chủnghĩa xã hội phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh nước mình, dân tộc mình,phù hợp với những biến đổi diễn ra trên thế giới
Nét cơ bản và mang tính đột phá trong phát triển lý luận và thực tiễnxây dựng chủ nghĩa xã hội của các đảng cộng sản cầm quyền ở các nước xãhội chủ nghĩa là sử dụng kinh tế thị trường kết hợp với mở cửa, hội nhập kinh
tế quốc tế để phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật củachủ nghĩa xã hội
Ba là, thế và lực của chủ nghĩa xã hội hiện đã khác so với thời kỳ
những năm 90 của thế kỷ XX và đang có chiều hướng tăng lên
GDP của Việt Nam tăng gấp 3,5 lần; GDP bình quân đầu người tănghơn 3 lần Năm 2008, mặc dù bị tác động bởi cuộc khủng hoảng tài chínhtoàn cầu nhưng chúng ta vẫn đạt được tăng trưởng GDP khoảng 6%; đời sốngcủa nhân dân được giữ vững và cải thiện; chính trị ổn định; quốc phòng anninh được tăng cường Trong quan hệ quốc tế, từ chỗ bị bao vây, cấm vận,
Trang 12chúng ta đã bình thường hoá, phát triển quan hệ đa phương, đa dạng với tất cả
các nước trên thế giới.
Trung Quốc luôn duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất nhì thếgiới Năm 2008, Trung Quốc đã vượt Đức, trở thành nền kinh tế đứng thứ batrên thế giới Với số dân trên 1,3 tỷ người, thành tựu kinh tế của Trung Quốc
là rất lớn Tình hình chính trị - xã hội của Trung Quốc tiếp tục ổn định Vị thếtrong quan hệ quốc tế tăng cao, củng cố niềm tin của nhân dân thế giới vàotiền đồ tương lai của chủ nghĩa xã hội Đánh giá về những thành tựu đạt đượctrong cải cách, mở cửa, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung QuốcGiang Trạch Dân khẳng định: Chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc không nhữngtiếp tục tồn tại, mà còn phát triển tốt hơn thông qua cải cách
Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Lào những năm qua đều đạt bình quânkhoảng 7%/năm Chế độ dân chủ nhân dân củng cố và phát triển Quan hệquốc tế của Lào ngày càng mở rộng trong khu vực và trên thế giới
Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn do bị bao vây, cấm vận, song kinh tếcủa Cu Ba vẫn giữ nhịp độ và có bước phát triển Những năm gần đây GDPcủa Cu Ba tăng trên 10% Sự trụ vững và phát triển của Cu Ba củng cố niềm tin
và tạo chỗ dựa cho phong trào Cánh tả Mỹ La tinh hướng tới chủ nghĩa xã hội
Theo số liệu của Ngân hàng thế giới, tỷ trọng GDP của 5 nước TrungQuốc, Việt Nam, Cu Ba, Triều Tiên và Lào đã tăng hơn 2 lần trong vòng 15năm qua, từ 1,7 % lên 4,1 % và chiều hướng là đang tiếp tục tăng lên
Những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, cải cách ở Việt Nam,Trung Quốc là sự minh chứng chân thực cho sức sống của chủ nghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học, đó cũng là kỳ vọng của lực lượng cáchmạng, tiến bộ trên thế giới đối với chủ nghĩa xã hội, báo hiệu chủ nghĩa xã hội
có khả năng vượt qua thử thách bước vào thời kỳ phát triển mới
2.2 Các vấn đề toàn cầu gay gắt, các cuộc khủng hoảng tài chính, năng lượng, lương thực diễn ra với quy mô lớn, gây nên hậu quả lâu dài.
Trang 13Chưa bao giờ vấn đề toàn cầu lại diễn ra gay gắt như hiện nay, đòi hỏitrách nhiệm của mỗi quốc gia và sự hợp tác của cả cộng đồng quốc tế Đó là
sự nóng lên của trái đất, tình trạng ô nhiễm môi trường, đại dịch HIV/AISDcùng các căn bệnh hiểm nghèo khác… Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tài chính,kinh tế toàn cầu, khủng hoảng năng lượng và lương thực đang làm cho kinh tếthế giới và kinh tế của các nước lâm vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng.Tình hình trên cho thấy sự phát triển kinh tế thế giới chưa bền vững, chứađựng nhiều yếu tố bất chắc và tình trạng này còn có thể diễn ra trong nhữngnăm tới Những tác động của nó sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp bảo vệ Tổ quốcViệt Nam XHCN
Nguyên nhân của khủng hoảng năng lượng và lương thực hiện nay là
do, Thứ nhất, năng lượng (dầu mỏ và nhiên liệu hoá thạch) đang cạn kiệt và
đất nông nghiệp bị thu hẹp đã làm cho nguồn cung về năng lượng, lương thựchạn chế Theo số liệu tìm kiếm, thăm dò của Văn phòng Tổ chức Kiểm soátnăng lượng Anh (EWG) tại Đức thì trữ lượng dầu dưới lòng đất của toàn thếgiới chỉ còn khoảng 1.255 tỷ thùng, đủ để cho con người sử dụng trong 42năm tới Tuy nhiên, với tốc độ khai thác như hiện nay, trong vòng 30 năm nữanguồn dầu mỏ dưới lòng đất không còn nhiều và 50 đến 60 năm nữa sẽ hoàntoàn cạn kiệt Trong lĩnh vực nông nghiệp, một mặt do sự biến đổi khí hậucủa trái đất làm cạn kiệt nguồn nước trong lòng đất gây nên tình trạng hạnhán, sa mạc hoá, lũ lụt và nước biển dâng cao làm cho diện tích đất nôngnghiệp bị thu hẹp Theo Tổng giám đốc FAO, mỗi năm thế giới mất đi từ 5-
10 triệu ha đất nông nghiệp do đất bị thoái hoá Thứ hai, do sự bùng nổ của
dân số thế giới cũng như sự bùng nổ của công nghiệp hoá ở các nước đangphát triển đã làm tăng lên một cách nhanh chóng nhu cầu năng lượng vàlương thực trên toàn thế giới Qua số liệu thống kê cho thấy, năm 1900 dân sốthế giới mới có 1,6 tỷ người, đến nay đã tăng lên hơn 7 tỷ người, trong đóchâu Phi có tỷ lệ tăng dân số lớn nhất (71%) và theo dự tính đến năm 2050
Trang 14dân số thế giới sẽ lên tới khoảng 9 tỷ người Chính vì vậy, mặc dù sản lượnglương thực toàn thế giới có tăng lên nhưng hiện trên thế giới có khoảng 1 tỷngười sống với 1 USD /ngày và 1,5 tỷ người sống với mức 2 USD/ngày vàkhoảng 100 triệu người trong tình trạng thiếu đói.Việc bùng nổ dân số khôngchỉ làm tăng nhu cầu lương thực mà còn làm tăng lên các phương tiện sử
dụng năng lượng (xăng dầu) cho nhu cầu sinh hoạt của con người Thứ ba, do
nguồn cung về năng lượng, lương thực phân bố không đều, chỉ tập trungnhiều ở một số nước hay một châu lục, trong khi đó các nước có trữ lượngdầu lớn lại thường có nhiều bất ổn về an ninh, các nước sản xuất lúa gạo hàngđầu thế giới chủ yếu là các nước đang phát triển nên trình độ sản xuất và năngsuất còn ở mức thấp đã làm cho nguồn cung về năng lượng, lương thực
không đáp ứng với nhu cầu đặt ra Thứ tư, sau hai thập kỷ cuối của thế kỷ XX
đến nay, thế giới có nhiều tiến bộ nhảy vọt về khoa học công nghệ, nhất làlĩnh vực công nghệ thông tin nhiều nước, nhiều vùng lãnh thổ không chútrọng đến việc đầu tư vào sản xuất nông nghiệp nói chung, sản xuất lươngthực nói riêng Nếu như những năm 60 - 70 của thế kỷ XX, việc lai tạo thànhcông và đưa các giống mới của các loại cây lương thực vào sản xuất đại trà
đã tạo nên bước nhảy vọt về sản lượng lương thực thì nhiều năm gần đây vấn
đề này chưa được chú ý đúng mức Hơn nữa, việc chuyển đổi một diện tíchlớn đất nông nghiệp sang xây dựng các khu đô thị và khu công nghiệp, dulịch, dịch vụ và trồng cây nguyên liệu phục vụ cho sản xuất nhiên liệu sinhhọc cũng như việc sử dụng một phần lương thực để sản xuất ethanol thay thếcác nguyên liệu gốc các bon trong những năm qua cũng là tác nhân không
nhỏ của tình trạng khan hiếm lương thực hiện nay Thứ năm, theo các nhà
nghiên cứu, một mặt do sự suy yếu của đồng đô la Mỹ, giá cả vật tư nôngnghiệp tăng đẩy giá thành và giá cả nông sản tăng cao Điều này vừa hạn chếkhả năng phát triển trồng cây lương thực vừa vượt quá khả năng thanh toáncủa một bộ phận dân cư Hơn nữa, hầu hết các nước xuất khẩu năng lượng,